Görsel Sanatlar Program ve Öğretmen Klavuz Kitabı
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Görsel Sanatlar Program ve Öğretmen Klavuz Kitabı

le

  • 10,967 vues

 

Statistiques

Vues

Total des vues
10,967
Vues sur SlideShare
10,967
Vues externes
0

Actions

J'aime
1
Téléchargements
135
Commentaires
0

0 Ajouts 0

No embeds

Accessibilité

Catégories

Détails de l'import

Uploaded via as Adobe PDF

Droits d'utilisation

© Tous droits réservés

Report content

Signalé comme inapproprié Signaler comme inapproprié
Signaler comme inapproprié

Indiquez la raison pour laquelle vous avez signalé cette présentation comme n'étant pas appropriée.

Annuler
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Êtes-vous sûr de vouloir
    Votre message apparaîtra ici
    Processing...
Poster un commentaire
Modifier votre commentaire

Görsel Sanatlar Program ve Öğretmen Klavuz Kitabı Document Transcript

  • 1. ‹LKÖ⁄RET‹MGÖRSEL SANATLAR DERS‹ 1-8. Sınıflar Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI YAZARLAR Eylem PEfiKERSOY Osman YILDIRIM 7
  • 2. M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI ..................................................... :.............?................DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ ..................................................... :.............?................ Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz. ED‹TÖR Prof. Hasan PEKMEZC‹ D‹L UZMANLARI Murat CEYLAN Turgut BA⁄RIAÇIK Ölçme De¤erlendirme Banu ÖZDEM‹R GÖRSEL TASARIM Abdülkadir GÜROL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Bahar KÜÇÜKTEPEISBN................... ? ......................
  • 3. İSTİKLÂL MARŞI
  • 4. GENÇLİĞE HİTABE 7
  • 5. ATATÜRK 7
  • 6. Boş Sayfa 7
  • 7. Eğitim sistemleri insanı bütün yönleri ile geliştirmeyi ve içinde bulunduğu, ait olduğu topluma veinsanlık âlemine yararlı bireyler hâline getirmeyi amaç edinir. Genel eğitimin önemli bir alanı olan sanat eğitimi de bireyin; • Duygu ve düşünce dünyasını zenginleştirmeyi, • Kendini, duygularını, düşüncelerini, hayallerini ifade edebileceği yol ve yöntemleri göstermeyi, • Tarihî ve doğal çevreyi, bütün canlı-cansız varlıklarıyla doğayı tanıtmayı, • İçinde yaşadığı toplumunu anlamayı ve algılamayı, • Özünde bulunan cevheri keşfetmeyi böylece onu dengeli bir birey hâline getirmeyi hedefler. Günümüzde insan ilişkilerinde meydana gelen sorunların temelinde, teknolojik gelişmelerin getirdiğihızlı ve günübirlik yaşamanın etkileriyle duyarlı insan modelinin yeterince geliştirilememesi yatmaktadır.Bu nedenle artık insanın insani değerlerine sahip çıkması, insan ve doğa sevgisi, dostluk, kardeşlikgibi bağların geliştirilmesi çabası, bütün eğitim alanları ile birlikte sanat eğitiminin de esas amaçlarıolarak yerli yerine oturtulmak zorundadır. Eğitim, her alanda olduğu gibi ilgi ve sevgi temeline dayandırıldığında başarı oranının yükseleceğikuşkusuzdur. Sanat eğitimi, sevgi ve saygıyı, öğrencinin kendini özgürce ifade etmesi ilkesi ile birleştirmeve bunları soyut kavramlar olmaktan çıkararak yaşamın her alanına dâhil etme sorumluluğu içindedir.Bu nedenle sanat eğitimcilerimiz görsel sanatlar derslerini, kuru bir ders olmaktan kurtarıp kişiselbirikimleriyle zenginleştirerek gerçek amaçlarına ulaştıracaklardır. Bu ders sadece bir resim dersideğildir. Bütün sanat dallarından beslenen, zenginleştirilen, öğrencinin ilgi ve sevgi alanlarıyla anlamlananbir derstir. Bu nedenle Görsel Sanatlar Dersi Öğretmen Kılavuz Kitabı değerli eğitimcilerimize yardımcıolmak amacı ile hazırlandı. Görsel Sanatlar Dersi Öğretmen Kılavuz Kitabında yer alan kazanımların hayata geçirilmesi içinbelirli sayıda işleniş örneklerine yer verilmiştir. Bu işlenişler uygulumada öğretmene yardımcı olmakamacıyla hazırlanmıştır. Öğretmen, işleniş örneklerini olduğu gibi ya da değişiklikler yaparak uygulayabilir.İşleniş ve etkinliklerin hangi kazanımlara yönelik olduğu dikkate alınarak öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarıgöz önünde bulundurularak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. Görsel sanatlar dersleri eğitimcilerimizeönemli sorumluluklar yüklemektedir. Eğitimcinin “sanatçı-eğitimci” kimliği, bütün sanat dallarınıkapsayan birikimi, yaratıcı ve araştırmacı yönü, ilgi ve sevgi alanları doğrudan sınıf hatta okul atmosferinietkileyen etmenlerdir. Plan ve programlar eğitimcinin sayılan bu özellikleriyle anlam kazanır. Çünkübu ders bir defter-kitap dersi değildir, onun için de çok yönlü araç, gereç ve görsel malzeme iledonatılmış bir sınıf ortamı hazırlanmak zorundadır. Görsel zenginlik ve örnek çeşitliliği, duyarlılık dolubir atmosfer yaratmada önemli unsurlardandır. Görsel sanatlar dersi eğitimcisi artık sadece bir görevi yerine getirme sorumluluğu içinde kalmamalıve bu görevini -sanatın karakterinde de olan- en üst düzeye çıkarma, öğrencilerinin coşkusuna ortakolma, eğitim ortamını sürekli haz alınan bir odak noktası hâline getirme yükümlülüğü içinde üstlenmelidir.Eğitim, günübirlik bir görev değildir. Geleceğin sağlıklı düşünen, duygu ve düşüncelerini sanat yoluylaifade etmesini bilen, sanatın ulusal ve evrensel gücüne inanan ve sanatçılarına değer veren bireyleribu eğitim yoluyla yetişecektir. Hiçbir emeğin boşa gitmeyeceği alan “eğitim” alanıdır. Bu alanda gösterilen gayret ve çabalar,zaman içinde mutlaka gerçek meyvelerini verecektir. Değerli meslektaşlarımızın bu bilinç içinde, özverili çalışmalarla nice başarılı gençler yetiştireceğineinanıyoruz.Saygılarımızla…Prof. Hasan PEKMEZCİ 7
  • 8. Ön Söz .......................................................................................................................... 7Türk Millî Eğitiminin Genel Amaçları....................................................................................101. GİRİŞ1. Görsel Sanatlar Dersinin Genel Amaçları .........................................................................101.1. Görsel Sanatlar Eğitiminin İlkeleri................................................................................111.2. Temel Beceriler .........................................................................................................111.3. Öğrenme Alanları ......................................................................................................121.3.1 Görsel Sanatlarda Biçimlendirme ...............................................................................121.3.2. Görsel Sanat Kültürü ..............................................................................................121.3.3. Müze Bilinci ...........................................................................................................121.4. Kazanımlar...............................................................................................................131.5. Etkinlik Örnekleri ......................................................................................................131.6. Açıklamalar ..............................................................................................................131.7. Atatürkçülükle İlgili Konular ........................................................................................141.8. Ara Disiplinler ...........................................................................................................141.9 Öğrenme ve Öğretme Süreci........................................................................................141.10. Görsel Sanatlar Dersinde Ölçme ve Değerlendirme.......................................................151.10.1. Ölçme-Değerlendirme Yöntem, Teknik ve Araçları......................................................151.10.1.1. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar ..........................................................161.10.1.2.Öz Değerlendirme ...............................................................................................161.10.1.3. Grup Değerlendirme...........................................................................................171.10.1.4. Projeler ............................................................................................................171.10.1.5. Öğrenci Ürün Dosyası .........................................................................................221.10.1.6. Açık Uçlu Soru Türü............................................................................................241.10.1.7. Doğru-Yanlış Türü Sorular ...................................................................................241.10.1.8. Eşleştirmeli Soru Türleri......................................................................................241.10.1.9. Kısa Cevaplı Soru Türü .......................................................................................241.10.1.10. Çoktan Seçmeli Soru Türü .................................................................................241.10.1.11. Görüşme.........................................................................................................241.10.1.12. Gözlemler .......................................................................................................241.10.1.13. Kontrol Listeleri ...............................................................................................25İlköğretim Okulları 1-3. Sınıflar Görsel Sanatlar Dersi Öğretmen Not Çizelgesi .........................27İlköğretim Okulları 4-8. Sınıflar Görsel Sanatlar Dersi Öğretmen Not Çizelgesi .........................28Atatürkçülük ile İlgili Kazanımlar Tablosu .............................................................................29Kazanımların Ara Disiplinlerle İlişkilendirme Tablosu ..............................................................32Belirli Gün ve Haftalarla İlişkilendirilen Kazanımlar Tablosu.....................................................34
  • 9. 1-8. SINIFLAR GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI VE DERS İŞLENİŞLERİÖğrenme - Öğretme Süreci ile İlgili Açıklamalar....................................................................38İlköğretim Birinci Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri ...........................................................40İlköğretim İkinci Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri.............................................................55İlköğretim Üçüncü Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri ..........................................................69İlköğretim Dördüncü Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri.......................................................84İlköğretim Beşinci Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri ..........................................................99İlköğretim Altıncı Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri............................................................118İlköğretim Yedinci Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri...........................................................138İlköğretim Sekizinci Sınıf Kazanımları ve Ders İşlenişleri ........................................................154PROGRAM’LA İLGİLİ AÇIKLAMALAR VE EKLERProgram’ın Uygulanmasında Öğretmenin Rolü ......................................................................181İlköğretim İkinci Kademe Öğrencilerinin Sanatsal Yönelimleri .................................................182Görsel Sanatlarda Yöntem ve Teknikler ...............................................................................183Görsel Sanatlarda Öğretim Yöntem ve Teknikleri ..................................................................192Sağlık ve Güvenlik Önlemleri .............................................................................................195EKLEREser Örnekleri .................................................................................................................196Müzelerin İnternet Adresleri...............................................................................................247Terimler ve Kavramlar Sözlüğü...........................................................................................257Kaynakça ........................................................................................................................265
  • 10. TÜRK MİLLÎ EĞİTİMİNİN GENEL AMAÇLARI 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanununa Göre Türk Millî Eğitiminin Genel Amaçları 1. Genel Amaçlar Madde 2- Türk millî eğitiminin genel amacı, Türk milletinin bütün fertlerini; 1. Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Türkmilletinin millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren;ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanınbaşlangıcındaki temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan TürkiyeCumhuriyetine karşı görev sorumluluklarını bilen ve bunları davranış hâline getirmiş yurttaşlar olarakyetiştirmek, 2. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğeve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip; insan haklarınasaygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan, yapıcı, yaratıcı ve verimlikişiler olarak yetiştirmek, 3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görmealışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumunmutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak, Böylece, bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak; öteyandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmaknihayet Türk milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı seçkin bir ortağı yapmaktır. 1. GÖRSEL SANATLAR DERSİNİN GENEL AMAÇLARI Görsel sanatlar dersinin amaçları bireysel ve toplumsal, algısal, estetik ve teknik amaçlar olarakgruplanabilir. A. BİREYSEL VE TOPLUMSAL AMAÇLAR 1. Öğrenciye yaşamı ve doğayı gözlemleme duyarlılığı kazandırmak, 2. Öğrenciye seçme, ayıklama, birleştirme, yeniden organize etme becerileri kazandırmak; analizve sentez yeteneği ile eleştirel bakış açısını geliştirmek, 3. Öğrencinin yeteneklerini fark etmesini, kendine güven duygusu kazanmasını ve kendini geliştirmesinisağlamak, 4. Öğrencinin görsel biçimlendirme çalışmaları ile kendini ifade etmesini sağlamak, 5. Öğrencinin ilgisini, bu alandaki çeşitli kaynaklarla besleyebilmek (müze, galeri, tarihî eser vb.)ve bu yolla geçmişine sahip çıkma ve geleceğini yapılandırma bilinci kazandırmak, 6. Öğrencinin her alanda kullanabileceği yaratıcı davranışlar geliştirmesini sağlamak, 7. Öğrencinin ulusal ve evrensel sanat eserlerini ve sanatçıları tanımasını sağlamak, 8. Ulusal ve evrensel değerleri tanıyabilme ve anlayabilme bilincini kazandırmak, 9. Geçmişten günümüze miras kalan sanat eserlerinden haz alma ve onur duyma hassasiyetikazandırmak, 10. İş birliği yapma, paylaşma, sorumluluk alma, kendine saygı duyduğu kadar başkalarına dasaygı duyma bilinci ve duyarlılığı kazandırmak, 11. Öğrencinin ruh sağlığını koruma, iç dünyasını anlatma ve bedenine saygı duyma bilincigeliştirmesini sağlamak, 12. Öğrenciye aklını, duygularını, zevklerini sorgulama bilinci kazandırmaktır. 10
  • 11. B. ALGISAL AMAÇLAR 1. Öğrencinin algı birikimini ve hayal gücünü geliştirmek, 2. Öğrencinin görsel algı ve birikimlerini sanatsal anlatımlara dönüştürebilmesine imkân tanımak, 3. Birikimlerini başka alanlarda kullanabilme becerisini geliştirmek, 4. Bilgi ve birikimini sanatsal uygulamaya dönüştürme yeteneği kazandırmak, 5. Yeni durumlar karşısında özgün çözümler geliştirme becerisi kazandırmaktır. C. ESTETİK AMAÇLAR 1. Öğrencinin, sanatın ve sanat eserlerinin her zaman önemsenecek birer değer olduğunu kavramasınısağlamak, 2. Geçmişten günümüze miras kalan sanat eserlerinden ve doğadan haz alma, onlarla gurur duymave onları koruma bilincini kazandırmak, 3. Öğrenciye görsel sanatlar sevgisi ve bu sevgiyi hayatının her alanına yansıtabilme, bunu davranışbiçimi hâline getirebilme yeterliliği kazandırmak, 4. Öğrenciye, doğadan seçtiği veya insan eli ile üretilen nesneleri estetik birikimini kullanarakdeğerlendirme bilinci kazandırmak, 5. Öğrenciye kendini ifade edebilmede estetik değerlerden yararlanma yeteneği kazandırmaktır. Ç. TEKNİK AMAÇLAR 1. Öğrenciye her türlü araç-gereci kullanarak görsel anlatım diline dönüştürme isteği ve kullanmabecerisi kazandırarak öğrencinin kendini geliştirmesine imkân tanımak, 2. Öğrenciye değişik tekniklerle elde edilen sonuçların etkilerini sezdirebilmek ve öğrencinin fark-lılıklardan zevk alabilmesini sağlamak, 3. Öğrenciyi farklı tekniklerin getireceği anlatım zenginliğinin farkına vardırabilmek, 4. Kullandığı tekniklerin dışında yeni teknikler arama isteği ve cesareti kazandırmak, 5. Öğrenciye, amacına uygun malzemeyi seçme, malzemeden anlam çıkarma becerisi kazandırmak, 6. Öğrenciye kendini ifade etme sürecinde çıkacak sorunlara teknik çözümler üretebilme becerisive güveni kazandırmaktır. 1.1. GÖRSEL SANATLAR EĞİTİMİNİN İLKELERİ İlköğretimde uygulanacak görsel sanatlar eğitiminde belirlenen amaçlara ulaşılması için bazı temelilkelerin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bunlar aşağıda sunulmuştur: 1. Her çocuk yaratıcıdır. 2. Her çocuk farklı algı, bilgi, sezgi, duygu dünyası ve geçmiş hayat tecrübesine sahiptir. Uygulamalardabireysel farklılıklar göz önünde bulundurulur. 3. Uygulamalarda, görsel sanat alanlarına yönelik iki ve üç boyutlu çalışmalar ile çoklu ortamçalışmalarına yer verilir. 4. Görsel sanatlar dersi, diğer disiplinlerle birlikte eğitim amaçlarındaki bütünlüğü kurmaya veyabireyin kendini gerçekleştirmesine katkıda bulunur. 5. Dersin işlenişi, ilgi çekici hâle getirilen öğrenme-öğretme yöntem ve teknikleriyle zenginleştirilir. 6. Görsel sanatlar dersi çocuğu temel alır. Öğrenme-öğretme süreci, çocuğun kendine özgü algılamave anlamlandırma evreni içinde, gelişim basamaklarına göre düzenlenir. 7. Değerlendirmede öğretmen, her çocuğun gelişim sürecini, bireysel farklılıklarını, öğrenme-öğretmesürecine katılımını ve sınıf içi performansını göz önünde bulundurur. 1.2. TEMEL BECERİLER Temel beceriler, öğrencilerin öğrenme alanlarındaki gelişimleriyle bağlantılı, yatay olarak bir yılınsonunda, dikey olarak da sekizinci sınıfın sonunda kazanacakları ve hayat boyu kullanacakları temelbecerilerdir. İlköğretim Görsel Sanatlar Dersi (1-8. sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu içerdiğikazanımlarla bu temel becerilerin gelişmesini sağlayacaktır. Sanatsal ifadelerde görsel ve biçimselanlatımın yanında, programla ulaşılması beklenen temel beceriler şunlardır: 11
  • 12. • Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma, • Sorumluluk alma,• Kendini ifade etme, • Başladığı işi bitirme,• Eleştirel düşünme, • Görsel okuma,• Yaratıcı düşünme, • Kişisel ve sosyal değerlere önem verme,• Sanat aracılığıyla iletişim kurma, • Estetik bilinç kazanma,• Problem çözme, • Estetik algının geliştirilmesi,• Araştırma,• Karar verme, • Estetik yaşam kültürü edinme,• Bilgi teknolojilerini kullanma, • Çevre ve doğa bilinci kazanma,• Girişimcilik, • Millî, manevi ve evrensel değerlere duyarlı olmalıdır. 1.3. ÖĞRENME ALANLARI İlköğretim Görsel Sanatlar Dersi (1-8. sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu üç öğrenme alanıaltında yapılandırılmıştır:1. Görsel Sanatlarda Biçimlendirme2. Görsel Sanat Kültürü3. Müze Bilinci 1.3.1. GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME Çizgi, biçim, doku, leke, yapı, mekân, renk gibi görsel sanat ögeleri ile denge, vurgu, ahenk,değişiklik, hareket, ritim, dereceleme, oran-orantı gibi sanatsal düzenleme ilkelerinin, seçilen etkinlik,önerilen yöntem ve teknikler eşliğinde, duyuşsal ve devinimsel kazanımlara yönelik uygulamalar içindesezdirildiği, hissettirildiği, geliştirildiği ve pekiştirildiği bir öğrenme alanıdır. Sanatsal yaratmada görsel sanat ögeleri ve sanatsal düzenleme ilkeleri, amaç değil araç olarak işlevgörmektedir. Ancak bunlar olmadan insanın duygu ve düşüncelerini dışa vurması, yansıtması, bir anlamyükleyerek işlevselleştirmesi ya da yepyeni bir biçim anlayışıyla ortaya koyabilmesi pek mümküngörülmemektedir. Bu nedenle “Görsel Sanatlarda Biçimlendirme” öğrenme alanı diğer öğrenmealanlarıyla birlikte dersin temelini teşkil etmektedir. 1.3.2. GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ “Görsel Sanat Kültürü” öğrenme alanında, öğrencilerin ulaşmaları beklenen kazanımlar, “estetik”,“sanat eleştirisi”, “sanat tarihi” gibi varlığını sanattan alan diğer disiplinlerin birbiri içine geçirilereksarmal olarak verilmesiyle oluşturulmuştur. Böylelikle sanatsal uygulamalar yapan ve sanat yapmaktanzevk alan bireylerin yetiştirilmesi hedefinin yanı sıra bir sanat eserini çözümleyebilen, sanat eseriniteliğini taşıyanla bu niteliği taşımayanı değerlendirebilen, sanatçı ile zanaatçı farkını algılayabilenve her ikisinin de toplumda yerini ve önemini kavrayabilen, daha da önemlisi sanatçı ile sanatçı olmayanıbirbirinden ayırt edebilen çağdaş bir nesil yetiştirilmesi hedeflenmektedir. Şüphesiz görsel sanat kültürüdeyince akla bu disiplinlerden başka pek çok alan gelmektedir. Ancak ders saatinin sınırlı olmasısebebiyle branş ve sınıf öğretmenleri için izlenen bu yolun ilköğretim basamağı için uygun olduğudüşünülmüştür. 1.3.3. MÜZE BİLİNCİ İnsanoğlunun başlangıcından günümüze kadar olan sosyal, iktisadi ve kültürel hayatındaki birikimlerinibünyesinde toplayan müzeler, onları korumakta ve sergilemektedir. Müzeler, insanlık tarihinin gelişimevrelerine tanıklık eden, bu evrelerin başlamasında ve tamamlanmasında rol oynayan en değerliörneklere sahiptir. Müzeler, aynı ya da farklı coğrafyalarda, ulusların oluşturdukları medeniyetlerin her alanda ortayakoymuş olduğu ürünleri bünyelerinde barındırırlar. Günümüzde teknolojinin imkânlarıyla daha dakolaylaşan kültürler arası iletişim, farklı ulusların daha kısa sürede birbirini tanımasına imkân vermektedir. Var oluşundan günümüze kadar birçok safha geçirmiş olan insanlık, geçmişini tanıma, anlama vebilme merakı ile doludur. Ulusların geçmişlerinde yaşadıkları tecrübelerin, sosyal ve kültürel birikimlerinmaddi kalıntılarını muhafaza eden müzeler, ulusal benliğin oluşmasında da etkili kurumlardır. 12
  • 13. Pek çok gelişmiş ülkede müzelerden, etkin bir eğitim ortamı olarak yararlanılmaktadır. Eğitimdeaktif olma, tecrübe sahibi olma, çevre, inşa ve etkileşim kavramlarının ön plana çıkmasıyla müzeler,çocuk eğitiminde önem taşıyan kurumlar hâline gelmiştir. Çünkü müzeler çocukların yaparak, yaşayarak,duyuşsal, devinimsel, zihinsel, bilişsel ve sosyal gelişimine katkıda bulunabilecek uygun bir ortamsağlamaktadır. Müzeler, çeşitli kültür varlıklarını tanıtarak, çocuklara o toplumun bir bireyi olduklarınıhissettirerek kişiliklerini ve öz güvenlerini geliştirmeye yardımcı olur ve çocukların sanatla bağkurmalarına katkıda bulunur. Küçük yaşlardan itibaren müzelerdeki eserlerle karşılaşan ve bunlarlailgili etkinlikler yapan bir çocuğun sanat anlayışı gelişmekte ve sanata bakış açısı farklılaşmaktadır.Bu durumdan yola çıkarak “Görsel Sanatlarda Biçimlendirme” ve “Görsel Sanat Kültürü” öğrenmealanlarının yanı sıra “Müze Bilinci” adı altında bir öğrenme alanının verilmesine gerek duyulmuştur.Bu öğrenme alanında yer alan öğrenme mekânları, müzelerle birlikte ören yerlerini, anıtları, tarihîyapıları, sanat galerilerini vb. içine alacak şekilde geniş tutulmuştur. “Müze Bilinci” öğrenme alanı ile öğrenciler;• Görsel sanatların birbirinden farklı dallarında verilmiş olan, aynı zamanda birer kültür ve tarihmirası sayılan eserleri tanırlar. Bu çerçevede öğrenciler, sadece yerel olanı değil aynı zamanda evrenselolanı da gözlemleyebilirler.• Çok çeşitli ve zengin arkeolojik katmanlardan oluşan Türkiye Cumhuriyeti topraklarını, Anadolumedeniyetlerini tanır ve bu değerlere sahip çıkma bilinci edinirler.• Müzelerin eğitim yoluyla kişilere sunacağı geniş imkânlar ve bakış açılarının yanı sıra, öğrencilerinyeni yaratımları ortaya çıkarması ve içinde bulundukları toplumu, coğrafyayı ve bunun sonucunda dafarklı kültürleri kavraması sağlanır. 1.4. KAZANIMLAR Kazanımlar, öğretim sürecinde öğrencilerin edinecekleri bilgi, beceri ve alışkanlıkları kapsamaktadır.Öğrencilerin görsel sanatlar dersinin amacına ulaşması her öğrenme alanının kendine özgü kazanımlarınınedinilmesine bağlıdır. Kazanımlar, öğrencilerin gelişim seviyesine ve öğrenme alanının özelliğine görebirinci sınıftan sekizinci sınıfa doğru kademeli olarak verilmiştir. Kazanımlara verilen sıra numaraları,bir önem ve öncelik sırası göstermemekte; yani birinci kazanımın, onuncu kazanımdan daha önemlive öncelikli bir kazanım olduğu anlamına gelmemektedir. 1.5. ETKİNLİK ÖRNEKLERİ İlköğretim Görsel Sanatlar Dersi (1-8. Sınıflar) Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan kazanımlarınhayata geçirilmesi için çeşitli etkinlik örneklerine yer verilmiştir. Bu etkinlikler birer tavsiye niteliğindedirve uygulamada öğretmene yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Öğretmen, bu etkinlikleri olduğugibi veya çeşitli değişiklikler yaparak uygulayabilir; aynı zamanda bir ders saatinde birden fazla etkinliğede yer verebilir. Yeni etkinlikler hazırlanırken ve uygulanırken bunların hangi kazanımlara yönelikolduğuna dikkat edilmeli, bu yapılırken öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları da göz önünde bulundurulmalıdır.Program’da yer alan etkinlikler, öğrenci seviyesine uyarlanarak farklı sınıflarda da uygulanabilir. Program’da yer alan etkinlik örnekleri, öğrenme sürecinde öğrencinin etkin bir rol üstlenmesinisağlayacak şekilde hazırlanmıştır. Öğrencilerin birbirleriyle ve öğretmenleriyle sürekli irtibat hâlindeolmaları ve etkinliklerin her aşamasında katılımcı olarak yer almaları Program’ın hedeflerine ulaşmasındason derece önemlidir. 1.6. AÇIKLAMALAR İlköğretim Görsel Sanatlar Dersi (1-8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzunda kullanılan sembollerve anlamları aşağıda gösterilmiştir: Önemli görülen noktalar “[!]” uyarı sembolü kullanılarak belirtilmiştir. Atatürkçülük ile ilgili konular(bk. s. 29), ilgili kazanımlar ve konu belirtilerek “(!)” sembolü ile gösterilmiştir. Öğrencinin bu dersteöğrendiği ve geliştirdiği becerileri diğer derslerde de kullanmasını sağlamak amacıyla diğer ders vedisiplinlerle ilişkilendirmelere gidilmiştir. Diğer derslerle ilişkilendirmeler “ ” sembolü ile, ara disiplinlerile ilişkilendirmeler “ ” sembolü ile, ölçme ve değerlendirme ise “ ” sembolü ile gösterilmiştir. 13
  • 14. 1.7. ATATÜRKÇÜLÜKLE İLGİLİ KONULAR Atatürkçülük konuları, “Atatürkün hayatı [doğum tarihi ve yeri, anne ve babası (ailesi), Atatürkünson günleri, Atatürkle ilgili anılar], Atatürkün kişisel özellikleri (ölçülü davranışı, gurura ve ümitsizliğeyer vermemesi, insan sevgisi, eserleri; millî kültürümüze, millî tarihimize, resim sanatına ve bilimeverdiği önem gibi çeşitli yönleri), Atatürkün çevreye verdiği önem, milletlerin tanınmasında güzelsanatların rolü, birbirimizi sevmede sanatın rolü, diğer örf ve âdetlere hoşgörülü olmanın gerekliliği,görsel sanatların dalları, sanat-kültür ilişkileri” olarak verilmiştir. Ayrıca bu konular 1-8. sınıf kazanımları ile ilişkilendirilerek kazanım tablolarında ve açıklamalarıylabirlikte her sınıf için ayrı ayrı tablolar hâlinde gösterilmiştir. 1.8. ARA DİSİPLİNLER• Rehberlik ve psikolojik danışma,• İnsan hakları ve vatandaşlık,• Spor kültürü ve olimpik eğitim,• Girişimcilik,• Özel eğitim,• Sağlık kültürü,• Kariyer bilincini geliştirme. Program’da, ara disiplin kazanımları görsel sanatlar dersi kazanımlarıyla da ilişkilendirilmiş, aradisiplin kazanımlarının yapılacak uygulamayla bağlantılı olarak uygun yerlerde verilebileceği öngörülmüştür. 1.9. ÖĞRENME VE ÖĞRETME SÜRECİ İlköğretim Görsel Sanatlar Dersi (1-8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu, öğrencinin birikimini,gelişim basamaklarını ve bireysel farklılıklarını göz önünde bulunduran ve öğrenciyi merkeze alan biryaklaşımla hazırlanmış, bütün kazanım ve etkinlikler de bu açıdan ele alınmıştır. Bu nedenle Program’da,öğrenme etkinlikleri bir bütünlük içinde değerlendirilmiş ve öğrencinin katılımını gerektiren uygulamalarayer verilmiştir. Bu uygulamalar bireysel farklılıklara göre şekillendirilebilen, bağımsız ve grup içindeöğrenmeyi özendiren, öğretim etkinliklerini okul dışına da taşıyan bir nitelik göstermektedir. Program, öğrencilere görsel sanatlar alanında bilgi ve becerileri kazandırmanın yanında, onlarınyeni bilgi ve çözümler üretmeyi alışkanlık hâline getirmelerini de amaçlamaktadır. Bu nedenle öğrencilerbütün öğretim etkinliklerine etkin olarak katılmakta, öğretmen ise bu süreç içinde öğrenciyi yönlendiren,ona yardımcı olan ve kendini geliştirmesinde yol gösteren bir rehber konumunda bulunmaktadır.Öğretmen aynı zamanda öğrenciyle birlikte öğrenendir. Bu çerçevede;• Öğrenciler, karşılaştıkları sorunlara bireysel ve grup olarak yaratıcı çözümler üretir, bu bilgi vedeneyimlerini geliştirerek sosyal çevreleriyle paylaşırlar.• Öğrenciler, bağımsız olarak öğrenmeyi, çeşitli araştırma teknikleriyle bilgiye ulaşmayı, değerlendirmeyi,sorgulamayı ve yorumlamayı hayatlarının bütün safhalarında bir alışkanlık hâline getirirler.• Öğretmen, öğrenme sürecinde öğrencilerin karşılaştıkları zorluklarda onlara yardımcı olur ve yapıcıeleştirilerle onları yönlendirir.• Öğretmen, öğrenme sürecinin her aşamasında öğrencilerin ürünlerini dikkate alır ve onları destekler.• Öğretmen, öğrencilerin öğrenme etkinlikleri içindeki gelişimlerini izler, değerlendirir, onları kendilerinideğerlendirmeye özendirir.• Görsel sanatlar hayatın her alanında bir bütünlük ve devamlılık gösterdiğinden, öğretmen öğrencilerinaileleriyle iş birliği içinde olmalı, okul dışında da estetik duyarlığın geliştirilmesini sağlamayayönlendirmelidir.• Öğrenme-öğretme sürecinde, öğrencilerin etkinliklere istekle katılmaları, ilgi ve dikkatlerini canlıtutmaları, kendilerini tarafsız gözle değerlendirebilmeleri amacıyla bütün öğretim süreçlerinin hayatadönük olması amaçlanmıştır. 14
  • 15. 1.10. GÖRSEL SANATLAR DERSİNDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Görsel sanatlar dersinde öğrencilerin başarıları öğretim programında yer alan ölçme ve değerlendirmeetkinlikleri esas alınarak belirlenir. Görsel sanatlar dersinde öğrencilerin başarıları projeler, öğrencinin performansını belirlemeye yönelikçalışmalar ile süreç dosyalarından elde edilen verilerle ölçülür. Eğitim, öğrencide istenilen davranış değişikliklerini meydana getirme sürecidir. Eğitimde bu amacaulaşmak için planlı bir biçimde hareket edilir. Bu nedenle, eğitimin çeşitli evrelerinde ölçme vedeğerlendirmeler yapılarak çeşitli kararlar alınır. Ölçme, bireylerin ya da nesnelerin belirli özelliklere sahip olup olmadığının, sahipse sahip oluşderecesinin belirlenerek sonuçların sembollerle, özellikle sayı sembolleriyle ifade edilmesidir. Bir başkaifadeyle söylersek niteliklerin nicelleştirilmesi işlemidir. Değerlendirme ise ölçme sonuçlarını kıstaslarkullanarak nitelik hakkında bir karara varma sürecidir. Örneğin, öğrencinin görsel sanatlar dersininuygulama çalışmasından 95 puan aldığını düşünelim. Burada öğretmenin yaptığı not verme işlemi, birölçme eylemidir. Değerlendirme ise bir yargılama işlemidir ve ölçme sonucunun bir ölçütle karşılaştırılmasıesasına dayanır. Örneğin, geçme notunun 45 olması bir ölçüttür. Bu ölçüte göre 95 alan bir öğrenciiçin “geçti” ya da “başarılı” kararının alınması bir değerlendirmedir. Eğitim ve öğretim etkinliklerinin vazgeçilmez bir parçası, öğrencilerin değerlendirilmesidir. Öğrencideğerlendirmesi farklı boyutları olan bir süreçtir. Öğrencilerin görsel sanatlar dersindeki eğitim-öğretimetkinlikleri; yaratıcılık, tutumlar, ilgiler ve öğrenme şekilleri gibi duyuşsal ve devinimsel özellikleri deiçerir. İyi bir ölçme-değerlendirme süreci tüm bunları içeren, öğrencinin gelişimini farklı boyutlardaele alan bir süreçtir. Bu boyutların her biri, kendi içinde çeşitlenen ve farklı teknikleri gerektiren süreçlerikapsar. Görsel sanatlar eğitiminde temel ilke, bireysel farklılıkların gözetilmesidir. Eğitimci, hiçbir zamanöğrencilerin tamamının aynı sonucu almasını beklememelidir. İlköğretimde sanat eğitimi oyunla başlarve öğrencinin kendi eğilimlerini, becerilerini, yatkınlıklarını keşfetmesine imkân sağlar. Aşağıda başlıcaölçme yöntem ve teknik ile araçlarına değinilmiş, bu derste kullanılabilecek ölçme araçları örnekleriyleberaber verilmiştir. Bu ölçme araçlarının kullanılması zorunlu değildir. Öğretmen, ihtiyaç hissettiğidurumlarda bu araçlardan bir ya da birkaçını seçerek ve sürecin amaçlarına göre düzenleyerek kullanabilir. Öğrenciler sevmedikleri, istemedikleri, yeterince motive edilmedikleri bir konuda çalışmayazorlanmamalıdır. Her öğrencinin çalışması mutlaka sergilenmelidir. Bir başkasına ait çalışmaların kopya edilmesi yada başkalarına yaptırılan çalışmalar dışında, sergilemede “iyi-kötü” kıstası aranmamalıdır. Sağlık Durumu Engeli Görsel sanatlar dersinde sağlık durumu engeli bulunan öğrencilerin değerlendirilmesi İlköğretimKurumları Yönetmeliği’nin 39. maddesi(1) doğrultusunda gerçekleştirilir. Sağlık durumu engelini doktorraporu ile belgeleyen öğrenciler raporda belirtilen faaliyetlerden sorumlu tutulmazlar. Raporun dışındakalan hâllerde ders ve etkinliklere katılımları devam eder. 1.10.1. Ölçme-Değerlendirme Yöntem, Teknik ve Araçları Öz değerlendirme, grup değerlendirme, proje ödevleri ve ürün dosyası görsel sanatlar dersindeölçme ve değerlendirme amacıyla kullanılabilecek yöntemlerdendir. Ancak görsel sanatlar dersinde,öğrenme alanına ve kazanımlara bağlı olarak açık uçlu, doğru-yanlış, eşleştirmeli, çoktan seçmeli sorulargibi klasik ölçme ve değerlendirme yöntemleri de kullanılabilir. Ölçme ve değerlendirme etkinlikleri sonucundaki not verme amaçlı değerlendirmede, derecelipuanlama anahtarları veya derecelendirme ölçekleri kullanılabilir. Ancak öz değerlendirme ve grupdeğerlendirmeden elde edilen sonuçların not vermede kullanılmasından kaçınılmalıdır. Öğretmenintercihine ve amacına bağlı olarak kontrol listeleri ve gözlem formları da değerlendirmede öğretmenekaynaklık edebilir.(1) Madde 39 - (Değişik birinci fıkra: 20.08.2007/26619 RG) Sağlık durumları veya bedensel engelleri nedeniyle uygulamalı derslere giremeyecekdurumda olan öğrenciler, bu durumlarını sağlık kurum ve kuruluşlarından alacakları raporla belgelendirmek zorundadır. 15
  • 16. 1.10.1.1. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Görsel sanatlar dersinde performansı belirlemeye yönelik çalışmalar bir bütünlük arz ettiğinden tekbaşlık altında değerlendirilecektir. Ders işlenişleri; ders hazırlığı, motivasyon, bilgiyi paylaşma, uygulamave değerlendirmeden oluşmaktadır. Bu basamaklardan herhangi birinde ya da birden fazla basamaktakazanımlara ya da hedeflenen becerilere ulaşmak için öğrencilere çeşitli performans görevleri verilir.Bu görevler ders planlarında açıkça belirtilir. a. Ders saatinin 1-3. sınıflarda 2, 4-8. sınıflarda 1 saat olması sebebiyle ögrencinin performansınıbelirlemeye yönelik çalışmalar 1-3. sınıflarda 3 puanla, 4-8. sınıflarda ise 2 puanla değerlendirilir. b. Görsel sanatlar dersinde, öğrencinin ders ve etkinliklere katılımı ile performans görevi İlköğretimKurumları Yönetmeliği’nde tanımlandığı gibidir. Buna göre öğrencinin öğretim etkinliklerine; soru sorma,alıştırma yapma, çalışma kâğıtlarını doldurma, tartışmalara katılma, sorumluluk alma, verilen göreviisteyerek zamanında yapma ve benzeri çabalarıyla katkıda bulunmasını gerektirir. c. Öğretmenler, öğrencilerin performansını belirlemeye yönelik çalışmalarını değerlendirirken gözlemformları, kontrol listeleri ve dereceli puanlama anahtarlarından uygun olanını seçerek kullanırlar. ç. Gözlem formlarının sınıfta yapılan her etkinlik sonunda kullanılması zorunlu değildir. Öğretmenbunları gerekli gördüğü etkinliklerden sonra kullanır. 1.10.1.2. Öz Değerlendirme Öz değerlendirme, öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini, özellikle başarı seviyelerini ve öğrenmesonuçlarını değerlendirmeleri olarak açıklanabilir. Temel amaç, öğrencilerin kendilerini değerlendirmebecerilerini geliştirmektir. Çünkü yaşam boyu öğrenme, bireylerin yalnızca bağımsız çalışmalarını değilaynı zamanda kendi başarı ve gelişimlerini değerlendirmelerini de zorunlu kılmaktadır. Değerlendirmesüreci, öğrencinin öğrenmeye yaklaşımı, öğrencilerin kendi güçlü ve eksik yanları ile becerileri hakkındafikir verir. Eğitim ve öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermekiçin değil, kendilerini ifade etme ve etkili bir öğrenme için kullanılmalıdır.Öz Değerlendirme Formu ÖrneğiAdı ve Soyadı :Sınıfı :Etkinliğin Adı :Açıklama: Aşağıda görsel tasarım sürecine yönelik öz değerlendirme formu verilmiştir. Çalışmalarınızboyunca aşağıdaki ölçütlerin gerçekleştirilme seviyesini ölçütün karşısına “ ” koyarak işaretleyiniz. DERECELER ÖLÇÜTLER Evet Kısmen Hayır 1. Çalışmamın hazırlık ve uygulama aşamasında diğer sanat dallarının çeşitli ürünlerinden yararlandım. 2. Çalışmamda neler yapacağımı zihnimde canlandırdım. 3. Zihnimde canlandırdıklarımı görselleştirdim. 4. Verilen konuya uygun kompozisyon oluşturdum. 5. Zihnimde canlandırdıklarımı görselleştirmekten mutluluk duydum. 16
  • 17. 1.10.1.3. Grup Değerlendirme Görsel sanatlarda grup üyelerinin kendi çalışmalarını değerlendirmesi esastır. Bu değerlendirme,öğretmen tarafından önceden hazırlanan ölçütlere göre yapılır. Grup çalışmalarında grupla çalışmabecerisine yönelik genel değerlendirmeler yapılmalıdır. Görsel sanatlar eğitiminin bir duyarlılık eğitimiolduğu noktasından hareketle, öğrencilerin birbirlerine olan güvenlerini sarsacak, arkadaşlık bağlarınızedeleyecek, kıskançlık duygularını harekete geçirecek ölçütlerden kaçınılmalıdır. Öğrencilerin gruplayaptıkları çalışmalarda amaçlarını, kaygılarını, beklentilerini, karşılaştıkları güçlükleri, beğendikleriyönleri ifade etmeleri yönünden ölçütler kullanılmalıdır. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan grup değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermekiçin değil kendilerini ifade etme ve etkili bir öğrenme için kullanılmalıdır.Grup Değerlendirme Formu ÖrneğiGrup Adı :Grup Üyeleri :Etkinlik Adı :Sınıf : Aşağıdaki ölçütlerin öğrenciler tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini, ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. DERECELER ÖLÇÜTLER Evet Kısmen Hayır 1. Çalışmaya grubun tüm üyeleriyle katıldık. 2. Birbirimizin düşüncelerini hoşgörüyle dinledik. 3. Görüşlerimizi özgürce ifade ettik. 4. Bu çalışmayla hedeflerimizi gerçekleştirdik. 5. Çalışmalarımız sırasında birbirimizi cesaretlendirdik. 6. Karşılaştığımız güçlükleri tartışarak aştık. 7. Karşılaştığımız sorunlarda yaratıcılığımızı kullandık. 1.10.1.4. Projeler a. Öğrenciler bir ders yılında isterlerse görsel sanatlar dersinden bireysel ya da grup çalışmasışeklinde öğretmen rehberliğinde en az bir proje hazırlar. Projeler, önceden belirlenen ölçütlere görehazırlanan değerlendirme ölçeği veya dereceli puanlama anahtarına göre teslim edildikleri dönemdedeğerlendirilir. 1, 2 ve 3’üncü sınıflarda öğrencilerin gelişimi, ilerleme ve çabaları, öğretmen rehberligindegerçekleştirilecek olan projeler ve performanslarını belirlemeye yönelik çalışmaları, öğretmen gözlemleriylebelirlenir (MEB, ÖKY, Madde 35). b. Proje konuları zümre öğretmenleri tarafından belirlenebileceği gibi öğrencilerin ilgi duyduklarıalanlara göre bireysel ya da grup olarak proje konusu da belirlenebilir. c. Verilen proje konuları, öğrencilerin düzeyine uygun ve yerel imkânlarla yapılabilecek nitelikteolmalıdır. ç. Grup hâlinde yapılacak projelerde grupların cinsiyet, başarı durumu vb. özellikleri bakımındanheterojen olmasına dikkat edilmelidir. d. Grup çalışmalarında, grup üyelerinin görev dağılımı, projenin her aşaması için net olarak yapılmalıdır.Görev dağılımı grup üyeleri tarafından yapılarak öğretmenin görüşüne sunulur. e. Projenin her aşamasında görevlerin yapılıp yapılmadığı, aşamanın bitiminde öğretmen tarafındankontrol edilir ve grup üyelerine geri bildirim verilir. Görevini yeterince yerine getirmeyen öğrencilerinbireysel özelliklerine de dikkat edilerek gerekli önlemler alınır ve öğretmen tarafından yeni yönlendirmeleryapılır. 17
  • 18. Proje Ödevleri Projeler, geniş içerikli ve uzun süreli ödevlerdir. Öğrencilerin ilginç buluşlarını, düşüncelerini, hayallerini,yaratıcılıklarını kullanarak kendilerini ifade edebilecekleri çalışmalardır. Proje ödevlerinde tek bir yol ve yöntem yoktur. Bu sebeple değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerleyapılmalıdır. Başarılı bir değerlendirme yapmak için her bir proje ödevi, bir dereceli puanlama anahtarıile eşleştirilmelidir. Öğrenciler, dereceli puanlama anahtarının bir örneğini alırlar. Böylece öğrenciler,değerlendirme sürecinde nelere dikkat etmeleri gerektiğini bilerek çalışmalarını ona göre yaparlar.Ancak dereceli puanlama anahtarındaki ölçütler, öğrenciyi sınırlandırmayacak, aşırı kontrol altındaolduğu hissini uyandırmayacak, yaratıcılıklarını kullanmalarına engel teşkil etmeyecek ve not alma,değerlendirilme gibi endişelere kapılarak baskı altında olduğu duygusunu uyandırmayacak şekildehazırlanmalıdır. Proje Ödevi Örneği I Aşağıda, proje ödevi ve bu ödevin değerlendirileceği dereceli puanlama anahtarı verilmiştir. Uygungördüğünüz konularda kendiniz veya okul zümre öğretmenleriyle beraber öğrenci ilgi ve yeteneklerinegöre yeni projeler hazırlayabilirsiniz.• Öğrencilere, proje ödevini ve bu ödevin değerlendirileceği dereceli puanlama anahtarını çoğaltarakveriniz.• Öğrencilere, sınıf mevcutlarına göre eşit sayıda gruplar oluşturmaları konusunda rehberlik ediniz.• Öğrencilerin çalışmalarını dereceli puanlama anahtarı ile değerlendiriniz. Sınıf İçerik Beklenen Performans Süre Değerlendirme Görsel Seçme, karşılaştırma, Dereceli puanlama 5 Sanatlarda biçimlendirme, grup 5 hafta anahtarı Biçimlendirme çalışması ve iş birliği Sevgili Öğrenciler, Sizden, yıl sonunda kendi çalışmalarınızdan oluşan bir sergi düzenlemeniz beklenmektedir. Buçalışmayı yaparken aşağıdaki adımları izlemeniz size yardımcı olacaktır. 1. Sınıfın tüm üyeleri bu çalışmaya katılmalıdır. 2. Aranızda iş bölümü yapmalısınız. Gruplarınızı aşağıdaki gibi oluşturabilirsiniz:• Duyuru Grubu: Afiş, broşür ve davetiye hazırlama, varsa kitle iletişim araçlarıyla serginin duyurulmasıvb.• Hazırlık Grubu: Sergilenecek çalışmaların toplanıp seçilmesi, sergi sürecinde sergiyle ilgilenilmesi,çalışmaların iadesi vb.• Sergileme Grubu: Toplanan çalışmaların sergiye hazırlanması (etiketleme ve paspartu), mekânseçimi, çalışmaların mekâna yerleştirilmesi vb.• Açılış Grubu: Organizasyon, müzik, ikram vb. 3. Çalışmalar sergilenirken görsel sanat dallarına göre heykel, seramik, resim, mimari tasarımlar,karikatür, fotoğraf vb.; teknik ve malzeme farkına göre yoğurma maddeleri, boyama teknikleri, baskıteknikleri, alçı çalışmaları, artık malzemelerle çalışmalar vb. şeklinde sınıflama yapılabilir. 4. Projeniz, dereceli puanlama anahtarında verilen ölçütlere göre değerlendirileceğinden çalışmanızıyaparken bu ölçütleri göz önünde bulundurmalısınız. 5. Projenizi 5 hafta sonra teslim etmek üzere hazır bulunmalısınız. 6. Projeniz; • Dosya düzeni ve tasarım, • Projenin anlaşılması ve benimsenmesi, • Özgünlük, • Anlatım bütünlüğü, • Ürünün niteliği ölçütlerini gerçekleştirme seviyesine göre değerlendirilecektir. 18
  • 19. Proje Ödevine Yönelik Dereceli Puanlama Anahtarı IGrup Adı :Sınıfı :Açıklama : Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıylahazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğinizkonusunda size bilgi vermektedir. DERECELER ÖLÇÜTLER Çok iyi Orta Yetersiz (5) (3) (1) 1. Görevlerin zamanında Görev belirtilen Görev belirtilen Görev belirlenen tamamlanması sürede süreyi aşarak sürede tamamlandı. tamamlandı. tamamlanmadı. 2. Diğer gruplarla iş birliğinin Tüm gruplarla iş Gruplarla iş birliği Gruplarla iş yapılması birliği yapıldı. kısmen sağlandı. birliğinde yetersiz kalındı. 3. Görevlerin nitelikli yapılması Görevler istenilen Görevlerden bazıları Görevlerin hiçbiri nitelikte yapıldı. istenilen nitelikte istenilen nitelikte yapıldı. yapılmadı. 4. Projenin benimsenmesi Grup üyelerinin Grup üyelerinin bir Grup üyelerinin tümü projeyi kısmı projeyi hiçbiri projeyi benimsedi. benimsedi. benimsemedi. 5. Projenin öğrenci başarısına Önceki Önceki öğrenmelerini Önceki katkısı öğrenmelerini yeni yeni duruma öğrenmelerini yeni durumda (projede) (projede) kısmen durumda (projede) kullandı. transfer edebildi. kullanamadı. TOPLAM GENEL TOPLAM Bu çalışmadan alınacak en yüksek puan 25, en düşük puan ise 5tir. Aşağıdaki örneklerden yolaçıkarak grupların aldığı puanı 5lik not sistemine dönüştürebilirsiniz. Örnek: Öğrenci, dereceli puanlama anahtarına göre 25 üzerinden 15 almış olsun. 25 15 100 X ………………………………… X=60 60 puanı 5lik not sistemine dönüştürebilirsiniz. Puan Aralığı Not Derece 0-44 1 Başarısız 45-54 2 Geçer 55-69 3 Orta 70-84 4 İyi 85-100 5 Pekiyi Öğrencinin bu çalışmadan aldığı not 3tür. 19
  • 20. Proje Ödevi Örneği II Aşağıda proje ödevi ve bu ödevin değerlendirileceği derecelendirme ölçeği verilmiştir. Uygun gördü-ğünüz konularla ilgili kendiniz veya diğer okul zümre öğretmenleri ile beraber öğrenci ilgi ve yeteneklerinegöre yeni projeler hazırlayabilirsiniz.• Öğrencilere, proje ödevi ile bu ödevin değerlendirileceği derecelendirme ölçeğini çoğaltarak veriniz.• Öğrencilerin ödev yönergesini okumalarını sağlayınız.• Öğrencilerin çalışmalarını derecelendirme ölçeği ile değerlendiriniz. Sınıf İçerik Beklenen Performans Süre Değerlendirme Görsel Yaratıcı düşünme, eleştirel 7 3 ay Dereceli puanlama Sanatlarda düşünme, Türkçeyi doğru, anahtarı Biçimlendirme güzel ve etkili kullanma Sevgili Öğrenciler, Sizden yaşamınızın on beş yıl sonrasını hayal ederek özgeçmişinizi görselleştirmeniz beklenmektedir.Bu çalışmayı yaparken aşağıdaki adımları izlemeniz size yardımcı olacaktır. 1.Çalışmanızı;• Nerede yaşıyorum?• Kimlerle yaşıyorum?• Nerede oturuyorum?• Mesleğim nedir?• Ülkeme katkım nedir?• Aileme katkım nedir?• İlgi, yetenek ve becerilerim nelerdir?vb. sorular üreterek seçtiğiniz beş soruyu görsel yolla ifade etmelisiniz. 2. Çalışmalarınızı bir dosya hâlinde sunmalısınız. Dosyanızda bugünkü öz geçmişinize yer vermelisiniz.Ayrıca dosyanıza özgün bir kapak tasarlamalısınız. 3. Görselleştireceğiniz hayallerinizi yazılı olarak ifade etmelisiniz. 4. Dosyanızı oluştururken fotoğraf, boya malzemeleri, İnternet, bilgisayar vb. kaynaklardanyararlanabilirsiniz. 5. Projenizi 3 ay sonra teslim etmek üzere hazır bulunmalısınız. 6. Projeniz;• Dosya düzeni ve tasarımı,• Projenin anlaşılması ve benimsenmesi,• Özgünlük,• Anlam bütünlüğü,• Ürünün niteliği ölçütlerini gerçekleştirme seviyesine göre değerlendirilecektir. 20
  • 21. Proje Ödevine Yönelik Derecelendirme Ölçeği IIÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Dosya düzeni ve tasarımı 2. Projeyi anlama ve benimseme 3. Özgünlük 4. Anlam bütünlüğü 5. Ürün niteliği TOPLAM GENEL TOPLAMDereceli puanlama anahtarıDereceler orta ve üstü çıkarsa bir sonraki kazanımlar için öğrenciler hazır demektir.Öğrenci bu dereceli puanlama anahtarının uygulanmasında yetersiz bulunursa öğretmen öğrenci ilebirlikte tamamlama eğitimini planlayabilir.Not: Daha üst sınıflarda öğrencinin kendi öğrenmesindeki eksik ve yanlış yönlerin giderilmesine yönelikplanlamanızı yapınız. Bu çalışmadan alınacak en yüksek puan 25, en düşük puan ise 5tir. Aşağıdaki örneklerden yolaçıkarak grupların aldığı puanı 5lik not sistemine dönüştürebilirsiniz. Örnek: Öğrenci, derecelendirme ölçeğine göre 25 üzerinden 22 almış olsun. 25 22 100 X ................................. X = 88 88 puanı 5lik not sistemine dönüştürebilirsiniz.Puan Aralığı Not Derece 0-44 1 Başarısız 45-54 2 Geçer 55-69 3 Orta 70-84 4 İyi 85-100 5 Pekiyi Öğrencinin bu ödevden aldığı not 5tir. 21
  • 22. 1.10.1.5. Öğrenci Ürün Dosyası a. Öğrenci ürün dosyası; öğrencinin yıl içinde yaptığı tüm çalışmaların, ürünlerin bulunduğu birdosyadır. Bu dosya, öğrencinin çalışmalarını karşılaştırma, yorumlama, saklama, yaptığı ise değerverme, saygı duyma bilinci geliştirmesine ve kendi gelişimini izlemesine yardımcı olur. b. Görsel sanatlar dersinde öğrencilerin yaptığı tüm çalışmalar birer değerdir. Bunun yanı sıraöğrencinin ulaşmak istediği hedef ve bu hedefe ulaşmak için gösterdiği çabanın bir sonucu olarak ortayaçıkan ön çalışmalar, ürünler, kendini ifade eden yazılar vb. öğrenci ürün dosyasının içeriğini oluşturur. c. Öğrenci ürün dosyasındaki çalışmalarının değerlendirilmesine yönelik hazırlanan dereceli puanlamaanahtarı ile her dönem için, dönem sonunda bir puanla değerlendirilir. d. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenciler belirli ölçütler doğrultusunda kendilerini ve akranlarınıdeğerlendirirler. Öz değerlendirme yapmak amacıyla açık uçlu sorular, sözel ifadeler ya da formlarkullanılır. Öz değerlendirme çalışmaları öğretmenlerin uygun gördükleri sıklıkta yapılır. Öz değerlendirmeçalışmalarıyla öğrencilere not verilmez. Sonuçlar öğrencinin gelişimine katkı sağlamak amacıyla kullanılır. Öğrenci ürün dosyasının amaçları şunlardır: 1. Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve kendi kendini değerlendirme becerisikazandırmak, 2. Öğrencinin gelişimini örneklerle ve daha sağlıklı izleyebilmek, 3. Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak, 4. Öğrencinin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek, 5. Öğrencinin, arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böyleliklegelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak, 6. Öğrencinin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek, 7. Öğretmene eğitimle ilgili kararlar vermede yardım etmek, 8. Ailenin öğrencinin çalışmaları hakkında bilgi almasını sağlamak ve onlarla iletişim kurmak, 9. Ürün ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamak. Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler 1. Kapak: Başlık, isim, eğitim öğretim yılı, içindekiler sayfasının bulunduğu kapak sayfası hazırlanır. 2. İçindekiler: Dosya içeriğinin tümü maddeler hâlinde sayfa numaralarıyla birlikte yazılır. 3. Ön söz: Öğrenci, çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimi hakkındaki düşüncelerinianlatır. 4. Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar; öğrencilere ait ödevler (taslakya da bitmiş hâlleri), günlükler, araştırmalar, problemler ve çözüm yolları, diyagramlar, fotoğraflar,resimler, video-kaset ve ses kasetleri ya da CDler, grup ödevleri ve projeler, öğretmen anekdotları,öğretmen kontrol listeleri ve tüm çalışmaları bir araya getirilir. 22
  • 23. Ürün Dosyasına Yönelik Dereceli Puanlama Anahtarı Örneği Performans 4 3 2 1 Düzeyi (Örnek olacak (Yeterli) (Kabul edilebilir) (Geliştirilmeli) Boyutlar nitelikte) İçerik Ürün dosyası, tüm Ürün dosyası, Ürün dosyası, Ürün dosyası, gerekli mater- gerekli materyal- gerekli mater- gerekli mater- yalleri içeriyor. lerin büyük çoğun- yallerin birazını yallerin çok azını luğunu içeriyor. içeriyor. içeriyor. Dosyada Dosyada bulu- Dosyada bulunanlar Dosyada Dosyada bulunan- bulunanların nanlar öğrencinin öğrencinin gelişi- bulunanlar lar gerekli bilgileri özelliği gelişimini ve mini yansıtıyor; öğrencinin hem ve gelişimi yansıt- bilgisini yansıtıyor. fakat bilgilerinde bilgisini hem de mıyor. eksiklik var. gelişimini az da olsa yansıtıyor. Düzenleme Ürün dosyası, tam Ürün dosyası, iyi Ürün dosyası, Ürün dosyasında, ve düzenli olarak düzenlenmiş ancak kısmen düzenli düzene ilişkin bir oluşturulmuş. izleyici aradığı sayılabilir. Bununla görüntü var ama İzleyici, gerekli şeyleri bulmakta az beraber izleyici izleyici aradığını her şeyi da olsa sıkıntı aradığını bulmakta bulmakta çok bulabiliyor. yaşıyor. biraz zorlanıyor. zorlanıyor. Kişisel yansıma Tüm yansımalar Yansımaların büyük Yansımaların Yansımaların çok betimleyici ve bölümü betimleyici bazıları betimleyici azı betimleyici ve öğrencinin iç ve öğrencinin iç ve öğrencinin iç öğrencinin iç dünyasını yansıtıcı dünyasını yansıtıcı dünyasını yansıtıcı dünyasını yansıtıcı kişisel etkileşimleri kişisel etkileşimleri kişisel etkileşimleri kişisel etkileşimleri içeriyor. içeriyor. içeriyor. içeriyor. Ürün dosyasının Ürün dosyası, Ürün dosyası, Ürün dosyası, Ürün dosyası, bir bütün olarak öğrencinin öğrencinin beceri- öğrencinin öğrencinin etkililiği becerilerini, lerini, yeterliklerini becerilerini, becerilerini, yeterliklerini ve ve bilgisini büyük yeterliklerini ve yeterliklerini ve bilgisini çok iyi bir ölçüde gösteriyor. bilgisini kısmen bilgisini biçimde gösteriyor . gösteriyor. göstermiyor. TOPLAM GENEL TOPLAM Öğrenci ürün dosyasından alınacak en yüksek puan 20, en düşük puan ise 5tir. Örnek: Öğrenci ürün dosyası değerlendirme ölçeğinden 20 üzerinden 15 almış olsun. 20 15 100 X ................................. X = 75 Puan Aralığı Not Derece 0-44 1 Başarısız 45-54 2 Geçer 55-69 3 Orta 70-84 4 İyi 85-100 5 Pekiyi Öğrencinin öğrenci ürün dosyasından aldığı not 4tür. 23
  • 24. 1.10.1.6. Açık Uçlu Soru Türü Açık uçlu sorular; öğrencilerin kendi çalışmaları, sanatçıların eserleri, tarihî eserler, arkadaşlarınınçalışmaları vb. hakkında sorulan soruları sözlü olarak cevaplamaları için kullanılır. Öğrencilere cevaplamalarıiçin duruma göre açık uçlu olarak çeşitli sorular da yöneltilebilir. Kişinin özgün, araştırmacı ve yaratıcı düşünme yeteneğini, sanatsal birikimlerini görsel olarak vesözle ifade etme gücünü, belli konulardaki görüşünü, ilgi ve tutumunu ölçmede açık uçlu soru türlerikullanışlıdır. 1.10.1.7. “Doğru-Yanlış” Türü Sorular “Doğru-yanlış” türü sorularda; görsel unsurlara dayalı ve görsel sanatlara uygun bir cümlenin mevcutolan bilgilere bağlı olarak doğru mu, yanlış mı olduğunun belirlenmesi istenir. 1.10.1.8. Eşleştirmeli Soru Türleri İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesinigerektirir. “Kim?, Ne?, Nerede? vb.” soruların cevabını oluşturan, belli bir olaya dayalı bilgilerinölçülmesinde kullanılır. 1.10.1.9. Kısa Cevaplı Soru Türü Bir kelime, bir sembol ya da en çok birkaç kelime ile cevaplanabilen soru türüne denir. Bu tür sorular,bilgi basamağını ölçmek için uygundur. Öğrenci, sorunun cevabını kendisi bulur ve ifade eder. 1.10.1.10. Çoktan Seçmeli Soru Türü Öğrencilerden, bir sorunun doğru cevabını seçenekler arasından bularak işaretlemeleri istenir. Çoktanseçmeli sorular, yazma, yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir. Bu soru türü dahaçok bilgi, zihinsel beceriler ve algısal yeteneklerin ölçülmesinde kullanılır. 1.10.1.11. Görüşme Öğrencilerle yapılan görüşmeler, öğrencilerin görsel sanatlarla ilgili kazanımlara yönelik etkinliklerive konuları algılama-kavrama seviyelerinin değerlendirilmesine yardım eder. 1.10.1.12. Gözlemler Görsel sanatlar dersi açısından önemli bir yöntemdir. Gözlemler, öğrenciler hakkında doğru ve hızlaalgılanabilen bilgiler sağlar. Nesnel ve sağlıklı gözlem sonuçları elde edebilmek için gözlemler, önceden yapılandırılmış gözlemformlarındaki ölçütlere göre yapılmalıdır. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır.• Ölçütleri koyarken bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır.• Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir.• Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir.• Her öğrenci değişik özellikler, beceriler ve davranışlara göre değerlendirilmelidir.• Gözlem için yapılan değerlendirme zaman geçmeden kaydedilmelidir. Öğretmen, gözlem formunu kullanabileceği şekilde ve dilediği sayıda hazırlayabilir. 24
  • 25. Gözlem Formu ÖrneğiÖğrencininAdı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki ölçütlerin gerçekleştirilme seviyesini ölçütün karşısına “ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih: Tarih: ÖLÇÜTLER Her Ara Hiçbir Her Ara Hiçbir Zaman Sıra Zaman Zaman Sıra Zaman 1. Tartışmalara katılır. 2. Derse istekle katılır. 3. Görsel sanat çalışmaları yoluyla kendini ifade eder. 4. Sanatçıların, kendisinin ve diğer öğrencilerin çalışmalarını inceler. 5. Arkadaşlarının çalışmalarına saygı duyar. 6. Görsel sanat çalışmalarında karşılaştığı sorunlara özgün çözümler üretir. 7. Görsel sanatlar ile diğer sanat dalları arasında bağlantılar kurar. 8. Amacına uygun malzeme seçer ve kullanır. 9. Görsel çalışmalarında malzemeye anlam kazandırır. 1.10.1.13. Kontrol Listeleri Kontrol listeleri, öğretmen tarafından hazırlanarak kullanılan ve öğrencilerin sürece katılımını belirleyenbir dizi davranış ve özelliği ölçen listelerdir. Kontrol listelerinde “evet-hayır” veya “var-yok” şeklindeölçütler kullanılır. Kontrol listeleri performansa ait belirli ölçütlerin karşılanıp karşılanmadığıyla ilgili olansınırlı durumlarda kullanılabilir. Öğretmenin tercihine ve amacına bağlı olarak kontrol listelerinden elde edilen sonuçlar, değerlendirmedeöğretmene kaynaklık edebilir. Öğretmen, kontrol listesini dilediği sayıda kullanabileceği şekildehazırlayabilir. 25
  • 26. Kontrol Listesi ÖrneğiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini, ölçütünkarşısında bulunan yere “ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih: Tarih: ÖLÇÜTLER 1. Kontrol 2. Kontrol Evet Hayır Evet Hayır 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Konuya uygun malzemeleri getirdi. 3. Malzemeyi konuya uygun olarak kullandı. 4. Farklı yöntem ve teknikleri denedi. 5. Temiz ve düzenli çalıştı. 6. Malzemeleri israf etmedi. 7. Konuya uygun ürün çıkardı. 8. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirdi. 9. İş bitiminde ortamı temiz ve düzenli bıraktı. 26
  • 27. T.C. M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I .......... ‹LKÖ⁄RET‹M OKULU 20.. / 20.. E⁄‹T‹M Ö⁄RET‹M YILI GÖRSEL SANATLAR DERS‹ ..../.... SINIFI 1, 2 VE 3. SINIFLAR Ö⁄RETMEN NOT Ç‹ZELGES‹ Ö⁄RENC‹ ÜRÜN Ö⁄RENC‹ ÜRÜN PERFORMANSI PERFORMANSI 1. DÖNEM 2. DÖNEM YIL SONU DOSYASI DOSYASI BEL‹RLEMEYE BEL‹RLEMEYE PUANI* PUANI PUANI S. NO PROJE PROJE NO Ö⁄RENC‹N‹N ADI SOYADI YÖNEL‹K YÖNEL‹K ÇALIfiMALAR ÇALIfiMALAR 1 2 Ort 1 2 3 Ort 1 2 Ort 1 2 3 Ort 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 *Bir dersin y›l sonu puan›, birinci ve ikinci dönem puanlar›n›n aritmetik ortalamas›d›r.PBYÇ: PERFORMANSI BEL‹RLEMEYE YÖNEL‹K ÇALIfiMALAR ‹mza ..../..../20.. Ö¤retmenin Ad› ve Soyad› Okul Müdürü 27
  • 28. T.C. M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I .......... ‹LKÖ⁄RET‹M OKULU 20.. / 20.. E⁄‹T‹M Ö⁄RET‹M YILI GÖRSEL SANATLAR DERS‹ ..../.... SINIFI 4, 5, 6, 7 VE 8. SINIFLAR Ö⁄RETMEN NOT Ç‹ZELGES‹ Ö⁄RENC‹ ÜRÜN Ö⁄RENC‹ ÜRÜN PERFORMANSI PERFORMANSI 1. DÖNEM 2. DÖNEM YIL SONU DOSYASI DOSYASI BEL‹RLEMEYE BEL‹RLEMEYE PUANI* PUANI PUANI S. NO PROJE PROJE NO Ö⁄RENC‹N‹N ADI SOYADI YÖNEL‹K YÖNEL‹K ÇALIfiMALAR ÇALIfiMALAR 1 2 Ort 1 2 Ort 1 2 Ort 1 2 Ort 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 *Bir dersin y›l sonu puan›, birinci ve ikinci dönem puanlar›n›n aritmetik ortalamas›d›r.PBYÇ: PERFORMANSI BEL‹RLEMEYE YÖNEL‹K ÇALIfiMALAR ‹mza ..../..../20.. Ö¤retmenin Ad› ve Soyad› Okul Müdürü 28
  • 29. Atatürkçülük ile ‹lgili Kazan›mlar Tablosu ATATÜRKÇÜLÜK İLE ÖĞRENME DERS İLGİLİ KONULAR VE ALANI KAZANIMLARI AÇIKLAMALAR 1. Konu: Atatürkün Hayatı Görsel Sanatlarda 6. Duygu, düşünce ve Biçimlendirme izlenimlerini çeşitli görsel • Doğum tarihi ve yeri sanat teknikleriyle ifade • Anne ve babası (ailesi) eder.1. SINIF • Atatürkün son günleri • Atatürkle ilgili anılar Açıklamalar: Atatürkün hayatını, son günlerini ve görsel dokümanlarla desteklenebilecek anılarını içeren bir Atatürk köşesi hazırlanmalıdır. 2. Konu: Atatürkün Çevreye Verdiği Görsel Sanat Kültürü 1. Yaşadığı çevrenin Önem düzenlenmesine ilişkin olumlu ve olumsuz Açıklamalar: Atatürkün çevre ile ilgili örnekler verir.2. SINIF yaptığı çalışmalara (Gençlik Parkı, AOÇ, Türk Ocağı binası, şimdiki Ankara Resim 3. Çevresindeki kirliliği Heykel Müzesi vb.) örnekler verilerek ve düzensizliği çevre bilinci kazandırmak hedeflenir. onaylamadığını görsel sanatlar yoluyla ifade eder. 4. Güzel bir çevrede yaşamanın önemini kavrar. 3. Konu: Atatürkün Kişisel Özellikleri Görsel Sanat Kültürü 2. Beğenilerdeki ve Çeşitli Yönlerinden Ölçülü Davranışı farklılığa saygı duyar. Açıklamalar: Atatürkün insan sevgisi aktarılırken insanları ilgi ve yeteneklerine göre değerlendirdiği ve insana çok yönlü3. SINIF baktığı vurgulanmalıdır. 4. Konu: Atatürkün Kişisel Özellikleri Görsel Sanat Kültürü 5. Gösterilen eserle ilgili ve Çeşitli Yönlerinden Gurura ve duygu ve düşüncelerini Ümitsizliğe Yer Vermemesi ifade eder. Açıklamalar: Atatürkün kişiler arası ilişkilerde ve özellikle devlet adamı kimliğiyle gurur, ümitsizlik, böbürlenme gibi insan ilişkilerindeki iletişimi olumsuz etkileyecek tutumlardan kaçındığı vurgulanmalıdır. 29
  • 30. ATATÜRKÇÜLÜK İLE ÖĞRENME DERS İLGİLİ KONULAR VE ALANI KAZANIMLARI AÇIKLAMALAR 5. Konu: Atatürkün İnsan Sevgisi Görsel Sanat Kültürü 3. Yaşamdaki her4. SINIF varlığın kendine özgü Açıklamalar: Atatürkün insan sevgisi bir güzelliği olduğunu aktarılır. İnsanları ilgi ve yeteneklerine kabul eder. göre değerlendirdiği ve insana çok yönlü baktığı vurgulanmalıdır. 6. Konu: Atatürkün Eserleri Görsel Sanatlarda 7. Merkezî, simetrik ve Biçimlendirme asimetrik dengeyi Açıklamalar: Atatürkün en önemli çalışmalarında kullanır. eserinin Türkiye Cumhuriyeti Devleti olduğu vurgulanır ve bu devleti idame 9. Duygu, düşünce ve ettirecek gençlere öğütlerinin yer aldığı izlenimlerini çeşitli görsel “Atatürkün Gençliğe Hitabesi” görsel sanat teknikleriyle ifade biçimlendirme ögeleri ve sanatsal eder. düzenleme ilkelerine uygun olarak fon kartonları üzerine görsel malzemelerle5. SINIF yazılabilir. 7. Konu: Görsel Sanatların Dalları Görsel Sanat Kültürü 1. Bir eserin, görsel sanatların hangi dalına Açıklamalar: Görsel sanatların ait olduğunu ayırt eder. dallarını, Atatürkün sanata verdiği önem çerçevesinde tanıtılabilir. Öğrencilerin görsel sanatların dallarına ilişkin en az birer örnek görmesi sağlanmalıdır. 8. Konu: Atatürkün Millî Kültüre Verdiği Görsel Sanat Kültürü 2. Ulusal kültür Önem mirasımızdan örnekler verir. Açıklamalar: Atatürkün millî kültürün korunup geliştirilmesindeki katkılarını gösteren görüş ve uygulamaları (Türk Ocağı ve TBMM binasının inşası vb.) değerlendirilerek bu görüş ve uygulamaları ile millî kültürümüzü çağdaş6. SINIF uygarlık düzeyinin üzerine çıkarmayı hedef gösterdiği vurgulanmalıdır. 9. Konu: Milletlerin Tanınmasında Güzel Görsel Sanat Kültürü 3. Ulusların tanınmasında Sanatların Rolü güzel sanatların önemini tartışır. Açıklamalar: Sanatın, kültür mirasının 4. Ulusal kültürü yansıtan yeni kuşaklara aktarımındaki etken rolü ve tanıtan görsel vurgulanmalıdır. Görsel sanatların çalışmalar yapar. özellikle mimari ögelerin tarih ve kültür mirasını oluşturduğu açıklanmalıdır. 30
  • 31. ATATÜRKÇÜLÜK İLE ÖĞRENME DERS İLGİLİ KONULAR VE ALANI KAZANIMLARI AÇIKLAMALAR 10. Konu: Sanat-Kültür İlişkileri, Görsel Sanat Kültürü 9. Güzellik kavramının Diğer Örf ve Âdetlere Hoşgörülü Olmanın ölçütlerinin kültürlere Gerekliliği göre farklılaşabileceğini değer sistemine katar. Açıklamalar: Diğer milletlerin örf ve âdetlerine hoşgörü göstermenin önemi belirtilerek bu çerçevede güzellik kavramının kültürlere göre ölçütlerinin farklılaşabileceği belirtilmelidir. Burada, Atatürkün diğer milletlerin örf ve âdetlerine karşı hoşgörülü olduğu vurgulanacaktır. 11. Konu: Atatürkün Millî Tarihimize Müze Bilinci 5. Tarihî eserlerin Verdiği Önem özelliklerini açıklar.7. SINIF Açıklamalar: Türkiyenin bir kültür mozaiği üzerine kurulu olduğu vurgulanmalı ve millî tarihimizle birlikte ülke topraklarında hayat bulmuş tüm uygarlıklar da ele alınmalıdır. 12. Konu: Atatürkün Resim Sanatına Müze Bilinci 7. İlgi duyduğu sanat Verdiği Önem eserleri hakkında araştırma yapar. Açıklamalar: Atatürkün Türk toplumunun gelişmesi için güzel sanatlara önem verdiği ve çağdaş Türk sanatının oluşması için çalıştığı belirtilerek sanatkârlara verdiği önem, güzel sanatlarla ilgili söylediği sözlerden de örnekler verilerek vurgulanacaktır. 13. Konu: Atatürkün Bilime Verdiği Görsel Sanatlarda 5. Duygu, düşünce ve Önem Biçimlendirme izlenimlerini çeşitli görsel sanat teknikleriyle ifade8. SINIF Açıklamalar: Atatürkün bilime verdiği eder. önem verilirken bilimsel gelişmenin doğal bir sonucu olan teknoloji ve teknolojik gelişmelerin sanata olan katkısına ve sanatı etkileyiş biçimlerine dikkat çekilecektir. 31
  • 32. ATATÜRKÇÜLÜK İLE ÖĞRENME DERS İLGİLİ KONULAR VE ALANI KAZANIMLARI AÇIKLAMALAR 14. Konu: Sanat-Kültür İlişkileri Görsel Sanat Kültürü 8. Görsel sanat eserinin oluşmasında, dönemin Açıklamalar: Atatürkün millî kültüre düşünce ve inanç verdiği önem belirtilirken, sanatın sistemlerinin, coğrafi kültürün taşıyıcısı konumunda olduğu özelliklerinin ve çeşitli vurgulanmalı ve sanat kültürünün olayların etkisini tartışır. oluşmasındaki din, dil, coğrafya faktörleri 8. SINIF ve geçmiş yaşantıların (tarihin) etkisi ile birlikte değerlendirilmelidir. 15. Konu: Atatürkün Bilime Verdiği Görsel Sanat Kültürü 10. Teknolojik Önem gelişmelerin görsel sanatlara etkisini açıklar. Açıklamalar: Atatürkün bilime göster- diği önem verilirken bilimsel gelişmenin bir sonucu olan teknoloji ve teknolojik gelişmelerin sanata olan katkısı ve sanatı etkileyiş biçimlerine dikkat çekilecektir.Kazanımların Ara Disiplinlerle İlişkilendirilme Tablosu ARA DİSİPLİNSINIF ÖĞRENME KAZANIMLAR ALANLARI İLE İLGİLİ ALANI KAZANIMLAR 5. Kendi yaşam alanını İnsan Hakları ve Vatandaşlık düzenlerken doğal çevreyi korumanın gerekliliğini kabul eder. 56. Çevrenin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının bir1. SINIF vatandaşlık görevi olduğu bilincine GÖRSEL uygun davranışlar gösterir. SANAT KÜLTÜRÜ 6. Evini, odasını, okulunu, sınıfını Rehberlik ve Psikolojik düzenli ve temiz tutmanın önemini Danışma kabul eder. 3. Okul ve sınıf içindeki sorumlulukların farkına varır. 3. Çevresindeki kirliliği ve Rehberlik ve Psikolojik düzensizliği onaylamadığını Danışma görsel sanatlar yoluyla ifade eder.2. SINIF GÖRSEL 18. Çevreye karşı duyarlı olur. SANAT KÜLTÜRÜ 7. Gösterilen eserden yola çıkarak Rehberlik ve Psikolojik duygularını, düşüncelerini, Danışma hayallerini ve izlenimlerini ifade eden görsel tasarımlar yapar. 19. Kızgınlık, öfke gibi duygularını uygun şekilde ifade eder. 32
  • 33. ARA DİSİPLİNSINIF ÖĞRENME KAZANIMLAR ALANLARI İLE İLGİLİ ALANI KAZANIMLAR 2. Beğenilerdeki farklılığa saygı Girişimcilik GÖRSEL SANAT duyar.3. SINIF KÜLTÜRÜ 1. Kişiler arasındaki farklılıkları tanır. 1. Müzedeki eserlerin İnsan Hakları ve Vatandaşlık MÜZE korunmasının önemini kavrar. BİLİNCİ 21. Ortak mirasın korunması gerektiğini bilir.4. SINIF 5. Çalışmalarını sergilemekten Özel Eğitim GÖRSEL SANAT ve arkadaşlarının çalışmalarını 6. Kendini ifade edebilme becerisi KÜLTÜRÜ izlemekten zevk alır. geliştirir. 10. Duygu, düşünce ve Girişimcilik GÖRSEL izlenimlerini çeşitli görsel sanat SANATLARDA 10. İş yerlerini ve belli hizmetleri teknikleriyle ifade eder. simgeleyen sembollerin anlamını BİÇİMLENDİRME bilir. 2. Aynı konunun değişik teknik, Özel Eğitim5. SINIF malzeme ve anlatım biçimleriyle 1. Kişilerin yetenek, beceri ve ifade edilebileceğini bilir. güçlerinin değişik olabileceğinin GÖRSEL farkına varır. SANAT KÜLTÜRÜ 4. Uzak ve yakın çevresindeki İnsan Hakları ve Vatandaşlık doğal ve tarihi güzellikleri tanır. 56. Çevrenin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının bir vatandaşlık görevi olduğuna uygun davranışlar gösterir. GÖRSEL 2. Ulusal kültür mirasımızdan İnsan Hakları ve Vatandaşlık SANAT örnekler verir. 6. Yakın çevresindeki ortak miras6. SINIF KÜLTÜRÜ ürünleri hakkında bilgi toplar. 5. Müzedeki eserlerden yola Kariyer Bilincini Geliştirme MÜZE çıkarak çeşitli görsel tasarımlar 3. Kendi değerlerini örneklerle ifade BİLİNCİ yapmanın kendi kültür birikimine eder. katkısını tartışır. 2. Duyguların sanatsal Rehberlik ve Psikolojik Danışma yaratıcılığa katkısını fark eder. 4. Duygu ve düşüncelerini ifade7. SINIF GÖRSEL etme yollarını ilişkilerinde etkili bir SANAT biçimde kullanır. KÜLTÜRÜ 4. Grafik tasarım ürünlerinde Girişimcilik sembol, işaret, renk ve lekelerin 1. Elindeki bilgiyi grafik veya tablo işlevlerini ayırt eder. biçiminde gösterir.8. SINIF GÖRSEL Kariyer Bilincini Geliştirme 6. Çizgilerin kişiye özgü SANATLARDA olduğunu kavrar. 2. Her bireyin kendine özgü ve BİÇİMLENDİRME benzersiz olduğunu belirtir. 33
  • 34. Belirli Gün ve Haftalarla İlişkilendirilen Kazanımlar Tablosu İlköğretim ve ortaöğretim kurumlarında kutlanacak belirli gün ve haftalar (29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 10 Kasım Atatürk Haftası, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ve 19 Mayıs Atatürkü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı), Millî Eğitim Bakanlığı Eylül 2005 tarih ve 2576 sayılı Tebliğler Dergisi’nde yayımlanan “Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği” çerçevesinde alınmış olup; bu kazanım ve etkinlikler, denk gelen haftalarda işlenecektir. Burada yer almayan diğer belirli gün ve haftaların kutlanmasına, anılmasına (kurumların tür, seviye, imkân ve şartlarına; çevrenin ekonomik, sosyal, kültürel ve coğrafi özelliklerine göre) okul yönetimleri karar vereceklerdir. ÖĞRENME YÖNTEM VE SINIF KAZANIMLAR ETKİNLİKLER KONULAR AÇIKLAMALAR ALANLARI TEKNİKLER 6. Duygu, düşünce ve 6.Sınıftaki bayram • “Atatürkün Öğrenci • Kolaj (yırtma- izlenimlerini çeşitli görsel hazırlıklarını Hayatı” çalışmalarının yapıştırma) sanat teknikleriyle ifade görselleştirir. hazırlanmasında • Pastel boya GÖRSEL eder. • “Sınıfımızdaki gerekli güvenlik • Parmak boya SANATLARDA 7.Atatürkün hayatı ile Bayram önlemleri alınır 1 BİÇİMLENDİRME 7. Çalışmalarını ilgili derlediği Hazırlıkları” (makas, iğne vb.). sergilemekten ve bu resimlerle sınıf panosu duyguyu oluşturur. çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır. 7. Duygu, düşünce ve 2,7. İlgili belirli gün ve • “Çevremizdeki • Gezi gözlem haftalar çevresinde izlenimlerini çeşitli görsel Müzeler, Ören • Pastel boya GÖRSEL yakın çevrelerinde sanat teknikleri ile ifade Yerleri, Tarihî • Parmak boya SANATLARDA bulunan müze, ören eder. Eserler, Anıtlar” • Kolaj (yırtma- BİÇİMLENDİRME yeri, tarihî eser, anıt vb. yapıştırma) yerlere gezi düzenlenir. • “Bayramda 2 Bu yerlerde bulunan Hissettiklerimiz” 2. Müzedeki ve sanat eserlerin önemi üzerinde galerilerindeki eserlerin, konuşulur. MÜZE BİLİNCİ ören yerlerinin, tarihî Öğrencilerden yapıların, anıtlar vb. nin duygularını ifade edici önemini kavrar. görsel çalışmalar yapmaları istenir.34
  • 35. ÖĞRENME YÖNTEM VE SINIF KAZANIMLAR ETKİNLİKLER KONULAR AÇIKLAMALAR ALANLARI TEKNİKLER 6. Yapacağı görsel sanat 6. Öğrenciler • “19 Mayıs Öğrencilere bir • Kolaj (yırtma- çalışmalarında gösterilen yapacakları Atatürkü Anma sanatçıya ait “kolaj” yapıştırma) GÖRSEL eserlerden yararlanır. çalışmanın konusuna ve Gençlik ve tekniği ile yapılmış SANAT uygun olarak kolaj Spor Bayramı” eserin tıpkı basımı 3 KÜLTÜRÜ tekniği ile görsel gösterilerek tasarımlar yapabilir. • “10 Kasım” incelemeleri istenir. Atatürkün Kişilik Özellikleri 13. Duygu, düşünce ve 13. Öğrencilerden, • “Atatürkün • Sulu boya izlenimlerini çeşitli sınıf, okul ve İnsan Sevgisi” • Pastel boya görsel sanat çevrelerindeki bayram • Parmak boya teknikleriyle ifade eder. hazırlıkları ile ilgili • Kolaj (yırtma- duygu, düşünce ve yapıştırma) izlenimlerini çeşitli GÖRSEL görsel sanat 4 SANATLARDA teknikleriyle ifade BİÇİMLENDİRME etmeleri istenir. Mukavva üzerine “Atatürkün Anıları” ve “Atatürk Sevgisi” konulu resim çalışmaları yaptırılabilir. 9. Duygu, düşünce ve 10. Öğrenciler, • “Atatürkün Grup çalışması • Sulu boya izlenimlerini çeşitli Atatürkün hayatı ile Hayatı” yapılabilir. Öğrenciler, • Pastel boya görsel sanat ilgili tarih şeridi (okul yılları, getirdikleri resimlerle • Kolaj (yırtma- teknikleriyle ifade eder. oluşturarak görsel askerlik hayatı öğretmen yardımı ile yapıştırma) GÖRSEL düzenlemeler vb.) tarih şeridi • Akrilik SANATLARDA oluşturabilirler. Tarih 5 yapabilirler. • Guaj boya şeritleri, seçilen belirli BİÇİMLENDİRME gün ve haftaların tarihî süreçleri göz35 önünde bulundurularak tasarlanmalıdır.
  • 36. ÖĞRENME YÖNTEM VE SINIF KAZANIMLAR ETKİNLİKLER KONULAR AÇIKLAMALAR ALANLARI TEKNİKLER 4. Ulusal kültürü 5. Birlik ve • “Bizim Öğrencilere bir • Sulu boya yansıtan ve tanıtan beraberliğimizde Bayramlarımız” sanatçıya ait “kolaj” • Pastel boya GÖRSEL görsel çalışmalar yapar. bayramların rolünü ve tekniği ile yapılmış • Kolaj (yırtma- 6 SANAT önemini açıklayan eserin tıpkı basımı yapıştırma) KÜLTÜRÜ görsel çalışmalar gösterilerek • Akrilik yapılabilir. incelemeleri istenir. • Guaj boya 2. Duyguların sanatsal 2. “Mutluluk” ve • “Hislerimiz” • Sulu boya yaratıcılığa katkısını “Hüzün” konulu • Pastel boya GÖRSEL fark eder. duyguları yansıtan • Kolaj (yırtma- 7 SANAT çalışmalar yapılabilir. yapıştırma) KÜLTÜRÜ • Akrilik • Guaj boya 8. Görsel sanat eserinin 9. Millî Mücadele • “Kurtuluş • Röprodüksiyon oluşmasında, dönemin dönemini yansıtan bir Savaşı” inceleme düşünce ve inanç tablo seçilir. Öğrenciler • Akrilik sistemlerinin, coğrafi seçilen tabloyu • Guaj boya özelliklerinin ve çeşitli incelerler. Tablo • Sulu boya olayların etkisini tartışır. üzerinde, geçmişteki yaşantının ve o GÖRSEL dönemin sanat 8 SANAT eserindeki yansımaları, KÜLTÜRÜ tarihî olaylar hakkında konuşmaları istenir. Ayrıca, gösterilen eserlerden yola çıkarak öğrencilerden görsel tasarımlar yapmaları istenebilir.36
  • 37. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 8. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Şiir, öykü, masal, efsa- 1, 5. “Karikatür Çiziyoruz” (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular ne, mitoloji, karikatür gibi Ünlü Türk karikatürcülerinin eserlerinden ve dünyanın önemli karikatür (5. Kazanım, 13. Konu) çeşitli alanların ürünleri yarışmalarından “Sedat Simavi Karikatür Yarışması”, “Uluslararası 3. Kompozisyon: Bir sanat ile ilişki kurarak görsel Akşehir Nasrettin Hoca Karikatür Yarışması” gibi yarışmalardan seçkin eserinde, sanatın elemanlarının biçimlendirme çalışmaları örnekler gösterilir. Öğrencilerin istedikleri bir konuda karikatür sanatın ilkelerine göre düzen- yapar. çizmeleri sağlanır. lenmesi. 2. Görsel çalışmalarında 3. “Atatürkün Bilime ve Sanata Verdiği Önem” 5. Öğretmen öğrenciyi mümkün ton derecelendirmeleri ile Öğrencilerden, görsel biçimlendirme ögelerini kullanarak Atatürkün derinlik etkisi oluşturur. olduğunca çok çeşitli malzeme sanata ve bilime verdiği önemi anlatan özdeyişlerinden birini içeren ve teknikle tanıştırmalıdır. 3. Sanatsal düzenleme tasarım hazırlamaları istenir. ilkelerinden yararlanarak 6. Kariyer Bilincini Geliştirme, 3. “Aynısından Neler Oldu?” özgün kompozisyonlar 2. “Her bireyin kendine özgü ve oluşturur. Öğrenciler, ritim, ahenk, derecelenme, denge, birlik vb. tasarım benzersiz olduğunu belirtir.” 4. Coğrafi ve kültürel ilkelerini kullanarak birim motif tekrarlarıyla oluşturacakları iki ve üç etkenlerin renk seçi- boyutlu çalışmalar yapabilirler. Örneğin, telleri çıkarılmış ahşap mindeki belirleyici rolünü mandallardan oluşan birimleri ahşap tutkalıyla birbirine yapıştırarak tartışır. çöp şişleri köpük (strafor) parçalarıyla birbirine bağlayarak, kilden 5. Duygu, düşünce ve para motifleriyle seramik kaplar oluşturarak vb. üç boyutlu modüler izlenimlerini çeşitli görsel çalışmalar oluşturabilirler. Renkli ataçları şerit kartonlara geçirerek, sanat teknikleriyle ifade kartonlardan oluşturdukları birimleri tekrar ederek vb. üç boyutlu eder. çalışmalar yapabilirler. 6. Çizgilerin kişiye özgü 6. “Desen” olduğunu kavrar. Desen çalışmalarında gönüllü bir öğrenci sınıfa model olur. Sınıf 7. Yaptığı çalışmaları düzeninin “U” biçiminde olması idealdir. Öğretmen, çalışma öncesinde sergilemekten ve çevre- modelden ölçü almayı gösterir. Kara kalemle kâğıda kabaca yerleştirilen sindekilerle paylaşmaktan haz alır. figür, daha sonra detaylandırılarak desen çalışması tamamlanır.154 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 38. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Sanatın kendine özgü 1, 2, 3, 4, 6. “Eser Analizi” [!] Tercih edilen araç-gereçler evrensel bir dili olduğunu Vincent Van Gogh, Toulouse Lautrec, Frida Kahlo, Fikret Mualla, en az bir ders öncesinden öğren- kabul eder. Cihat Burak gibi yaşamlarını eserlerine yansıtan sanatçılara ait cilere bildirilmeli, araç-gereç ve 2. Farklı sanat akımları eserlerden örnekler sınıfa getirilir. Öğrencilerden, eserlerden nasıl teknik seçiminde öğrencilerin hakkında bilgi edinir. etkilendiklerini (fırça vuruşları, ele aldıkları konular, renkler, duygular ilgi ve istekleri dikkate alınma- 3. Farklı ifade biçim- vb.) önce sözel olarak, sonra görsel çalışmalarla (resim, heykel vb.) lıdır. lerinin sanatın dallarını ifade etmeleri istenebilir. 2. Sanat akımları öğrencilerin oluşturduğunu fark eder. 9. “Minyatür” yaş seviyeleri dikkate alınarak 4. Duygu ve düşünce- Dönemin savaş sahnelerini, eğlence hayatını, yaşantısını anlatan belirgin özellikleri ile verilmelidir. lerini görsel sanatların bir minyatür incelemesi yaptırılabilir. Öğrencilere, “Burada neler 5. Sanatsal Düzenleme farklı dalları ile ifade görüyorsunuz, insanlar neler yapmakta, en çok dikkatinizi çeken İlkeleri edebileceğini bilir. unsurlar nelerdir? Kıyafetler nasıl? Mekân nasıl düzenlenmiş?” gibi 5. Karşılaştığı evrensel sorular yöneltilebilir. Denge: Karşıt iki gücün denk ve ulusal sanat eser- gelmelerinden doğan durum. lerinin sanatçılarının yaşam Kompozisyonda dengelenecek öykülerini öğrenmeye is- birtakım değerler vardır. Açık- tek duyar. koyu, yuvarlak-köşeli, düz-eğri, 6. Gösterilen sanat ese- büyük-küçük, yatay-dikey, rindeki görsel biçimlen- soğuk-sıcak, boşluk-doluluk vb. İki tür denge vardır: Simetrik dirme ögelerinin sanatsal ve asimetrik. düzenleme ilkelerine Hareket ve Ritim: Hareket, bir göre nasıl düzenlendiğini açıklar. sanat eserindeki nesnelerin 7. Sanat eserlerindeki hareket hissi uyandıracak şekilde konu çeşitliliğini sorgular. düzenlenmesidir. Ritim ise bir sanat eserinde görsel bir tempo yaratmak için tekrarlanan elemanların dikkatli düzenlen- mesiyle gerçekleştirilir.155 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 39. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 8. Görsel sanat eserinin 10, 11. “Şehir Projesi” Ahenk: Bir sanat eserinde kullanılan komşu oluşmasında, dönemin Öğretmen, gruplara ayrılan öğrencilere yaşadıkları değerler ahengi oluştururlar. Ahenk, eleman- düşünce ve inanç sistem- şehirle ilgili kaygıları, beklentileri, sevdikleri yerler vb. ların benzerliğini vurgulamaktır. lerinin, coğrafi özellik- hakkında sorular sorar. Hayallerindeki şehrin tasarımını Derecelenme (Koram): Hiyerarşi. Parçaların lerinin ve çeşitli olayların ahşap materyaller, karton kutular, boya malzemeleri bütün içinde belirli bir öncelik sırasına göre etkisini tartışır. vb. kullanarak yapmaları istenir. Daha sonra algılanmaları. İki karşıt ucu basamaklarla 9. Sanatın kültürü aktar- oluşturdukları şehrin özelliklerini ortaya koyarak birbirine bağlayan köprünün yaratılmasıdır. ma yollarından biri oldu- tanıtımını yaparlar ve bu özelliklerden yola çıkarak Oran-Orantı: Nesnelerin kendi içinde ve ğuna ilişkin örnekler verir. kent sembolü oluştururlar. bütünle ilişkisidir. 10. Teknolojik geliş- Vurgu: Bir tür zıtlıktır. Vurgu ilkesi ile ilgi melerin görsel sanatlara odağı oluşturulur. Baskın eleman bütün eserde etkisini açıklar. izleyicinin dikkatini kendisine çeker. 11. Duygularını, düşünce- Değişiklik: Monotonluğu bozan farklı dina- lerini ve izlenimlerini miklerdir. Düzen içinde farklılıklar meydana yansıtan görsel tasarımlar getiren ögeler. yapar. 12. Gördüğü sanat eseri (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (8-10. hakkında estetik bir yar- Kazanım, 14-15. Konu) gıya varır.156 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 40. ÖĞRENME ALANI:MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Türk müzeciliğinin ku- 1. “Osman Hamdi Bey” 1. İmkân dâhilinde ve “Müzeler rulmasında öncülük eden Türk müzeciliği ve Osman Hamdi Bey ile ilgili dokümanlar, görsel Haftası” (18-24 Mayıs) kapsa- kişileri araştırarak bilgi materyaller toplanıp sınıf ortamında tartışılarak yorumlanabilir. mında, yakın çevrede bulunan edinir. 4, 6. “Müzelerimizi Tanıtıyoruz” bir müze, ören yeri, tarihî eser 2. Seçtiği herhangi bir Müze çeşitlerinden (sanat, tarih, arkeoloji, etnografya, bilim, veya anıt ziyaret edilmelidir. eserin müzeye ulaşma teknoloji, basın, açık hava müzeleri ve askerî müzeler) herhangi 3, 4. Öğrencilere, öncelikle sürecini araştırır. biri tercih edilerek müzenin içeriğine ilişkin kurumsal kimlik çalışması okulun bilgisayarları ve İnternet 3. İnternet üzerinden bir (amblem, zarf, başlıklı kâğıt) yapılabilir. bağlantısını kullandırmak üzere müze ziyareti yapar. 3, 4, 5, 6. “Sanal Ortamda Müzeyi Tanıyorum” yardımcı olunmalı, şayet bu 4. İnternet üzerinden Sanal ortamın imkânlarından yararlanarak yerli veya yabancı bir gerçekleştirilemiyorsa İnternet araştırdığı müzeye yönelik müze ziyaret edilir. Bu müze ile ilgili dikkat çekici eserlere vb. ait kafe vb. yerlere öğretmen neza- tanıtıcı görsel çalışmalar özellikleri içeren dokümanların çıktısı alınarak karton ya da öğrencilerin retinde gidilmelidir. yapar. seçecekleri bir yüzey üzerine müzeyi tanıtıcı bir afiş tasarlanabilir. 4. Türkçe dersi, “Dinleme - 5. Kültürel mirasa sahip 6, 7. “Tarihî Sanat Eserleri Bize Neler Söylüyor?” İzleme” öğrenme alanı, “Çok çıkmanın önemini pekiş- Öğrenciler, müzelerde yer alan eserlerden istediği birini seçerek yönlü iletişim araçlarındaki yayın- tirmede bilişim teknoloji- “Eser ne zaman yapılmıştır? Hangi uygarlığa aittir? Hangi amaçla lardan ilgi, istek ve ihtiyaçlarına yapılmıştır? Günümüzde hangi açıdan önemini sürdürmektedir? lerinden yararlanır. uygun olanlarını takip eder.” Nerede bulunmuş, müzeye nasıl ulaştırılmıştır?” gibi soruların 6. Müzedeki eserler, tarihî Bütün öğrenme alanlarında yanıtına ulaştıktan sonra eserin taşıdığı sembolleri, yapıldığı döneme yapılar, anıtlar vb. den yola açık uçlu sorular, derecelendirme ve ait olduğu uygarlıkla ilgili bilgi ve ipuçları taşıyıp taşımadığını, çıkarak görsel tasarımlar ölçekleri, kontrol listeleri, öz varsa eserle ilgili sembollerin hikâye ya da efsanelerini bulmaya yapar. değerlendirme ve grup değer- çalışırlar. İnceledikleri eserden yola çıkarak görsel tasarımlar yaparlar. 7. Ülkemizin müze, ören lendirme formları, gözlem Bu konuda Anadolu Antik Çağ, Selçuklu ve Osmanlı seramikleri, yeri, tarihî eser, anıt vb. formları, proje ödevleri, süreç Anadolu Selçuklu figürlü çinileri; minyatürler, duvar resimleri, halı- zenginliklere sahip olma- dosyası vb. kullanılarak değer- kilim, yazma motifleri vb. örneklerden yola çıkılabilir. sından gurur duyar. lendirme yapılabilir. 8. Tarih, kültür ve görsel sanatlar arasındaki ilişki- nin farkına varır.157 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 41. DERS PLANIDers : Görsel SanatlarSınıf :8Süre : 6 ders saatiÖğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda BiçimlendirmeKazanımlar : 2. Görsel çalışmalarında ton derecelendirmeleri ile derinlik etkisi oluşturur (GSB). 6. Çizgilerin kişiye özgü olduğunu kavrar (GSB). 7. Yaptığı çalışmaları sergilemekten ve çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB).Teknikler : Renkli resim teknikleriYöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon)A. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğrencilerine göstermek üzere sınıfa çeşitli sanatçılara (Mustafa Ayaz, Edgar Degas, AlbrechtDürer, Vincent Van Gogh, Osman Hamdi Bey, Neşet Günal) ait, seviyelerine uygun desen çalışmalarınınfotokopileri getirilir. b) Öğrencilere sunmak üzere derlenen desen örnekleri, bilgi ve belgeler sunu (Powerpoint vb.)biçiminde hazırlanır. c) Derste dinletmek için seçilen müzik CDsi sınıfa getirilir. ç) Ders ile ilgili gerekli temizlik, sağlık ve güvenlik önlemleri alınır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık Öğrencilerden lekesel, çizgisel çalışmalar yapmış sanatçılara ait eser örneklerini araştırmaları,incelemeleri ve imkânları ölçüsünde sınıfa getirmeleri istenir.2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler : Çeşitli sertliklerde kara kalemler, füzen, resim kâğıdı veya defteri, duralit Temizlik gereçleri : Koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilerden; getirdikleri örnek desen çalışmalarınıçizgi, leke, ışık gölge, derinlik, bütünlük, denge, ritim, oranvb. yönlerden incelemeleri ve yaptıkları araştırmaları sunmalarıistenir. 2. Çeşitli sanatçılara ait desen örneklerinin fotokopilerisınıfta öğrencilerin görebileceği uygun yerlere asılır. Edgar Degas, “Balerinler” Vincent Van Gogh, “Başak Toplayanlar” 158
  • 42. Mahmut Cûda, “Ali Çelebi” Edgar Degas, “Desen”Albrecht Dürer, “Annesinin Portresi” Neşet Günal, “Anne ve Çocuk” 159
  • 43. B. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilere fikirlerini özgürce ifade edebilecekleriortam sağlanarak gösterilen örnekler üzerindeki şekil,çizgi, leke tekrarları ve bu tekrarların bir araya gelerekbir bütün oluşturduğu sonucuna varmaları için rehberlikyapılır. 2. Daha sonra öğrencilerle aşağıdaki bilgiler paylaşılır: a) Modelin bütününün genişlik ve yükseklikkarşılaştırmasıyla ait olduğu geometrik form olarakyüzeye çizilmesi gerektiğine, b) Bütüne göre parçaların oranını ve ait olduklarıgeometrik formların çizilmesinin önemine, c) Geometrik formların organik formlara dönüş-türülerek çizilmesi gerektiğine (bk. 1. desen), 1. desen: Burne Hogarth ç) Farklı biçim, renk ve planları yorumlayarak çizgiyleifade edebileceğine, d) Çizgilerin kişiye özgü olduğuna, e) Canlı modelin çizim yapılacak yüzeye bütün olarakçizilmesi ve biçimdeki belirginliğin ön, orta ve arkaplanlardaki farklılığını çizgiyle ifade edebilmesiningerekliliğine, f) Ön plandan başlayarak orta ve arka planlara doğruparçaların görünüşünü koyu, orta, kalın ve ince çizgideğerleriyle çizmesinin önemine (bk. 2. desen), g) Işığa ve modelin görünüşüne göre çizgi değerlerinikullanarak hacmi ve planı ifade etmesinin gerekliliğine(bk. 3. desen), h) Plan etkisini güçlendiren çizgi değerleriuygulamasının ön, orta ve arka planlarda da ayrı ayrıyapılması gerektiğine, ı) Bütünden parçalara inerek görünüşleri perspektifkurallara uygun çizmenin önemine, i) Plan etkisini güçlendiren leke değeri uygulamasınınön, orta ve arka planlarda ayrı ayrı yer verilmesi 2. desen: Burne Hogarthgerektiğine (bk. 4. desen) değinilir. 4. desen: Edgar Degas (Kesit) 3. desen: Burne Hogarth 3. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 160
  • 44. Ç. UYGULAMA 1. Model, gönüllülük esasına göre belirlenir. 2. Modelin her yerden görülebilmesi için gerekli düzenlemeler yapılır. 3. Modelin dikkatlice incelenmesi gerektiğine değinilir (Ancak uygulama aşamasında öğretmentarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudan yönlendirme yapılmaz.). 4. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 5. Yapılan tüm çalışmalar etiketlenerek sınıf/okul panolarında sergilenir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “gözlem formu” kullanılabilir. 2. Formda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Gözlem FormuÖğrencininAdı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki ölçütlerin gerçekleştirilme seviyesini ölçütün karşısına “ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih: Tarih: ÖLÇÜTLER Her Ara Hiçbir Her Ara Hiçbir zaman sıra zaman zaman sıra zaman 1. Tartışmalara katıldı. 2. Derse istekle katıldı. 3. Görsel sanat çalışmaları yoluyla kendini ifade etti. 4. Sanatçıların eserlerini ve diğer öğrencilerin çalışmalarını inceledi. 5. Görsel çalışmalarında ton derecelendirmelerini kullandı. 6. Çizginin kişiye uygun olduğunu kavradı. 7. Arkadaşlarının çalışmalarına saygı duydu. 8. Görsel sanat çalışmalarında karşılaştığı sorunlara özgün çözümler üretti. 161
  • 45. DERS PLANIDers : Görsel SanatlarSınıf :8Süre : 6 ders saatiÖğrenme Alanı : Görsel Sanat KültürüKazanımlar : 2. Farklı sanat akımları hakkında bilgi edinir (GSK). 5. Karşılaştığı evrensel ve ulusal sanat eserlerinin sanatçılarının yaşam öykülerini öğrenmeye istek duyar (GSK). 8. Gösterilen sanat eserinin oluşmasında, dönemin düşünce ve inanç sistemlerinin, coğrafi özelliklerin ve çeşitli olayların etkisini tartışır (GSK). 11. Duygularını, düşüncelerini ve izlenimlerini yansıtan görsel tasarımlar yapar (GSK).Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolajYöntemler : Soru-cevap, anlatım, tartışma, gösteri (demonstrasyon), araştırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Sanat akımları ve sanat eserlerinin sanatçılarının yaşam öyküleri ile ilgili bilgi ve görsel dokümanlarderlenir. b) Derlenen bilgi ve dokümanlar öğrencilere gösterilmek üzere sunu (Powerpoint vb.) biçimindehazırlanır. c) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. ç) Dersin değerlendirme ölçütleri hazırlanarak öğrencilere duyurulur. d) Ders ile ilgili gerekli temizlik, sağlık ve güvenlik önlemleri alınır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Türkçe dersi öğretmeni ile iş birliği yapılarak aşağıdaki yönergeler ışığında konuya uygun birotobiyografi hazırlattırılır: Açık ve anlaşılır bir dille doğumunuzdan itibaren hayatınızı anlatan bir metin hazırlayınız. Hazırladığınız metni varsa fotoğraf veya kendi yaptığınız resimlerle destekleyiniz. Hazırladığınız otobiyografinin hayatınızı okul yaşantınız, aileniz, arkadaşlarınız vb. sosyal çevrenizlebirlikte yeterince betimlemesine dikkat ediniz. Otobiyografiniz hayatınızla ilgili önemsediğiniz dönemleri içermelidir. Otobiyografiniz elde ettiğiniz başarıları ve “varsa” aldığınız ödülleri vb. içermelidir. b) Otobiyografiler (A4 kâğıtları kullanılabileceği gibi) A3 veya öğrencinin tercih edeceği başka biryüzeyde de hazırlanabilir. c) Kâğıt yüzeyine fotoğraf, yazı veya resimlerin yerleştirilmesinde uyuma dikkat edilmeli, afişhazırlamada dikkat edilecek hususlar aynen hatırlanmalı ve bu hususlara uygun nitelikte ürün hazırlanmasıiçin gerekli rehberlik yapılmalıdır. ç) Öğrencilerin bu çalışmayı dokümanlar toplandıktan sonra sınıf ortamında tamamlamalarısağlanmalıdır. d) Otobiyografiler hazırlandıktan sonra paspartulanıp sınıf panoları ve duvarlarına (duvarlara zararvermemeye özen göstererek) asılarak sergilenir. e) Sergileme esnasında her bir çalışmanın (otobiyografinin) önünde durularak tüm öğrencilerle onungörsel bütünlüğü ve içeriği hakkında eleştiriler yapılır (Eleştirilerin yapıcı olmasına dikkat edilir.). 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Renkli kartonlar, eser röprodüksiyonları, yapıştırıcı, makas, su bazlı boyalar(akrilik, guaj vb.), resim kâğıdı, A4/A3 kâğıtlar, kurşun kalem, silgi vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 162
  • 46. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilere sanat akımları ile ilgili ders öncesi hazırlanan bilgi ve görsel doküman sunulur. Müzikeşliğinde gerekirse bilişim teknolojileri öğretmenlerinden de destek alınarak çarpıcı bir sunum hazırlanır. Aşağıda öğretmenin farklı kaynak ve görsellerle destekleyerek sunumunu zenginleştirebileceği bilgive görsel dokümanlar sunulmuştur: GOTİK SANAT Gotik, kendine has özelliği olan bir sanat anlayışıdır ve yazışeklidir. Gotik yazılar ilk baskı denemelerinde denenmiş,çoğunlukla Almanlar tarafından kullanılmıştır. Gotik sanatı 12.yüzyılın ikinci yarısında romanik sanatının değişmesiyle Latinsanatına bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Orta Çağı kapatan,Rönesans’ı başlatan akımdır. Mimaride ilk çıkış yeri Fransadiyenler varsa da Avrupanın çok yerinde aynı zamandarastlanmış ve bütün Hristiyan Batı dünyasına yayılmıştır. Herülke Gotik sanatında kendi zevkine uygun değişiklikler yapmıştır.Avrupanın sanat merkezi kabul edilen İtalyada ise pek tesirigörülmemiştir. İngilterede sütunları çoğaltan ve kubbeninaltında onları yelpaze gibi açan bir dikey üsluba bağlı olanGotik sanatı Avrupanın kuzeyinde 16. yüzyılın başlangıcınakadar sürmüştür. Ağırlığa tamamıyla hâkim olan Gotik mimarisinde yapılar,sanki yükselerek uçuyormuş gibi bir his verir. Gotik tarzınınönemli özelliği sivriliktir. Roma mimarisindeki yaygın kubbeleryerine dilimli kubbeler, yuvarlak kemerler yerine sivri ve birbirinikesen kemerler kullanılmıştır. Dinî yapılarda aranan diğer birhusus ise büyüklük ve yücelik hissinin uyandırılmasıdır.Pencerelerin bol olması, pencere camlarının renkli olması, Notre-Dame Katedrali, ön cephesi,çatılardaki okumsu kuleler dikkati çeken diğer özelliklerdir. Fransa Gotik tarzı, yalnız mimarlıkta tesirli olmayıp gerek süs ve gündelik eşya gerekse resim yazı veheykelcilikte de etkili olmuştur. Gotik heykeller çoğunlukla kiliselerin duvarlarında kendilerine yerbulmuşlardır. Sanatçılar heykeller aracılığıyla Hristiyanlığın ilk dönemlerinde olduğu gibi inançlı kişileregörsel bir öge sunmak amacıyla yapılmıştır. Gotik mimarlık daha ziyade katedral, kilise, gibi dinî yapılardatesirini göstermiştir. 13. yüzyılda toplum âdeta bütün heyecanını ve zenginliğini katedral yapmaya vesüslemeye harcamıştır. Böylece ekonomi de gelişmiştir. Gotik mimarinin en önemli örnekleri, ParistekiNotre Dame ile Amiens, Strasbourgda Strasbourg ve Milanodaki Milano katedralleridir. RÖNESANS SANATI Rönesans, 14-16. yüzyıllarda İtalyada klasik modellerin etkisi ile sanat ve yazın alanındaki canlanışolarak tanımlanır. Daha 1550de, sanat tarihçiliğinin öncüsü sayılan Giorgio Vasari (1511-1574), sanatalanındaki bu canlanışı tanımlamak için “rinascita” sözcüğünü kullanmıştır. Ama deyim bugünkü anlamdakullanımını büyük ölçüde Jacob Burchardtın ilk kez 1860da basılan “İtalyada Rönesans Kültürü” adlıeserine borçludur. Rönesans, Burchardtın da değindiği gibi, İtalyada yalnız sanat alanında görülmez;sosyal yaşantının bütün dallarındaki hareketliliği, canlanışı içerir. 15. yüzyıldan itibaren düşünce alanında, İlk Çağ anlayışının etkileri görülmeye başlanır. Büyükdüşünürlere ait kitaplar İtalyancaya çevrilir, İlk Çağ mitolojisindeki destanlar ve trajediler Hıristiyanlığauyarlanır. Bu arada resim, heykel ve mimari, yapılan kuramsal çalışmaların da etkisiyle sanat niteliğikazanmaya başlar. İlk Çağ felsefesinin de etkisiyle insanı “küçük evren” (micro cosmos) olarak görenhümanist anlayış gelişir. Bu değişim aynı zamanda ekonomik bir temele de dayanmaktadır. Zenginleşenkent dükalıklarında klasik sanat eğitimi görmüş patronların egemenliği, Rönesansın oluşmasında haylietkili olmuştur. Özellikle Rönesansın beşiği Floransadaki Medici ailesi, sanatın en büyük koruyucusudur. 163
  • 47. O dönemde çeşitli alanlarda pek çok sanatçıyıbarındıran Floransa bir bankerlik merkezihâline gelirken kuzeyde Venedik de özellikleDoğu’ya açık deniz ticaretinin en önemli limanıolmuştu. Sanatsever prenslerin de desteğiylesanatçılara tüm imkânlar sağlanıyor, Romadaİlk Çağ kalıntıları üstüne kazılar yapılıyordu.Bu kazılarda çıkan buluntular prenslerinsaraylarında sergileniyor, sanatçılar bunlardanyararlanıyor. İlk Çağda söz konusu sanatdallarına ait eserlerde kullanılan oran vedüzenler konusunda çalışmalar yapıyorlardı.Euclidden beri bilinen “altın kesim”, 15.yüzyıldaki sanat eserlerinin temel ilkesidurumundaydı. Rönesansla birlikte önemlibir gelişmeye daha tanık oluruz. Orta Çağdazanaatçı olarak görülen ressam, heykeltıraşve mimarlar bu dönemde sanatlarıyla ilgili Phillippo Brunelleschi, “Pazzi Şapeli”, Floransakuramsal çalışmalar da yapmaya başlarlar.Bunlardan biri de mimaride oran ve perspektifkonusunda araştırmalar yapan Phillippo Brunelleschidir (1377-1446). Sanatçının Floransada yaptığıPazzi Şapeli (1420), Rönesansın mimari anlayışını açıkça ortaya koymaktadır. Brunelleschi bu küçükyapıda yatay ve dikey karşıtlığını belirgin bir biçimde gözler önüne sermiştir. Gotik dönemde baş tacıedilmiş olan sivri kemer yerine yuvarlak kemerin kullanılmış olması da bir yeniliktir. Yalın kare planı,altı sütunlu bir giriş bölümü ve İlk Çağ tapınaklarınınkini andıran kubbesiyle Pazzi Şapeli, erken Rönesansmimarisinin tipik bir örneğidir. Brunelleschinin bir başka yapısı da mimaride ilk Rönesans örneklerindenolan Öksüzler Hastanesidir. Yapımına 1419da başlanmış olan yapının revaklı cephesinde klasik veRomanesk sanata ait pek çok forma yer verilmiştir. Cephedeki yatay çizgilerin verdiği rahatlık, yuvarlakkemerler, ince sütunlar, pencere düzenindeki uyum ve yalınlık, Rönesans mimarisinin temel özellikleriolarak belirir. Mimarın Floransada yaptığı San Lorenzo Kilisesi (1425) ise Ortaçağda hayli yaygın olanBazilika planına dayanılarak gerçekleştirilmiştir. Yatay ve dikey çizgilerin başarılı bir biçimde kaynaştırılması,bu yapıda da temel özelliklerden biridir. Öte yandan yapının dış görüntüsüyle iç mekânın ilişkisi de açıkseçik bir hâl almıştır. Brunelleschinin çağdaşı Leon Battista Alberti de (1404-1472) kuramsal çalışmalar yapmış birmimardır. “De Re Aedificatoria” adlı kitabı, mimari alanındaki en önemli çalışmalardan biridir. ÜstelikAlbertinin kuramsal çalışmaları mimariyle de sınırlı kalmamış; sanatçı, aile düzeni, yemek adabı gibisosyal konularda da yazılar yazmıştır. Yapımına 1458de başlanan Palazzo Pitti (Pitti Sarayı) adlı yapıda,tarihçiler hem Brunelleschinin hem de Albertinin çalıştığını kabul ederler. Palazzo Pitti, cephe düzeniyletipik bir Rönesans sarayıdır. Pencerelerin üzerindeki yuvarlak Rönesans kemerleri, üst katlarda da aynıdüzenin uygulanmış oluşu, bu dönemde saray cephelerinin genel özellikleridir. Öte yandan alttan yukarıdoğru, katlarda hafifleme etkisi sağlayan taş işleme tarzı dikkati çeken bir başka özelliğidir.Görsel bir denge, sıkı bir düzen anlayışı ve uyumlu oranlar, Rönesans mimarisinin temel ilkeleridir. 15.yüzyılın başından itibaren resimde de bunlara benzer yeni değerler ortaya çıkmaktaydı.Rönesansın kurallara bağlı simetrik resim anlayışı, 16. yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren değişmeyebaşlamıştır. Aynı değişimi, heykel ve mimaride de görürüz. Bu dönem sanat tarihinde önceleri başarısızkopyalar dönemi olarak adlandırılmış ancak çok geçmeden, toplumdaki değişmelerin de etkisiyle,kendine özgü özellikleri olan, bilinçli bir sanat anlayışı olarak kabul edilmiştir. Ad olarak da yine ilk kezVasarinin kullandığı “maniera” sözcüğüne dayanan maniyerizm benimsenmiştir. 164
  • 48. Leonardo Da Vinci, “Son Akşam Yemeği” Michelangelo, “Musa Heykeli”Michelangelo, “Pieta” Raphaello, “Atina Okulu” 165
  • 49. MANİYERİZM Maniyerizm yaklaşık 1520-1580 tarihleri arasında ortayaçıkmış olan bir sanat üslubudur. Rönesansın getirmiş olduğuyetkinliğe karşı bir çıkış olarak kendini gösterir. Kendindensonra gelen üslup ve akımlara ön ayak olmuştur. Bu akımdaideal görüntü yerine sanatsal nitelikler araştırılır, figürlerdedeformasyon kendini belli eder. En önemli sanatçılarıTintoretto ve El Grecodur. Tintoretto, “Hayvanların Yaratılışı” El Greco, “Saint Louis” BAROK SANAT Barok, Avrupa sanat anlayışına has bir anlatımbiçimidir. Başlangıcı ve bitişi için kesin bir tarihverilememekle birlikte 16 ve 18. yüzyıllar arasındasürmüştür. Barok; mimarlık, müzik, resim veheykelin etkileyici temalar altında birleştirilmesiamacını güder. Abartılı hareket duygusu ve netgözüken detayları ile dönemin müzik veedebiyatında da kendini gösterir. Yoğun bir etkibırakan bu anlatım biçimi kendi alanında fazlacaeser verildiğinden bir dönem olarak anılmayabaşlanmıştır. 1600lerde Romada kilise etkisindedoğmuşsa da zamanla tüm Avrupaya yayılmıştır. Mimaride Mimar Louis Le Vau ve Bahçeci André Versailles Sarayı ve Bahçesi - AvusturyaLe Nôtre tarafından yapılan Versailles Sarayı, barok (Bitiş tarihi:1679)mimarisinin en tipik örneklerindendir. Bunun yanındaresimde Caravaggio, Rembrandt, Rubens, Vermeer;heykelde Gianlorenzo Bernini; müzikte JohannSebastian Bach, Antonio Vivaldi, LEstro Armonico,Domenico Scarlatti, Georg Friedrich Handel, GeorgPhilipp Telemann da barok tarzında eser vermişbelli başlı sanatçılardır. Barok düşüncesinin oluşumunda ve gelişimindeşüphesiz Otuz Yıl Savaşları’nın etkisi büyüktür.Otuz Yıl Savaşları diye anılan mezhep kavgaları odönemde bütün Avrupayı derinden etkilemiştir.Bu dönemde prenslerin ve soyluların sahip olduklarıkudreti şanlarına yakışır bir şekilde göstermekeğilimleri; şatafatlı, süslü, görkemli görünme isteği Versailles Sarayı ve Bahçesio devir boyunca bütün sanat dallarında kendini göstermiştir. Bu yüzden saraydaki şairler, ressamlar,müzisyenler bağımsız olarak eserlerini icra edemiyorlardı. Barok sarayları da havuzları ve süslü ağaçlarıile insanı büyüler nitelikte ve muazzam şekilde yapılıyordu. 166
  • 50. Rubens, “Mercan Kolyeli Nicholas Rubens” Rubens, “Dört Filozof” Bernini, “Apollon ve Daphne” Rembrandt, “Genç Bir Adamken Kendi Portresi” ROMANTİZM 1790dan 1850ye kadar Avrupada gelişim göstermiştir. Edebiyatın, müziğin, felsefenin görünümünü köklü bir şekilde değiştiren ve bu değişimle birlikte resimde de bir yenilenmeye yol açan romantizm, “18. yüzyılın sonundan itibaren İngiltere ve Almanya, ardından da Fransa, İtalya ve İspanyada görülen; duygunun, aklın ve hayal gücünün, eleştirel çözümleme karşısında üstünlüğünü savunan düşünce hareketlerinin bütünü” olarak tanımlanır.Turner, “Kar Fırtınası: Limanın Dışındaki Gemi” 167
  • 51. Goya, “İsyancıların Ölümü” Delacroix, “Yetim Kız” EMPRESYONİZM (İZLENİMCİLİK) “İzlenimcilik” veya “empresyonizm”, 19. yüzyılda Fransada ortaya çıkmış ve bütün sanat dallarınıetkilemiş bir akımdır. Doğadaki unsurların kişinin içinde yarattığı izlenimleri, duygusal izleri yansıtmayıhedefler. Bu akım içerisinde yer alan sanatçılar, doğayı objektif bir gerçek olarak değil kendilerindeyarattığı izlenimini resme (veya edebî esere) aktarırlar. Resimde izlenimciliğin, özellikle ışık ve renkten kaynaklanan görsel izlenimlerin tanımlanmasınaadanmış olduğu söylenebilir. Bu akımı takip edenler tarafından, resmedilen nesne veya olayın kendisindençok günün belli bir zamanında, belli bir ışıkta sanatçı üzerinde bıraktığı izlenimlere önem verilmektedir.Akımın öncüleri Claude Monet ve Camille Pissarro olarak kabul edilmektedir. Onlara göre sanatçıdoğrudan doğruya gerçeği değil de gördüklerinin kendisinde uyandırdığı duygu ve düşünceleri esasalmalıdır. Ayrıca bu sanat anlayışıyla varlığın gerçekçiliği ve nesnelliği ikinci plana atılarak kişisel yorumön plana çıkarılmıştır. Empresyonistler, etkici ve duygucudurlar ki zaten empresyon, “etki-duygu” anlamına gelmektedir. Cezanne, “Sainte Victoire Dağı” Edgar Degas, “Dans Sınıfı” 168
  • 52. Monet, “Gün Doğumu” Vincent Van Gogh, “Kendi Portresi” Manet, “Folies Bergèrede Bir Bar” EKSPRESYONİZM (DIŞAVURUMCULUK) “Dışavurumculuk (ekspresyonizm)”, doğanın olduğugibi temsilî yerine duyguların ve iç dünyanın ön planaçıkarıldığı, 19. yüzyıl sonlarında ortaya çıkan sanatakımıdır. Çizgi ve şekiller, abartılı renkleri ile duygusalbir iz bırakmayı hedefler. Vincent Van Gogh bu akımınöncüsü kabul edilmektedir. Edward Munch, “Çığlık” 169
  • 53. SEMBOLİZM Sembol, sözlüklerde “daha soyut bir şeyi anlatmaya yarayandaha somut şey” ya da “evrensel yasa, ilke, bilgi ve fikirleriaçıklayan işaretler” olarak tanımlanır. Sembol, anlatılmak istenenşeyi en kesin, en belirli, en sade ve en doğal şekilde ifade edenişarettir. Bu sözcüğün kökeni, eski Mısır dilindeki “symbolon”sözcüğünün Grekçeye geçmiş hâli olan “symballein” fiilidir, “birliktetartışmak, birlikte birleştirmek, bir arada toparlayıp bağlamak”anlamlarına gelir. Latincede “symbolum” biçimine dönüşmüştür. 19. yüzyıl sonlarında edebiyatta gerçekçiliğe karşı çıkan gruptarafından oluşturulan sembolizm resimde ise ekspresyonizmekarşı olarak ortaya çıkar. Sembolizm sanatçıları duygu ve düşüncelerini doğada var olannesnelerle anlatmaya çalışmışlardır. Odilon Redon, “Mavi Portre” ART NOUVEAU “Art Nouveau” zarif dekoratif süslemelerin ön plana çıktığı, kıvrımların ve bitkisel desenlerin sıklıklakullanıldığı bir sanat akımıdır. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında etkili olan bu akım ülkemizde “1900 Sanatı” ya da “Yeni Sanat”adlarıyla anılmıştır. Bununla birlikte birçok Avrupa ülkesinde de bölgesel olarak değişik adlarla anılmıştır. “Art Nouveau” ismi 1896 yılında Pariste açılmış olan dekoratif mobilya ve aksesuar satan birmağazadan gelmektedir. Devlet salonuna kabul edilmeyen sanatçıların da bu tür eşyaların alım-satımıylailgilenmeye başlamasıyla akım güçlenmiş ve akademik olmayan bir nitelik kazanmıştır. Klasisizme sırtını dönen Art Nouveau sanatçıları ilhamı öncelikle doğada aramışlardır. Bitkisel motifler,kadın figürleri, kıvrılan bükülen çizgiler akımın etkilediği her alanda kullanılmıştır. Demirin yapı malzemesi olarak kullanılması (1889 Paris Fuarı için yaptırılan Eiffel Kulesi) mimariiçin önemli bir devrim hareketi olmuştur. Aubery Beardsley, “Tavus Klimt, “Beklenti” Kuşlu Etek” 170
  • 54. FOVİZM “Fovizm (fauvism)” 1898-1908 yılları arasında Henri Matisse tarafından Fransada geliştirilen birsanat akımıdır. En önemli özelliği, renklerin tüpten çıkmış gibi çiğ ve bağıran tonlarda kullanılmasıdır.Matisse, Derain ve Vlaminckin Pariste açtıkları bir sergide ilk kez duyulmuştur. 1905 yılında gerçekleşenbu sergi, modern resme birçok katkıda bulunmuştur. Sergiye gelenler daha önce hiç karşılaşmadıklarıbir anlatımla karşılaşmışlardır. Tuval üzerine sürülmüş doğrudan renkler, bozuk perspektif, gelenlerişaşırtmıştır. Sergide bulunan bir eleştirmen bu gruba “fauve (vahşi hayvan)” adını takmıştır. Akım adınıburadan alır. Henri Matisse, “Dans” Joan Miro, “Köy” DADAİZM “Dada”, “dadaizm” veya “dadacılık” I. Dünya Savaşı yıllarındabaşlamış bir kültür ve sanat akımdır. Dada; I. Dünya Savaşı’nınbarbarlığına, sanat alanındaki ve gündelik hayattaki entelektüel katılığabir protesto olmuştur. Mantıksızlık ve var olan sanatsal düzenlerinreddedilmesi dadanın ana karakteridir. “Dada” isminin nereden geldiği konusunda kesin bilgi olmamaklaberaber Fransızcada “oyuncak tahta at” anlamına gelen bu adın akımamensup kişilerce yaratılan edebî akımın ismi olarak seçildiği yönündebir görüş vardır. Birinci Dünya Savaşının ardından gelen boğuntu ve dengesizliğinakımıdır. Eserlerinde alışılmış estetikçiliğe karşı çıkıyor, burjuvadeğerlerinin tiksindiriciliğini vurguluyorlardı. Jean Arp, “Tors” 171
  • 55. KÜBİZM Kübizm, 20. yüzyıl başındaki temsiledayalı sanat anlayışından saparak âdetabir devrim yapan Fransız sanat akımıdır.Akımın öncülerinden Pablo Picasso veGeorges Braque, nesne yüzeylerininardına bakarak konuyu aynı anda değişikaçılardan sunabilecek geometrik şekillerieserlerinde vurgulamışlardır. Kübistler, sanatlarını geliştirirkengerçeği tamamen özgün bir biçimde resimsanatına sokmak amacını güttüler. Resmetamamen yabancı ögeleri (kâğıt, gazete Pablo Picasso,parçaları, kibrit çöpleri) tablolarına “Avignonlu Kadınlar”yapıştırdılar. Üstelik boyalarına kumkarıştırdıkları da oluyordu. Bütün bunlara Georges Braque,günümüz resim sanatında sık sık rast- “Martı”lanmasına rağmen, o döneme kadar hiç kullanılmamış unsurlardı. Kübistler bunu hem gerçek ileilişkilerini yitirmediklerini göstermek hem de resimde imtiyazlı madde diye bir şey olmadığını, birtablonun herhangi bir şeyle yapılabileceğini de göstermek için yaptılar. Kübistler, resimde renk oyunlarının yankılarını, güneş ışınlarının tabiat içinde uyandırdığı parıltılarıbir yana bırakmışlar ve eşyanın geometrik yapısına önem vermişlerdir. Bu bakımdan kübizme, “Tabiatınyepyeni bir anlayışla değerlendirilmesidir.” denilebilir. Kübistler sanatın kaynağını duygudan çok düşüncedearamışlar ve esere düşünceyi katarak empresyonistlerin aksine, “ilim yoluyla değil sanat yoluyla sanatavarmak” prensibini seçmişlerdir. KAVRAMSAL SANAT “Kavramsal sanat” terimi, 1960larda artık kendilerini alışılageldiksanat eseri biçiminde göstermeyen sanat eserleri için kullanılmayabaşlanmıştır. Bu sanata “fikir sanatı” da denmektedir. Kavramsalsanatçılar, bir resim veya heykel yapmak üzere yola koyulup bu amacayönelik fikirler üretmek yerine geleneksel gereçlerin ve biçimlerinötesinde düşünüp fikirlerini uygun malzemeler ile ifade etme amacıgüderler. Onlara göre klasik anlamda resim veya heykel tarzı nesneler,ticari mal olmaya da elverişli olduğundan sanatsal yaratı ve beğeninindışında tutulmalıdır. Bu akım, ilk olarak 1960ların başında Henry Flynt tarafından birFluxus yayınında “kavram sanatı” olarak anılmıştır. Kavram sanatı,Joseph Kosuth ve Art&Language grubu tarafından daha sonra farklıanlamlarda kullanılmış, 1970lerden itibaren ise “kavramsal sanat”kullanımı yaygınlaşmıştır. Craig Martin, “Güvenlik İğneli Kavramsal sanatta öncelik kavramda ve metin ile yakından ilgili İma Edilmiş İlişkiler”olduğundan kendini her biçim ve malzemede gösterebilir. Kavramsalsanat eserleri, buluntu nesneler, karalamalar, yazılı ifadeler veyakılavuzlardan oluştuğu gibi fotoğraf, film ve video kullanılan gereçlerarasındadır. Temel olarak 1960 ve 1970lere ait bir akım olmasınarağmen hâlâ etkisini sürdürmektedir. 172
  • 56. SOYUT SANAT “Soyut sanat”, genel anlamıyla doğada var olan gerçek nesneleribetimlemek yerine, biçimler ve renklerin temsilî olmayan veyaöznel kullanımı ile yapılan sanata denir. “Nonfigüratif sanat” terimiile değişmeli olarak kullanılır. 20. yüzyıl başında bu terim, gerçekbiçimleri sadeleştirilmiş veya değiştirilmiş hâlleriyle imgelereindirgeyen kübist ve fütürist sanatı tanımlamak için de kullanılmıştır. “Temsilî olmayan sanat” aslında bir 20. yüzyıl icadı değildir.İslam ve Musevi geleneklerinde insanların resmedilmesinin yasakolması nedeniyle bu kültürlerde süsleme sanatları önemli ölçüdegelişmiştir. Bunlara örnek olarak kaligrafi ve hat sanatlarıgösterilebilir. Batı kültüründe de soyut tasarımların kökü eskileredayanır. Bunlara rağmen, soyut sanat süsleme sanatlarındanfarklı olarak “dekoratif” değil “güzel sanatlar” adı altında incelenir.Bunun nedeni soyut sanat eserinin kendi başına, sanatçının Kasimir Malevich, “Siyah Kare”sadece eserin kendisine yoğunlaşmasıyla ortaya çıkmasıdır. Wassily Kandinsky, doğadaki dinamik kuvvetlerle uğraşarak madde hakkında bilgimizi artıran biliminyanında, sanatın görünen dünyanın ardındaki ruhsal güçleri göstermesi gerektiğine inanıyordu. Kandinskyile Kasimir Malevich ilk defa tamamen soyut olarak nitelendirilebilecek resimler yapmışlardır. Kandinsky, “Kazak” Abidin Elderoğlu, “Su Altında Hayat” 2. Sunu sonrasında öğrencilerin soruları cevaplanır.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilerden, dinlemiş oldukları sunuda en çok ilgilerini çeken akımın özellikleri ve sanatçılarıhakkında genel bir araştırma yapmaları ve yaptıkları araştırmayı görsel dokümanlarla destekleyerekraporlaştırmaları istenir. 2. Farklı akımları seçen öğrencilere yapmış oldukları araştırmanın raporunu sunmaları için yeterlisüre verilir. Böylece bir kez daha akımlar hatırlanmış ve akademik bilgiler tazelenmiş olur. 3. Öğrencilere seçmiş oldukları sanat akımını temsil eden bir sanatçı ya da sanatçıların biyografilerini(yaşadıkları sosyal çevre, dönemin siyasal olayları, kültürü vb.) araştırmaları için görevler verilir (Bugörevler aynı dönemi seçen öğrencilerce iş birliği yapılarak da gerçekleştirilebilir.). 4. Araştırmalar tamamlandıktan sonra görsel sanatlardaki sanat akımlarının oluşmasında diğersanatların ve özellikle edebiyatın etkisi, ardından da her akımın belli bir sanatsal yönelişin sonucuortaya çıktığı ve bu sanatsal yönelişin de sosyal olaylar, siyasi etkiler, savaşlar, din ve inanışlar, coğrafifaktörler ve kültürel olguların etkileşiminde gerçekleştiği vurgulanır. 5. Öğrenciler sanat akımlarının oluşmasında etkili olan faktörleri örnekler vererek ve birbirleri ilekarşılaştırarak tartışırlar. 6. Uygulama için gereken malzemeler hatırlatılarak bir sonraki aşamaya geçilir. 173
  • 57. Ç. UYGULAMA Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. Öğrencilerin daha önce yapmış oldukları sanat akımıve sanatçılar hakkındaki yaşam öyküleri, rapor ve görsel dokümanlarından yararlanarak bir biyografihazırlattırılır: 1. Biyografi, fon kartonu üzerine görsel öge ve metinlerin organizasyonu ile oluşturulur. 2. Aynı akımın sanatçılarının biyografisini hazırlayacak olan öğrenciler öğretmen yardımıyla gruplandırılır. 3. Bu öğrencilerin görsel bütünlük açısından birlikte karar verecekleri bir fon rengi ve yazı+resimilişkisi tasarımı tartışmalar neticesinde eskizler hazırlanarak kararlaştırılır. 4. Her bir öğrenci kendi seçtiği sanatçının biyografisini; yaşadığı çevre, yaşadığı dönem özelliklerive -varsa- etkilendiği ve etkilediği diğer akım ve sanatçılara yer vererek metni yeniden düzenler. 5. Sanatçıya ait eser örneklerinin fotokopileri ve sanatçı ile ilgili yazılmış olan eserlerden alınançarpıcı cümleler sloganlaştırılarak çalışmada yer alabilir. 6. Çalışma esnasında öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudan yönlendirmelerden kaçınılmalı,gerekli rehberlik yapılmalıdır. 7. Çalışmalar tamamlandıktan sonra sınıf/okul panolarında sergilenir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.DERECELENDİRME ÖLÇEĞİÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Sanat akımları hakkında araştırma yaptı. 2. Yaptığı araştırmaları raporlaştırdı ve sundu. 3. Otobiyografisini görsel materyallerle destekleyerek tasarladı. 4. Seçtiği sanatçının biyografisini araştırdı ve raporlaştırdı. 5. Sanat eserinin oluşmasında dönemin düşünce ve inanç sistemlerinin, coğrafi özelliklerin ve çeşitli olayların etkisini tartıştı. 6. Özgün bir tasarımla biyografi hazırladı. 7. Çalışmalarını sergilemeye hazır hâle getirdi. 8. Zamanı iyi kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM 174
  • 58. DERS PLANIDers : Görsel SanatlarSınıf :8Süre : 5 ders saatiÖğrenme Alanı : Müze Bilinci, Görsel Sanatlarda BiçimlendirmeKazanımlar : 1. Türk müzeciliğinin kurulmasında öncülük eden kişileri araştırarak bilgi edinir (MB). 7. Yaptığı çalışmaları sergilemekten ve çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB).Teknikler : Renkli resim teknikleriYöntemler : Soru-cevap, anlatım, tartışma, gösteri (demonstrasyon), araştırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Türk müzeciliği hakkında bilgi ve görsel doküman derler. b) Öğrencilere sunmak üzere derlediği bilgi ve dokümanı Powerpoint sunusu hâline getirir. c) Osman Hamdi Bey ile ilgili bilgi ve sanatçının eserlerinden derlenen bir sunu hazırlar. Bu sunuPowerpoint sunusu olarak da hazırlanabilir. ç) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. d) Dersin değerlendirme kriterlerini hazırlayarak öğrencilere duyurulur. e) Ders ile ilgili gerekli temizlik, sağlık ve güvenlik önlemlerini alır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere “Ön Anket” uygulanır. ÖN ANKET Adınız-Soyadınız : Sınıfınız : 1. Bu derste neler öğrenmeyi umuyorsunuz? ................................................................................................................................................. 2. Müze ne demektir ve türleri nelerdir? ................................................................................................................................................. 3. Daha önce hiç müze ziyaretinde bulundunuz mu? Yanıtınız evet ise bu müze veya müzelerin isimlerini yazınız. ................................................................................................................................................. 4. Türk müzeciliği hakkında bildiklerinizi yazınız. ................................................................................................................................................ Not: Bu formu olduğu gibi kullanabilirsiniz. Öğrenci grubunuzun özelliklerine göre yeni maddeler ekleyip hâlihazırdaki maddelerden kullanışlı olmayanları formdan çıkarabilirsiniz. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Renkli kartonlar, eser röprodüksiyonları, yapıştırıcı, makas, su bazlı boyalar(akrilik, guaj vb.), resim kâğıdı, kurşun kalem, silgi vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 175
  • 59. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) Türk müzeciliği hakkındaki bilgi ve görseldokümanlar slaytlarla sunulur. Aşağıda özetniteliğinde Türk müzeciliği hakkında bilgi vegörsel dokümanlar sunulmuştur: Kültürel ya da tarihsel değeri olan nesnelerintoplanarak sergilendiği yerlere müze adı verilir.Müzeler toplumların bilim ve sanat ürünleri ileyer altı ve yer üstü zenginliklerini sergilemekamacıyla oluşturulmuş kurumlardır. Yüzyıllarboyunca toprak altında saklı kalmış tarihî eserleringün ışığına çıkarılarak sergilenmesi, toplumuoluşturan bireylerin geçmişi daha iyi tanımalarınaolanak sağlar. Müze ve müzecilikle tarihî ilişkileri yakın birgeçmişe dayanan ülkemizde, müzeler, önceliklezengin tarihî ve kültürel mirasımızı “korumayı”hedefleyen, 19. yüzyılın Batılılaşma çabalarınıngöstergesi olan “çağdaş bir kurum” olarak ortayaçıkmıştır. Müzenin kurumsallaşma sürecine ilişkinbu tespit, aynı zamanda, Türkiyede müzecilikuygulamalarının biçimlenmesini de doğrudanetkileyen iki önemli kavramı vurgulamaktadır.Bunlardan biri tarihî ve kültürel mirasın“korunması”, diğeri de “Batılılaşmanın göstergesiçağdaş bir kurum” olma kavramıdır. İlkikurumsallaşma sürecinin dinamiklerinden biriolarak müzeciliğe ivme kazandırırken diğeribaşlangıçta Batıdaki değişimleri görüp tanımayaolanak sağlaması açısından olumlu bir gelişmeolarak değerlendirilebilirse de müzecilik için süreçiçerisinde ivmeyi düşüren bir etken olmuştur.Bunun nedeni, 19. yüzyıl Avrupa kurumsalformlarının yalnızca Batılılaşmanın bir “göstergesi”olarak algılanıp kurumların kültürel ve sosyalyaşamın gerektirdiği ihtiyaçlardan kaynaklandığıg e r ç e ğ i n i n b e n i m s e n m e m i ş o l m a s ı d ı r. İstanbulun fethinden sonra, hem Osmanlınınkullandığı hem de savaşlarda ganimet olarakelde edilen yabancı silahlarla, savaş araç-gereçlerinin korunduğu bir silah deposu (cephane) Aya İrini Müzesi, İstanbulolarak kullanılan Aya İrini Müzesi, 19. yüzyılın ortalarından itibaren eski eserlerin de burada toplanmayabaşlanmasıyla modern anlamda ilk Türk müzesi olan arkeoloji müzelerinin çekirdeğini oluşturmuştur.Tophane Müşiri Fethi Ahmet Paşanın düzenlediği, o dönemde ziyarete kapalı ancak özel izinlegezilebilen, depo niteliğindeki bu mekân, ilk kez 1869da “müze” olarak nitelendirilmiş ve resmen birmüdürlük hâline getirilmiştir (Gerçek, 1999). Özellikle savaşla ilgili eşyalar, ganimetler ve diğerülkelerden gelen hediyelerin bu müzede saklanmış olması bugünkü askerî müzelerin temelinioluşturmuştur (Gerçek, 1999:160). 176
  • 60. KORUMA/TOPLAMA/YASAL YAPI (İLK MÜZECİLİK HAREKETLERİ) Bazı kaynaklar bir tür korumacılık anlayışı sergilen-mesi açısından daha önceki medeniyetlere ait işlenmişparçaların bu eserlerin yok olmalarını önleyecek birtutumla Türk mimari eserlerinde kullanılmasınıT ü r k l e r d e i l k m ü ze c i l i k h a r e ke t l e r i o l a ra kdeğerlendirmekte ve müzeciliğimizin tarihini SelçukluDönemine dek indirmektedirler (Eyice, 1990; Gerçek,1999; Pasinli, 2002). Prof. Dr. Semavi Eyice bu durumu“Müzeciliğimizin Başlangıcı ve Türk-İslam EserleriMüzeleri” başlıklı makalesinde, Konyadaki sur duvarlarıve kapılarında, Konya-Ilgın arasındaki SelçukluKervansarayı (Kadın Hanı)nın cephelerinde, AntikRoma veya Bizans çağına ait kitabe ve işlenmiş mimariparçaların kullanılmasıyla örneklerken; Osmanlı Topkapı Sarayıdöneminde de çeşitli eski eserlerin, değerli eşyaların,kıymetli sanat eserleri, hediye ve ganimetlerin, benzeribir yaklaşımla saklandıklarını/toplandıklarını ifadeetmektedir (Eyice, 1990). Bunun yanı sıra padişahlarıngiysi ve kişisel eşyalarının da bir gelenek olaraksarayda toplanıp bohçalar içinde muhafaza edildiğibilinmektedir (Pasinli, 2002). Bu örneklerde amaçkoleksiyonculuk olmasa da sonucunda çeşitli ve zenginbir koleksiyon meydana gelmiştir. Daha çok atalarasaygı, geleneklere bağlılık ve estetik değerlereduyarlılıktan kaynaklanan bir korumacılık anlayışıylaoluşan bu koleksiyonlar, özellikle 16. yüzyıldan itibarengiderek gelişmiş, dünya çapında ün yapmaya ve Topkapı Sarayı, Hünkar Sofrasıdeğerlendirilmeye başlamıştır (Eyice, 1990; Gerçek,1999; Pasinli, 2002). Ancak modern anlamda Türk müzeciliğinin temeli, Batıda olduğu gibi bukoleksiyonların değerlendirilmesi ya da daha geniş bir kitleye açılması gereksiniminden çok, 19. yüzyılınikinci yarısında, eski eserlerin imparatorluk sınırları içinde muhafaza edilmesinin gerektiği yönündebelirmeye başlayan bir koruma anlayışı doğrultusunda atılmıştır. Böyle bir anlayışa yönelmede enönemli etken ise Batıda “ulus devletlerin ekonomik ve siyasi güçlerinin temsil aracı” hâline gelenmüzelerin koleksiyonlarının, Doğuda özellikle Osmanlı topraklarında yapılan kazılarda ortaya çıkaneserlerle geliştirilmesi olmuştur. Osmanlı kendisinin kaynak olduğu bu koleksiyonları bünyesindekorumak yoluyla Batılılaşma çabalarını güçlendirmek istemiştir. Giderek gelişmeye başlayan müzeciliğimizde önceleri üst düzeyde yabancı uyruklu kişilergörevlendirilmişlerdir. Galatasaray Lisesi öğretmeni Mr. E. Goold ve tarihçi, arkeolog, epigraf ve ressamolan Alman Dr. Philip Anton Dethier (1872-l881) Müze-i Hümayun müdürlükleri yapmışlardır. Dr. Dethiermüzeye eserler kazandırmış, 1874te eski eserleri koruyucu mahiyette bir de nizamname çıkartmıştır.Ancak ne yazık ki "1874 Asar-ı Atika Nizamnamesi" eski eserlerin yurt dışına çıkışını yasaklayan birhüküm getirmemektedir. 1840 yılından itibaren yabancılara kazı izni verilmesiyle Osmanlı İmparatorluğusınırları içerisinde kalan maddi ve manevi değerleri üstün olan müzelik eserleri türlü araçlarla, hattagemilerle Avrupa müzelerine götürülmeye başlanmıştır. Diğer bir deyimle eski eser yağmacılığı resmendevlet eliyle başlatılmış ve uzun süre de buna dur denilmemiştir. Osman Hamdi Bey, müzeciliğimizi ilk kez modern anlamda ele almaya başlamıştır. İlk işlerindenbiri yabancıların yaptığı kazılarda ortaya çıkan eserlerin yurt dışına götürülmesini yasaklayan tüzükhazırlamaktır. Pariste yarım bıraktığı hukuk eğitiminin yararlarını burada görür. 177
  • 61. Yürürlükte bulunan "1874 Asar-ı Atika Nizamnamesini" 1883 yılında yeni baştan düzenleyerekeserlerin yurt dışına çıkarılmasını yasaklayan maddeler koydurur. Böylece Osmanlı topraklarından Batılıülkelere eser akışını kesin olarak engeller. Ülkede yapılan arkeolojik çalışmaları tek elden kontrol edendisiplinleri oluşturur. Daha önce yabancılar tarafından başlanmış ve yarım bırakılmış kazıları ele alırve bunları geliştirir. İlk Türk bilimsel kazılarını başlatır. Kendisi Nemrut Dağı, Lagina Hekate ve Sayda(Sidon)da kazılara başlarken yakın çevresini de başka kazılarda görevlendirir. Oğlu Mimar Ethem Beybunlardan biridir. Ethem Beyin Aydında Trallesde yaptığı kazılarda bulunan mermer heykeller, Artemiseatfedilmiş tapınağın frizleri ve daha birçok eser ortaya çıkartılır. Eserler İstanbuldaki Müze-i Hümayunagetirilir. Yine Aydın çevresindeki Alabanda ve Sidamara antik kentlerinde yapılan kazıların başındakardeşi Halil Edhem Bey vardır. Müze memurlarından Makridi Bey, Rakka, Boğazköy ve Alacahöyük,Akalan, Langaza, Rodos, Taşoz ve Notion kazılarını yürütür. Sayda(Sidon) kazılarında pek çok lahitbulur, bunlardan biri daha sonra dünyaca ün kazanan İskenderin lahtidir. Muğla’nın Milas ilçesi içindeLaginada Hekate Tapınağı’na ait, kabartmalı frizler (1891-92), İstanbula getirilir. Böylece Müze-iHümayun Avrupadaki büyük müzeler gibi son derece görkemli arkeolojik eserlerle dolu bir "imparatorlukmüzesi" hâline gelir. Osman Hamdi Beyin müze müdürü olur olmaz ilk yaptığı çalışma, artan eserlere sağlıklı bir binasağlamasıdır. Aya İrini (St.Eirene/Aya Eirene)den sonra Çinili Köşke taşınan arkeolojik eserlerin büyükbölümü üst üste depolanmaktadır. Ayrıca müzeciliğin yalnızca eser depolamak değil bunların kaydedilmesi,onarılması ve sergilenmesi gerektiğini düşünmektedir. Bu amaçla eserlerin kaydedilmesi, onarılmasıve sergilenmesi çalışmalarına hızla başlamıştır. Osman Hamdi Bey eserlerin nem ve rutubetten uzaksağlıklı bir şekilde korunup sergilenebileceği gerçek anlamda bir imparatorluk müze binası yapılmasıiçin dönemin yöneticilerini ikna eder. Aldığı destekle bugünkü İstanbul Arkeoloji Müzesinin ilk kısmını1899da, ikinci kısmını 1903te ve üçüncü kısmını 1907 yılında tamamlatarak ziyarete açar. Modernbir müze için gerekli kütüphane, fotoğrafhane ve modelhaneyi tamamlatır. Müzeleri ilk kez devlet idaresi içerisinde ele alan bu düzenleme ile Türk müzeciliğinde yönetim erkide oluşmaya başlamış, müzecilik çalışmaları bu tarihten günümüze dek merkezi otoriteye bağlı olarak-merkezi sistem içerisinde- yürütülmüştür. Söz konusu çalışmaların merkeziyetçi bir sistemle, bakanlıkuhdesinde yürütülmesi, her ne kadar Osmanlıdan günümüze kadar süreklilik göstermişse de bağlıolunan bakanlık açısından bu istikrar gösterilememiş ve müzeler 1971 yılından bu yana hükümetlerintercihlerine göre bazen Millî Eğitim bazen Kültür bazen de -bakanlıkların birleştirilmesiyle- Millî Eğitimve Kültür Bakanlığı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığınca yönetilmişlerdir. Müzecilikte teşkilatlanmaaçısından önemli bir adım olan müze müdürlüğünün oluşturulması müze kavramı, resmî olarak ilk kez,sadrazamlık makamından Maarif Nezaretine gönderilen 29 Ocak 1869 tarihli bir talimat yazısında yeralmış ve tabir müzehane olarak kullanılmıştır (Gerçek, 1999). Başlangıçta Maarif Nezareti (Millî EğitimBakanlığı) bünyesindeki Müze-i Hümayun Umum Müdürlüğünce yürütülen müzecilik çalışmaları,cumhuriyetin kuruluşundan sonra dahi uzunca bir süre aynı bakanlık (Millî Eğitim Bakanlığı) çatısıaltında, ancak değişen ve giderek önem kazanan birimlerce yürütülmüş, bu durum, ilk kez 1971 yılında,Kültür Bakanlığının bağımsız bir bakanlık olarak kuruluşuyla değişmiştir. Bir protokolle Kültür Bakanlığınadevredilen müzelerin yönetimi 1972 yılında Kültür Bakanlığının lağvedilmesiyle kısa bir süre BaşbakanlıkMüsteşarlığınca yürütülmüşse de aynı yıl Kültür Bakanlığının yeniden kurulmasıyla, müzeler için“merkeziyetçi yönetim erki” günümüze dek devam etmiştir (Kantarcıoğlu, 1990; Özkasım, 1995).Ancak 2003 yılında yapılan bir düzenleme ile Kültür Bakanlığı ve Turizm Bakanlığı yeniden birleştirilerek“Kültür ve Turizm Bakanlığı” adını almıştır (TBMM, 2004). 1. Öğrencilerden, Türk müzeciliği hakkındaki sunuyu dinledikten sonra Türk müzeciliğinin gelişimive müzeciliğin önemi konusunda düşüncelerini paylaşmaları istenir. 2. Öğrencilerden, tartışma sonrasında bir sonraki derste sunmak üzere Türk müzeciliği ve Türkmüzeciliğinin kurulmasında öncülük eden kişiler konusunda araştırma yapmaları ve araştırmalarınıraporlaştırmaları söylenir. 178
  • 62. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilerin yapmış oldukları araştırmanınraporları toplanır ve öncelikle istekli olanlardan yoksaöğretmenin tercihine göre 7-8 dakikalık sunu yapmaküzere öğrencilere söz verilir. 2. Yapılan sunuların ardından diğer öğrencilerin-varsa- soruları yanıtlanır. 3. Öğrencilere kendilerini ifade etmeleri vedüşüncelerini paylaşmaları için yeterli süre verilir. 4. Bir sonraki derste bir seminer için afiş hazırla-nacağını çalışma için gerekli malzemeler hatırlatılır. 5. Öğrenciler, Osman Hamdi Bey ve eserleri ileilgili bilgi ve görsel dokümanları, afiş çalışması içinhazırlarlar. Öğrencilere İnternetten bol miktardagörsel doküman ve bilgiye ulaşabilecekleri hatırlatılır. Osman Hamdi Bey, PortreÇ. UYGULAMA 1. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 2. İlk aşamada Osman Hamdi Beyin hangi özelliğinin seminerde vurgulu olarak anlatılacağına kararverilir. Çalışma bir afiş çalışması olabileceği gibi sunu (Powerpoint vb.) şeklinde de hazırlanabilir.İmkânlara göre bilişim teknolojilerinden yararlanılarak bir slayt gösterisinin öğretmen rehberliğindehazırlanması idealdir. Bu durumda, toplanan doküman ve belgeler ahenkli bir şekilde ve kronolojikolarak açıklayıcı metinlerle birlikte slaytlara yerleştirilmelidir. 3. Çalışmanın afiş tasarımı şeklinde yapılmasına karar verildiğinde seminerin konusu belirlendiktensonra, konuya uygun görsel dokümanlar derlenenler arasından seçilir. 4. Görsel doküman ve seminer konusuna uygun bir slogan belirlenir. Bu slogan, konuyu özetlemeli,çarpıcı nitelikte olmalı, fotoğraf ve röprodüksiyonlarla ahenkli bir renk ve konumda afişe yerleştirilmelidir. 5. Afişteki yazıların (metinlerin) ve sloganın yazımında bilişim teknolojilerinden yararlanılabilir. Butamamen öğrencinin tercihine ve imkânlarına bağlıdır. 6. Seminer afişi hazırlanırken bilişim teknolojileri öğretmeninden destek alınabilir. Afişlerin tamamıöğretmen rehberliğinde çeşitli resimleme programları kullanılarak da yapılabilir. 7. Çalışmalar bittiğinde paspartulanarak sınıf/okul panolarında sergilenir. 8. Sergilemede öğrenciler iş birliği içinde çalışırlar. 179
  • 63. D. DEĞERLENDİRME 1. “Son Anket” uygulanır. 2. Kazanımların değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 3. Formda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 4. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 5. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.SON ANKET1. Dersin başında öğrenmeyi umduğunuz bilgilere ulaşabildiniz mi? Evet ( ) Hayır ( )2. Dersin aksayan yönleri var mı? Daha iyi bir ders işlenişi için önerileriniz nelerdir? ......................................................................................................................................3. Türk müzeciliği hakkında bildiklerinizi müze kavramını tanımlayarak kısaca yazınız. ......................................................................................................................................4. Müzeciliğin gelişmesi, estetik ve tarihî değere sahip eserlere sahip çıkma bilincinin toplumun tümüyelerince benimsenmesi için neler yapılabilir? ......................................................................................................................................Not: Bu formu olduğu gibi kullanabilirsiniz. Öğrenci grubunuzun özelliklerine göre yeni maddeler ekleyiphâlihazırdaki maddelerden kullanışlı olmayanları formdan çıkarabilirsiniz.DERECELENDİRME ÖLÇEĞİÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Türk müzeciliği hakkında araştırma yaptı. 2. Yaptığı araştırmaları raporlaştırdı ve sundu. 3. Osman Hamdi Bey hakkında araştırma yaptı, bilgi ve görsel doküman derledi. 4. Yaptığı araştırmaları görsel çalışmalarında kaynak olarak kullandı. 5. Özgün kompozisyonlar oluşturdu. 6. Çalışmaya uygun slogan ve metin(ler) belirledi. 7. Çalışmalarını sergilemeye hazır hâle getirdi. 8. Zamanı iyi kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM 180
  • 64. PROGRAM’LA İLGİLİ AÇIKLAMALAR VE EKLER Program’ın Uygulanmasında Öğretmenin Rolü Millî Eğitim Bakanlığı ve YÖK, “öğretmen yeterlilikleri”ni belirlemiştir. Standartların belirlendiği buyeterlilikler, özünde tüm öğretmenlere yöneliktir. Görsel sanatlar dersi öğretmenlerinin de kendialanlarına ilişkin yeterlilikleri ve onlardan beklentiler aşağıda belirtilmiştir. Bu Program’ın uygulanmasındagörsel sanatlar öğretmenlerinden; • Bir eğitimci olarak her yönü ile yetkin olma bilinciyle kendilerini sürekli sorgulamaları, var olanyeterliliklerini geliştirme çabasında olmaları, • Öğrencilerin bireysel farklılıklarından doğan görme, anlama, ifade etme ve bunu alanın tekniközellikleri ile gerçekleştirme kapasitelerini yeterince analiz etmeleri, • Öğrencilerin sosyal ve kültürel çevrelerini gereğince analiz etmeleri, • Öğrencilerin gelişim basamaklarının özelliklerini kitabi bilgiler yerine gözlem ve incelemelerle,edindikleri deneyimler ve uygulamalardan elde ettikleri örneklerle belirlemeleri; bunları önemseyerekve sorgulayarak eğitim aşamasında kullanmaları, • Öğrencilerin bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişiminin öğrenme sürecini etkileyeceğinigöz önünde bulundurmaları, • Öğrencilerini, hangi aşamada olursa olsun; şarkı, türkü, masal, efsane, şiir, fıkra, mâni, hikâyegibi diğer sanat alanlarının örnekleriyle uyarmaları ve onların hayal dünyalarını zenginleştirmeleri, • Öğrencilerin algı dünyalarını zenginleştirici örneklere ve anlatımlara fırsat vermeleri, • Öğrencilerin duyarlılıklarını zenginleştirecek drama vb. farklı öğretim tekniklerinden yararlanmaları, • Her öğrencinin algılama ve anlamlandırma sürecini keşfetme çabası içinde olmaları, • İlgi ve ihtiyaçlara uygun farklı yöntem ve teknikleri kullanarak öğrencilerin önceden sahip olduklarıbilgi ve beceriler, tutum ve değerler arasında bağ kurmaları, yeni öğrenileceklerini bunlar üzerindeyapılandırmalarını sağlayacak öğrenme yaşantıları oluşturmaları, • Öğrencileri motive amaçlı hazırlık etkinlikleri sunmaları, • Öğrencileri, eğitim yaşantılarında olabildiğince aktif kılmaları, • Sınıf ortamında, öğrencilerin birbirleriyle iletişim kurarak öğrendiklerini anlamlandırma süreçlerineöğretmen olarak katkıda bulunmaları, • Öğrencilerin konuyla ilgili çeşitli sorularına, uygun ve yeterli yanıtlar verebilmeleri, • Öğrenme alanı ile ilgili öğretim yaklaşımları, yöntem ve teknikleri ile ilgili bilgi sahibi olmaları, • Öğrenme alanı ile ilgili bilgi teknolojilerinden yararlanmaları; kazanımlara uygun araç ve gereçseçmeleri, hazırlamaları, • Öğrenme alanı ile ilgili sağlık ve güvenlik önlemlerini almaları, • Öğrenme alanına yönelik kazanımları gerçekleştirmeye yönelik öğrenme-öğretme etkinliklerinidüzenlemeleri, • Öğrenme yaşantılarında, olabildiğince gerçek hayattaki örneklerden yola çıkmaları, • Öğrencilerin kişisel, ruhsal, etik, sosyal ve kültürel gelişimlerine katkıda bulunacak etkinlikleriplanlamaları, • İşlenen konuyu önceki ve sonraki konularla ilişkilendirmeleri, • Öğrenme alanının kazanımlarını öğrencilerin seviyesine uygun biçimde sunmaları, • Zamanı etkili biçimde kullanmaları, • Öğrenilenleri öğrencilerin yaşamlarıyla ilişkilendirecek fırsatlar sunarak hem öğrenilenlere karşımotivasyonu hem de öğrenilenlerin uygulamalarla kalıcılığını sağlamaları, • Öğrencilerin sınıfta kendilerini özgürce ifade edebilecekleri, güvenli bir öğrenme ortamı sağlamalarıve sürdürmeleri, • Ödül ve yaptırımları uygun ve etkili biçimde kullanmaları, • Ses tonlarını etkili biçimde kullanmaları, 181
  • 65. • Konuşma ve beden dilini etkili biçimde kullanmaları, • Malzeme seçimlerinde öğrenciyi masrafa sokmaktan kaçınmaları, malzeme israfını önlemeleri, • Öğrencilerin çalışmalarını değerlendirmede tek bir çalışmadan hareket etmemeleri, süreci birbütün olarak değerlendirmeleri, • Öğrencilerin öğrenmesini değerlendirmede sürekliliğin önemini kavramaları ve uygulamaları, • Kazanımlara uygun değerlendirme biçimlerini belirlemeleri, • Mesleki öneri ve eleştirilere açık olmaları beklenmektedir. Öğrencilerinin Sanatsal Yönelimleri Görsel sanatlar ve sınıf öğretmenlerinin insan beyninin her iki küresinin özelliklerini bilmelerindeyarar vardır. Öğrencilerin görsel sanatlar dersindeki resimsel gelişimleri ve yaşlarına paralel gösterebileceklerizihinsel becerileri, bazı kuramcılarca ifade edilmiştir. Burada bir konuya özellikle dikkat çekmekte yararvardır: Öğrencilerin resimsel gelişim aşamalarında, Lowenfeld, Piaget vb. kuramcıların verdiğiörneklerden yararlanma eğilimi görülmektedir. Ancak, çağdaş iletişim ve etkileşim zenginliğinin öğrencilerüzerinde olumlu etkileri kapsamında, çok sık rastlanan basamaklar üstü gelişim örneklerini de göz ardıetmemek gerekmektedir. Bu nedenle eğitimciler, bu tür öğrencileri belli kategorilere sokmak gibi katıtavırlar içerisinde olmamalı, onları kendi içlerinde değerlendirmenin çabasını göstermelidir. Bir öğrenci için sanat yönelimi, psikolojik açıdan sanat yapma yoludur. Dört temel sanat yönelimivardır. Bu yönelimler değişik oluşumlar hâlinde ortaya çıkar ve bir öğrencinin doğal çalışma yolunuanlamada, dolayısıyla onların sanat yapma dağarcıklarını genişletme yollarını araştırmada eğitimcilereyardımcı olur. BEYİNDEKİ SOL VE SAĞ YARIM KÜRELERİN ÖZELLİKLERİ SOL YARIM KÜRE SAĞ YARIM KÜRE Sözel: Betimleme, adlandırma için sözcüklerin Sözel Olmayan: Nesnelerin çizgilerine, şekil- kullanılması lerine, biçimlerine, renklerine ilgi duyma Çözümsel (analitik): Sıralı bir tarzla nesne- Çözümsel (sentezci): Bütünü oluşturmak lerin ortaya konulması üzere nesneleri bir araya getirme Simgesel: Bir şeye anlam vermek için bir sim- Somut: Nesneleri o anda oldukları gibi görme ge kullanılması Benzer: Nesneler, ilişkiler arasındaki benzerliği Soyut: Asılın, özün basite indirgenmesi görme Geçici: Zamanlama sistemini koruma, bir şeyi Geçici olmayan: Zamana duyarlı olmama, başka bir şeyden sonra yapma zamanı önemsememe Akılcı: Neden ve durumlara dayalı sonuca Akılcı olmayan: Neden ve durumlar temeline ulaştırma dayanmama Sayısal: Hesaba katmada sayıların kullanılması Uzaysal: Diğer çizgi, şekil ve renklerle ilişkili Mantıksal: Mantığa dayalı sonuçlara ulaşılması, olarak çizgi, şekil ve renklerin bulunduğu yeri bir şeyin mantık sırasıyla başka bir şeyi izlemesi görme Doğrusal: Bağlantılı fikirlerle düşünme, bir Sezgisel: Genellikle tamamlanmamış örün- yerde birleşecek ya da yakınlaşacak şekilde tülere, sezgilere, duyulara ya da görsel imajlara bir düşüncenin doğrudan bir diğerini izlemesi dayalı olarak bilginin, öğrenmenin sıçramasını sağlama Bütüncül: Her şeyin bir anda tamamını görme, genellikle türlü sonuçlara uzanan örüntüler ve yapılar bütününü görme Not: Bu tablo Betty Edwardsın “Drawing on Right Side of the Brain” adlı kitabından J. Michael tarafından uyarlanmıştır. 182
  • 66. 1. Şematik Yönelim Basit, gelişmemiş ve kalıplaşmış yönelimdir. Böyle öğrenciler, temel dış çizgiler yaparken alıştıklarıimgelere (çiçekler ya da çizgi roman karakterleri) ve gördükleri çeşitli şablon anlatım örneklerinegüvenme eğilimindedir. Ulaşmak istedikleri sonuca ulaştıklarını göstermek için projeyi aceleyle bitirirler.Çizgileri, genellikle sayfanın tam ortasında yer alır. Bu öğrencilere, algılarını harekete geçirecek görselzenginliklerini arttıracak örnekler gösterilmelidir.2. Mekanik Yönelim Cetvel, silgi ve örüntüler gibi mekanik desteklere dayanan bir yönelimdir. Bu öğrenciler, alışageldikleribu araçlarla kendilerini güvende hissederler. Çalışmaları çok düzenli olmakla birlikte katı görünür.Çalışmalarında ve tasarımlarında simetri eğilimi görülür. Kesin öneriler isterler, tedirgindirler ve dahaçok geri bildirime gereksinim duyarlar. Bu tür öğrencilerin, geniş fırçalar, akıcı olamayan akrilik boyalarlaoynamalarına fırsat yaratılmalıdır. Böylece mekanik tavırlardan içsel tavırlara yönelmeleri sağlanacaktır.Ayrıca kil, kâğıt hamuru gibi yoğurma maddeleri ve hareketli çizimler gibi daha esnek ve anlatımsalteknikler kullanarak yönlendirilmeye ihtiyaçları vardır.3. Zihinsel Yaklaşım Bu tür öğrenciler, sorgulayıcı ve ayrıntıcı bir yaklaşım içerisindedir. Örneğin, bir portre çiziminde,gözlerle ya da ilgilerini çeken başka bir organla daha çok ilgilenme gibi ayrıntılarla uğraşırlar. Kimizaman yaptıklarını bitiremeyebilirler. Tamamlamadan bırakma eğilimleri vardır. Bu davranış, bir eksiklikolarak değerlendirilmemelidir. Sanat alanında anlatım eyleminde bireyin seçme, ayıklama ve ilgi duyduğualanlara önem verme tavrının önemli bir göstergesidir. Öğretmen, karşılaştığı bu tür yarım bırakılmışçizimlerin nedenini, öğrenciyi rencide edecek bir şekilde sorgulamamalıdır. Öğretmen, ihtiyaç duyduğunda,öğrencilerin dikkatlerini zengin anlatımlara yönlendirme, farklı noktalara ilgilerini çekme çabası içindeolmalıdır.4. Sezgisel Yaklaşım İçten gelen, anlatımsal bir yaklaşımdır. Öğrenciler nesneleri, ayrıntıya girmeden simgesel olarakanlatma eğilimi gösterirler. Çalışmayı çabucak bitirirler. Çeşitli çizgi ve renkleri özgürce kullanırlar. Buöğrenciler kendi içlerinde değerlendirilmelidir. Öğretmen, gerektiğinde görsel, zihinsel ve algısalörneklerle öğrencileri yönlendirerek anlatım zenginliği sağlayabilir.GÖRSEL SANATLARDA YÖNTEM VE TEKNİKLER Aşağıda, ilköğretim seviyesinde çeşitli görsel sanat alanlarına ve bu alanlarda kullandırılabilecekyöntem ve tekniklere kısaca yer verilmiştir. Yöntem ve tekniklerin sınıflara göre tercihi öğretmenlerebırakılmıştır. Her tekniğin genel malzemelerinin yanı sıra, tekniğin tanıdığı imkânlar ölçüsünde malzemelerde çeşitlenebilir. Öğrenciler, tekniğin özelliklerini kullanmaya zorlanmamalı, onların değişik imkânlarıkeşfetmelerine fırsat tanınmalıdır. Anlatım zenginliği açısından mümkün olduğunca tek değil, birdenfazla tekniğin bir arada kullandırılmasına özen gösterilmelidir. Malzeme ve teknik konusunda yöreselimkânlar dikkate alınmalıdır. RESİM BOYAMA TEKNİKLERİ Pastel boya: Yağlı ve kuru pastel olmak üzere iki çeşidi vardır. İlköğretim okulları için uygun olanı,yağlı pasteldir. Parlak olmayan kâğıtlarda iyi sonuç vermekle birlikte, pastelin yağlı olma özelliğindendolayı her türlü kâğıt yüzeyinde denenerek de değişik tatlar oluşturulabilir. Renkli kartonlara çalışıldığında,kâğıdın renginden de yararlanma imkânı vardır. Dokulu kâğıtların kullanımı da iyi sonuçlar verir. Kuru boya: Renklerin şeffaflığından dolayı öğrencilerin kalemi bastırarak çalışma isteği, genişyüzeylerin boyanmasındaki yarattığı güçlük vb. nedenlerle yorucu olan ve dolayısıyla öğrencilerdeisteksizlik yaratan bir tekniktir. Bu nedenle kuru boyaların boya malzemesi olarak kullandırılmasıönerilmemektedir. 183
  • 67. Sulu boya: Kapatıcı olmayan, saydam bir boya türüdür. Renklerin açık değerleri beyaz boya katılarakdeğil su ilave edilerek elde edilir. Boyaya ilave edilen su miktarı, renklerin açıklık derecesini belirler.Beyaz renk kullanılmak istenen yerler ise boş bırakılarak kâğıt beyazlığından yararlanılır. Sulu boyaçalışmasına kâğıdın kalın bir fırça ya da süngerle ıslatılması ile başlanması kâğıtta hoş dağılımlar eldeedilmesini sağlar. Sulu boyalar, tüp içerisinde ya da her rengin ayrı bölmelerde yer aldığı kapaklıkutularda satılırlar. Değişik kalınlıkta sulu boya fırçaları (ucu yuvarlak), su kabı, fazla boyayı almakve kâğıdı ıslatmak vb. için sünger, eğer tüpteki sulu boyalar kullandırılıyorsa palet gereklidir. Sulu boyaile çok değişik yöntemler kullanarak resimler yapılabilir. Bu durumda, malzemeler de ihtiyaca görefarklılıklar gösterecektir. Guaj boya: Kapatıcı özelliğe sahip, su ile inceltilen ve çabuk kuruyan bir boya türüdür. Okullardakullanım açısından, kavanozda ve tüpte olanlar tercih edilir. Guaj boyada tercihe bağlı olarak ucuyuvarlak (sulu boya fırçası) ve yassı (yağlı boya fırçası) fırçalar kullanılabilir. Renkler palete sıkılarakve palette karıştırılarak kullanılır. Yüzeye sürülüp kuruduktan sonra renk tonlarında bir miktar koyulaşmave matlaşma olur. Kapatıcı özelliğe sahip olduğu için, boyamadan önce ayrıntılı çizimlere izin verir. Tutkallı boya: Piyasada hazır olarak satılmaz. Toz boya, beyaz plastik tutkal ve su karışımındanelde edilir. Toz boyalar, nalburlardan satın alınarak oldukça ucuza mal edilebilir. Kullanım esnasındaher renk için ayrı bir kap (Bu iş için plastik bardaklar tercih edilebilir.) ve fırçalar gereklidir. Toz boyalarkarıştırılarak değişik renkler oluşturulabilir. Karışımda kullanılan toz boyanın miktarı ne kadar az olursao oranda açık tonlar elde edilir. Renk ve renk tonları seçimi, kuruduktan sonra boyanın bir miktarkoyulaşacağı hesaplanarak yapılmalıdır. Özellikle koyu yüzeylerde, bu duruma daha çok dikkat edilmelidir.Geniş yüzeyleri geniş fırçalarla boyamak için ideal bir boyama tekniğidir. Kâğıt, kumaş, alçı, ahşap,taş, duvar, plastik, cam gibi her çeşit yüzey üzerine uygulanabilir. İlköğretim öğrencileri açısındandüşünüldüğünde, bazı tekniklere uygun hazırlanma özelliklerine sahiptir. Örneğin, tutkal miktarı artırılıpsu miktarı azaltılırsa guaj boya yerine, tutkal miktarı azaltılıp su miktarı artırılırsa suluboya yerine,hiç su kullanmaksızın yalnızca tutkal ve toz boya karışımı ise parmak boya yerine kullanılabilir. Tutkallıboya, çabuk kuruma özelliğine sahiptir. Bu yüzden, çalışmanın hemen sonrasında fırçanın bol su iletemizlenmesi gerekir. Cam kavanozlar içerisinde hazırlanıp ağzı sıkıca kapatılarak serin bir yerde, uzunsüre muhafaza edilebilir. Akrilik: Su bazlı bir boya türü olmakla birlikte yağlı boya tekniğinin etkisini verir. Kapatıcı özelliğesahiptir. Kuruduktan sonra su ile çözünmez. Öğrencilere geniş yüzeylerde, geniş fırçalar kullanarakdiledikleri gibi çalışma imkânı da sağlar. Duvar, bez, kâğıt, duralit vb. hemen her tür yüzey üzerindekullanılabilir. Parmak boya: İsminden de anlaşılabileceği gibi yüzey üzerine doğrudan parmakla sürülen, ancakfırça kullanımına da uygun bir boya türüdür. Satın alınabileceği gibi daha ekonomik olacak şekilde ellede hazırlanabilir. Nişasta (Her türü olabilir.), ateşe dayanıklı bir kap içinde su ile eritilir. Ateşte süreklikarıştırılarak pişirilir. İçerisine çok az miktarda sıvı yağ ilave edilir. Muhallebi kıvamına gelen karışım,ayrı kaplara paylaştırılır. Her bir kaba farklı renkte toz boyalar eklenerek iyice karıştırılır. Özellikle küçükyaş çocuklarının parmak kasları gelişimine yardımcı olan ve özgürce uygulayabilecekleri bir boyatürüdür. Parmak boya, büyük boy çalışmalar için de uygun bir malzemedir. Keçe uçlu kalemle resim: Farklı sayıda ve renklerdeki kalemlerin bulunduğu kutularda satıldığıgibi değişik kalınlıklarda ayrı ayrı da satın alınabilir. Yapılan hatayı düzeltme imkânı bulunmaması,çizgisel etkisinden dolayı yüzey boyamada çocuk açısından yorucu olması vb. nedenlerle, küçük yaşçocuklarına yalnızca keçe uçlu kalemler kullandırılarak resim yaptırılmamalı; bunun yerine, başkatekniklerle birlikte süsleme çalışmalarında kullanma imkânı tanınmalıdır. Ancak ileri yaşlarda keçe uçlukalemlerle çizgisel ve grafiksel çalışmalar yaptırılabilir. Kalın ve yassı uçlu keçeli kalemler, değişikyönlerde tutularak farklı kalınlıklarda çizgiler oluşturulabilir. Mürekkeple resim: Renkli mürekkepler, başka malzemelerle birlikte resim çalışmalarında bir boyamalzemesi olarak kullanılabileceği gibi tek renk mürekkeple lekenin kavratılması amaçlı lavi çalışmalarıda yaptırılabilir. En yaygın bulunan mürekkep renkleri, siyah, lacivert, kırmızı, kahverengi ve yeşildir.Sulu boyada olduğu gibi rengin açıklığı-koyuluğu, ilave edilen su miktarı oranında değişir. 184
  • 68. BASKI TEKNİKLERİ Fırça baskı: Sulu boya ya da renkli mürekkebe batırılan fırça, kâğıt üzerine bastırıp kaldırılır. Buişlem, farklı renk ve yönlerde tekrarlanarak bir kompozisyon oluşturulur. İp baskı: Kullanılacak ip, sulu boya, tutkallı boya vb. ile boyanarak katlanıp açılmış kâğıt arasınaçeşitli şekillerde yerleştirilir. Kâğıdın diğer yüzü ipin üzerine kapatıldıktan sonra üzerine bir kitapyerleştirilir. Kuvvetle bastırılarak ipin dışarıda kalan ucu hızla çekilir. Ortaya çıkan görüntü, istenirse,sınırlarından kesilerek koyu renk bir kâğıt üzerine yapıştırılabilir. Patates baskısı: Patates, muntazam bir şekilde ortadan kesilir. Bıçak yardımıyla şekil verdiktensonra fırça ile boyanarak baskısı alınır. Aynı ya da oluşturulan farklı biçimler istenen renklerde boyanaraktekrarlanan baskılarla bir kompozisyon oluşturulur. Şablon baskı: Bir karton üzerine istenen şekil çizilip kesilerek şablon oluşturulur. Bu yolla, değişikbiçimlerde şablonlar meydana getirilebilir. Bu şablonlar istenen renklerde boyanarak kâğıt üzerine birkompozisyon oluşturacak şekilde baskısı alınır. Şekil kesilip çıkarıldığında, karton üzerinde boş kalanyeri de şablon olarak kullanılabilir. Doğrudan baskı: Hazır malzemenin boyanıp basılmasıdır (yaprak, sünger, eldiven, dantel, ağaçkabuğu baskısı vb.). Parmak, el ve ayak baskısı: “Doğrudan baskı” olarak düşünülebilir. Öğrenciler parmaklarını,ellerini ya da ayaklarını diledikleri gibi boyayıp baskısını alırlar. Bu baskılarda tutkallı boya veya akrilikboya iyi sonuçlar verir. Parmak baskı için parmak boyası da kullandırılabilir. Alçı baskı: Su ile karılan toz alçı, plastik bardak içine dökülür. Alçı donduktan sonra, plastik bardağınağız kısmından 1 cmlik kısmı kesilip çıkarılır. Şekil çizildikten sonra, baskıda çıkması istenen yerleryüksekte kalacak şekilde oyulur. Ortaya çıkan kalıp boyanarak baskısı alınır. Köpük (strafor) baskı: Köpük levha, beyaz eşya satan yerlerden temin edilebilir. Yapılacak resim,levhanın üzerine çizilir. Çizgiler, üzerinden ucu küt bir kurşun kalemle bastırılarak çukurlaştırılır. Köpüklevhanın üzerinde oluşturulan bu biçimler istenen renklerde hazırlanan tutkallı boyalarla ya da akrilikleboyanır (Boyama aşaması, kalın fırçalar yardımıyla ve kurumasına izin vermemek için hızlı bir şekildegerçekleştirilmelidir.). Ardından resim kâğıdı, boyanan yüzey üzerine kapatılıp üzerinden el gezdirilerekbaskısı alınır. Kırıştırılmış kâğıtla baskı: Öğrenciler, kâğıtları istedikleri gibi kırıştırdıktan sonra fırça yardımıylaboyarlar, yüzeyde tekrarlanan baskılarla yoğun dokulu kompozisyonlar oluştururlar. Mono baskı: Matbaa mürekkebi veya guaj boya, sünger rulo (Piyasada badana malzemesi olaraksatılmaktadır.) yardımıyla cam levha üzerine yayılır. Çeşitli malzemelerle, kazıma ve silmeler yapılarakkompozisyon oluşturulur. Oluşan kompozisyonun üzerine tek hamlede yerleştirilen kâğıtla baskı alınır.Boya malzemesi olarak üst sınıflarda, matbaa boyası da kullanılabilir. İstenen renkteki karbon kâğıdının (kopya kâğıdı) üzerine temiz bir kâğıt yerleştirilir. Bu kâğıda,kalemle bir resim çizilir. Kalemle, taramalar ve boyamalar da yapılabilir. Kâğıt kaldırılıp ters çevrildiğindeyapılan resmin aynısının, kalemi bastırma şiddeti oranında, karbon kağıdı renginin tonlarıyla ortayaçıktığı görülecektir. Muşamba baskı: Bu iş için kalın bir yer muşambası kullanılabilir. Çalışma yapılacak olan muşambabüyüklüğündeki kâğıda kompozisyon çizilir ve muşamba üzerine kopyalanır. Açık değerde kalmasıistenen yerler oyulur. Orta değerde olması istenen kısımlarda seyrek çizgili, çentikli vb. oymalar yapılır.Oyma yapılmayan yerler ise koyu değerde çıkacaktır. Bu iş için oyma bıçakları bulunmadığı takdirde,çizme, kazıma, oymaya imkân verecek aletler kullanılabilir. Daha sonra sünger merdane, cam plakaüzerinde ince bir tabaka oluşturana kadar ileri geri hareket ettirilerek matbaa mürekkebini iyice alması 185
  • 69. sağlanır. Boya, oyulmuş muşamba yüzey üzerine yine merdane yardımıyla sürülür. Üzerine tek hamlederesim kâğıdı yerleştirilir ve üzerinden bir tahta kaşıkla bastırılarak baskısı alınır. KOLAJ Her tür malzemenin, bir yüzey üzerine, yeni bir kompozisyon oluşturacak düzende yapıştırılmasıylayapılan resim tekniğidir. Değişik özelliklere sahip, farklı renk ve dokudaki malzemelerle bu teknikteçalışmalar yapılabilir. Her çeşitte kâğıtlar (kesilerek, yırtılarak, kırıştırılarak vb.), doğal nesneler, hertür hazır malzeme ve sağlıklı artık materyaller, aynen ya da verilmek istenen anlama göre formudeğiştirilerek kullanılabilir. Kâğıt, ip, pamuk, tül, kumaş, taş, deri, yaprak, ağaç kabuğu vb. malzemeleryapılacak olan resimde tek tür kullanılabileceği gibi karışık malzeme şeklinde kullanılarak da değişiktasarımlar oluşturulabilir. Önemli olan, kompozisyonda verilmek istenen etkiye en uygun malzemeninseçilmesi ve seçilen malzemenin imkânlarından yararlanılmasıdır. GRAFİK TASARIM Grafik tasarım, bir mesajın görsel iletişim yoluyla hedef kitleye duyurulması işlevini, güzel sanatlarınestetik nitelikleri ile birlikte resim ve yazıyı -birbirini tamamlayan bir düzenleme içinde- kullanarakyerine getirir. Günümüzde modern bilgisayarlar, çok geniş değişkenlikteki grafik resimlerin üretilmesinde,saklanmasında, geliştirilmesinde güçlü bir araç olarak kullanılmaktadır. Grafik sanat tasarımları, resimler,kelime ve sayıların bir araya geldiği, çoklu renklerin kullanıldığı yapıda olabilir. Öğrencilere çok değişikgrafik çalışmaları yaptırılabilir. Ancak, ilköğretim düzeyinde en çok tercih edilen grafik çalışmalarışunlardır: Afiş: Öğrenciler, herhangi bir ürün, yer, olay veya düşüncenin dikkati çekecek şekilde görsel olaraktanıtımını yaparlar. Bu nedenle anlatımın ilginç olması çok önemlidir. Uygulamada renkli boya teknikleri,fotoğraf ve yazılar kullanılır. Yazı, resim ve renklerin dikkat çekici biçimde düzenlenmesi gereklidir.Kelime ve cümleler kısa seçilmeli, ilginç olmalı ve yazı örneğinin konuya uygun olmasına dikkatedilmelidir. Yazı, resim ve renkler kesilerek ya da yırtılarak yapıştırılabileceği gibi gerekli görülenyerlerde boya tekniklerinden de yararlanılır. Amblem: Bir kurum, bir ürün ya da bir hizmetin yapısını ve niteliklerini tanımlamak üzere tasarlanangörsel simgedir. Harf, biçim, motif ya da soyut bir simge gibi çeşitli biçimlerden oluşabilen amblemintasarlanmasındaki en karakteristik yan, biçimlenirken soyutlanmasıdır. Optik yanılsama: Bir fotoğraf ya da resim, isteğe bağlı olarak, çeşitli parçalara ayrılacak şekildekesilir. Parçalar, kaydırma, döndürme, üst üste bindirme vb. yöntemlerle yeniden düzenlenerek farklıve esprili görsel etkiler oluşturulur. Örneğin, istenen bölgede kesilen şeritleri üst üste bindirme ya dakaydırma, iki farklı resmi şeritler hâlinde kestikten sonra dönüşümlü yerleştirme, resmin bir ya dabirkaç parçasını kesip yönünü değiştirme, aynı boyutlarda kesilen iki ayrı parçanın yerini ve yönünüdeğiştirme gibi. Bu çalışmada, karakteristik özelliğe sahip portreler tercih sebebi olabilir. FOTOĞRAF İlköğretim öğrencilerinin, fotoğraf sanatı ile ilgili olarak -imkân varsa- fotoğraf makineleri ilebeğendikleri görünümleri fotoğraflamaları ve bastırılan görüntüler üzerinde yorum yapmaları sağlanabilir.Ancak, teknik ve ekonomik açıdan sorun yaratacak tarzda bir uygulamaya gidilmemelidir. Öğrencilere,kazanımla ilgili olarak önceden ellerinde bulunan fotoğraflardan getirmeleri de söylenebilir. Fotoğrafsanatıyla ilgili konular, öğrencinin seviyesine uygun bir şekilde tartışılabilir. Kaldı ki öğrenciler, çeşitligörsel sanat çalışmalarında sık sık fotoğraf sanatı ürünlerinden yararlanmak zorunda kalacaklardır. KARİKATÜR İnsan ve toplumla ilgili her tür olayı konu alarak abartılı bir biçimde belirten, düşündürücü vegüldürücü resim veya çizgilerdir. Öğrencilere, bu alanla ilgili olarak seviyelerine uygun ve niteliklikarikatür dergileri önerilebilir. Uygulamada, öğrencilerden çizgisel anlamda karikatür özelliğine sahip 7186
  • 70. çalışmalar beklenmemelidir. Karikatür sevgisi aşılamak ve öğrencilerin temel seviyede bir karikatürkültürüne sahip olmalarını, espri yeteneklerinin gelişmesini ve bu anlamda duygu ve düşüncelerinigörsel olarak ifade edebilmelerini sağlamak amaçlanmalıdır. Deyimler, fıkralar; hoşa giden, kendi yada başkalarının yaptığı, sakıncası olmayan düşündürücü espriler (nükteler) kaynak olarak kullanılabilir. BATİK İlköğretim düzeyinde, bağlama-boyama ile batik yaptırılabilir. Bu teknikte, tercihen pamuklu kumaşkullanılır. Değişik kumaş çeşitlerini bağlayarak uygulanan, bağlandıktan sonra boyama aşamasınageçilen bir tekniktir. Kumaş boyası kaynar suya atılıp tuz ve sirke ilave edildikten sonra, bir sürekaynatılmaya devam edilir. Önceden çeşitli yerlerinden bağlanmış ve nemlendirilmiş olan kumaş,kaynamaya devam eden suyun içine atılır. 20-25 dakika kaynatıldıktan sonra, çıkarılıp bol su ileçalkalanır. Kuruduktan sonra bağlı yerler kesilir (Uygulamalarda sağlık ve güvenlik kurallarına dikkatedilmelidir.). Ayrıca, ayrı renklerde hazırlanmış su ve toz boya karışımına, değişik şekillerde katlanmış kâğıtmendil ya da peçetelerin farklı yerlerinden boyalara batırılmasıyla oluşturulan çalışmalar; görsel anlamdabatik etkisi yaratırlar. Ancak, hemen belirtelim ki bu çalışma, gerçek bir batik tekniği değildir. KÂĞIT VİTRAY Gerçek vitray sanatında renkli camlar, bir kompozisyon oluşturacak biçimde, kurşun şeritler aracılığıylabir araya getirilerek saydam bir pencere süslemesi oluşturur. İlköğretim öğrencilerine seviyelerineuygun, görsel anlamda vitray etkisi yaratan çalışmalar yaptırılabilir. Kalın ve yassı uçlu, siyah keçelikalem ya da mürekkebe batırılan kalın tablalı uç kullanılarak resim kâğıdı üzerine, birbiriyle bağlantılıçizgilerle kompozisyon oluşturulur. Kâğıttaki beyaz alanlar kesilerek çıkarılır. Çizgilerden ibaret kalaniskeletin arkasından, istenen renklerde ve yapıştırılacak kısma uygun biçimde kesilen jelâtin kâğıtlarıyapıştırılarak ortaya çıkan çalışma pencereye asılır. EBRU Geleneksel ebru sanatımızda kullanılan malzemelerin ilköğretim okullarında temin edilebilmesigüçtür. Ancak kolay bulunabilecek malzemelerle de ebru tadında çalışmalar yaptırılabilir. Bunun için,bir leğen içerisine doldurulan suya nişasta, plastik tutkal ya da tuz ilave edilerek yoğunlaştırıldıktansonra, ayrı kaplarda hazırlanmış ve kokusuz terebentin ile seyreltilmiş yağlı boyalar damlatılır. Böylece,farklı renklerle hoş dağılımlar elde edilir. Suda oluşan görüntünün üzerine kâğıt kapatılıp kaldırılarakbaskısı alınır. MOZAİK Değişik renkli bir ya da birkaç malzemenin küçük parçaları yan yana getirilerek oluşturulur. Bununiçin fayans ya da cam parçaları kullanılabilir. Ancak ilköğretim seviyesi için uygun olanlar, renklendirilmişçakıl taşları, hazır akvaryum taşları vb. malzemelerdir. Bunun için, tabanı düzgün olan karton bir kutubulunur. Yapılacak olan kompozisyon, kutunun zeminine çizilir. Ortaya çıkan biçimler üzerine, istenilenrenklerdeki taşlar yapıştırılır. Üzerine, ayrı bir kapta su ile karılan alçı dökülür. Alçı donduktan sonra,karton kutu açılarak çalışma ortaya çıkarılır. Nemli bir süngerle çalışma üzerinden gidilerek yüzeyesızan alçılar temizlenir. RÖLYEF Kabartma çalışmalardır. Bu amaçla ilköğretim düzeyine uygun çalışmalar yaptırılabilir. Alçı rölyef: Bir bez üzerine yayılan kil, merdane yardımıyla eşit kalınlıkta bir levha hâlinde açılır.Kenarları, plastik bıçakla ya da cetvel yardımıyla kesilerek muntazam bir dikdörtgen, kare ya da isteğebağlı bir şekil hâline getirilir. Üzerine kil ilave edilerek plastik bıçakla ve suya batırılan parmakladüzeltmeler yapılarak istenen biçimde kabartmalar oluşturulur. Kuruyan kilin çabuk dağılma özelliğivardır. Bu nedenle, alçı ile kalıbı alınarak dayanıklı hâle getirilebilir. Bunun için, oluşturulan çalışma 8187
  • 71. kendisinden daha yüksek çıtalarla dört tarafından çevrilir. Çıtaların köşelerine kil yapıştırılarak alçınınsızması engellenir. Bir kapta su ile karılan alçı, kil kabartmanın üzerine dökülür. Kuruduktan sonra,kil ile alçı birbirinden ayrılır. Nemli sünger ile alçı üzerindeki kil artıkları temizlenir. Oluşan negatif alçıkalıbının bütün yüzeyine zeytinyağı sürülür. Çıtalarla “çerçeveleme” işlemi tekrarlanır. Leğende su ilekarılan alçı, negatif kalıbın üzerine dökülür. Kuruduktan sonra pozitif ve negatif kalıplar birbirindenayrılarak çalışma tamamlanır. Öğrenciler, bir kutunun içerisine muntazam şekilde yayarak oluşturdukları kil levha üzerine, çokince olmayan değişik nesneleri bastırarak çukurluklar oluştururlar. Karılan alçıyı kil ile yapılan çalışmanınüzerine dökerler (Kuruyan alçı ile kil levha birbirinden ayrıldığında, kabartma etkisine sahip bir çalışmaortaya çıkacaktır.). Alçının yüksekte kalan kısımlarını ve düz yüzeylerini diledikleri bir su bazlı boyaylarenklendirebilirler. Kâğıt rölyef: Delme, yırtma, kesme vb. yöntemlerle bir tabaka kâğıdı parçalamadan kabartmaetkisi oluşturulur. Kesilen ya da yırtılan parçaların, kâğıtla en az tek taraflı bağlantısı bırakılarak katlama,kıvırma gibi yöntemlerle derinlik etkisi kazandırılır. Bu kâğıt, başka bir kâğıt üzerine yapıştırılarakçalışma tamamlanır. Hazır malzemelerle rölyef: Her çeşit malzemeyle, amaca uygun rölyef çalışmaları yapılabilir.Ortaya çıkan çalışma üzerine tutkallı ya da akrilik boya akıtılarak çalışmanın birliğine katkı sağlanabilir.Örneğin, köpük malzemenin istenildiği gibi parçalanıp, kesilip oyulması ile değişik rölyef çalışmalarıyapıldıktan sonra boyanabilir. KUKLA Özellikle kâğıt hamuru olmak üzere çeşitli yoğurma maddeleri, kartonlar, artık malzemeler gibi çeşitlimalzemelerle; kâğıt dolgu gibi değişik tekniklerle çok değişik kuklalar oluşturulabilir. Yüzük kukla: Küçük kartonların üzerine, konuşturulmak istenen kelebek, kuş, uğur böceği vb.çeşitli figürler ya da nesneler çizilip boyandıktan sonra, kenarlarından biçimine uygun olarak kesilir.Arkasına, parmağa geçecek büyüklükte bir karton halka ya da parmağı sıkmayacak bir halka lastikyapıştırılır. Bu halka parmağa geçirilir ve parmak dik tutulup hareket ettirilerek yüzük kuklası konuşturulur.Yüzük kuklaları, ince plastik, asetat, çeşitli artık malzemeler vb. ile değişik şekillerde yapılabilir. Parmak kukla: Parmağa geçirilerek oynatılan kuklalardır. Külah yapılmış kâğıtlar, küçük dikdörtgenilaç kutuları, eskimiş eldivenlerin parmakları gibi malzemeleri boyayarak, artık malzemeleri yapıştırarak,gereken yerleri kesip çıkararak kukla tamamlanır ve parmaklara geçirilerek oynatılırlar. Hiçbir kuklayapmaksızın, yalnızca parmaklar boyanarak da konuşturulabilir. El kuklası: Ele geçirilerek oynatılan kuklalardır. Eski temiz çoraplara, kese kâğıtlarına, parmaksızeldivenlere vb. boyalarla, artık malzemelerle çeşitli ilaveler ve kesip çıkarmalar yapılarak kukla şekliverilip ele takılarak oynatılabilir. Çomak kukla: Çomak takılarak oynatılan kuklalardır. Çomak yerine ince rulo yapılarak sağlamlaştırılmışkartonlar kullanılabilir. Bu tür kuklalarda, yumurta (küçük bir kısmı kırılıp içi boşaltılarak) ya da plastiktoplar (küçük bir bölümü kesilerek), seramik hamuru ya da kâğıt hamuruyla ince bir tabaka hâlindekaplanıp baş formu oluşturulabilir. Yüz unsurları boyanarak, artık materyaller ilave edilerek vb. başkısmı tamamlanır. Daha sonra, bir çomağın etrafına pamukları, kumaşları dolama vb. yöntemlerledolgunluk oluşturulup, çomak, baş kısmında bırakılan boşluktan içeriye sokulur ve sabitleştirilir.Dolgunlaştırılmış olan kısımların üzerine kâğıtlardan, kumaşlardan elbiseler giydirilebilir. Çomak kuklalar,(öğrencinin yaratıcılığını kullanmasına imkân tanınarak) kâğıt dolgu tekniğiyle, artık malzemelerle vb.değişik formlarda oluşturulabilir. Kukla, çomağından tutularak oynatılır. İpli kukla: İpli kuklalar, parçalı bir şekilde oluşturulur, böylece eklemlerinden hareket etmesi sağlanır.Parçalar birleştirildiğinde, eklemlerinin oynar hâle getirilmesi kaydıyla, her türlü malzeme kullanılabilir. 9188
  • 72. Özellikle baş formları, çomak kuklada olduğu gibi çeşitli yoğurma malzemeleriyle, plastik toplarlaboyanarak vb. oluşturulabilir. Kumaşların içine pamuk yerleştirilip yuvarlanarak uzun rulolar oluşturulduktansonra, çeşitli aralıklarla ip kullanarak boğumlar yapılıp gövde, kollar ve bacaklar oynar hâle getirilebilir.Kartonlarla da ipli kuklalar oluşturulabilir. Örneğin, yapılmak istenen kuklanın parçaları mukavva üzerineçizilip kesilir. Her parçanın üzeri renkli kâğıtlarla, kumaşlarla boyanarak yüz unsurları, elbise desenlerivb. oluşturulur. Her bir parça, diğerinin üzerine 1er cm bindirilerek ayaklı raptiyelerle (kanatları ikiyana doğru açılan raptiye türü) birleştirilir ve böylece tamamlanan kuklalar, eklem yerlerinden ipgeçirilerek oynatılır. MASKE Kâğıt hamuru ile maske: 2,5 litrelik meşrubat şişesi naylonla kaplandıktan sonra, üzerine incebir tabaka hâlinde kâğıt hamuru yayılır ve parmakla ıslatılarak düzeltme ve kaynaştırmalar yapılır. Butabaka şişeden en az on gün sonra çıkarılmalıdır, aksi hâlde kıvrılmalar olabilir. Maskenin kenarları,yüz yuvarlağına ya da yapılmak istenen yüz formuna uygun vaziyette düzeltilir. Üzerine, yine kâğıthamuru ile eklemeler yapılarak yüz unsurları oluşturulur ve su bazlı bir boya (tercihen guaj boya) ileboyanır. İstenirse, artık malzemelerle saç, sakal, bıyık, şapka vb. ilave edilebilir. Kil ile maske: Kil ile yapılmış olan maskeyi, seramik fırınında pişirme imkânı yoksa bir miktar beyazplastik tutkal ilave edilerek dayanıklı hâle getirilebilir. Kullanıma hazır hâle getirilmiş olan kil, tahtamerdane ile eşit kalınlıkta açıldıktan sonra (İnce çıtalar arasında açılarak eşit kalınlık sağlanabilir.),genel yüz formunu oluşturacak şekilde plastik bıçakla kesilir. Kil ekleme yöntemiyle yüz unsurlarıoluşturulur ve plastik bıçakla düzeltmeler yapılır. İstenirse ağız ve göz boşlukları oyulabilir, burundelikleri oluşturulabilir. Yüksek olan kısımlar, maske ters çevrilerek hafifçe oyulmalıdır. Aksi hâlde“maskeyi pişirme imkânı varsa” fırında patlayabilir. Tamamlanan çalışma, su bazlı boyalarla boyanabilir. Kâğıtlarla maske: Yapılmak istenen maske, renkli bir karton üzerine ana hatlarıyla çizilereksınırlarından kesilir. Karton dikey olarak tam ortasından katlanıp açıldıktan sonra kaş, göz, ağız, burungibi unsurlar istenen renklerdeki kartonlara çizilerek kesilir. Bu unsurların ilavesinden önce kartonunkatlanıp açılması, maskeye kavis kazandırmak içindir. Yüz unsurlarının biçimlendirme ve yapıştırılmasındakıvırmalar ve katlamalarla üç boyutluluk etkisi yaratılabilir. Şeritler hâlinde kesilen kartonlar, plastikbıçakla ya da cetvelin kenarıyla çekilerek -rafya kıvırır gibi- kıvrılabilir. Bunlarla saç, sakal vb.oluşturulabilir. İstenirse renkli kalemlerle, artık malzemelerle çeşitli ilaveler de yapılabilir. Artık malzemelerle maske: Öğrenciler, yaratıcılıklarını kullanarak her çeşit artık malzemeylemaskeler oluşturabilir, isteğe göre de boyayabilirler. SERAMİK Kil ile biçimlendirilmiş ve fırınlaşmış her tür eşyadır. Ancak ülkemizdeki ilköğretim okullarında, kildenyapılmış çalışmaları pişirme imkânı genellikle bulunmamaktadır. Bu nedenle, yapılan çalışmalarınkuruduktan sonra kolayca ufalanmasını engellemek için kil, içerisine bir miktar plastik tutkal katılarakda yoğrulabilir. Seramiğin biçimlendirilmesinde çok çeşitli teknikler kullanılmaktadır. Ancak burada,yalnızca ilköğretim okulları için uygun olanlar özet bir şekilde ele alınacaktır. Oluşturulan formlara,kazıyarak, kili ekleyerek, baskı yaparak ve boyayarak süslemeler yapabilirler. Kil ile biçimlendirmede,ilköğretim seviyesinde şu teknikler kullandırılabilir: Çubuk (fitil) tekniği: Kilden oluşturulan çubukların, aralarına çapraz çentikler atılıp balçık (hafifsulandırılmış çamur) sürülerek birleştirildiği seramik tekniğidir. Levha tekniği: Bez üzerine yayılan kilin, levhada kullanılmak istenen kalınlıktaki çubuklar arasınayerleştirilerek tahta merdane yardımıyla açılması, oluşturulan kil levhaların kenarlarına çapraz çentikleratılıp balçık sürüldükten sonra birleştirilerek form oluşturulmasıdır. Kalıp kullanarak çalışma: Hem çubuk hem de levha tekniği ile kalıp kullanma işlemi gerçekleştirilebilir. 189
  • 73. Levha şeklinde açılan seramiğin, bir kalıba (örneğin, rulo yapılmış gazeteye, bir şişeye, tabağa vb.)sarılarak biçimlendirilmesi işlemidir. Kil kurumadan önce, içindeki kalıbın çıkarılması gerekir. Aksi hâlde,kuruyan kilin küçülmesi nedeniyle çatlama ve kırılmalar olacaktır. Çubuk tekniğinde de bu yöntemledeğişik tabaklar yapılabilir. Örneğin, ters çevrilip naylonla kaplanan tabağın üzeri, kilden oluşturulanminik toplar, çubuklardan çiçekler, spiraller vb. ile kaplanır. Daha sonra, plastik bir bıçakla aşağıdanyukarıya doğru çekilerek birleştirmeler yapılır. Kurumasına izin vermeden, biraz bekletilip kalıptançıkarılır. Tabağın iç kısmında, oluşturulan desenler görülecektir. Para tekniği: Küçük bir parça kil, avuç içinde yuvarlanıp misket hâline getirildikten sonra, bastırarakyassıltılır. Kabın tabanını oluşturacak bu “para”nın çevresine de aynı yöntemle oluşturulmuş çamurparalar yapıştırılır. Formun yükseltilmesi, bir birimin bir sonraki sırada iki birimi ortalayacak şekilde“balık pulu” dizilişi diyebileceğimiz sistemde yapıştırılmasıyla gerçekleşir. Çimdik tekniği: Avuç içinde hareket ettirilebilecek büyüklükteki kil, muntazam bir top hâline getirilir.Başparmak ile, topun merkezinden bastırılarak derin bir çukur oluşturulur. Sol avuç içine yerleştirilentop, sağ elin başparmağı içeride olmak üzere, diğer dört parmağın da dışarıdan desteğiyle hafif hafifsıkılarak döndürülür. Böylece, içerideki çukur genişletilirken kabın kenarları da incelmeye devam eder.Yeterli inceliğe ulaştığında, kâsemiz tamamlanmış demektir. HEYKEL Öğrenciler, yaratıcılıklarını kullanarak her çeşit yoğurma maddesiyle değişik heykeller yapabilirler.Örneğin, yapılacak olan heykelin iskeleti, renkli plastik kablolarla oluşturulduktan ve kumaş, pamuk,artık kâğıtlar vb. ile dolgunlaştırıldıktan sonra kâğıt hamuru ile kaplanarak biçimlendirilir. Ortaya çıkançalışmalar, boyanarak ve çeşitli malzemeler yapıştırılarak tamamlanabilir. Heykel çalışmalarında -kesinlikle- metal teller kullandırılmamalıdır. Renkli karton, oluklu mukavva gibi kâğıt çeşitleriyle yaratıcı çalışmalar yaptırılabilir. Oluklu mukavvanındokusu, heykel çalışmalarında olumlu etkiler yaratır. Her türlü hazır ve artık malzeme çocukların hayalgücünü harekete geçirilebilir. (Öğrenciler, renkli plastik kablolarla çizgisel heykeller veya pamuk, ip,kumaş, kurdele gibi tekstil malzemelerini, artık kutuları, plastik şişeleri vb. kullanarak değişik heykelçalışmaları yapabilirler.) MİMARİ VE İNŞA Mimari ve inşa alanıyla ilgili olarak öğrencilere, konut, sokak, mahalle, kent, oyun parkı tasarımlarıve modüler inşa (konstrüksiyon) çalışmaları gibi değişik projeler yaptırılabilir. Malzeme olarak öğrencilerinher çeşit kâğıt ve kartondan, ilaç kutuları ve karton rulolar gibi artık malzemelerden, yoğurmamaddelerinden, ahşap materyallerden vb. yararlanmaları sağlanabilir. OYUNCAK Öğrenciler, yaratıcılıklarını kullanarak kendi oyuncaklarını yapıp oynamaya teşvik edilmelidir. Buamaçla, kâğıt dolgu, alçı döküm tekniği gibi farklı tekniklerle çeşitli yoğurma maddeleri ve artıkmalzemeler kullandırılabilir. Kâğıt dolgu tekniği ile çeşitli hayvan figürleri (kelebek, kuş, kedi gibi), bebekler, sevdikleri nesnelervb. oyuncaklar yaptırılabilir. Tercih edilen biçim, iki kat kâğıt üzerine çizilerek sınırlarından kesilir.Böylece, aynı biçimden iki tane elde edilir ve yapılmak istenen biçime uygun boyanır. Bu iki kâğıt,kenarlarından tel zımba ile birleştirilir. Birkaç yerinde zımbalanmadan bırakılan küçük boşluklardaniçeriye, kırıştırılarak oluşturulmuş kâğıt toplar doldurulur. Daha sonra, açık yerler de zımba ile birleştirilerekoyuncak tamamlanır. Alçı döküm ile de oyuncaklar yapılabilir. Küçük karton kutular, kibrit kutusu çekmeceleri, plastikçikolata kalıpları, yumurta kartonlarındaki çukurlar, kullanılmaz durumdaki eski küçük kâseler vb.içerisine bir kapta su ile karılan alçı dökülür. Alçı donduktan sonra kalıplardan çıkarılır ve guaj boya,tutkallı boya, sulu boya gibi su bazlı boyalarla boyanır. Bu şekilde ortaya çıkan kalıp oyuncaklar, oyunesnasında çocukların yaratıcılığını harekete geçirecektir. 190
  • 74. ORİGAMİ Kâğıt katlama sanatıdır. Origamide, kâğıt katlanmaya hazır hâle getirildikten sonra makas kullanılmaz,tüm aşamalar katlayarak gerçekleştirilir. Öğrencilere (origamide bilinen biçimlerden öğretilip uygulamalarısağlandıktan sonra) kendilerinin de kâğıdı katlayarak değişik çalışmalar ortaya koyabilmeleri için fırsatsağlanmalı, öğrenciler bu yönde teşvik edilmelidir. YOĞURMA MADDELERİ Kil: Yumuşak bir toprak çeşididir. Çömlek atölyelerinden, kiremit ve tuğla fabrikalarından, arazidebulunan bir kil yatağından ve bazı kırtasiyelerden temin edilebilir. Kullanıma hazır hâlde alınmış olankil, eğer pişirilecekse içindeki hava kabarcıklarını çıkarmak için, misinayla kesilip birbirine çarpma veyoğurma işlemleri gerçekleştirildikten sonra kullanılır. Hava ile temas eden çamur kuruyacağı içinçalışma esnasında poşet içerisinden koparılarak çalışılır. Her çamur parçasının diğerine yapıştırılmasıişlemi, bir bardağın içine konan bir parça kile çok az su ilave edilerek oluşturulan balçık (bulamaç)kullanılarak yapılır. Oyun hamuru: “Oyun hamuru” adıyla piyasada hazır olarak satılan “plastilin”, elastiki bir yoğurmamaddesidir; çeşitli renkleri vardır. El sıcaklığı ile yumuşar ve zamanla sertleşmez. Renkler birbirinekarıştırılmadığı taktirde defalarca kullanılabilir. Oyun hamuru öğrenciler ya da -öğrencinin yaş düzeyine göre- veli veya öğretmen tarafından dahazırlanabilir. Un, plastik tutkal, çok az tuz, zeytinyağı ve istenirse bir miktar toz boya ilave edilerekbir kap içerisinde yoğrulur. İçerisine bir miktar nişasta ilave edilirse çatlama riski azalır. Böylece, çokince açılabilme ve detaylı çalışmalarda kullanılabilme imkânı sağlar. Hazırlanan oyun hamurununkuruyarak sertleşme özelliği, onu piyasada satılan plastilinden ayırır ve dayanıklı olması gerekençalışmalarda kullanılabilme imkânı verir. Ancak her hazırlanan oyun hamuru, bir kerelik kullanılabilir.Un, tuz, su, bir miktar toz boya ve sıvı yağın iyice yoğrulması ile de çocukların oynayabilecekleri birhamur hazırlanabilir. Ağaç talaşı elekten geçirildikten sonra, plastik tutkal ve sıvı yağ ilave edilerek yoğrulup talaş hamuruoluşturulabilir. Bu hamur, daha çok dokulu çalışmalar için uygundur. Tüm hamurlara kum ilave edilerek de dokulu hamurlar elde edilebilir. Hazırlanan hamur, havaalmayacak poşet içerisinde buzdolabına yerleştirilerek iki haftaya kadar muhafaza edilebilir. Kâğıt hamuru: Bir kova içerisine sıcak su doldurulur. İçine küçük parçalar hâlinde yırtılan gazetekâğıtları atılır ve yaklaşık 5-6 gün bekletilir. Suda yumuşamış olan kâğıtlar, elle küçük parçalara ayrılır.Yarım bardak un serpiştirildikten sonra, iki su bardağı beyaz tutkal ilave edilerek hamur hâline getirilenekadar yoğrulur. Hazırlanan hamur, bir naylon poşet içerisine konulup hava almayacak şekilde ağzı sıkıbir şekilde bağlanarak muhafaza edilebilir. Ölçüler, ihtiyaca göre orantılı bir şekilde değiştirilebilir.Gerek tutkal gerekse kâğıt, ihtiyaca göre belirlenmelidir. Alçı: Hızlı ve geç kuruyan türleri vardır. Görsel sanatlardaki kullanımında, genellikle çabuk kuruyantürdeki alçı tercih edilir. Bir leğene ya da kovaya, yapılacak çalışma için gerekli olan miktarda sudoldurulur. İki avuç arasına alınan toz alçı, topakların ezilmesi için, eller ovuşturularak su yüzeyininortasına dökülür. Suyun ortasında tepecik oluşuncaya kadar alçı dökmeye devam edilir. Daha sonrasuyu dalgalandırmadan su ile alçı, topak kalmayacak biçimde elle karıştırılır. Bu aşamada plastik eldivenkullanılabilir. Hazırlanan alçı, istenen kalıba dökülür. Alçının kırılma özelliği vardır. Bu nedenle (eldeedilmek istenen alçı bloğun boyutları büyük ise) kırılmayı engellemek için, alçıyı dökerken arasınakendir lifleri yerleştirilir ve bu şekilde sertleşmeye bırakılır (Bu aşamada alçı, önce ısınmaya başlayacak,sonra da soğuyacaktır.). İyice kuruduktan sonra kalıptan çıkarılır. ARTIK MALZEMELERLE ÇALIŞMALAR Artık malzemeler, masraf gerektirmeyen, ekonomik malzemelerdir. Biçimler hazır olduğu içinzamandan kazanç sağlar ve çalışmayı kolaylaştırırlar. Hazır biçimlerin çeşitliliği ve bolluğu, öğrenciyiçok yönlü düşünmeye, denemeye, malzemenin imkânlarını araştırmaya sevk eder ve yaratıcılığını 191
  • 75. körükler. Malzemeyi tekniğe uygun kullanma yeteneğini ve el becerisini geliştirir. Artık malzemelerin, çalışmaya başlamadan hemen önce, bol miktarda ve çeşitte elde edilmesi kolayolmayacağından; öğretmen, eğitim-öğretim yılı başından itibaren öğrencileri artık malzemeleribiriktirmeleri konusunda yönlendirmelidir. Malzemeler, çeşidine göre farklı karton kutularda, çekmecelerdevb. biriktirilecek şekilde tasnif edilmelidir. Bu tasnif, kâğıt, ahşap, plastik, metal ve doğal ürünlerşeklinde yapılabilir. Artık malzemenin temiz ve sağlık şartlarına uygun olmasına çok dikkat edilmelidir. KÂĞIT VE KÂĞIT TÜRLERİNİN İMKÂNLARINDAN YARARLANMA Kâğıt -kolaylıkla katlanabilir, kıvrılabilir, kırıştırılabilir, yırtılabilir, kesilebilir, delinebilir, boyanabilirve yapıştırılabilir olma özelliklerinden dolayı- çok çeşitli çalışma imkânları sunan ve eğitici değeri yüksekbir malzemedir. Kâğıtla hem iki hem de üç boyutlu çalışmalar yapılabilir. Kolay biçim alma özelliği,çok çeşitli denemeler yapılabilmesine ve kâğıtla yapılan araştırmanın kısa sürede sonuçlanmasınaimkân verir. Kâğıt çeşitleri oldukça fazladır: Dosya kâğıdı, resim kâğıdı, gazete kâğıdı, kraft kâğıdı(kahverengi renkte, kese kâğıdına benzeyen ve ambalaj yapmakta kullanılan kaba kâğıt), kreponkâğıdı, jelatin kâğıdı, el işi kâğıdı, parşömen kâğıdı, mulaj kâğıdı, duvar kâğıdı, kuşe kâğıt, teksirkâğıdı, pelür kâğıt, yağlı kâğıt, fon kartonu, karbon (kopya) kâğıdı, bristol, mukavva, oluklu mukavvavb.GÖRSEL SANATLARDA ÖĞRETİM YÖNTEM VE TEKNİKLERİ SORU-CEVAP Anlamayı kontrol etmede başvurulan önemli bir tekniktir. Sorular tüm sınıfa yöneltilmeli, öğrencileresorunun cevabını düşünmeleri için yeterli zaman verilmelidir. Cevaplamaları için, öncelikle gönüllüöğrencilere fırsat tanınmalıdır. Doğru cevaplar anında pekiştirilmelidir. Yanlış cevap veren öğrencilerküçük düşürülmemeli, doğru cevabı bulmaları için yönlendirilmelidir. Öğrencilere tek tek sorularsoruluyorsa cevaplama belli bir sıraya göre değil rastgele (random) yöneltilmelidir. Sorular, açık uçludüşünmeye yönlendirecek türden olmalıdır. DRAMA Doğaçlama, canlandırma vb. tiyatro ya da drama teknikleri ile öğrencilerin bir yaşantıyı, bir olayı,bir fikri, bir kavramı ya da bir beceriyi; grup çalışması içinde ön bilgilerini kullanarak yapılandırması,anlamlandırması ve canlandırmasıdır. Drama süreci şu aşamalarla oluşmaktadır: Isınma çalışmaları: Müzik ya da ritim eşliğinde yürüme, koşma, zıplama, gösterilen hareketeuygun ritim tutma gibi çalışmalar yaptırılabilir. Oyun: Bu aşamada çalışma grubunun özelliklerine göre oyunlar seçilir ve oynanır. Doğaçlama: Bir metne bağlı olmadan içten geldiği gibi aniden gelişen durumdur. Bireysel grupyaratıcılığının en çok ortaya çıktığı durumdur. Çünkü yazarak ya da kaydederek değil zihinde canlandırarakyaşanır. Ayrıntılar önceden saptanmadığı için de özgün bir süreç olarak gerçekleşir. Oluşum: Isınma çalışmaları ile başlayan, oyunlarla sürdürülen, doğaçlamalarla geliştirilen sınıfetkinliklerinde ulaşılması hedeflenen en son aşamadır. Bu süreçte etkinliklerin nasıl gelişeceği ve nereyevaracağı önceden belirlenemez. Çalışmaların beklenenden daha kapsamlı yaşanması ve belirlenendendaha uzun sürmesi bu aşamada yaratıcılık sürecini işlemesi ile açıklanabilir. Değerlendirme çalışmaları: Rahatlama çalışmaları, öğrencilerin sakinleştirilmesi ve olayıntamamlandığını hissettirmek amacıyla etkinliklerin sonunda kullanılır. Değerlendirme de ise amaç, oyunsüresince neler hissettiklerinin sorularak öğrencilerin kendi davranışları hakkında bilinçlenmeleri vediğerlerinin davranışları üzerinde düşünerek empati geliştirmelerini sağlamaktır. TARTIŞMA Bir grup öğrencinin, belli bir konunun kavranması amacıyla, ele alınan konuyu karşılıklı görüşler,fikirler, eleştiriler üreterek, kapsamlı ve ayrıntılı olarak irdelemesidir. Öğrencileri belli bir konu üzerinde 192
  • 76. düşünmeye yöneltmek, konu ile ilgili anlaşılmayan noktaları aydınlığa kavuşturmak, öğrencilerin konuile ilgili ön bilgilerini öğrenmek ve yeni öğrendikleri bilgileri pekiştirmek amacıyla kullanılabilir. ANLATIM Bir konuya giriş yaparken, bilgi aktarırken ya da özetlerken sıkça başvurulan bir yöntemdir. Buyöntemin uygulanmasında görsel ve işitsel araçlardan yararlanılmasına, öğrencilere söz hakkı verilmesine,öğrencilerin not tutmalarına ve soru sormalarına imkân verilmelidir. İşlenilen konuların öğrencilerinyaşantılarıyla bağlantısı kurulmalıdır. Basit, kısa ve tam cümlelerle anlatım yapılmalıdır. BEYİN FIRTINASI Öğrencilerin bir konu, olay ya da sorun hakkında düşünmeleri için, çok sayıda fikir üretmeleri vemantıklı olup olmadığı endişesine kapılmadan kendilerini ifade etmeleri anlayışına dayanır. Birden fazlakonu üzerine beyin fırtınası yapılmaz. Temel amaç, öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmektir.Başarı, sunulan bütün fikirlerin kaydedilmesi ile sağlanır. Fikir ve görüşlerin rahatlıkla söylenebileceğibir ortam sağlanmalıdır. Öğrenciler sınırsız düşünmeye özendirilmelidir. Beyin fırtınası için en fazla onbeş dakika süre ayrılmalıdır. İleri sürülen fikirler herkes tarafından duyulmalı, asla eleştirilmemeli veamacına göre değerlendirilerek sınıflandırılmalıdır. GEZİ-GÖZLEM Gözlem metodu, her çocukta var olan araştırma eğiliminin değerlendirilmesi olarak ortaya çıkmıştır.Eğitim-öğretimde gözlem, varlık ve olayların kendi tabiî ortamlarında planlı ve amaçlı olarak incelenmesidemektir. Gözlem metodu, genelde eğitsel ders gezileri şeklinde uygulanmaktadır. Öğrenciler fabrika, müze,kütüphane, çeşitli devlet kurumları, dağ, orman, göl gibi yerlere götürülerek, oralarda doğrudan gözlemyaptırılarak bilgi toplanabilir. Bunun yanında, gözlem sınıflarda da yapılabilir; sınıfa getirilecek bir madenparçası, bir model, bir tablo, film vb. incelendikten sonra gözlem sonuçları alınabilir. Öğretimde daha fazla duyuyu etkileyen metot daha iyi olduğuna göre, yapılacak gözlemlerinöğrencilerin daha fazla duyusuna hitap etmesi sağlanmalıdır. Bu itibarla, metodun adı gözlem olmasınarağmen, göz yanında başka duyularla da bilgi sağlanmaya çalışılmalı; göze, kulağa, koku almaya vedokunmaya yönelik gözlemlere de önem verilmelidir. Daha çok duyuyu etkileyen gözlemin, gözlemcilerindaha fazla ilgisini çektiği ve daha kalıcı öğrenme yaşantısı sağladığı bilinmektedir. En sağlam veunutulmayan bilgilerin, doğrudan doğruya nesnelerden ve olaylardan sağlandığı unutulmamalıdır.Gözlem yoluyla öğrenciler, olay ve nesneleri gerçek biçimleriyle doğru olarak öğrenirler. Gözlem yeteneği, öğrencinin yaşı arttıkça gelişir. Gözlemde algı ve dikkatin gelişmesi çok önemlidir.Bunu geliştirmek için yazma, çizme vb. şekillerde sürekli alıştırmalar yapılmalı, öğrenciler gözlemekişisel olarak da hazırlanmalıdır. GRUP ÇALIŞMASI Öğretmenlerin, genellikle sınıf içerisinde kullandığı tekniklerden olan grup çalışması, gruba dâhilolan üyelerin (öğrencilerin); kendi ilgi ve istekleri doğrultusunda, topluluk hâlinde, belirlenmiş amaçveya amaçlara yönlendirilmeleridir. Grup çalışmasının özünde, öğrencilerin bir konu ile ilgili olarakbirlikte çalışmaları ve yaratıcı çözüm yollarını aramaları vardır. Planlı ve programlı birer faaliyet olarak yürütülen grup çalışmalarında; grup üyeleri arasındakiiletişimin sağlıklı olması, tekniğin etkililiğini artıran önemli faktörlerdendir. Grup çalışmaları, öğrencilerin iş birliği yapma, paylaşma, tartışarak ortak bir noktada buluşma,sorumluluk alma ve birbirine karşı saygı duyma özelliklerini geliştirir. Bilhassa içe dönük çocuklarındiğer öğrencilerle iletişim sağlayabilmesi açısından, grup çalışmaları büyük önem taşır. Ancak baskınkaraktere sahip öğrencilerin gruptaki diğer çocuklar üzerinde baskı kurmasına, tamamen kendi kurallarınıdikte etmesine izin verilmemeli; bütün öğrencilerin fikirlerini söyleyebileceği, özgürce çalışabileceğisağlıklı bir ortak çalışma ortamı sağlanmalıdır. GÖSTERİ (DEMONSTRASYON) Öğretmenin, öğrencilerin önünde bir şeyin nasıl yapıldığını göstermek ya da prensibi açıklamak içinyaptığı işlemlerdir. Gösteride, hem görsel hem işitsel iletişim kullanılır. 193
  • 77. Gösteri, dinleyicilere hem görebilecekleri hem de duyabilecekleri bir ortamda materyalin tanıtıldığı,yeniliklerin sınıfa gösterildiği; ilke ve uygulamaları açıklayıcı gösterilerle konunun açıklandığı bir tekniktir.Bu noktada öğrenciden, öğrendiklerini atölye, sınıf ya da her hangi bir öğrenme ortamında uygulamasıistenir. Gösterinin en önemli faydası, bir işin en uygun biçimde ve ustaca nasıl yapılabildiğini göstermesidir.Demonstrasyon, genellikle devinimsel davranışların öğretiminde kullanılmaktadır. Gösteriyi öğrenciler,öğretmen, kaynak kişiler ve bunların birleşmesinden oluşan ikili ya da üçlü gruplar yapabilir. ARAŞTIRMA Araştırmada amaç, bir sorunu ortaya çıkartmak, soruna çözüm getirmek veya ışık tutmaktır. Araştırmasonucunda elde edilecek bulguların güvenilir ve geçerli olması için bilimsel yöntemlerden gereğinceyararlanması gerekir. Araştırma yöntemi için, “araştırmada izlenecek ana yol veya yapılabilecekleringenel toplamı” denilebilir. GÖSTERİP YAPTIRMA Bir işlemin uygulanmasını, bir araç-gerecin çalıştırılmasını önce gösterip açıklama; sonra da öğrenciyealıştırma ve uygulama yaptırarak öğretme yoludur. Gösteri öğretmen, yapma öğrenci merkezlidir.Öğrencilerin daha çok devinimsel becerileri kazanmalarında etkilidir. Öğrenciler becerileri yaparak-yaşayarak öğrenirler. BENZETME Öğrencilerin, sınıf içinde bir olayı gerçekmiş gibi ele alıp üzerinde eğitici çalışma yapmalarına imkânsağlar. Uygulamada, zaman ve mekân genel olarak sınırlanmakta ve oluşturulmak istenen gerçekdurumun anlamlı yönleri seçilmektedir. Uçuş öncesi, pilotların ve astronotların yapay şartlarda,simülasyonlarla eğitim görmeleri, benzetme tekniğine birer örnektir. Bu teknik, öğrenmeyi soyutluktankurtarmakta, yaparak-yaşayarak öğrenmeyi sağlamaktadır. EĞİTİCİ OYUNLAR Öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir öğretimtekniğidir. Oyunlar, öğrencilere neşeli ve rahat bir ortam sağlar ve sınıf içi çalışmalara değişiklik getirir.Oyunlar yoluyla en pasif öğrencilerin bile etkinliklere katılımı sağlanabilir. Oyunlar, öğrencilerin farklıseviye ve yeteneklerine uyarlanabilecek esneklikte, basit, kolay ve ilginç olmalıdır. GÖRÜŞME Bir konu ya da sorunla ilgili olarak bir kişi ya da uzmanın görüşlerini alma işidir. Sınıf dışı etkinliklerdeöğrenciler, çeşitli konularda uzman kişilere gidip bilgi alma yoluyla görüşme tekniğini kullanabilirler.Görüşme tekniğinde, daha çok planlı görüşme yolları öğretilmelidir. Güdümlü görüşmede sorulacaksorular önceden belirlenmelidir. PROJE Proje, öğrencilerin yaratıcılığını geliştiren; onları düşünmeye, incelemeye, araştırma yapmayayönlendiren bir tekniktir. Proje, “öğrencilerin genellikle somut bir ürüne ulaşmak için tek başlarına yada küçük gruplar hâlinde, bir görev üzerinde uzun süreli bireysel ya da birlikte çalışmaları” şeklindetanımlanır. Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olduklarını ve öğrenmek için enerji doluolmalarını görmek, projelerin en iyi olan tarafıdır. Projelerin öncesinde, öğrencilere konu hakkında nebildiklerini ve ne bilmek istediklerini listelemek için beyin fırtınası yaptırılabilir. Bu sayede, öğrencilerinprojelerini nasıl organize edeceklerini düşünmeleri de sağlanmış olur. Projeler, öğrencilere önemlikonularda kendi başlarına karar almalarını öğretir ve onların kendilerine olan güvenlerini artırır. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta karşılaşılan problemlerin sınıf ortamında çözülmesi yoluyla öğrenmenin sağlanmasıdır.Öğrenci merkezli bir yöntemdir. Öğrencilere bir beceriyi kazandırmak, o konuda uygulama yaptırmakya da günlük hayatta karşılaşılan gerçek bir problemin çözümünü göstermek amacıyla kullanılır. Örneğinöğrencilerden sorunlu bir olaya aktif olarak katılmaları, olayın sebepleri hakkında fikirler ve çözümönerileri üretmeleri istenebilir (Sorunlu olay, gerçek ya da hayalî olabilir.). 194
  • 78. SAĞLIK TEMİZLİK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ Görsel sanatlar dersinde öğrencilerin, öğrenme-öğretme sürecinde uygulama yaparken, etkinliklereyönelik belirlenecek çeşitli araç-gereçleri kullanmaları gerekmektedir. Bu nedenle öğretmenlerin,öğrenme-öğretme sürecinde kullanılmasını önerecekleri araç-gereçleri özenle seçmeleri; ortamı,öğrencilerin sağlığına ve güvenliğine uygun bir şekilde düzenlemeleri gerekmektedir. İlköğretimdeöğrenme-öğretme sürecinde, uyulması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri şunlardır: • Sınıf veya atölye ortamının, ders öncesinde ve esnasında iyi bir biçimde havalandırılması gereklidir. • Sınıf veya atölye ortamının, aydınlık, tozsuz ve rutubetsiz olmasına özen gösterilmelidir. • Sınıf veya atölye ortamının temizliğinin, her uygulama sonrası yapılması gerekmektedir. • Sınıf veya atölye ortamında, mutlaka ilk yardım dolabı ve çöp kutusu olmalıdır. • Sınıf veya atölye ortamında, öğrencilerin araç-gereçlerini koyabileceği, malzeme dolabı veyadeposu olmalıdır. • Sınıf veya atölye ortamında, araç ve gereçlerin kullanımı hakkında açıklayıcı panolar ve levhalarbulunmalıdır. • Araç-gereçlerin kullanımı hakkında öğrenciler, uygulama öncesi bilgilendirilmelidir. • Uygulama öncesi, sıra veya masaların üzerinde muşamba örtüler kullandırılmalıdır. • Uygulamalarda, maket bıçağı gibi kesici ve delici aletleri ilköğretim birinci kademedeki öğrencilerinkullanmasına engel olunmalıdır. Kesme işlemi için, ucu sivri olmayan kâğıt makası kullanılmalıdır. Dahaüst sınıflarda ise maket bıçağının kullanımını gerektiren durumlarda, öğretmen gözetimi ve rehberliğiyapılmalıdır. Sıra veya masa üzerine duralit yerleştirerek maket bıçağının sıralara zarar vermesiengellenmelidir. • Öğrenciler, uygulama sonrası, el ve tırnak temizliğini bol su ve sabun ile yapmalıdır. • Artık malzemenin kullanılması gereken uygulamalarda, artık malzemeler temiz ve sağlığa zararvermeyecek özellikte olmalıdır. • Uygulama için kullanılacak olan yapıştırıcı malzemeler kokusuz olmalıdır. Mum tipi katı yapıştırıcılar,plastik tutkal, öğretmen ya da veli tarafından hazırlanacak olan kola kullanılmalıdır. Asetonlu ve kokuluyapıştırıcıların zararları öğrencilere anlatılmalı, gerekli uyarılar yapılmalıdır. • Sentetik boya, vernik, terebentin gibi uçucu ve keskin kokulu malzemeler, ilköğretim birincikademede kesinlikle kullanılmamalıdır. • İlköğretim okullarında sentetik, selülozik tiner ve benzin türü eriyikler hiçbir şekilde kullanılmamalıdır. • Öğretmen, çekiç gibi araç-gereçlerin kullanımında rehberlik yapmalıdır. • Sınıf veya atölye içerisindeki prizlerin kullanımı, öğretmen tarafından yapılmalıdır. • Öğretmen, sınıf veya atölye dışı etkinliklerde, çevre ve ortam şartlarının gerektirdiği sağlık vegüvenlik önlemleri konusunda öğrencileri bilgilendirmelidir. 195
  • 79. Resim 1“Tahtında Oturan Ana Tanrıça Heykelci¤i” Piflmifl toprak, MÖ 6. bin y›l›n ilk yarısı (Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara) 197
  • 80. Resim 2 “‹kiz ‹dol”Altın (yük: 3,1 cm), Alacahöyük, ‹lk Tunç Ça¤ı (Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara) Resim 3 “Çift Bafllı, Çift Boyunlu, Kufl Gövdeli ‹dol” Piflmifl toprak (Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara) 198
  • 81. Resim 4 Piflmifl toprak, “Ceylan Biçimli Kap” (Anadolu Medeniyetleri Müzesi) Resim 5 “Kuca¤ında Çocuk ile Tanrı Ana”Altın takı, MÖ 14 - 13. yy. Hatti ve Hitit Uygarlıkları (Metropolitan Museum, New York) 199
  • 82. Resim 6 Vincent Van Gogh (1853-1890), “Sarı Baflaklar” Resim 7Vincent Van Gogh (1853-1890), “Selvi A¤açlı Yol” 200
  • 83. Resim 8Paul Cézanne (1839-1906), “Natürmort” Resim 9Edgar Degas (1834-1917), “Balerinler” 201
  • 84. Resim 10Edgar Degas (1834-1917), “Desen” 202
  • 85. Resim 11 Edvard Munch, “Çocuklar” (1863-1944) Resim 12Jean François Millet (1814-1875), “Baflak Toplayan Kadınlar” 203
  • 86. Resim 13Pablo Picasso (1881-1973), “‹spanyol” 204
  • 87. Resim 14Wassily Kandinsky (1866-1944), “Pano 3” 205
  • 88. Resim 15Paul Klee (1879-1940), “Minik Cücenin Minik Masalı” 206
  • 89. Resim 16 Jackson Pollok, “Doğa” (1912-1956) Resim 17Osman Hamdi Bey (1842-1910), “Portre” 207
  • 90. Resim 18Süleyman Seyyit Bey (1842-1913), “Kavunlu Natürmort” Resim 19 fieker Ahmet Pafla (1841-1907), “Natürmort” 208
  • 91. Resim 20Fikret Mualla Saygı (1903-1967), “Bir eseri” 209
  • 92. Resim 21Piet Mondrian (1872-1944), “Kompozisyon” 210
  • 93. Resim 22 Turgut Zaim (1906-1974), “Yörükler” Resim 23Turgut Zaim (1906-1974), “Atatürk ve Silah Arkadaflları” 211
  • 94. Resim 24Turgut Zaim (1906-1974), “Ürgüp” 212
  • 95. Resim 25Orhan Peker (1927-1978), “Portre” 213
  • 96. Resim 26Sabri Berkel (1907-1993), “Soyutlama” Resim 27fieref Akdik (1899-1972), “Okula Kayıt” 214
  • 97. Resim 28fieref Akdik (1899-1972), “Atatürk Telgraf Baflında” 215
  • 98. Resim 29Neflet Günal (1923-2002), “Anne ve Çocuk” Resim 30 Neflet Günal (1923-2002), “Duvar Dibi” 216
  • 99. Resim 31Bedri Rahmi Eyubo¤lu (1913-1975), “Gecekondular” 217
  • 100. Resim 32Mustafa Pilevneli (1940- ...), “Kibele” 218
  • 101. Resim 33Nuri Abaç (1926-2008), “Balıkçı” 219
  • 102. Resim 34Nuri Abaç (1926-2008), “Lokantada” 220
  • 103. Resim 35‹brahim Balaban (1921- ...), “Bereket Ana” 221
  • 104. Resim 36Mürflide ‹çmeli (1930 - ...), “Umut Dünyası” 222
  • 105. Resim 37Ferruh Bafla¤a (1914 - ...), “Kompozisyon” 223
  • 106. Resim 38Hasan Pekmezci (1945 - ...), “Kafes Kufllar›” 224
  • 107. Resim 39Söbütay Özer (1949-2007), “Güvercinler” 225
  • 108. Resim 40Emin Barın (1913-1987), “Özgün Yazı” 226
  • 109. Resim 41‹hap Hulisi Görey (1898-1986), “Beykoz Kunduraları” (Afifl) 227
  • 110. Resim 42Sadık Karamustafa (1946- ...), “‹stanbul Film Festivali” (Afifl) 228
  • 111. Resim 43Yurdaer Altıntafl (1935- ...), “‹stanbul Film Festivali” (Afifl) 229
  • 112. Resim 44Yurdaer Altıntafl (1935-), “‹stanbul Film Festivali Afifli” 230
  • 113. Resim 45Mengü Ertel (1931-2000), Tiyatro Afifli 231
  • 114. Resim 46Mengü Ertel (1931-2000), Moskova Olimpiyatları Afifl Yarıflması Üçüncülük Ödülü (1980) 232
  • 115. Resim 47Levnî (17. yy. - 1732), “Gül Koklayan” 233
  • 116. Resim 48Matrakçı Nasuh (?-1564), “Süleymanname” 234
  • 117. Resim 49Matrakçı Nasuh (?-1564), “Süleymanname” 235
  • 118. Resim 50“Karagöz - Hacivat” 236
  • 119. Resim 51Nusret Hepgül (1920- ...), “Ebru Örne¤i” (XX. yy.) 237
  • 120. Resim 52 Resim-Heykel Müzesi (Ankara) Resim 53Anıtkabir, mozale bölümüne bakıfl 238
  • 121. Resim 54Heinrich Krippel (1883-1945), “Atatürk Heykeli” (Ulus, Ankara) 239
  • 122. Resim 55Auguste Rodin (1840-1917), “Düflünen Adam” 240
  • 123. Resim 56“Mozaik Örne¤i” (Hatay Arkeoloji Müzesi, Antakya) 241
  • 124. Resim 59 242
  • 125. Resim 60 243
  • 126. Resim 61 244
  • 127. Resim 62 245
  • 128. Resim 63 246
  • 129. MÜZELERİN İNTERNET ADRESLERİTürkiyedeki MüzelerAnıtkabir Müzesi http://www.tsk.mil.tr/anitkabir/index.htmlBodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi http://www.bodrum-museum.comRahmi Koç Endüstri Müzesi http://www.rmk_museum.org.trVehbi Koç Sadberk Hanım Müzesi http://www.sadberkhanimmuzesi.org.trSanal Müze http://www.sanalmuze.comAlacahöyük http://rehber.ankararehberi.com/alacahoyuk.aspAlagöz Karargahı http://rehber.ankararehberi.com/alagoz.aspAKM http://rehber.ankararehberi.com/akm.aspAtatürkün Evi http://rehber.ankararehberi.com/ataevi.aspBeypazarı http://rehber.ankararehberi.com/beypazari.aspCumhuriyet http://rehber.ankararehberi.com/cumhuriyet.aspÇatalhöyük http://rehber.ankararehberi.com/catalhoyuk.aspDoğa Tarihi http://rehber.ankararehberi.com/dogatarihi.aspEtnografya http://rehber.ankararehberi.com/etnografya.aspGordion http://rehber.ankararehberi.com/gordion.aspHattuşaş http://rehber.ankararehberi.com/hattusas.aspKayseri http://rehber.ankararehberi.com/kayseri.aspKurtuluş Savaşı http://rehber.ankararehberi.com/kurtulusm.asp 247
  • 130. Resim Heykel http://rehber.ankararehberi.com/resimheykel.aspYazılı Kaya http://rehber.ankararehberi.com/yazilikaya.aspİstanbul’daki Müzeler http://www.bigglook.com/biggtravel/mistanbul.aspAnkara’daki Müzeler http://www.bigglook.com/biggtravel/mankara.aspBursa’daki Müzeler http://www.bigglook.com/biggtravel/mbursa.aspİzmir http://www.izmirturizm.gov.tr/t_muzeler.htmlAdana Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trAdana Atatürk Müzesi http://www.kultur.gov.trAdana Etnografya Müzesi http://www.kultur.gov.trAdana - Misis Mozaik Müzesi http://www.kultur.gov.trAdana Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trAdıyaman Müzesi http://www.kultur.gov.trAfyon Müzesi http://www.kultur.gov.trAğrı İshak Paşa Sarayı http://www.kultur.gov.trAksaray Müzesi (Zinciriye Medresesi) ve Bağlı Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trAmasya Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Agustus Tapınağı http://www.kultur.gov.trAnkara - Anadolu Medeniyetleri Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Atatürk Kültür Merkezi Cumhuriyet Devri Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Etnografya Müzesi http://www.kultur.gov.tr 248
  • 131. Ankara - Gordion Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - II. Türkiye Büyük Millet Meclisi Cumhuriyet Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Kurtuluş Savaşı Müzesi (I.TBMM Binası) http://www.kultur.gov.trAnkara - Şefik Bursalı Müze Evi http://www.kultur.gov.trAnkara - Resim Heykel Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Roma Hamamı http://www.kultur.gov.trAntalya Müzesi http://www.kultur.gov.trAntalya - Alanya Müzeleri ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trAntalya - Alanya Dim Mağarası http://www.kultur.gov.trAntalya - Noel Baba Kilisesi http://www.kultur.gov.trAntalya - Perge http://www.kultur.gov.trAntalya - Side Müzesi http://www.kultur.gov.trAydın Müzesi http://www.kultur.gov.trAydın - Afrodisias Müzesi http://www.kultur.gov.trAydın - Milet Müzesi http://www.kultur.gov.trAydın Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trBalıkesir - Bandırma Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trBalıkesir - Kuvayı Milliye Müzesi http://www.kultur.gov.trBartın - Amasra Müzesi http://www.kultur.gov.trBilecik Söğüt Müzesi http://www.kultur.gov.trBitlis Ahlat Müzesi http://www.kultur.gov.trBolu Müzesi http://www.kultur.gov.tr 249
  • 132. Burdur Müzesi http://www.kultur.gov.trBursa Müzeleri http://www.kultur.gov.trBursa - İznik Müzesi http://www.kultur.gov.trÇanakkale Müzesi http://www.kultur.gov.trÇankırı Müzesi http://www.kultur.gov.trÇorum Müzeleri http://www.kultur.gov.trÇorum İli Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trDenizli Müzeleri ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trDiyarbakır Müzeleri ve Tarihi Kültürel Değerleri http://www.kultur.gov.trDiyarbakır Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trEdirne Müzesi http://www.kultur.gov.trElâzığ Müzeleri ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trErzincan Müzesi http://www.kultur.gov.trErzurum Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trErzurum Atatürk Evi Müzesi http://www.kultur.gov.trErzurum - Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi (Yakutiye Medresesi) http://www.kultur.gov.trEskişehir Müzeleri http://www.kultur.gov.trEskişehir - Seyitgazi Müzesi http://www.kultur.gov.trGaziantep Müzeleri http://www.kultur.gov.trGaziantep - Hasan Süzer Etnografya Müzesi http://www.kultur.gov.trGiresun Müzesi http://www.kultur.gov.tr 250
  • 133. Hatay Müzesi http://www.kultur.gov.trIsparta Müzesi http://www.kultur.gov.trIsparta - Yalvaç Müzesi ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trİçel - Anamur Müzesi ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trİçel - Mersin Atatürk Evi Müzesi http://www.kultur.gov.trİçel - Mersin Müzesi http://www.kultur.gov.trİçel - Silifke Müzesi http://www.kultur.gov.trİçel - Silifke Atatürk Evi http://www.kultur.gov.trİçel - Tarsus Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Aya İrini(St.İrene) http://www.kultur.gov.trİstanbul - Ayasofya Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Ayasofya Müzesi I. Mahmut Kütüphanesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Büyük Saray Mozaikleri Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Divan Edebiyatı Müzesi (Galata Mevlevihanesi) http://www.kultur.gov.trİstanbul - Fethiye Müzesi (Pammakaristos) http://www.kultur.gov.trİstanbul - İmrahor Anıtı (İlyas Bey Camii) St.Studios ManastırıHagios Ionnes Prodromos Bazilikası http://www.kultur.gov.trİstanbul - Kariye Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Türk ve İslam Eserleri Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Rumelihisarı Müzesi, Yedikulehisarı Müzesi, Anadoluhisarı Müzesi http://www.kultur.gov.tr 251
  • 134. İstanbul - Tekfur Sarayı http://www.kultur.gov.trİstanbul - Topkapı Sarayı Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Yıldız Sarayı http://www.kultur.gov.trİzmir - Agora http://www.kultur.gov.trİzmir - Bergama Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Birgi Çakırağa Konağı http://www.kultur.gov.trİzmir - Efes Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Efes-Selçuk http://www.kultur.gov.trİzmir - Meryem Ana Evi http://www.kultur.gov.trİzmir - Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Atatürk Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Çeşme Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Etnografya Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Ödemiş Müzesi http://www.kultur.gov.trİzmir - Tire Müze Müdürlüğü http://www.kultur.gov.trKahramanmaraş Müzesi http://www.kultur.gov.trKaraman Müzesi http://www.kultur.gov.trKars Müzesi http://www.kultur.gov.trKastamonu Müzeleri http://www.kultur.gov.trKayseri Müzesi http://www.kultur.gov.trKırklareli Müzesi http://www.kultur.gov.trKırşehir Müzesi http://www.kultur.gov.tr 252
  • 135. Kocaeli Müzeleri ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trKonya - Akşehir Müzesi http://www.kultur.gov.trKonya - Kilistra http://www.kultur.gov.trKonya - Mevlana Müzesi http://www.kultur.gov.trKonya Müzeleri ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trMalatya Müzesi http://www.kultur.gov.trManisa Müzesi http://www.kultur.gov.trMardin Müzesi http://www.kultur.gov.trMuğla - Bodrum Su Altı Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trMuğla - Fethiye Müzesi http://www.kultur.gov.trMuğla - Milas Müzesi http://www.kultur.gov.trMuğla - Marmaris Kalesi ve Arkeoloji Müzesi http://www.kultur.gov.trMuğla Müzesi ve Ören yerleri http://www.kultur.gov.trNevşehir Müzesi ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trNiğde Müzesi http://www.kultur.gov.trOrdu Etnografya Müzesi http://www.kultur.gov.trOsmaniye Karatepe-Aslantaş Geç Hitit Kalesi http://www.kultur.gov.trSakarya Müzesi http://www.kultur.gov.trSamsun Arkeoloji ve Etnografya Müzesi http://www.kultur.gov.trSinop Müzesi http://www.kultur.gov.trSinop - Le Musée De Sinop http://www.kultur.gov.tr 253
  • 136. Sivas Müzeleri http://www.kultur.gov.trŞanlıurfa Müzesi http://www.kultur.gov.trTekirdağ Müzesi http://www.kultur.gov.trTokat Müzesi ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trTrabzon Müzesi http://www.kultur.gov.trTrabzon Ayasofya Müzesi http://www.kultur.gov.trUşak Müzeleri http://www.kultur.gov.trVan Müzesi ve Ören Yerleri http://www.kultur.gov.trZonguldak Müzeleri http://www.kultur.gov.tr http://www.kultur.gov.trAnkara - Atatürkün Mekânı Müze Köşk http://www.kultur.gov.trAnkara - Anıtkabir http://www.kultur.gov.trAnkara - 100. Yıl Kız Teknik Öğretim Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Atatürk Evi http://www.kultur.gov.trAnkara - MTA Tabiat Tarihi Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - TRT Müzesi ve Ulusal Kurtuluş Sergisi http://www.kultur.gov.trAnkara - T.C. Ziraat Bankası Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - ODTÜ Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi "Oyuncak Müzesi" http://www.kultur.gov.trAnkara - Eğit-Der Eğitim Özel Müzesi http://www.kultur.gov.tr 254
  • 137. Ankara - Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Mehmet Âkif Ersoy Evi http://www.kultur.gov.trAnkara - Beypazarı Kültür ve Tarih Müzesi http://www.kultur.gov.trAnkara - Hacı Bayram Camii http://www.kultur.gov.trİstanbul - Orhan Kemal Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Rahmi M. Koç Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Sadberk Hanım Müzesi http://www.kultur.gov.trİstanbul - Tekel Müzesi http://www.kultur.gov.trEdirne - Sultan II. Bayezit Külliyesi Sağlık Müzesi http://www.kultur.gov.trEdirne - Türk Psikiyatri Tarih Müzesi http://www.kultur.gov.trErzincan Kemaliye Ocak Köyü Özel Müzesi http://www.kultur.gov.trErzurum - 23 Temmuz Kongre Salonu Müzesi http://www.kultur.gov.trKarabük Kardemir Demir Çelik Müzesi http://www.kultur.gov.trKonya Büyükşehir Belediyesi A.R. İzzet Koyunoğlu Müzesi http://www.kultur.gov.trSuna-İnan Kıraç Kaleiçi Müzesi http://www.kultur.gov.tr 255
  • 138. Yurt Dışındaki MüzelerAedes Gallery Berlin http://www.aedes-galerie.deAmerican Museum of Naturel History http://www.amnh.orgARCAM: Architecture Center Amsterdam http://www.arcam.nlBienvenue (Web Museum, Paris) http://www.ibiblio.org/wmExploratorium (The Museum of Science, Art and Homan Perception) http://www.exploratorium.eduGuggenheim Museum http://www.moma.orgMusèe du Louvre http://www.louvre.frMuseum of Science http://www.mos.orgMuseum of Finnish Architecture http://www.mfa.fiNational Postal Museum http://www.postalmuseum.si.eduNMSI: The National Museum of Science and Industry http://www.nmsi.ac.ukSmithsonian American Art Museum http://www.nmaa.si.eduSmithsonian National Air and Space Museum http://www.nasm.si.eduThe British Museum http://www.thebritishmuseum.ac.ukThe Metropolitan Museum of Art http://www.metmuseum.orgThe Museum of Modern Art http://www.moma.orgThe Natural History Museum (London, England) http://www.nhm.ac.ukUCMP: UC Museum of Paleotology http://www.ucmp.berkeley.eduUnited States Holocaust Memorial Museum http://www.ushmm.orgV&A: Victoria and Albert Museum http://www.vam.ac.uk 256
  • 139. TERİMLER VE KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ afiş: Önemli bir olayı, günü, özel durumu ya da yeni çıkan bir ürünü tanıtmak için, fotoğraf veçeşitli baskı tekniklerinin olanaklarından yararlanılarak yapılan, yazılı ve resimli görsel bir (grafik) sanatürünü. ahenk: Uyum. akım: Ortak sanat görüşünün özelliklerini gösteren, ortak davranış ve tutum içindeki sanatçı veyasanat yapıtlarının gruplandığı kategori. akrilik: İçinde sentetik özellikler içeren su ile inceltilebilen bir sulu boya türü. alegori: Bir olayın semboller-imgeler yoluyla özelleştirilerek (şahıslaştırılarak) doğada gerçekteolmayan bir biçimde betimlenmesi [Antik dönemde, mitolojide resim ve heykellerde sıkça görülür.]. algılamak: Bir olayı veya bir nesnenin varlığını duyum yoluyla yalın bir biçimde bilinç alanına almak,idrak etmek. altın oran: İlk kez, Antik Çağda geliştirilen en yetkin oranlamaya ait matematik kuramı ve bukurama bağlı olarak Romalı bir mimarın kullandığı klasik ölçü sistemi (Evrensel anlamda uyumun,idealin ve erdemin bu ölçüye bağlı olduğu düşünülür. Çoğunlukla “küçük parça ile büyük parça arasındakiilişkinin, büyük parçayla bütün arasındaki ilişkinin aynı olması” doğrultusunda hareket ederek çizgilerve dikdörtgenlerin parçalara bölünmesi için yaygın olarak kullanılmıştır. Bu mantığa göre bölünmüşbir çizgide, küçük kısmın büyük kısma oranı, büyük kısmın bütüne oranına eşittir.). amblem: Bir şeyi simgeleyen biçim, bir konunun yazı veya resimle sembolleştirilmesi. anatomi: 1. İnsan ve hayvan vücudunu oluşturan ögeleri inceleyen bilim dalı. 2. Kas ve kemiksisteminin araştırılmasıyla, etüdüyle uğraşan bilimsel bir disiplin alanı. anıt: Abide (“Anmak” kökünden türetilen anıt sözcüğü, bir olayı hatırlatmak, önemli bir kişininkişilerin ya da kültürün anısını yaşatmak; askerî bir başarıyı, toplumun değer verdiği bir ilke, düşünce,kavram ya da ülküyü yüceltmek, simgelemek amacıyla, konuyla ilgili bir yere, bir meydana, geniş biralandan görülebilecek biçimde çevreye egemen bir konuma yerleştirilen yazıt, sütun, heykel ya damimari yapıtları tanımlar.). antika: Eski uygarlıklardan kalma, kültürel ve sanatsal değer taşıyan, taşınabilir nitelikte eşya venesneler. asimetrik denge: Eşit ya da eşit olmayan görsel ağırlıktaki ve çekicilikteki ögelerin düzenlenmesi. astar boya: Daha az emici hâle getirmek için yüzeye sürülen, kalınlık veya saydamlık verecek birtabaka olarak kullanılan sıvı (Özellikle “tutkallı astar” sıkça kullanılır.). batik: Kumaş deri veya kâğıt süslemede kullanılan bir baskı tekniği. betimleme: Tasarlama, bir şeyi sözle veya yazıyla anlatma, göz önünde canlandırma, tasvir. bezeme: Herhangi bir yüzeyi motifle süsleme, tezyin. biçim: Bir nesnenin görme ya da dokunma organları ile algılanabilmesini sağlayan, kendine özgügerçekçiliği olan şekil. bilişsel alan: Öğrencilerin bilim, hatırda tutma, sebep ve sonucu anlama, bilgilerini yaşantısındakullanma, öğrendiği bilgileri analiz edip araştırma, sentezleyip yeni düşünsel bilgiler üretme, yargılayarakdeğerlendirme gibi zihinsel süreçlerinin bütünüyle ilgilenen ve bu süreçlerle açıklanan öğrenme ürünlerihakkında bilgi veren alan. boşluk: bk. Espas. cam mozaik: Küçük renkli cam parçacıklarıyla yapılan mozaik. çini: Duvar kaplaması olarak kullanılan renkli ve genellikle bezeli ve sırlı seramik plak. deformasyon: Bir konuyu, özelliğini bozmadan, daha etkili anlatabilmek için bazı yerlerini olduğundanfazla göstermek. 257
  • 140. dekorasyon: Mekânı oluşturan ögelerin ve yüzeylerin düzenlenmesi eylemi. dekoratif: Değişiklik göstermeyen, sınırlı uzunluk ve genişliğe sahip süsleyici unsur. denge: 1. Ögelerin birbirleri ile olan ilişkilerinin resim düzen içindeki ifadesi. 2. Bir kompozisyondarenk, biçim, yön, ölçü gibi değerlerin kendi içerisindeki karşıt değerlerini birbirine yaklaştıran ya dabir bütün içinde algılatan bir tasarım sonunda elde edilmiş olan nitelik. desen: 1. Çizgi resim. 2. Görsel bir etki yaratmak amacıyla yapılmış çizgi resimlerin hepsi. devinim: Yer değiştirme, bir noktanın uzaydaki bir durumdan başka bir duruma geçişi, zaman içindedurum değiştirme, hareket. dogma: Doğruluğu sınanmadan, doğru diye öne sürülen öğreti. dogmatik: Güven ve otoriteyi savunan, katı, kuralcı. doku: Bir nesnenin yapı özelliklerine bağlı, onun tümünü kapsayan veya temsil eden; görülebilen,dokunulabilen görsel ve dokunsal etki. dört boyutlu: Derinlik, genişlik ve uzunluk kadar zamana da bağlı olan, bu kavramların hepsiniiçeren boyut ölçüsü. duyuş: Bir algının insan ruhunda bıraktığı iz. ebru: Tuz ve çeşitli maddelerle yoğunlaştırılmış suya damlatılan ya da serpilen özel boyaların, üzerineyatırılan bir tabaka kağıda aktarılması ile oluşturulan hareli bezeme tekniği. eleman: Bir sanat eserini oluşturan ve kendi başına da varolabilen parça, unsur, öge (Örneğinresimde, renk ve çizgi birer elemandır.). empresyonizm: Avrupa resminde ilk olarak geleneksel resimden ayrılmayı başaran ve Rönesanstanberi izlenilen atölye resminin siyah-beyaz, ışık-gölge ve bilimsel perspektif kurallarının çözülmesindebaşlangıç sayılan sanat eğilimi (1877de Pariste sergilenen ve “Soleil Levant” adını taşıyan bir tabloyayapılan eleştiride alay olarak yazılan “Impressionist” sözcüğünden doğmuştur, akımın öncüleri Seuartile Signactır.). enteriyör: İç mekân resmi, bina içini gösteren resimlere denir. endüstri ürünü: Günlük kullanım amaçlı üretilen, çoğaltılabilen ürün. epik: Destansı. eskiz: Bir tasarımın ya da planın bütün hatlarının özelliklerini gösteren genel çizim. espas: Resimde derinlik etkisi, mekân. estamp: 1. Baskı resim tekniği. 2. Çinko, bakır, lito taşı, tahta ya da linolyum üzerine yapılmış olanresim çalışmalarından kâğıda basılmış olanlar. estetik: Güzelliğin insan aklı ve duyuları üzerindeki etkilerini konu olarak ele alan felsefe dalı. etüt: Bir kompozisyon ya da figürün, bir kısmının ya da tamamının ayrıntılı betimlemesi. figür: Resim ya da heykel sanatlarında, betimlenmiş gerçek ya da hayal ürünü her tür varlık veyanesne. figüratif: 1. Resim ve heykelde, doğayı ve nesneleri biçim olarak gösteren eser. 2. Son zamanlardasoyut sanatın ortaya çıkmasıyla yaygınlaşan, eserde doğadan istifade edildiğini belli etmek, sanatçınındoğacı anlayışını açıklamak için kullanılan terim. form: Işık, gölge, renk, anatomi, çizgi ve doku gibi elemanların hepsinin birden oluşturulduğugörünüm. fovizm: 1905-1907 yılları arasında meydana gelen, bir grup ressamın öncülük ettiği özgün bir sanatakımı (Fouve: Fr. Vahşi hayvan. - Tanımlamayı ilk kez sanat eleştirmeni Louis Vauxcelles kullandı. Busanatçıların “Fouve” olarak tanımlanmalarının nedeni ise onların boyayı tüpten çıktığı gibi kullanmalarıydı. 258
  • 141. Modern resmin renk anlayışında köklü değişiklikler yapan, renk alışkanlıklarını kırmakla modern sanattaâdeta bir devrim gerçekleştiren “fovlar”, bir ağacın gövdesini ya da denizi pekâlâ kırmızı olarakbetimleyebiliyorlardı.). frontal görünüş: Bir kişinin ya da nesnenin, vesikalık fotoğraflarda olduğu gibi önden görünüşü. fütürizm: 1909da İtalyada önce şiirde sonra resimde ortaya çıkan, zamana bağlı çeşitli durumve yaşantıları birleştiren bir görüş, sanat akımı. goblen: Fransada duvarlara asılmak üzere yapılan renkli, resimli halılar. Gotik: Avrupada Orta Çağ sanatına ait bir üslup devresi (Bu ismin ortaya çıkmasında İtalyan ressamıGhibertinin rolü olmuştur. Gotik Dönemin zaman bakımından devamı çeşitli ülkelerde değişik olmuştur.Kendi içinde “Erken, Yüksek ve Geç Gotik” olmak üzere üç devrede incelenir.). grafik sanatlar: Tahta baskı, bakır, çinko gravür ve litografi gibi çeşitli basım ve çoğaltma tekniklerikullanılarak yapılan resimleri ele alan sanat türleri. gravür: Metal bir plak üzerinde, asit ya da bir uç yardımıyla oyulan yerlere mürekkep yedirilerekyapılan oyma desenin, bir pres yardımı ile kağıt üzerine geçirilmiş baskısı. hataî: Filiz ve çiçek motiflerinin stilize edilerek birbirine dolaşması ile meydana gelen, Orta Asyaçıkışlı Türk tezyinatına verilen isim. höyük: Aynı yerleşim merkezine farklı dönemlerde kurulan şehirlerin yıkılması ve her yıkılan yapıkatmanının bir öncekinin üstüne binmesi sonucu oluşan yapay tepeler. içerik: Bir sanat eserinde betimlenen olayların, aktarılan bilgilerin tümü. idealizm: Hayalî düşüncelere yani idelere göre eser yaratma görüşü (Descartes, Gothe ve Hegelbu felsefenin öncüleridir.). idol: İlkel kavimlerde, tapınılan küçük heykellere verilen ad. ikon: Hristiyanlıkta Hz. İsa, Hz. Meryem ya da azizeleri betimleyen resimlere verilen ad. illüstrasyon: 1. Kitap resimleme sanatı. 2. Kitap resmi. imge: 1.Zihinde tasarlanan ve gerçekleşmesi özlenen şey, düş, hayal, hülya. 2. İnsan bilincineduyumlar yoluyla gelen nesnelerin yansıması. informel sanat: 1945-1960 yılları arasında ortaya çıkan bütün soyut sanat akımlarını tanımlayansanat terimi (İnformel sanat, figürü kesin bir biçimde reddeder.). ipek baskı: Kumaş, bez vb. üzerine yapılan bir çeşit baskı tekniği (Bir kasnak altına gerilen incedokulu ipek bir bezin yüzeyinde, çizilen bir resme uygun olarak boya gelecek kısımları açık bırakılır.Boya gelmeyecek kısımlar ise yağlı boya ile kapatılır. Bu işten sonra, kasnak içine boya konur ve cetvelgibi bir tahta ile boya kasnak içine yaydırılır. Daha sonra, bezin kapatılmamış olan yerlerinden sızdırılarakkasnak altına konan resim kâğıdı ya da bez üzerine geçirilir. Bu teknik ile kasnaklar çoğaltılıp her renkiçin ayrı kalıp yapılarak çok renkli ipek baskı resim yapılır.). izlenimcilik: bk. Empresyonizm. kakma: Düz bir zemini oyup içine o oyulan yer kadar renkli parçalar yerleştirme tekniği. karikatür: İnsan çehrelerinin belli karakterlerini, politik olayları, toplumdaki çeşitli durumları,gülünçleştirme ya da eleştirme amacıyla, deformasyona uğratarak resimleme işi (İt.caricare-abartmalısözcüğünden yapılmıştır.). kazıma gravür: Metal, tahta, linolyum vb. maddelerden yapılan oyma için elverişli yüzeylere, çelikoyma aletleri ile kazınan resim üzerine mürekkep sürülmesi yoluyla yapılan basım tekniği (Kazınmışyüzeylerin oyulmamış düz kısımlarına mürekkep sürülerek yapılan baskıya “düz baskı”, kazınmış yerleremürekkep yedirilerek yapılan baskıya ise “derin baskı” denir.). kiç: Değersiz eser. klasisizm: 16. yüzyılda Andre Palladdio tarafından İtalyada ortaya konan ve 17. yüzyılda, İtalya 259
  • 142. dışında özellikle Fransa ve İngilterede gelişmiş olan mimari akım. kolay baskı: Toplanan doğal malzemelerin üzerlerine boya sürülerek bir yüzey üzerine iz bırakacakşekilde yapılan baskı. koleksiyon: 1. Herhangi bir malzemenin çeşit, özellik, nitelik vb. bakımlardan toplanarak tasnifedilmesi. 2. Öğrenme, yarar sağlama veya zevk amacıyla bir araya getirilmiş ve özeliklerine göresınıflara ayrılmış nesnelerin bütünü. kompozisyon: Bir sanat eserinde, sanatın elemanlarının sanatın ilkelerine göre düzenlenmesi. konservasyon: Arkeolojide bir eseri olduğu gibi muhafaza etme tekniği. konstrüksiyon: Yapı, bir yapıda taşıyıcı nitelikte olan ve bir araya gelerek bir yapıyı oluşturan ögelerbütünü. konstrüktivizm: 1913 yılından sonra gelişen ve saf geometrik biçimleri benimseyen resim anlayışı(Maleviç, Tatlin ve Rodjenkonun dikdörtgen, çember ve doğruların düzenlenmesine dayanan resimlerini1913te Moskovada sergilemeleri sonucu ortaya çıktı.). kontur: Resimde nesneyi belirgin gösteren çevre çizgisi. kurgan: Tarih öncesi çağlarda (Tunç ve Demir çağları), bugünkü Altay ve Güney Rusya bölgelerinde,eski Türk mezar yapıları. kübizm: 1907 yılında Cezanneın hatırasına saygı olarak Fransız Hükûmeti tarafından açılanretrospektif bir sergide, Picasso ile Braqueın kendi aralarında yaptıkları eleştiri ve yorumlar ile ortayaçıkan bir sanat akımı (Doğa görünüşlerini geometrik bir parçalanmaya tabi tutup tablo yüzeyini doğaunsurlarından kurtararak yeniden inşa etme amacını güder. Figürün tümünü basitleştiren geometrikinşaya “sentetik kübizm”, bir figürün her taraftan görünüşünü dikkate alarak yapılan parçalamaya ise“analitik kübizm” denir.). lak: “Rhus vernicifera” denilen bir ağacın öz suyundan elde edilen bir tür vernik. lavi: Tek renk sulu boya ya da mürekkep ile yapılan leke etkili bir resim tekniği (Daha çok ağaç uçlayapılmış desenlerde, leke ile kontrast olanakları ve oylum etkisi sağlanması için kullanılır.). leke: Bir yüzey üzerinde yüzeyin renk ve tonundan daha farklı renk ve tonda fark edilen daha küçükyüzey. litografi: Düz baskının en yaygınlarından olan bir çeşit taş baskı tekniği (Bavyera ile İsviçredeçıkarılan ve yağı emen bir çeşit taş üzerine perdah yapıldıktan sonra, yağlı kalem ve mürekkeplerlesulu boya veya yağlı boya etkisinde istenilen resim çalışması yapılır. Resim kuruduktan sonra ulu Arapzamkı-nitrik asit karışımı bir sıvı, taş üzerindeki resme sürülür. Böylece taşın resim yapılmamış kısımlarınıntekrar yağ almasına karşı hassaslığı bozulur. Taşa mürekkep verildikten sonra üzerine konulan kâğıtile presten geçirilince taşın üzerindeki resim kâğıt üzerine çıkar.). megaron: Önünde bir giriş, hol kısmı ve içinde yalnız bir odası olan taştan yapılmış Yunan evi. mekân: Sanatta mekân iki ya da üç boyutlu olabilir. Fon ile objeler ve figürler arasındaki her türlüilişki. menhir: Megalit anıtlarının bir çeşidi, herhangi bir kişi ya da olay anısına dikilen yontulmamış yüksektaşlar. minimal sanat: 1965 yılında Richard Wolheim tarafından ortaya atılan ve Amerikan sanatı çevresiiçinde soyut ekspresyonizme ve “pop-art”a tepki sonucu gelişen bir sanat anlayışı (Minimal sanatobjeleri basit, seri olarak imal edilmiş ve hatta sıralanmış biçimde kompoze edilmelidir. Temelde, makineile üretilmiş ve kişiliksiz olmaları önem taşımaktadır.). mimesis: İlk sanat kuramında taklit, yansıtma. minimalizm: ABC sanatı olarak da adlandırılan, Amerikada 1960lı ve 1970li yıllarda etkili olanve sanatsal biçimin aşırı yalınlığını savunan sanat anlayışı (“Minimalizm” terimi, ilk olarak 1965 yılındaRichard Wolheim tarafından kullanıldı.). 260
  • 143. minyatür: Çok ince işlenmiş, küçük boyutlu resimler için kullanılan terim (Latince “kırmızı” anlamınagelen “miniare” kelimesinden gelmektedir. Bir kitapta, konu başlıkların kırmızı ile belirtmek için kullanılan“miniare” terimi, zamanla yazılı metni süsleyen ve destekleyen resimler için de kullanılmaya başladı.). modernizm: Bilinen teknikler içinde, çağdaş anlayışa uygun olarak sanat yapma görüşü ve mesleği,çağcılık. modele etme: Resim ve heykelde, form verme ve üç boyutlu gösterme işi (Resimde oylum duygusuuyandırma işidir.). monografi: Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yapılan inceleme. monokrom: Tek bir rengin açık-koyu değerleri ile yapılan resim tekniği. monotipi: Tek bir baskı olanağı veren grafik tekniği. motif: Bezeme ve süslemede bütün oluşturan parçalardan her birine verilen ad. naif: 1. Saf, doğal, yapmacıksız. 2. Bir sanat alanında, eğitimsiz sanatçılar ve onların yaptıklarıeserleri tanımlamak için kullanılan terim. natürmort: 1. “Ölü doğa” olarak da adlandırılan, konu olarak cansız varlıkların seçildiği resim türü.2. Çeşitli seramik ya da cam kapılar, meyveler, çiçekler, kitaplar, kumaşlar vb. nesnelere ait resimler. natüralizm: Güzel sanatlarda, doğanın ışık-gölge, oranlar, renk değerleri ve karakteri, optik görünüşiçinde detaylarıyla yansıttırılması şeklindeki anlayışı. nonfigüratif resim: 1. Figürsüz resim. 2. Wassily Kandiskyin çalışmalarıyla biçimlenen, soyutsanatı tanımlamak için kullanılan terim. Terim olarak objesiz olmayı değil figürsüz olmayı gösterir(Kandiskyye göre resim, artık doğanın ya da nesnelerin bir ifadesi değil sanatçının resimsel elemanlarlameydana getirdiği kendine özgü bir varlıktır. Bu anlayışla birlikte, sanatın doğa ile ilişkisi gittikçe azalmış;bir resim, önce doğanın bir soyutlaması yani deformasyonu, daha sonra ise resimdeki ögelerin tamamenilkeler doğrultusunda düzenlendiği bir varlık olmuştur. Obje, dış dünyadaki bilinen nesne değil, renkve çizgilerin renk-biçim ya da matematik düzenidir.). nötr renkler: İki komplementer rengin karışımından ortaya çıkan renkleri tanımlamak için kullanılanterim (Kırmızı ile yeşil, mavi ile turuncu, sarı ile morun karışımından nötr renkler otaya çıkar.). obje: 1. İnsan bilincinin dışında var olan gerçeklik, maddi şey, nesne. 2. Üzerinde fikir üretilebilenve kendi grubundaki varlıkların ayrı değerlendirilebilen ve konumlandırılabilen varlık. op art: 1. Optik sanat. 2. Amerika ve Avrupada 1960lı yıllarda ortaya çıkan ve gözün optik kısmındayanılsama yaratmayı amaçlayan sanat akımı (“Op art”da optik yanılsama, resme hareketlilik etkisiverir.). oran: İki ya da daha fazla benzer şey arasındaki büyüklük, miktar ve derece ilişkisi. orantı: 1. Bütün içindeki parçaların ilişkilerini düzenleyen kurallar. 2. Derece, nicelik ya da ölçüyleilgili olan bir parçanın diğeriyle ya da bütünle olan karşılaştırmalı ilişkisi. oyma baskı: Çinko, bakır ve tahta gibi plaklara kazıma olarak yapılan resimleri kâğıda basmatekniklerinin verilen ad. örge: Bir bezemeyi meydana getiren ana ögelerden her biri. panorama: Bir noktadan, bütün çevrenin görünüşünü gösteren manzara resimleri. panoramik: Bir noktadan, bütün çevreyi içine alan görünüşler. perspektif: Resmin iki boyutlu ortamında, üçüncü boyut (derinlik) yanılsaması vermek için kullanılanteknik (İki tür perspektif tekniği vardır: çizgi ve hava perspektifi. Çizgi perspektifinde, oylum ve onuniçindeki nesneler aynı görüş noktasına göre bir yüzey üzerine yansıtılır. Bu yansıtma sonucu, nesnelerbakış noktasından uzaklıklarına göre gerçek boyutlarından daha büyük ya da ufak gözükür. Bu görüşegöre, oylumun ve eşyaların tespiti, çizgi perspektifini oluşturur. Hava perspektifi adı verilen renkperspektifi ise ilk olarak Japon resminde kullanılmıştır. Bakış noktasından uzaklaştıkça, gözlemci venesneler arasında artan ışığın yansımasını etkileyen atmosfer tabakası yüzünden, nesnelerin renginin 261
  • 144. daha mavileştiği gözlenmiştir.). peyzaj: Manzara resmi. piktografi: 1. Prehistorik (tarih öncesi) ve antik dönemlerde üretilen resim yazılarını tanımlamakiçin kullanılan terim. 2. Trafik işaretleri gibi açık bir şekilde anlaşılan göstergeler. piktogram: Bir Hiyeroglif vb. yazı sistemlerinde bir kavramın karşılığı olarak kullanılan resimselöge. plastik sanatlar: Yontma, oyma, kesme, biçme, birleştirme, örme yöntemleri ile biçimlendirmeyedayanan sanat dalı. pop art: (İng.) Popüler sanatın kısaltılmış adı (1954te İngiliz sanat eleştirmeni Lawrence Allowaytarafındın kullanıldı. Bu akım sanatçıları, endüstri ürünü artıklardan gazete parçalarına, insan ile diğercanlı ve eşyalardan alınmış hazır doğa nesnelerine değin ne varsa çalışmalarında kullanmışlardır.). portfolyo: Taşınabilir koleksiyon. portre: Resim sanatında genel olarak bir insan figürün sadece omuzlardan itibaren yüzünün konualındığı resimler. prototip: Model olarak ele alınan, esas, orijinal. puantilizm: Noktacılık (Georges Seurat, empresyonizm yöntemlerinden yararlanarak renk görüntüsününbilimsel kuramını incelemiş, resimlerini katışıksız renklerle yani renkleri palet üzerinde karıştırmadannoktalar hâlinde yan yana getirerek mozaik gibi boyayarak yapmıştır.). rakursi: 1. Kısa görünüş. 2. İnsan, nesne, varlık vb. resmi yaparken derinlik yanılsaması oluşturmak,resmedilen ögenin mekânda geriye doğru gidişini göstermek için kullanılan bir betimleme yöntemi. realizm: 1839 yılında ortaya atılan, konu ve üslup bakımından yaşamı ve doğayı olduğu gibiyansıtma, biçimleme anlayışı (Realist sanatçılar, “Gerçek, işte güzel olan şey…” sözünü ilke edinmişlerdi.Bu sanat anlayışına göre plastik sanatlarda, doğadaki oranlar; özlük, renk ve ışık değerleri aynenyansıtılmaya çalışılır.). renk: İnsan gözünün görebildiği ışık tayfının dalga boyu (Üzerine ışık düşen her nesne ışık tayfınınbelli bir kısmını emer ve diğer kısmını yansıtır. Işığın yansıyan kısmı renk olarak ortaya çıkar.). renk çemberi: Renkleri karıştırma, seçme ve tanımlamada yardımcı olan; renklerin ve ara renkleringösterildiği radyal grafik [A: Birincil (ana) renk; B: İkincil (ara) renk; C: Üçüncül (teriari) renk; 1: Sıcakrenk. 2: Soğuk renk.]. renk değeri: bk. Valör. renk tonu: 1. Bir rengin en açıktan en koyuya doğru değişen renk yoğunlukları. 2. Bir rengin açıkya da koyu değeri için kullanılan genel terim. replik: Tiyatroda, diğer oyuncunun sözüne göre verilmesi gereken karşılık. restorasyon: Bir sanat yapıtını ya da insanlık tarihine tanıklık eden herhangi bir nesneyi korumakve gerektiğinde olabildiğince ilk hâline getirmek amacıyla, bu yapıtı, bu nesneyi sağlamlaştırmaya vebunların yıpranma sürecini durdurmaya yönelik işlemlerin tümü. retrospektif sergi: “Geriye bakış” anlamına gelen sanat terimi, bir sanatçının sanat yaşamı boyuncayaptığı çalışmaların toplu olarak sergilenmesi. ritim: 1. Gözle görülebilir devamlı biçimlerin tekrarı ile elde edilen akıcılık veya devamlılık. 2. Görseltempo, ölçülü vurguların kullanılması. 3. Hareket hissi ya da görünüşü üretmek için sanatın elemanlarınındüzenli tekrarına gönderme yapan sanatsal ilke. rokoko: 1700 ve 1760 yılları arasında, hem barok sanata hem de zarafete düşkünlüğe tepki olarakönce Fransada, daha sonra da İngilterede ortaya çıkan bir resim tarzı (Resimsel nitelikler açısındanzayıflık, yumuşaklık ve yüzeyselliğin hakim olduğu bu tarz, özellikle resim sanatında ve iç mekândekorasyonunda varlık göstermiş, çarpıcı renkler, dekoratif motifler, abartılı manzaralar çalışmalardasıkça kullanılmıştır.). 262
  • 145. (Romantizmde önemli olan olay değil olayda doğmuş olan duygulardır. Bu akım ressamları, dramatik,duygulu konuları zengin renkler ve enerjik fırça vuruşları ile betimlemişler; resimler, canlı renklerledaha parlak hâle getirilmiştir.). rölyef: 1. Düz bir yüzeyden bir parçanın ya da yüzeyin tamamının dışarı uzaması için yapılan tasarım,kompozisyon. 2. Kabartma. röprodüksiyon: 1. Bir sanat eserinin orijinal formuna ve elemanlarına sadık kalarak kopyasınınüretilmesi. 2. Bir sanat ürününün gerçek boyutları ve tekniği göz önünde bulundurulmadan üretilenkopyası. sanat: İnsanların doğa karşısındaki duygu ve düşüncelerini çizgi, renk, biçim, ses, söz ve ritim gibiaraçlarla güzel ve etkili bir biçimde, kişisel bir üslupla ifade etme çabasından doğan ruhsal bir faaliyettir. sanatçı: Sanatla profesyonel bir şekilde uğraşan kimse. sanat eğitimi: Bireyin zihinsel, duygusal, bedensel eğitiminin ve estetik duygularının bütünlükiçinde geliştirilmesi, yeteneğinin olgunlaştırılması ve yaratıcılığının artırılması için yapılan eğitim çabası. sanat eleştirisi: Bir sanat çalışmasının tanımlanması, analiz edilmesi, değerlendirilmesi, yorumlanması,açıklanması ve yargılanması. sanat eseri: Yüksek sanatsal nitelikteki resim, heykel, grafik, mimari vb. eserler. sanatın elemanları: Sanatçının sanat eseri üzerinde kullandığı temel ögeler: renk, yoğunluk, değer(valör-renkli/renksiz), nokta, çizgi, doku, biçim/form, boşluk (mekân). sanat sosyolojisi: Belli bir sosyal ilişki içinde sanatın işlevini saptamaya çalışan, artistik üretimve tüketim içinde genelleştirilebilir örnekler saptamayı ve bunları belli verilere sahip bir sosyal düzeninyapısal dinamikleriyle ilişkilendirmeyi sağlayan bilim dalı. sembolizm: 1880 sonrasında önce edebiyatta, sonra resimde ortaya çıkan ve düşünceyi sembollerleifade etmeyi deneyen sanat görüşü (Sembolistler, dinî ve mistik ögelere ağırlıklı olarak yer vermişlerdir.). sentez: Farklı parçaları birleştirerek tutarlı ve yeni bir bütün biçimlendirme ve bunu yapma yeteneği. serigrafi: bk. İpek baskı. sezgi: Sanatta duyuş suretiyle bir şeyi anlama (Sanat eseri yapımında, bütün anlayışlara varmadaya da bir buluşa ulaşmada sezginin önemi büyüktür.). silüet: 1. Siyah kâğıttan kesilerek çıkarılmış profil portre. 2. Bir objenin ya da figürün siyah içinde,mekân ayrıntıları olmadan betimlendiği sanat eseri. simetri: Bir eksene göre iki yanda, aynı mesafede karşılıklı olarak yer alma. simetrik denge: Bir eksene göre ögelerin aynı durumda tekrar etmesi. simge: İletişim kurma ya da ileti aktarma, bilgi verme amacı içeren gösterge; başka bir şeyi temsileden edim ya da şey. soyut sanat: Doğa görüntülerine bağlı olmayan sanat (20. yy resim ve heykel anlayışında yeni birdünya görüşüdür. Soyut sanat eşya, doğa ve canlıların görünüşlerinden faydalanmayı reddeder; resimderenk, çizgi ve düzelmeleri düzenleyerek bunlara heyecan verici kompozisyonlara ulaşmayı amaç edinir.Soyut sanatı ilk ortaya atan ve 1910 yılında eserini veren Kandinskydir. Kandinskye göre müzikkompozitörü nasıl ses birimleri olan notaları kompoze ediyor ve soyut bir anlamda heyecanınıanlatabiliyorsa resim de renk lekeleri, siyah beyaz tonlar ve boya maddesinin işleniş olanakları ileheyecan uyandırıcı anlatımlara ulaşabilir.). spiral: Kıvrımlı, yılankavi biçim, helezonik. stilize: 1. Karakterin kaybolmadan basitleştirilerek tezyini ile şematik hâle sokulmuş biçim ya damotif. 2. Üsluplaştırılmış. süprematizm: Soyut geometriciliği benimseyen bir resim anlayışı (Bu terimi Maleviç, kendi geometriksoyutlaması için kullanmıştır. O, bu sonuca 1913te “kübizm” yolundan geçerek varmıştır: “…1913tesanatı, objeye bağlı görüşten kurtarmak için yaptığım endişeleri çabalarım sırasında kare biçiminekaçtım...” demiştir. Süprematistler eserlerinde açı, çember, dikdörtgen ve haç biçimlerini kullanmışlardır.). 263
  • 146. sürrealizm: 1924te Andre Breton tarafından ortaya atılan, doğanın mantıksal görüşünü değil insanınbilinçaltı ve rüyalarındaki dünyasını ön plana çıkaran sanat akımı. strüktür: Bir yapının taşıyıcı bölümü. şablon: Oyulmuş kalıp. taslak: Resim veya heykeli yapılacak şeylerin esas renk, çizgi ve biçimlerini koruma (Daha küçükebatta ve sanatçının ilk tasarımını veren çalışmalara ise “eskiz” denir. bk. eskiz.). taş baskı: bk. Litografi. telkâri: Tel durumundaki gümüşü, altını örerek veya bir şeyin üzerine kakarak yapılan iş. temperra: Yağ, reçine, yumurta akı, kazin gibi yapıştırıcı maddeleri madeni boyalarla karıştırarakyapılan karışım boyalar. ton: Bir rengin çeşitleri (kobalt mavisi, turkuaz mavisi gibi). ören yeri: İnsanın alet yapan atalarının ortaya çıktığı Alt Paleolitik Çağdan günümüze kadar uzanansüreç içinde kurulmuş uygarlıklardan herhangi birinin ya da birkaçının maddi kalıntılarının bulunduğuyer (Ören yerleri anıtsal kalıntıları içerebilecekleri gibi herhangi bir döneme ait tek bir kalıntıyı ya dailk bakışta göze çarpmayan, ancak bilimsel yüzey araştırmaları ve arkeolojik kazılar sonucu saptanabileceknitelikte buluntu topluluklarını da içerebilirler.). üslup: Bir devrin ya da bir sanatçının kişiliği; teknik, renk, kompozisyon, biçim ve anlatım bakımındanözellikleri. valör: Aynı rengin en koyusundan en açığına kadar dereceleri. vitray: İstenen deseni verecek biçimde düzenlenmiş kayıtlar arasına renkli ya da boyalı camdanparçalar yerleştirilerek yapılan “pencere” bezemesi tekniği. yanılsama: 1. Yanlış algılama ve duygu yanılması. 2. Bir şeyi zihinde canlandırmak, imgesinioluşturmak. yüksek baskı: Ağaç, linolyum gibi malzemelerden yapılmış düz plakların öbür yerleri oyularakçıkarılarak ve yalnız basılacak bölümleri bırakılıp mürekkeplenerek basılan baskı türü. zanaatçı: Daha çok teknik yeteneğe ve ustalığa dayanarak üretim yapan kimse. 264
  • 147. KAYNAKÇA GÖRSEL SANATLAR KAYNAKÇASI ABACI, O., Okul Öncesi Dönem Çocuklarda Görsel Sanat Eğitimi, MORPA Kültür Yay., İstanbul, 2000. ABACI, O., ALAKUŞ, M.GÖKAY, N. K. MACCARIO, S. TUNA, İlköğretim Sanat Eğitimi Kuramlarıve Yöntemleri, Görsel Sanatlar Eğitimi Derneği Yay., Ankara. ARAL, N.; A. KANDIR, M. CAN YAŞAR, Okul Öncesi Eğitimi ve Okul Öncesi Eğitimi Programı(Geliştirilmiş İkinci basım), YA - PA Yay., İstanbul, 2002. ARTUT, K., Sanat Eğitimi Kuramları ve Yöntemleri, Anı Yay., Ankara, 2002. ASLANAPA, O., Türk Sanatı, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2005. BECER, E., İletişim ve Grafik Tasarım, Dost Kitabevi, Ankara, 1997. BERGER, J., Görme Biçimleri, (çev.:Yurdanur SALMAN), Metis Yay., İstanbul, 1986. BOYDAŞ, N., Sanat Eleştirisine Giriş, Gündüz Yay., Ankara, 2004. BUYURGAN, S.; BUYURGAN, U., Sanat Eğitimi ve Öğretimi, Dersal Yay., Ankara, 2001. CHARLES, M. C., Öğretmenler İçin Piaget İlkeleri (çev.: Gülten ÜLGEN), Lazer Ofset Matbaacılık,Ankara, 1992. ÇAĞLARCA, S., Resim - Heykel - Plastik Ögeler, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 1999. ÇETİN, A., Sanat ve Uygarlık, Bizim Büro Yay., Ankara, 1981. ÇOBAN, B.; E. NACAR, Eğitsel Oyunlar, Nobel Yay., Ankara, 2006. DEMİREL, Ö; Eğitimde Program Geliştirme, Kardeş Yay., Ankara, 1998. DOĞAN, H. M., Estetik, Dokuz Eylül Yay., İzmir, 2001. DOĞAN, İ., Sosyoloji - Kavramlar ve Sorunlar, Sistem Yay., Ankara, 1999.Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yapı Endüstri Merkezi Yay., İstanbul, 1997. ERİNÇ, S., Sanat Psikolojisine Giriş, Ütopya Yay., Ankara, 2004. ERİNÇ, S., Sanatın Boyutları, Çeviri - Çınar Yay., İstanbul, 1998. ERNST, F., Sanatın Gerekliliği, (çev.: Cevat ÇAPAN), PAYEL Yay., İstanbul, 2003. ETİKE, S., Türk Sanat Eğitiminin Tarihsel Gelişim Süreci İçinde Ortaokul Resim Eğitimi veResim Öğretmeni Yetiştirme (1923 - 1950), Yayınlanmamış Doktora Tezi, AÜ Sosyal BilimlerEnstitüsü, Ankara, 1990. GENÇAYDIN, Z., “Ortaöğretim Kurumlarında Resim - İş Öğretimi ve Sorunları”, Sanat EğitimininDüşünsel Temelleri, TED VIII. Öğretim Toplantısı, 10 - 11 Mayıs 1990 (hzl.: İnci San ve diğerleri),TED Bilim Dizisi: Nu. 8, Ankara, 1990. GENÇAYDIN, Z., Ortaöğretim Kurumlarında Resim - İş Öğretimi ve Sorunları, Şafak Matbaası,Ankara, 1990. GOMBRICH, E. H., Sanatın Öyküsü, (çev.: Erol ERDURAN, Ömer ERDURAN), Remzi Kitabevi,İstanbul, 1997. GÖKAYDIN, N., Eğitimde Tasarım ve Görsel Algı, MEB Yay., İstanbul, 1998. GÜRTUNA, S., Çocuk ve Sanat Eğitimi, MORPA Kültür Yay., İstanbul, 2004. GÜVENÇ, B., İnsan ve Kültür, Remzi Kitabevi, Ankara, 2003. GÜVENÇ, B., Kültürün Konusu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1985. GÜVENÇ, B., Kültürün ABCsi, Yapı Kredi Yay., İstanbul, 2004. IŞINGÖR, M.; E. ETİ, M. ASLIER, Resim I - Temel Sanat Eğitimi: Resim Teknikleri, Grafik Resim,TTK Basımevi, Ankara, 1986. İÇLİ, G., Sosyolojiye Giriş, Anı Yay., Ankara, 2005. İLHAN, A. Ç., “Ortaöğretim Kurumlarında Resim - İş Öğretimi Sorunları”, OrtaöğretimdeSanat Eğitimi Sorunları, TED VIII. Öğretim Toplantısı, 10 - 11 Mayıs 1990 (hzl.: İnci San vediğerleri), TED Bilim Dizisi: Nu. 8, Ankara, 1990. 265
  • 148. İLHAN, A. Ç., Cumhuriyet Döneminde Sanat Eğitimi, Millî Eğitim (Eğitim Sanat - Kültür) DergisiCumhuriyetin 60. Yılı Özel Sayısı, s. 62, Ankara, 1993. İLHAN, A. Ç., Temel Eğitimin İkinci Basamağında (Ortaokullarda) Plastik Sanatlar Eğitimi,Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1985. İlkokul Programı, MEB Basımevi, Ankara, 1948. İlkokul Programı, MEB Basımevi, Ankara, 1958. İlkokul Programı, MEB Basımevi, Ankara, 1968. İlköğretim Görsel Sanatlar (1 - 8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu, MEB Yay., Ankara,2006. İlköğretim Kurumları Resim - İş Dersi Öğretim Programı, MEB Yayınları Mevzuat Dizisi: Nu.234, MEB Basımevi, Ankara, 1992. KESER, N., Sanat Sözlüğü, Ütopya Yay., Ankara, 2005. KILIÇKAN, H., Resim Bilgisi, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 2002. KIRIŞOĞLU, O., Sanatta Eğitim, Görmek, Anlamak, Yaratmak, Demircioğlu Matbaacılık, Ankara, 1991. KIRIŞOĞLU, O., Sanatta Eğitim ve Görmek, Öğrenmek, PEGEM A Yay., Ankara, 2002. KIRIŞOĞLU, O.; M. STOKRCKİ, İlköğretimde Sanat Eğitimi, YÖK / Dünya Bankası Yay., Ankara,1997. KONGAR, E., Kültür Üzerine, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1999. KURTULUŞ, Y., Sanat Eğitiminde İşbirlikçi Öğrenme, Hacettepe Üniversitesi Eğitim FakültesiDergisi, s. 20, Ankara, 2001. KURTULUŞ, Y., Türkiyede Sanat Eğitimi Tarihi (1950 - 1999), Yayımlanmamış Doktora Tezi,Ankara Üniversitesi, Ankara, 2000. MACGREGOR, C., Okul Sonrası 365 Aktivite, (çev.: Ayşe Ceren ATMACA), Rota Yay., İstanbul, 2004. MÜLAYİM, S., Sanata Giriş, Bilim Teknik Yay., İstanbul, 1994. OGUZKAN, Ş., Okul Öncesi Yaratıcılık Eğitimi, YA - PA Yay., İstanbul, 2001.Ortaokul Programı, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1962. ÖNDER, M., The Museums of Turkey, Türkiye İş Bankası Yay., Ankara, 1999. ÖZSOY, V., Görsel Sanatlar Eğitimi, Gündüz Eğitim ve Yay., Ankara, 2003. ÖZSOY, V., Resim (Sanat) Eğitiminde Özel Öğretim Yöntemleri, Ders Notları, Ankara, 2001. ÖZSOY, V., Sanat (Resim) Eğitiminde Müze ve Okul İş Birliği ve Müzeye Dayalı Bazı ÖğretimYöntemleri, Millî Eğitim Dergisi, s.: 153 - 154, Kış - Bahar 2002. PARRAMON, J. M., Resimde Renk ve Uygulanışı, (çev.: Erol DURAN), Remzi Kitabevi, İstanbul, 1975. PARRAMON, J. M., Çizim ve Resim Sanatı, (çev.: Gönül Sipahi ÇAPAN), Remzi Kitabevi, İstanbul, 1999. PEKMEZCİ, H., Anadolu Güzel Sanatlar İçin Desen, Saray Matbaacılık, Ankara, 2003. ROBİNSON, Sir K., Yaratıcılık, Aklın Sınırlarını Aşmak, Kitap Yay., İstanbul, 2003. SABAN, A., Öğrenme Öğretme Süreci, Yeni Teori ve Yaklaşımlar, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, 2005. SAN, İ., Sanatsal Yaratma ve Çocukta Yaratıcılık, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., Ankara, 1979. SAN, İ., Sanat Eğitimi Kuramları, Ütopya Yay., İstanbul, 2003. SARIKAVAK, N., Sayısal Tipografi, Başkent Üniversitesi Yay., Ankara, 2006. SÖZEN, M., TANYELİ, U., Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1986. STRIKER, S., Çocuklarda Sanat Eğitimi, (çev.: Azize AKIN), Epsilon Yayınevi, İstanbul, 2005. SUNGUR, N., Yaratıcı Düşünce, Özgür Yayın-Dağıtım, İstanbul, 1992. TANİLLİ, S., Uygarlık Tarihi, Adam Yay., İstanbul, 2005. TANSUĞ, S., Türk Resminde Yeni Dönem, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1990. TANSUĞ, S., Resim Sanatının Tarihi, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993. TEKİN, H., Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, Yargı Kitap ve Yay., Ankara, 1996. 266
  • 149. İş Öğretimine Genel Bir Bakış, TED VIII. Öğretim Toplantısı 10 - 11 Mayıs 1990 (Yay. hzl.: TELLİ, H., “Ortaöğretim Kurumlarında Resim - İş Öğretimi ve Sorunları”, Türkiyede Resim- İnci San ve diğerleri), TED Bilim Dizisi: Nu. 8, Ankara, 1990. TEPECİK, A., Kız Teknik Öğretim Okulları Baskı Teknikleri, MEB Yay., Ankara, 1999. TUNALI, İ., Estetik, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2005. TURANİ, A., Sanat Terimleri Sözlüğü, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993. TURANİ, A., Batı Anlayışına Dönük Türk Resim Sanatı, Türkiye İş Bankası Yay., Ankara, 1977. TURGUT, O., Cumhuriyet Dönemi İlk ve Ortaöğretim Programları ve Bu Programlardan Alınan Öğretim Belgelerinin Değerlendirilmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe SosyalBilimler Enstitüsü, Ankara, 1992. TURGUT, İ., Felsefenin Temel Sorunları, Akademi Yay., İzmir, 1991.Türkçe Sözlük, TDK Yay., Ankara, 2005. YETKİN, S. K., Estetik ve Ana Sorunları, İnkılap ve Aka Kitabevleri, İstanbul, 1979. YILDIRIM, R., Öğrenmeyi Öğrenmek, Sistem Yay., İstanbul, 2004. YILMAZ, M., Görsel Sanatlar Eğitiminde Uygulamalar, Gündüz Eğitim Yay., Ankara, 2005. VURAL, B., Öğretim Faaliyetlerinde Yöntem Teknik ve Etkinlikler, Hayat Yay., İstanbul, 2004. WOLFFLIN, A., Sanat Tarihinin Temel Kavramları, (çev.: Hayrullah ÖRS), Remzi Kitabevi, İstanbul,1985. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME KAYNAKÇASIAIRASIAN, P. W., Classroom Assessment (2nd ed.), McGraw - Hill Inc., NY, 1994,ATILGAN H.; A. KAN, N. DOĞAN, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, Anı Yayıncılık, 2006.BAYKUL, Y., İlköğretimde Ölçme ve Değerlendirme, MEB Yay., 1999.BERBEROĞLU, G., Sınıf İçi Ölçme Değerlendirme Teknikleri, MORPA Yay., 2006.HALADYNA, T. M., Writing Test Items to Evaluate Higher Order Thinking, Allyn and Bacon, Boston,1997.KUBISZYN, T.; G. BORICH, Educational Testing and Measurement: Class-room Application andPractice, John Wiley & Sons Inc., USA, 2003.NOVAK, J. D., Learning, Creating, and Using Knowledge: Concept Maps as Facilitive Tools inSchools Corporations, Lawrence Erlbaum Associates Publisher, New Jersey, 1998.ÖZÇELİK, D. A., Eğitim Programları ve Öğretim (4. baskı), ÖSYM Yay., Ankara, 1998.TEKİN, H., Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, Yargı Kitap ve Yayınevi, Ankara, 1996. YARARLANILAN İNTERNET ADRESLERİ(Bu bilgiler, http://www.alka.com.tr/alphtml/modernresim/dogus.htm İnternet adresinden alınmıştır.)(www.itudergi.itu.edu.tr/asp/oku.asp?gorev=sayac&makale).www.mimarlarodasiankara.orgwww.sanart.org.trBu bilgiler http://www.renk.gen.tr/content/view/93/ İnternet adresinden alınmıştır.) 267
  • 150. KAZANIM TABLOLARI VEÖRNEK DERS ‹fiLEN‹fiLER‹
  • 151. ÖĞRENME - ÖĞRETME SÜRECİ İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR A. DERSE HAZIRLIK Derse hazırlık aşaması; öğretmen ve öğrenci hazırlığından (düşünsel ve duyuşsal hazırlık ile teknikhazırlık) oluşmaktadır. Bu süreçte yapılması gereken çalışmalar aşağıda açıklanmıştır. 1. Öğretmen Hazırlığı Eğitimde, öğretmenin ders için ön hazırlığı, amaca ulaşmada en önemli etkenlerdendir. Bu sebepleöğretmen;• Öğrenme-öğretme sürecini planlamalı, zamanı iyi ayarlamalıdır.• Her dersten en az bir hafta öncesinde yapılacak çalışma ile ilgili dokümanları, kullanılacak teknikleilgili getirmeleri gereken malzemeleri öğrencilere bildirmelidir.• Ele alınacak konuyla ilgili olarak öğrencilerin düşünsel ve duyuşsal hazır bulunuşluluğunu sağlayacakhazırlıkları yapmalıdır.• Öğrencilerin ilgili dersten edinmesi planlanan kazanımlara ilişkin etkinlik örneklerini programdanseçmeli ya da kazanımlara yönelik etkinlikleri kendisi hazırlamalıdır. Bu etkinlikleri hazırlarken çevreselve kültürel faktörleri, coğrafi özellikleri; öğrencilerin gelişim düzeylerini, ilgi ve ihtiyaçlarını, ekonomikşartlarını göz önünde bulundurmalıdır.• Öğretmen kendisinin yeterince hazırlanmadığı, inanmadığı, benimsemediği, duygusal ilişki kurmadığıbir konuyu, öğrencilerine benimsetmesinin mümkün olmadığının bilinci içinde olmalıdır.• Öğrencilerin sağlığı ve güvenliği için uygulama öncesinde öğrencilere ve çalışma mekânlarına yönelikgerekli güvenlik önlemlerini mutlaka almalıdır.• Uygulama yaptırılacaksa çalışma sırasında öğrencilere dinletmek üzere klasik müzik kaseti, CDsivb. temin etmelidir. 2. Öğrenci Hazırlığı Öğrenme alanlarının ilgili kazanımlarına ulaşılabilmesi için öğrencilerin derse hazırlık yapmalarıgereklidir. Bu hazırlıklar şunlardır: 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık: Öğrenciler, ele alınacak konu ile ilgili küçük araştırmalaryapmaya yönlendirilmelidir. Bununla birlikte öğrencilerden çeşitli sanat alanlarının şarkı, türkü, şiir,mâni, hikâye, masal, efsane, atasözü, fotoğraf, resim, afiş gibi ürünlerinden birini veya birkaçını sınıfagetirmeleri istenmelidir. Bulduklarının yanı sıra öğrencilere kendi yazdıkları hikâye, masal, şiir, şarkısözü; çektikleri fotoğraf vb. belgeleri getirebilecekleri de söylenmelidir. 2.2. Teknik Hazırlık: Öğrencilerin, öğretmen tarafından önceden söylenen, belirlenen teknik veyönteme uygun araç-gereç ve temizlik malzemelerini temin ederek derse hazırlıklı gelmeleri sağlanmalıdır. B. UYARANLAR (Motivasyon) Bu süreç, öğrencilerin önceden edindikleri bilgileri harekete geçirmeye yönelik olmalıdır. Temelamaç, öğrencinin derse karşı güdülenerek istekli hâle getirilmesidir.• Bu bölüm, öğrencilerin düşünsel ve duyuşsal hazırlık amacıyla yaptıkları araştırmalardan edindikleribilgileri; buldukları ya da kendi ürettikleri şiir, şarkı, masal vb. çalışmaları sundukları bölümdür.• Süreç içerisinde, ele alınacak konu ile ilgili sorular sorulmalı, bu sorular yoluyla öğrencilerin günlükhayatlarıyla ilişki kurulmalı, onların önceden edindikleri bilgileri hatırlamaları sağlanmalıdır. Böyleceöğrenciler öğrendiklerini cesaretle, kendilerine güvenerek ve istekle uygulamaya hazır hâle geleceklerdir.• Öğrencilerin yeni edinecekleri bilgi ve becerilere ait özel önem taşıyan kavram ve kelimeler üzerindebilgi, deneyim, fikir ve görüşleri belirlenmelidir. Onlara fikir ve görüşlerini çeşitli yollarla (sözlü olarak,drama aracılığıyla vb.) özgürce ifade etme fırsatı verilmelidir.• Bütün sanat dersleri, algılama, hissetme ve sezgi ekseninde düşünülmelidir. Motivasyon aşaması,bu sebeple öğrencinin tüm duyu organlarının harekete geçirildiği, ilgi ve isteğin kışkırtıldığı bir aşamaolarak gereğince değerlendirilmelidir.• Ders süresince, öğrencilere öğrenecekleri bilgiyi hayatlarında nerelerde kullanacakları ya da onlarahangi yeterlikleri kazandıracağı hakkında bilgi verilmeli; bu bilgilerin günlük hayatla bağlantısı kurularaköğrenciler derse karşı güdülenmelidir. 38
  • 152. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA Bu süreç, öğrencilerin derste yapacakları çalışmalarla ilgili bilgilerin ortaya konduğu ve paylaşıldığıbölümdür. Yeni bilgilerle ilgili gerekli açıklamalar, örnekler üzerinden yapılmalıdır. Bu süreçte önemliolan, bilgilerin sadece ortaya konması değil öğrencilerin daha önceki bilgilerinin yeni konularla olanbağlantılarının kurulmasıdır.• Öğrenciler yöneltilen sorularla, verilen örneklerle önceki bilgilerinden yola çıkarak zihinlerinde yenibilgileri yapılandıracakları alanı oluşturmaktadırlar. Bilgilerin bu alana transfer edilmesi ve kalıcılığınsağlanması için öğrencilere yeni bilgileri keşfedecekleri, rahatça ulaşabilecekleri öğrenme yaşantılarıoluşturulmalıdır.• Bu bölümde, ders sürecinde kullanılacak yöntem ve tekniklerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmalıdır.Yapılacak olan açıklamalarda, yine bazı kural ve önlemleri öğrencilerin kendilerinin keşfetmesi sağlanabilir.• Yeni bilgilerin sunulmasında, sadece bilgi aktarımı ile yetinilmemelidir. Öğrenciler aktif kılınmalı,görüşleri alınmalıdır. Geri bildirimler anında verilmelidir. Bu yolla, öğrencilerin zihinlerinde yanlış bilgileriyapılandırmalarının da önüne geçilmiş olur. Ç. UYGULAMA Bu aşamada öğretmen;• Öğrencilerin ele alınan konuyu özgürce çalışarak ortaya koymaları için gereken ortamı hazırlamalıdır.• Çalışmalarda zorlayıcı olmamalı, ancak tüm öğrencilerin çalışmaya etkin katılımını sağlayarak birkaçilgi çekme noktası ve uyaranı geliştirmelidir. Öğrencilerin çalışmalarına müdahale etmeden onlarıyönlendirecek bir rehber konumunda olmalıdır.• Ders boyunca dikkatlerini dağıtmadan ve onlara hissettirmeden öğrencileri denetlemeli, gözlemyapmalı ve güvenlik önlemlerini almalıdır.• Malzemesi olmayan ya da eksik olan öğrenciler için sınıfta bir paylaşım ortamı oluşturmalıdır. Ancak,malzemesiz ya da eksik malzeme ile derse gelmeyi alışkanlık hâline getirmemeleri için öğrencilerikırmadan, rencide etmeden gereken önlemleri almalıdır.• Çalışmalar, duruma göre bireysel olarak ve grup çalışmaları şeklinde yürütülmelidir. Uygulamalarda,grup çalışmalarına sık sık yer verilmelidir.• Derse katılmak istemeyen, çeşitli sebeplerle derse dikkatlerini verememiş öğrencilerin; bireyselfarklılıklarına uygun, ilgilerini çekecek öğrenme ortamları hazırlanarak derse katılımları sağlanmalıdır.Katılımın sağlanmasında zorlayıcı olunmamalı, öğrencilerin hoşlandıkları, ilgilerini çekebilecek konulardanyola çıkmalıdır.• Öğrencilerin, yaptıkları çalışmalar hakkında duygu ve düşüncelerini paylaşmaları sağlanmalıdır.• Çalışmaların tamamı mutlaka sergilenmelidir. Böylece öğrenciler öz güven duygusu kazanacak,eserlerinin sergilenmesinden haz alacak ve onur duyacaklardır. Panoya asılan çalışmaların sürekli aynıöğrencilere ait olmamasına dikkat edilmeli, panoda her öğrencinin çalışmasına yer verilmelidir.• Öğrencilere, birinci sınıftan itibaren karşılıklı duygu, düşünce ve bunların bir ürünü olan çalışmalarasaygı duymaları gerektiği kavratılmalıdır. Tamamlanan çalışmalarla ilgili duygu ve düşüncelerin paylaşımısırasında, öğrencilerin birbirlerini kesin yargı ve olumsuz ifadeler kullanarak eleştirmeleri engellenmelidir.• Süreç içerisinde ele alınan konu, gerekli yerlerde Atatürkçülük, diğer dersler ve ara disiplinlerleilişkilendirilmelidir.• Dersin sonunda sınıf/atölye mutlaka temizlenmelidir. D. DEĞERLENDİRME Bu bölümde süreç ve sonuç değerlendirmeleri yer almalıdır. Süreç değerlendirmesi zamanındayapılmalıdır. Değerlendirmede performans değerlendirme amacıyla hazırlanan çeşitli formlar, çeşitlisorular, yapılan çalışmalar, araştırma sonuçları, ürün dosyaları kullanılmalıdır. Öğrencilerin çalışmalarıkesinlikle birbiriyle kıyaslanmamalıdır. Öğretmen, öğrencilerin yaptıkları çalışmalara ilişkin yorumyaparken olumsuz eleştirilerde ve kesin yargılarda bulunmamaya özen göstermelidir. Öğrencileri farklıdeneyimlere ve öğrenme yaşantılarına sevk etmeli, değişik yöntem ve teknikleri kullanmalarına özendiricirehber rolünde olmalıdır. Burada asıl olan, öğrencilerin çalışmalara katılması ve gösterdikleri çabadır.Çalışmalarda, genel seviyenin üstünde ilgi ve çabalar gösteren, kazanımlar çerçevesinde ilginç yaklaşımlarıolan öğrenciler dikkatle ve titizlikle izlenmeye alınmalıdır. Böylesi bir yaklaşım olmadığında, bu öğrencilersınıfın genel seviyesi içinde sıkışıp kalırlar. Bu tür öğrenciler için velileri ile özel görüşmeler yapılarakyönlendirmelere gidilmelidir. Bu yönlendirmeler, gizli ve diğer öğrencilere yansıtılmadan gerçekleştirilmelidir.İlginç yaklaşımlar geliştiren ve farklı bir coşku ile çalışan öğrencilerin, bu yönlerini daha çok ortayaçıkarmak ve atak yapmalarını sağlamak amacıyla öğrenci velisiyle görüşülerek malzeme, kitap, katalogdesteği sağlanmalı; böyle öğrenciler, sınıfın genel seviyesinin üstünde çalışmalar yapmaları yönündeteşvik edilmelidir. Değerlendirme ile ilgili açıklama ve ölçekler, programın ölçme ve değerlendirme bölümünde yer almaktadır. 39
  • 153. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 1. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Çeşitli sanat alan- 2, 6. Üfleme Oyunu [!] Tercih edilen araç- larının şarkı, türkü, şiir, Kâğıt üzerine damlatılan sulu boya ya da renkli mürekkepleri pipetlerle üfleyerek gereçler en az bir ders öykü, masal, anı gibi değişik yönlerde çizgisel dağılımlar oluştururlar. Pipet bulunamaz ise öğrenciler öncesinden öğrencilere türlerinden yararlanarak kartonları incecik rulo yaparak kendileri de pipet yapabilirler. bildirilmeli, araç-gereç görsel sanat çalışmaları 2, 6. İplerle Resim ve teknik seçimlerinde yapar. Kâğıt üzerinde artık ipleri yürüterek sevdikleri bir nesne veya figür oluşturacak öğrencilerin ilgi ve istek- 2. Görsel çalışmalarında leri dikkate alınmalıdır. şekilde ya da serbest hareketlerle diledikleri düzende yapıştırırlar. İsterlerse çizgiyi kullanır. kalan boşlukları boyayarak ya da başka artık malzemeleri kullanarak (!) Atatürkçülük ile İlgili 3. Dokulu çalışmalar ya- Konular (6. Kazanım, 1. tamamlayabilirler. parak değişik dokuların Konu) 2, 5, 6. Çizgilerin Yolculuğu farkına varır. Oluklu mukavva üzerine tutkallı boyaları fırça yardımıyla ya da akıtarak 1. Sınıfta müzik, şiir, 4. Görsel çalışmalarında öykü, masal, anı, örnek- öğrencilerin uygulamaları ve oluklardan akan boyaların çizgileri oluşturduğunu “uzun-kısa”, “büyük- leri sunularak öğrenci- fark etmeleri sağlanabilir. küçük”, “kalın-ince” lerin duygu ve hayal 3, 5. En Sevdiğim Canlı… Çünkü... unsurları kullanır. dünyaları zenginleştirilir. Öğrencilerden, en sevdikleri ağacın, çiçeğin, hayvanın hangisi olduğunu ve Daha sonra öğrencilerin 5. Değişik malzemeler sebebini açıklamaları istenir. Doğa ile ilgili duygularını, düşüncelerini, gözlemlerini sunulan eseri drama arasında görsel ilişki arkadaşları ile paylaşmaları sağlanır. Gazete, dergi ve broşürlerdeki renkli yoluyla ifade etmeleri kurar. fotoğraf ya da resimlerden sevdiklerini yırtarak ya da kâğıt makasıyla keserek sağlanır. Sunulan eser- 6. Duygu, düşünce ve yüzey üzerine istedikleri düzende yapıştırırlar. Kalan boşlukları renkli resim lerden yola çıkılarak gör- izlenimlerini çeşitli gör- yaparak tamamlarlar. Öğrenciler aynı konuyla ilgili çeşitli yoğurma maddeleriyle sel çalışmalar yaptırılır. sel sanat teknikleriyle küçük heykelcikler oluşturarak ya da biçimlendirdikleri hamurları herhangi bir yüzey üzerine yapıştırarak rölyef çalışması da yapabilirler. 6. Öğretmen öğrenciyi ifade eder. 3, 4, 6 . Doğadan Nesnelerle Koleksiyon mümkün olduğunca çok 7. Çalışmalarını sergile- çeşitli malzeme ve Öğrenciler, gezi sırasında topladıkları çakıl taşı, midye kabuğu, kozalak, ağaç mekten ve bu duyguyu teknikle tanıştırmalıdır. kabuğu ya da kurumuş yaprak, dal gibi doğal malzemelerin her birini şeffaf çevresindekilerle pay- minik poşetlere yerleştirirler. Daha sonra bunları poşetlerin ağız kısımlarından laşmaktan haz alır. bir karton panoya zımbalarlar. Bunun yerine, nesneleri kibrit kutularının çekmecelerine yapıştırdıktan sonra yine bir karton panoya istedikleri düzende sabitleyerek de çalışmayı tamamlayabilirler.40 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 154. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 3, 4, 6. Doğadan Nesnelerle Kolaj Öğrencilerle doğada bir gezi düzenlenir ya da okul bahçesinde küçük bir Kolaj: Her türlü malze- gezintiye çıkılır. Çevreyi dikkatlice inceleyip, doğadan çeşitli nesneleri edinerek menin bir yüzey üzerine bir poşete doldurmaları istenir. Öğrenciler, kendilerine zarar verecek nesnelerden, yeri bir kompozisyon dikenli bitkilerden uzak durmaları, doğadaki karınca, böcek vb. canlılara zarar oluşturacak düzende vermemeleri, ağaçlardan çiçek ve yeşil yaprak koparmamaları konusunda yapıştırılmasıyla yapılan uyarılır. Renkli kâğıtları diledikleri gibi büyüklü küçüklü yırtarak ya da kâğıt resim tekniğidir. (bk. s. makasıyla keserek resim kâğıdı üzerine istedikleri düzende tutkal ile yapıştırırlar. 186) Doğadan topladıkları nesneleri; kâğıt üzerinde kalan boşluklara, yapıştırdıkları Kola: Geniş yüzeylerin renkli kâğıtların üzerine vb. yine istedikleri gibi yerleştirerek tutkalla sabitlerler. yapıştırılmasında kulla- Son olarak tutkallı boya ya da akrilik gibi akışkan bir boya, bardaktan ya da fırça yardımıyla hareketli bir şekilde akıtılarak çalışmanın üzerinde gezdirilebilir, nılır. damlatma ya da sıçratmalar yapılabilir. Bu iş için tutkallı boya yerine, tutkal Kolanın Hazırlanışı: ilave edilmeksizin yalnızca su ve toz boya karışımı da kullanılabilir. Fırça Nişasta ile su devamlı dokunuşlarıyla boyama yapma yoluna gidilmemelidir. Aksi hâlde yapışan karıştırılarak muhallebi nesneler yerinden kopabilir. 4, 5, 6. Gezmeye Gidiyorum kıvamına gelinceye kadar Öğrencilere değişik renklerde kumaş parçaları verilir. Bu parçaların her birini kaynatılır. Soğuyuncaya en sevdikleri kişilerin (örneğin, anneanne, kuzen vb.) evi olarak isimlendirmeleri kadar da kabuk bağla- istenir. Bu evleri kâğıt üzerinde diledikleri yere yakın evler, uzak evler, büyük maması için sık sık ka- evler, küçük evler olarak yapıştırmaları istenir. Kalan boşluklara bol plastik rıştırılmalıdır. tutkal ya da öğretmen tarafından hazırlanan kola sürülür. Daha sonra öğrencilere atık ipler verilir. İlk önce gitmek istedikleri evden başlayarak renkli iplerle gezmeye çıkarlar. Sevdiklerini kaç kez ziyaret etmek istiyorlarsa ipleri evler arasında o kadar sayıda dolaştırarak diledikleri zaman evlerine dönerler. Boşlukları, sevdikleri boya malzemesiyle resim yaparak doldurabilirler. 5, 6. Canım Atatürküm Öğrencilerden, Atatürk ile ilgili resim ve fotoğraflar getirmeleri istenir. Sınıfta arkadaşlarıyla birlikte “Atatürk Köşesi” oluştururlar. Etrafını krepon kâğıtları, fon kartonları vb. renkli kâğıtları boyayarak, biçimlendirerek, kurdeleler asarak ya da değişik malzemelerle diledikleri gibi süslerler. Aynı çalışma, öğrenciler41 okuma yazma öğrendikten sonra Atatürkün sözleri, anıları, Atatürk ile ilgili şiirler, şarkı sözleri vb. ile zenginleştirilebilir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 155. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Doğada gezi yoluyla 1, 2, 3, 4. Gezinti [!] Tercih edilen araç- edindiği izlenimlerini Öğrencilerle, yakın çevrede/okul bahçesinde gezi yapılır. Gezi sırasında gereçler en az bir ders paylaşır. öğrencilerden doğayı dikkatli gözlemlemeleri, gezerken ilgilerini çeken varlıkları öncesinden öğrencilere 2. Çevresini çirkin- (hayvan, bitki vb.) göstermeleri, söylemeleri istenir. Doğanın, insanlara sunduğu bildirilmeli, araç-gereç leştiren olumsuzlukları imkân ve kolaylıklar hakkında konuşulur. Doğayı korumazsak yaşanabilecek ve teknik seçimlerinde fark eder. olumsuzluklar örnekleri ile açıklanır. Daha sonra doğadaki çeşitli nesne ya da öğrencilerin ilgi ve istek- 3. Doğayı sevmeyi ve canlılara insanların verdiği zararı konu edinilen bir drama yaptırılır. Her bir leri dikkate alınmalıdır. ona saygı duymayı gör- öğrenci hangi canlıyı ya da nesneyi canlandırmak istiyorsa o rolü alabilir. 5. İnsan Hakları ve sel olarak ifade eder. Ardından konuyla ilgili görsel sanat çalışmaları yaptırılabilir. Vatandaşlık, 56. 4. Doğadan çeşitli nes- 4. Yapraklı Resim 6. Rehberlik ve Psiko- neler seçerek görsel Öğrencilere dökülen kuru ve yeşil yapraklar toplatılır. “Doğa” konulu bir resim lojik Danışma, 3. tasarımlar yapar. yaptırılır. Yeşil yaprakları keserek ya da istedikleri gibi yırtarak kuru yaprakları 5. Kendi yaşam alanını ise ufalayarak oluşturdukları resim üzerine diledikleri gibi yapıştırırlar. Kalan düzenlerken doğal çev- kısımları sevdikleri bir renkli boyama tekniğini kullanarak doldurabilirler. reyi korumanın gerek- liliğini kabul eder. 6. Evini, odasını, okulu- nu, sınıfını düzenli ve temiz tutmanın önemini kabul eder.42 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 156. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 7. Gösterilen eserde 8. Ben Olsaydım… 1, 2, 3, 4. Hayat neler gördüğünü söyler. Öğretmen, öğrencilere “Çok küçük boyutlu olduğunuzu ve eser içerisinde bilgisi dersi, “ Dün, 8. Gösterilen eser ile gezintiye çıktığınızı düşünün. Nereye giderdiniz? Kimin yerinde olmak isterdiniz? Bugün, Yarın” teması, ilgili duygu ve düşün- O mekânda hangi sesleri duyardınız? Eserin adını bir hareketle, kokuyla veya “Mevsim değişikliklerine celerini açıklar. tatla nasıl ifade ederdiniz? Bu esere sahip olmak ister miydiniz? Eğer sahip bağlı olarak canlıların 9. Gösterilen eseri yapan olmak isterseniz evinizin hangi köşesinde sergilerdiniz?” gibi sorular yönelterek yaşamlarındaki değişik- sanatçının adını bilgi duygu ve düşüncelerini ifade etmelerine yardımcı olabilir. likleri fark eder.” dağarcığına katar. 3,4. Türkçe dersi, 10. Gösterilen eserlerin “Konuşma” öğrenme alanı, “Duygu düşünce konusu, renkler, figürler, ve hayallerini sözlü nesneler vb. unsurlardan o l a ra k i f a d e e d e r.” yola çıkarak kendine 6. Hayat bilgisi dersi, özgü görsel sanat çalış- “Okul Heyecanım” maları yapar. teması, “Sınıfını, okulunu ve ç e v r e s i n i t e m i z tutmak ve korumak için sorumluluk alır.” ve “Benim Eşsiz Yuvam” teması “Kişisel eşyalarını özenli kullanır.” 7.Türkçe dersi, “Konuşma” öğrenme alanı, “Konuşmalarında betimlemeler yapar.”43 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 157. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Müze, sanat galerisi, ören 1. Ören Yerinden Müzeye [!] İmkân dâhilinde ve “Müzeler yeri, tarihî eser, anıt vb. Öğretmen, öğrencileri ören yerine götürür ya da onlara ören Haftası” (18-24 Mayıs) hakkında fikir sahibi olur. yeri fotoğrafı gösterir. Öğrencilere şu soruları yöneltebilir: “Burada kapsamında, yakın çevrede 2. Müze, sanat galerisi, ören neler görüyorsunuz? Sizce bu görüntüler neye benziyor? Eskiden bulunan bir müze, ören yeri, burada insanlar yaşamış olabilirler mi? Nereden anladınız? Sizce tarihî yapı veya anıt ziyaret yeri, tarihî eser, anıt vb. ile burada daha önce yaşamış olan insanlar hangi eşyaları edilmelidir. ilgili edindikleri kartlar, kullanıyorlardı? Kullandıkları eşyalar sizce şimdi nerede? Bulunan [!] Yakın çevrede müze veya posterler gibi görsel belge- eşyalar nereye götürülmüş olabilir?” gibi sorularla öğrencilerin ören yerine ziyaret gerçekleş- lerle müze köşesi yapmaktan ören yeri ve müze hakkında fikir sahibi olmaları sağlanır. Yöneltilen tirilemediği takdirde, sınıf haz duyar. son soruya hiçbir öğrenciden “müze” cevabı alınamazsa öğrencilere içerisinde müzeyi tanıtıcı görsel 3. Müze, sanat galerisi, ören bu eserlerin nereye götürülmüş olabileceği sorusunu büyüklerine belgeler ve materyaller incelen- yeri, tarihî eser, anıt vb. ile sormaları istenir. Böylece öğrencilerde merak uyandırılarak bilgiye melidir. ilgili izlenimlerini paylaşır. ulaşma isteği yaratılır. 2. Türkçe dersi, “Konuşma” 4. Müzeler, sanat galerileri, 1. “Anısına” öğrenme alanı, “ Bilgi edinmek anıtlar, ören yerleri ve çevre- Öğretmen, öğrencileri bir anıta götürür ya da bir anıt fotoğrafı amacıyla soru sorar.” sinden edindiği izlenimlerle gösterir. Daha sonra “Burada ne görüyorsunuz? Hangi amaçla 3. Türkçe dersi, “Konuşma” görsel tasarımlar yapar. yapılmış olabilir? Bir hikâyesi olabilir mi?” sorularıyla öğrencilerin öğrenme alanı, “Görgü tahminlerini aldıktan sonra götürdüğü ya da fotoğrafını gösterdiği kurallarına ve değerlere (millî, anıtla ilgili öyküyü anlatır. Ardından “Sizce yerleştirmek için manevi, kültürel, ahlaki, sosyal neden burası seçilmiş olabilir?” sorusunu yönelterek anıtlar vb.) uygun konuşur.” hakkında öğrencilerin fikir sahibi olmalarını sağlar. Öğrenciler, 4. Türkçe dersi, “Görsel Sunu” anıtın kendisinden ya da öyküsünden yola çıkarak görsel sanat öğrenme alanı, “Bilgi, düşünce çalışmaları yapabilirler. ve izlenimlerini resim, şekil ve : 1, 3, 4. “Müzeyi Tanıyorum” sembol kullanarak görselleştirir.” Müzeyi tanıtıcı görsel dokümanlar ve materyaller (fotoğraf, broşür, kartpostal vb.) incelenir. Yakın çevrede bulunan bir müze, ören Bütün öğrenme alanlarında yeri, tarihî yapı, anıt vb. ziyaret edilir. Öğrenciler, müzede veya açık uçlu sorular, derecelendirme ören yerlerinde gördüklerini anlatırlar. “Neler gördünüz? Neler ölçekleri, kontrol listeleri, öz hissettiniz? En çok dikkatinizi çeken eser hangisiydi? Neden? değerlendirme ve grup değer- Sevdiklerinizin de gittiğiniz müzeyi görmesini ister misiniz?” gibi lendirme formları, gözlem sorularla öğrencilerin müze ile ilgili izlenimlerini paylaşmaları formları, proje ödevleri, süreç dosyası vb. kullanılarak değer-44 sağlanır. Daha sonra izlenimlerine yönelik resim yaptırılabilir. lendirme yapılabilir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 158. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 2. Müze Panosu Sınıf veya okul içinde, tüm öğrencilerin katılımı ile müzelerle ilgili görsel dokümanlarla pano düzenlemesi yaptırılabilir. 4. “Evcilik Oyunu” Öğrenciler müze veya sanat galerilerinde gördükleri ve beğendikleri seramik örneklerinden edindikleri izlenimlerle kil, oyun hamuru gibi yoğurma maddelerini kullanarak vazo, tabak, çömlek, bardak vb. biçimlendirmeler yaparlar. İsterlerse çalışmalarını su bazlı boyalarla renklendirebilirler. Ortaya çıkan ürünlerle “misafircilik” oynarlar.45 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 159. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :1 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme (GSB). Kazanımlar : 1. Çeşitli sanat alanlarının şarkı, türkü, şiir, öykü, masal, anı, efsane gibi türlerinden yararlanarak görsel çalışmalar yapar (GSB). 6. Duygu, düşünce ve izlenimlerini çeşitli görsel sanat teknikleriyle ifade eder (GSB). 7. Çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri Yöntemler : Grup çalışması, soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) “Salyangoz ve Evi” isimli masal sınıfta okunmak üzere hazırlanır. b) Masalda geçen hayvanların fotoğrafları ya da çizimleri (kitap resmi) sınıfa getirilmek üzerehazırlanır. c) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. s. 195.). ç) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. SALYANGOZ VE EVİ Salyangozları bilir misiniz? Onlar da tıpkı kaplumbağalar gibi evlerini sırtlarında taşır. Bir zamanlarevini sırtında taşımaktan hoşlanmayan sevimli bir salyangoz yaşarmış. Üstelik evinin rengini de hiçbeğenmezmiş. Bizim salyangoz, kelebek ve uğur böceğini çok severmiş. Arada bir onlarladertleşir, evini şikâyet edermiş. “Ah keşke evimi sırtımda taşımak zorunda olmasaydım.Hadi taşıyorum bari sizin elbiseleriniz gibi bol desenli ve renkli olsaydı.”Kelebek ve uğur böceği bir gün salyangoza “Sevimli arkadaşımız hani evim renkli olsundiyorsun ya, biz onun bir çaresini bulduk. Ressam olan bir tırtıl var. Seni ona götürürsekevini rengârenk boyar.” Salyangoz buna çok sevinmiş. “Ne duruyoruz. Hemen gidelim.” demiş. Böylece düşmüşleryola. Tırtılın kapısını çalmışlar. Gelen misafirleri dinleyen tırtıl boyalarını ve fırçasını alıpçalışmaya başlamış. Sonunda tırtıl salyangozun evini çok güzel desenlerle bezemiş.Salyangoz yeni görüntüsünü beğenmiş beğenmesine ama yine de evinin sırtında olmasınaçok üzülüyormuş. Dönüş yolunda üç arkadaş şiddetli bir yağmura yakalanmış. Kelebek ve uğur böceğiöyle ıslanmışlar ki sele kapılmaktan son anda kurtulmuşlar. Oysa salyangoz böcekhemencecik evine girmiş. Yağmur dinip de evinden dışarı çıkınca arkadaşlarının perişan hâlinigörüp üzülmüş. Sonra da kendi kendine şöyle düşünmüş: “İyi ki saklanabileceğimbir evim var. Rengi olmasa da beni yağmurdan koruyor ya.” Sevimlisalyangoz bu olaydan sonra bir daha evini sırtında taşımaktanşikâyetçi olmamış.NotBu masal http://www.memocal.com/Cocuklar/SalyangozveEvi.asp İnternetsitesinden alınmıştır. Masalı yayınlayan İnternet sitesi yazarını belirtmemiştir. 46
  • 160. 2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık Öğrenciler salyangoz, kelebek, kaplumbağa, tırtıl ya da uğur böceğinin biçimsel özellikleri veyaşamları ile ilgili bir hafta öncesinden araştırma yaparlar; bunlarla ilgili çeşitli görsel materyalleri biraraya toplayarak sınıfa getirirler. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik), pastel boya, fırça, su, sukabı, resim kâğıdı/resim defteri, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası,yapıştırıcı. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilerin yaptıkları araştırmaları arkadaşlarıyla paylaşmaları sağlanır. 2. “Salyangoz ve Evi” masalı öğretmen tarafından okunur.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Masal okunduktan sonra gönüllü birkaç öğrenciden masalı sözlü olarak özetlemesi istenir. 2. Öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: a) Masalı sevdiniz mi? Neden? b) Masalda geçen hayvanları daha önce gördünüz mü? Nerede? c) Sizce tırtıl, salyangozun evine nasıl resimler yapmış olabilir? Hangi renkleri kullanmış olabilir? ç) Siz de salyangozun evine resimler yapmak ister misiniz? 3. Öğrencilerin görüşleri alınır. 4. Öğrencilerden araç-gereçlerini hazırlamaları istenir. 5. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir.Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler sınıf mevcuduna göre 4-5 kişilik gruplara ayrılır. 2. Her grup kendi içinde görev dağılımı yapar [malzemeleri düzenleme, çizim yapma, renklendirme,(paspartu) ve etiketleme vb.]. Duruma göre bu görevlerden bazıları grup üyelerinin hepsinin katılımıylada gerçekleştirilebilir. 3. Masaldan yola çıkarak bir salyangoz resmi çizilir ve renklendirilir. 4. Görsel çalışmalar renklendirilirken su bazlı boyalar (parmak boya, sulu boya, guaj boya vb.) veyapastel boyayı tercih edebilecekleri söylenir. 5. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri göz önünde bulundurulur (s. 195). Uygulamasonrası malzemelerin toparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 6. Tercih edilen boyaların kullanımı hakkında gerekli rehberlik yapılır (bk. s. 183). 7. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 8. Yapılan tüm çalışmalara öğrencilerin isimleri yazılarak sınıf/okul panolarında sergilenmesi sağlanır. 9. Çalışmalar sergilendikten sonra ürün dosyasına konur. 47
  • 161. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcudu, etkinliğin uygulanış şekli vb. ne uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih Tarih 1. Kontrol 2. Kontrol ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Yaptığı araştırmayı arkadaşlarıyla paylaştı. 3. Konuya uygun malzemeleri getirdi. 4. Malzemeyi konuya uygun olarak kullandı. 5. Grup arkadaşlarıyla uyum ve iş birliği içinde çalıştı. 6. Farklı uygulama yöntemleri denedi. 7. Temiz ve düzenli çalıştı. 8. Malzemeleri israf etmedi. 9. Konuya uygun ürün çıkardı. 10. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirdi. 11. İş bitiminde ortamı temiz ve düzenli bıraktı. Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 48
  • 162. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :1 Süre : 4 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanat Kültürü (GSK), Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 3. Doğayı sevmeyi ve ona saygı duymayı görsel olarak ifade eder (GSK). 4. Doğadan çeşitli nesneler seçerek görsel tasarımlar yapar (GSK). 5. Kendi yaşam alanını düzenlerken doğal çevreyi korumanın gerekliliğini kabul eder (GSK). 6. Evini, odasını, okulunu, sınıfını düzenli ve temiz tutmanın önemini kabul eder (GSK). 7. Çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : İnşa, kolaj, renkli resim teknikleri Yöntemler : Soru-cevap, gösterip yaptırma, drama, gezi ve gözlem, grup çalışması, benzetmeA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğretmen strafor (köpük), toplu iğne, sprey boya (vernikli) gibi araç-gereçleri uygulamada (inşa)kullanılmak üzere hazırlar. b) “Doğal çevrenin korunması” konusunda doküman (CD ve görsel materyaller) toplar. c) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. ç) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemlerini alır (bk. s. 195). d) “Orman” konulu bir şiir belirler.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) “Ormanda yaşam” konusu ile ilgili düşünmeleri istenir. Var olan tüm canlıları (hayvanları,bitkileri vb.) hayallerinde canlandırmaları ve daha sonra da bu canlıların arasındaki ilişkileri anlatmalarısağlanır. b) Bu uygulamanın ardından öğrencilerden kendilerini birer ağaçmış gibi düşünmeleri istenir.Öğretmen öğrencilerinden ağaç rolünü oynamalarını istemeden önce sınıfın ortasına gelir ve “ağaçmışgibi” durur. Ağaç olduğunu söyler. Bir ağacın yaşam öyküsünü kendi hazırladığı bir metinle anlatır.Öğretmenin ardından öğrenciler rüzgâr, kuş, ağaç altında oynayan çocuklar, yaprak vb. rollericanlandırırlar. Öğretmen rehberliğinde birkaç gönüllü öğrenci, ağaç rolünde “kendi yaşam öyküsünü”anlatır. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Dallar, yapraklar, ağaç kabukları, tutkal, kozalak, kuş maketleri (zorunlututmamak kaydıyla), rafya, renkli kartonlar, sulu boya, kurşun kalem, kâğıt makası vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B.UYARANLAR (MOTİVASYON) Öğretmen “orman” konulu bir şiiri müzik eşliğinde öğrencilere okur. 49
  • 163. Ağaç Diyor ki Ben küçücük bir ağacım, Kuşlar mutlu şarkısını Yurdumun bir bahçesinde, Hep dalımda söylerler, Topraklar tüterken görün, Şen arılar vızır vızır, Dallar da çiçeklensin de. Kokuma koşup gelirler. Her şeyimle yararlıyım, Sakın sakın dalımızı, İnsanoğluna dünyada, Çocuklar çekip kırmayın. Çiçeğim, yaprağım, gölgem Çakınızla gövdemizde İri dallı zerdalimle. Derin yaralar açmayın. Halim YağcıoğluC. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğretmen orman yaşantısı ve ağaçlar hakkında (Ağaç Diyor ki) şiiri okuduktan sonra öğrencilereaşağıdaki yönergeyi uygular: a) Öğrenciler ağaçlar gibi dizilir (Hedef öğrencilerin ağaç olarak yaşayabilmeleri için bir diğerağacın kapladığı alanı gözetmeleri gerektiğini fark etmelerini sağlamaktır.). b) Öğrencilerin bir kısmı ağaç rolü oynamaktan çıkarılıp aşağıdaki varlıkları canlandırmak içingörev dağılımı yapılır: Kuş, sincap, kaplumbağa, kartal, tilki, tavşan, kelebek vb. (Hedef, ağaçlarınüstünde yaşayan diğer canlıların da bir yaşam alanı olduğunu fark etmelerini sağlamaktır.) c) “Tüm canlılar nefeslerini tutsun ve içinden beşe kadar saysın.” komutu verilir. Daha sonranefes alabilecekleri söylenir (Amaç, yaşayabilmek için nefes almanın önemini kavratmaktır.). Öğrencilere“Bir süre daha nefes almazsak ne olur?” sorusu yöneltilir, öğrencilerden gelen cevaplar üzerine canlılarınyaşaması için nefes alıp vermenin önemine değinilir. ç) Çevrelerindeki ağaçtan yapılmış eşyaları söylemeleri istenir. d) Bir “sınıf ağacı” yaptırılır.Ç. UYGULAMA 1. Öğretmen, plaka hâlindeki straforu keserek ve birbirine ekleyerek ağacın gövdesini oluşturur.Bu gövdeyi daha önceden hazırlanan bir karton kutunun üzerine öğrencilerin de yardımıyla sabitler.Sabitlenen gövdeye öğrencilerin de görüş ve yardımlarını alarak dallar ekler. 2. Öğrenciler eklenen bu dalların üstüne çevrelerinden topladıkları ağaç kabukları, yapraklar, uzunlukısalı dal parçaları vb. gerçek materyalleri öğretmen yardımıyla yapıştırırlar. 3. İsteğe göre renkli kartonlara ağaç yaprakları veya meyveleri de çizilip boyanarak ağaca eklenir. 4. Ağaç dalları üstüne, kuşlar, kelebekler vb. figür maketleri hazırlanarak ya da hazır var ise yuvalarıda yapılarak yerleştirilir. 5. Öğretmen, maketlerin yerleri belirlendikten sonra ağacı öğrencilerin olmadığı bir zamanda spreyboya ya da vernikle dayanıklılığını arttırmak üzere kaplar. Ağaç kuruduktan sonra (kuş maketi, yaprak,kozalak vb.) yerleştirilir. 6. Öğrencilerle birlikte ağaca farklı renklerdeki rafya, kurdele vb. materyaller de eklenerek ağaçsüslenir. 7. Ağaç, sınıfta eğitim-öğretimi engellemeyecek bir yere yerleştirilir. 8. Zaman içinde öğrenciler okuma yazma öğrendikçe duygu, düşünce ve eleştirilerini bir kâğıdayazarak yine kendilerinin hazırlayacağı kapalı zarfın içine koyarak ağaca iliştirebilirler. Belli aralıklarlabu notlar sınıfça açılıp okunabilir. 9. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 10. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 50
  • 164. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih Tarih 1. Kontrol 2. Kontrol ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Ormanda yaşam konusunda duygu, düşünce ve izlenimlerini arkadaşlarıyla paylaştı. 2. Doğadaki canlıları canlandırmada aktif rol aldı. 3. Konuya uygun malzemeleri getirdi. 4. Doğadan topladığı dal, ağaç kabukları vb. malzemelerle ağaç modelinin hazırlanmasında çalıştı. 5. Temiz ve düzenli çalıştı. 6. Malzemeleri israf etmedi. 7. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirmede arkadaşlarıyla iş birliği yaptı. Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 51
  • 165. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :1 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı: Müze Bilinci (MB), Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 3. Müze, sanat galerisi, ören yeri, tarihî eser, anıt vb. ile ilgili izlenimlerini paylaşır (MB). 4. Müzeler, sanat galerileri, ören yerleri, anıtlar ve çevresinden edindiği izlenimlerle görsel tasarımlar yapar. 6. Duygu, düşünce ve izlenimlerini çeşitli görsel sanat teknikleriyle ifade eder (GSB). 7. Görsel çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri Yöntemler : Soru-cevap, gösterip yaptırma, drama, gezi-gözlemA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğretmen, öğrencileri müze, sanat galerisi, ören yeri, tarihî eser, anıt vb. yerlerden hangisinegötürmeyi planlamış ise gezi öncesi ziyaret eder. b) Gezi programı oluşturur. Oluşturduğu programı yasal çerçevede işleme koyar. c) Müze gezisi öncesi, müze ziyareti esnasında ve sonrasında yapılacak çalışmaları planlar. ç) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemlerini alır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere bir hafta öncesinden müze, sanat galerisi, ören yeri, tarihî eser, anıt vb. yerlerdenbirinin ziyaret edileceği söylenir. b) Okul, sınıf ve evde uyulması gereken kuralların neler olduğunu düşünmeleri için yeterli zamanverilir. Daha sonra, sınıfta bu konular üzerinde küçük tartışmalar ve bilgi alışverişi yapılır. c) Tıpkı okul, sınıf ve evde uyulması gereken kurallar olduğu gibi toplu yaşam alanlarında da uyulmasıgereken genel kurallar olduğu öğretmen tarafından vurgulanır. ç) Müzelerde sessiz olmanın müze ve galerilerde eserlere dokunulmaması gerektiğinin, açık alanlardada birlikte gruptan kopmadan hareket etmenin çok önemli olduğu hatırlatılır. Bu davranışları kazandırmakiçin de küçük bir canlandırma yapılır. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik), fırça, su, su kabı veya pastelboya, resim kâğıdı/resim defteri, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası,yapıştırıcı. Temizlik gereçleri: Öğrencilerden, sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucuönlük vb. getirmeleri istenir.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) Gezi Öncesi Öğretmen yakın çevresinde yer alan sanat galerisi, ören yeri, tarihî eser, anıt vb. yerlerin ziyaretedilmesi sırasında uyulması gereken kurallar hakkında öğrencilere “kırkayak” oyununu oynatır. Oyundabirlikte ve dağılmadan hareket etmenin önemine değinilir. Öğretmen oyunun ilk denemesinde liderkonumundadır ve kırkayağın başıdır. Kırkayağın bedenini ise öğrenciler oluşturur. Öğrenciler birbirlerineel ele tutuşarak bağlanırlar. Öğretmen öğrencilere bulundukları yeri unutmamaları için ayak numarasıverir. Gövdenin kopmaması için dikkatli olmaları, sabit hızla ve kırkayağın başının komutlarına göre 52
  • 166. hareket etmeleri gerektiği öğrencilere sık sık hatırlatılır. Bu şekilde ilk önce sınıfın içinde -sessiz birşekilde- sıraların arasında dolaşırlar. Burada amaç, herhangi bir sıraya, ortada bulunan herhangi bircisme temas etmeden ve gruptan kopmadan yürümektir. Daha sonra tenefüs zili çaldığında öğrencilerdiğer öğrencilere çarpmadan ve onların grubu bozmalarına izin vermeden tüm okulu dolaşırlar. Günboyunca her tenefüste lider değiştirerek oyunu tekrar etmeleri istenir.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA Gezi Süresince 1. Öğrencilerin en çok beğendikleri ya da dikkatlerini çeken her bir eser etrafında halka olmaları sağlanır. 2. Rehber eşliğinde o eserlere ilişkin bilgi alışverişinde bulunulur. 3. Öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilerek birikimlerini paylaşmaları sağlanır: a) Bu çalışmaları/eserleri nasıl buldunuz? Beğendiniz mi? Beğenmediğiniz yönler nereler? b) Beğendiğiniz eser üzerinde şekiller var mı? Varsa neye benzemektedir? c) Eser üzerindeki şekilleri başka nesneler üzerinde de gördünüz mü? ç) Sizler de böyle çalışmalar yapmak ister misiniz? 4. Öğrencilerin görüşleri dinlenir. 5. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir.Ç. UYGULAMA Gezi Sonrası 1. Gezi yapılan yer hakkındaki öğrenci görüşleri dinlenir. 2. Birkaç öğrenci tarafından gezi özetlenir. 3. Her öğrenci zihninde kalan eseri ya da eserleri renkli kartonlar üzerine dilediği boya malzemesiile resimler. 4. Öğretmen yardımıyla resimler siyah fon kartonun üzerine yapıştırılır. 5. Resimler etiketlenerek okul panolarında ya da uygun alanlarda sergilenir. 6. Çalışmalar sergilendikten sonra ürün dosyasına konur. 53
  • 167. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini, ölçütünkarşısına “ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih Tarih 1. Kontrol 2. Kontrol ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Gezi öncesi oynanan oyunun kurallarına uygun davranışlar sergiledi. 2. Müze rehberiyle esere ait bilgi alışverişinde bulundu. 3. Gezi esnasında kurallara uygun davrandı. 3. Gezilen yer hakkındaki düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaştı. 4. Yaptığı araştırmayı arkadaşlarıyla paylaştı. 5. Malzemeyi konuya uygun olarak kullandı. 7. Farklı uygulama yöntem ve teknikleri denedi. 8. Konuya uygun ürün çıkardı ve okul ortamında bir müze köşesi hazırlamada etkin rol aldı. 9. Malzemeleri israf etmedi. 10. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirdi. 11. İş bitiminde ortamı temiz ve düzenli bıraktı. Notlar .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... 54
  • 168. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 2. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Çeşitli sanat alan- 1, 7. Kukla Tiyatrosu [!] Tercih edilen araç- larının şarkı, türkü, şiir, Öğrenciler yaptıkları çeşitli kuklaları oynatırlar. Ellerine geçirdikleri eski ama gereçler en az bir ders öykü, masal, anı gibi tür- temiz, açık renkte bir çoraba düğmeler, minik kumaş parçaları, ipler yapıştırarak öncesinden öğrencilere lerinden yararlanarak ya da boyama yolu ile yüz unsurları yaparlar. Yün ipleri yapıştırarak saçları bildirilmeli, araç-gereç görsel çalışmalar yapar. oluştururlar. Ayrıca kese kâğıdı ile aynı yöntemle veya yüz unsurlarını kesip ve teknik seçiminde 2. Çevresinden doku çıkararak el kuklaları oluşturabilirler. Her kukla için değişik sesler uydurarak öğrencilerin ilgi ve istek- örnekleri göstererek kuklaları diledikleri gibi konuşturabilirler. leri dikkate alınmalıdır. çeşitli yüzeylerde değişik 1, 7, 8. İzindeyiz 2. Doku: Bir nesnenin malzemelerle farklı doku Öğretmen, öğrencilerden görsel çalışmalarında kullanmak üzere Atatürk yapı özelliklerine bağlı, çalışmaları yapar. fotoğrafları getirmelerini ister. Sınıfta Atatürkün anıları, sözleri, Atatürk ile onun tümünü kapsayan ilgili şiirler okunur; şarkılar, marşlar söylenir. Öğrenciler getirdikleri fotoğraflardan 3. Basit geometrik şekil- veya temsil eden; görü- Atatürkün olduğu bölümleri düzgünce keserek kâğıt yüzeyinde diledikleri yere leri tanır. lebilen, dokunulabilen yapıştırırlar. Daha sonra duygu ve düşüncelerini anlatan renkli bir “kolaj” 4. Basit geometrik görsel ve dokunsal etki. yaparlar. Ardından çalışmalarını sergilerler. şekilleri görsel çalışmala- 3. Basit Geometrik 2, 5, 7. Gökyüzündeki Uçurtmalar rında kullanır. Şekiller: Kare, daire, Öğrenciler, gökyüzünde gördükleri hakkında konuşturulur. Daha sonra onlardan 5. Ana ve ara renkleri bir “gökyüzü” resmi yapmaları ve gökyüzünü diledikleri şekilde renklendirmeleri üçgen, dikdörtgen vb. tanır. istenir. Öğrenciler, sarı, kırmızı ve mavi renkli kâğıtlardan büyüklü küçüklü 5. Ana Renkler: 6. Yığma, dizme ve parçalar yırtarlar ve bu parçaları uçurtma olarak gökyüzü üzerine serpiştirirler. Doğada saf hâlde bulu- yerleştirme işlemlerini Ellerine verilen atık ipleri yapıştırarak veya kalemlerle, boya malzemeleriyle nan renkler: yapar. çizerek uçurtmalara ip yapabilirler. Sarı, kırmızı, mavi 7. Duygu, düşünce ve 2. İz Bırakma Oyunu Ara Renkler: Ana izlenimlerini çeşitli görsel Öğrenciler, yoğurma malzemelerini bir yüzey üzerine yaydıktan sonra çeşitli renklerin birbiriyle karışı- sanat teknikleri ile ifade nesneleri basarak farklı doku etkileri elde edebilirler. mından elde edilen eder. 2. Dokuların Dansı renkler: 8. Çalışmalarını sergile- Parmak boyayı yüzeye yaydıktan sonra eski tarakları çeşitli yönlerde hareket Sarı+Kırmızı= Turuncu mekten ve bu duyguyu ettirerek kazıma yaparlar. İsterlerse başka bir kâğıdı, oluşan dokunun üzerine Sarı+Mavi= Yeşil çevresindekilerle paylaş- kapatıp kaldırarak baskısını alabilirler. Aynı işlemi tarak yerine parmaklarıyla Kırmızı+Mavi=Mor maktan haz alır. da yapabilirler. Ayrıca parmak boyayı yüzeye yaydıktan sonra parmaklarını sürekli olarak bastırıp kaldırarak boya toplanmalarından ve oluşan izlerden55 ilginç doku etkileri ortaya çıkarabilirler. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 169. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 2. Paylaşılan Dokular 4. Türkçe dersi, Belirgin dokulu kumaş parçaları, eski danteller, örgü bezler ve kabartma “Görsel Sunu” öğrenme muşamba örtüler, damarları belirgin yapraklar gibi çeşitli dokulara sahip alanı, “Bilgi, düşünce ve objeler sınıfa getirilir. Öğrencilerin bu objeleri birbirleri ile paylaşmaları sağlanır. izlenimlerini resim sem- Daha sonra, seçilen objeler boya malzemeleri ile renklendirilerek baskı bol kullanarak görsel- çalışmaları yaptırılabilir. leştirir.” 3, 4. Renkli Kağıtlarla Oyun 7. Türkçe dersi, Öğrenciler çeşitli renkli kâğıtları, geometrik şekiller hâlinde kâğıt makasıyla “Görsel Sunu” öğrenme (ucu küt makas) büyüklü küçüklü keserek bir yüzey üzerinde diledikleri alanı, “Duygu, düşünce biçimde düzenleyerek yapıştırırlar. İstedikleri yerlere, geometrik biçimler ve bilgilerini görselleş- kazandırdıkları nesneleri boyayıp karton baskı, sebze baskısı vb. yaparak tirmede renkleri kullanır.” çalışmayı tamamlayabilirler. 3, 4. Matematik dersi, 3, 4. Misafircilik “Geometrik Cisimler ve Öğrenciler, geometrik biçimlere sahip çeşitli düğmeleri vb. nesneleri kullanarak Şekiller” alt öğrenme yüzey üzerinde diledikleri gibi düzenleme yaparlar. Çeşitli renk ve kalınlıklarda alanı, “Kare dikdörtgen, iplikleri geometrik nesneler arasında dolaştırarak “misafircilik” oynayabilirler. üçgen ve çember model- leri oluşturur.”56 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 170. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 3, 4, 6, 7, 8. Hayalimdeki Yer 7. Öğretmen öğrenciyi Öğrenciler gruplara ayrılır. Hayallerindeki oyun bahçesi ya da herhangi bir mümkün olduğunca çok mekânı oluşturmak üzere hazırlık yaparlar. Bu çalışma için çeşitli kutular ve ç e ş i t l i m a l ze m e ve karton rulolardan (kâğıt havlu, tuvalet kâğıdı rulosu, alüminyum folyo ve teknikle tanıştırmalıdır. streç film ruloları gibi) yararlanabilirler. Büyük bir fon kartonu üzerine büyüklü küçüklü, uzunlu kısalı karton kutularla binalar oluştururlar. Binaları yapıştırmadan önce isterlerse pencere, kapı vb. unsurları oyarak çıkartırlar. Hazırladıkları bu binaların üzerine ya da etrafına karton rulolardan yaptıkları tüp geçitler, çocuk parkı oyuncakları, kaydıraklar, tüneller, taşıma araçları vb. nesneleri yapıştırarak yerleştirirler. Artık iplerle, rafyalarla yollar yapabilir; kalan boşlukları, çalışmada kullanmak istedikleri diğer objeler ve figürlerin renkli resimlerini yaparak tamamlayabilirler.57 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 171. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Yaşadığı çevrenin 1. Eşyalarımı Düzenliyorum [!] Tercih edilen araç-gereçler en az düzenlenmesine ilişkin Öğrencilerden, kendi eşyalarını sıralarının üzerinde rastgele bir ders öncesinden öğrencilere olumlu ve olumsuz yerleştirmeleri, daha sonra bunun sonucunda meydana gelen bildirilmeli, araç-gereç ve teknik seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve istekleri örnekler verir. düzensizliğe karşı duygu ve düşüncelerini ifade etmeleri istenir. dikkate alınmalıdır. 2. Beğendiği sanat Ardından, öğrenciler eşyalarını yeniden düzenlerler ve görüşleri 5, 6. Eserde gördüğü renkler, çizgiler, eserleri veya kendi alınır. dokular, şekiller vb. görsel unsurları çalışmalarıyla bulunduğu 1, 2, 3, 4. Çevremizi Temiz Tutalım sayar ve bunlardan hoşlanıp hoşlan- ortamları güzelleştirir. Kart, broşür, fotoğraf vb. görsel materyallerden de yararlanılarak madığını sebepleriyle ifade eder. 3. Çevresindeki kirliliği “güzel veya kirli çevre” örneklendirilir. “Nasıl bir çevre güzeldir?” (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (1, ve düzensizliği konulu tartışma ile öğrencilerin fikir alışverişinde bulunmaları 3, 4. Kazanım, 2. Konu) onaylamadığını görsel sağlanır. Çevrelerinde kirli ve temiz buldukları yerleri ve bunun 3. Rehberlik ve Psikolojik Danışma,18. sanatlar yoluyla ifade nedenini söylemeleri sağlanır. Öğrencilerden, “kirli-temiz çevre”, 1, 2. Hayat bilgisi dersi, “Okul Heye- eder. “düzenli-düzensiz çevre, okul, sınıf” konulu görsel tasarımlar canım” teması, “Okul ve sınıf eşyalarını 4. Güzel bir çevrede yapmaları istenebilir. Öğrenciler, yaptıkları bu çalışmalar ve neden özenli kullanması gerektiğini açıklar.”, “Okulu, öğretmeni ve arkadaş- yaşamanın önemini edindikleri sanat eserleri ile yaşadıkları mekânı güzelleştirirler. ları ile ilgili duygu ve düşüncelerini kavrar. 5, 6. Anne ve Çocuk zaman içerisinde nasıl değiştiğini görsel 5. Eserde gördüğü Sınıfa, Neşet Günalın “Anne ve Çocuk” isimli tablosunun materyaller tasarlayarak açıklar”; “Dün unsurları görsel açıdan röprodüksiyonu getirilir. Eser, öğrencilerin görebileceği bir yere - Bugün-Yarın” teması, “Yaşadığı çevreyi değerlendirir. asılır. Çeşitli sorular sorularak öğrencilerin eserdeki obje ve temiz tutmasının kendi sağlığı ve 6. Gösterilen eserde figürlerin özelliklerini söylemeleri sağlanır. Ardından, eserde gelişimiyle ilişkili olduğunu kavrar.” beğendiği ve kullanılan beğendikleri veya beğenmedikleri nesne ve figürleri, 3. Hayat bilgisi dersi, “Dün - Bugün beğenmediği unsurları renkleri söylemeleri; bunların neden hoşlarına gittiğini veya Yarın” teması, “Yaşadığı çevreyi temiz nedenleri ile ifade eder. gitmediğini açıklamaları ve esere isim vermeleri istenir. Daha tutmasının kendi sağlığı ve gelişimiyle ilişkili olduğunu kavrar.” 7. Gösterilen eserden sonra eseri içselleştirerek “Ben olsaydım…” ile başlayan cümleler 3. Türkçe dersi, “Görsel Sunu,” yola çıkarak duygularını, kurmaları sağlanır. Edindikleri izlenimlerden yola çıkarak görsel öğrenme alanı, “Bilgi düşünce ve düşüncelerini, hayallerini sanat çalışmaları yaptırılabilir. izlenimlerini resim, şekil ve sembol ve izlenimlerini ifade kullanarak görselleştirir.” eden görsel tasarımlar 5, 6. Türkçe dersi, “Konuşma” yapar. öğrenme alanı, “Konuşmalarında58 betimlemeler yapar.” :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 172. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Müze, sanat galerisi, 1, 2. Müzemize Hoş Geldiniz! [!] Tercih edilen araç-gereçler en az ören yeri, tarihî yapı, Öğrencilerden en sevdikleri eşyaları sınıfa getirmeleri istenir. bir ders öncesinden öğrencilere anıt vb. yerlerin kural- Getirilen eşyaların kime ait olduğu, ne zaman alındığı, hangi bildirilmeli, araç-gereç ve teknik larına uygun davranır. malzemeden yapıldığı hakkında notlar yazılarak sıraların üstüne seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve 2. Müzedeki ve sanat yerleştirilir. Öğrenciler arasında müze ziyaretçileri ve görevlileri istekleri dikkate alınmalıdır. galerilerindeki eserlerin, olarak iş bölümü yapılır. Eserlere dokunmamak, sessizlik gibi 1, 2, 3, 4. İmkân dâhilinde ve Ören yerlerinin, tarihî müzede uyulması gereken kurallar hatırlatılarak bir müze ziyareti “Müzeler Haftası” (18 - 24 Mayıs) yapıların, anıtların vb. canlandırılabilir. kapsamında, yakın çevrede bulunan önemini kavrar. 3. Müze, sanat galerisi, 1, 2, 3. Müzemize Davetlisiniz bir müze, ören yeri, tarihî eser veya ören yeri, tarihî eser, Öğrencilere, oluşturulan müze ile ilgili, baskı ve kolaj tekniklerini anıt ziyaret edilmelidir. anıt vb. ile ilgili görsel kullanabilecekleri bir posta kartı veya davetiye hazırlatılabilir. [!] Yakın çevrede müze veya ören tasarımlar yapar. yerine ziyaret gerçekleştirilemediği 4. Ülkemizin müze, ören takdirde, sınıf içerisinde müzeyi yeri, tarihî eser, anıt vb. tanıtıcı görsel dokümanlar ve zenginliklere sahip materyaller incelenmelidir. olmasından gurur duyar. Bütün öğrenme alanlarında açık uçlu sorular, derecelendirme ölçekleri, kontrol listeleri, öz değerlendirme ve grup değerlendirme formları, gözlem formları, proje ödevleri, süreç dosyası vb. kullanılarak değer- lendirme yapılabilir.59 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 173. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf : 2 Süre : 8 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 5. Ana ve ara renkleri tanır (GSB). 8. Çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri Yöntemler : Soru-cevap, gösterip yaptırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğretmen her bir kenar uzunluğu 7,5 cm olan altıgen şeklinde karton şablon hazırlar. b) Sarı, kırmızı ve mavi renklerde toz boya ya da kumaş boyası getirilir. c) Altı şeffaf su bardağının sınıfa getirilmesi sağlanır. ç) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır. (bk. s. 195) e) Değerlendirme ölçütleri önceden hazırlanarak öğrencilere bildirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere “Sınıfımızın/odanızın hangi renk olmasını isterdiniz?” sorusu yöneltilir. b) Öğrencilere “Siyah-beyaz bir dünya nasıl olurdu?” sorusu yöneltilir ve renkler ve renklilik hakkındadüşünmeleri; düşündüklerini sözle ifade etmeleri sağlanır. 2.2. Teknik HazırlıkAraç ve gereçler : Toz boya, kurşun kalem, resim kâğıdı, kâğıt makası, cetvel, tutkal, vb.Temizlik gereçleri : Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON)Öğretmen “Gökkuşağı’nın Hikâyesi”ni öğrencilere okur. GÖKKUŞAĞININ HİKÂYESİ Dünyanın bütün renkleri bir araya toplanmışlar ve hangi rengin en önemli, en özel olduğunu tartışmayabaşlamışlar. Yeşil söze başlamış: “Elbette ben en önemli rengim. Ben yaşamın ve umudun rengiyim! Çimenler,yapraklar, ağaçlar için seçilmişim. Yeryüzüne şöyle bir bakın, her taraf benim rengimle kaplı.” Mavi oradan atılmış: “Sen sadece yeryüzünün rengisin, ya ben? Ben hem denizin hem gökyüzününrengiyim. Gökyüzündeki mavi insanlara huzur verir ve huzur olmadan da siz hiçbir şey yapamazsınız!” Sarı söze karışmış: “Siz dalga mı geçiyorsunuz? Ben güneşin rengiyim, bu dünyaya sıcaklık verenim.Ben olmasam hepiniz soğuktan donardınız!” Turuncu onun sözünü kesmiş: “Ya ben? Ben direncin ve sağlığın rengiyim. İnsanın yaşamasıiçin gerekli vitaminler benim rengimde bulunur. Portakalı, havucu düşünün. Pek ortalarda görünmeyebilirim,ama güneş doğarken ve batarken gökyüzüne o güzelim rengi veren benim unutmayın!” Kırmızı dayanamayıp söz almış: “Ben hepinizden üstünüm! Ben kan rengindeyim! Kan olmadanyaşam olur mu? Hem ben cesaret ve tehlikenin rengiyim! Savaş ve ateş rengindeyim! Aşk ve tutkubenimledir! Bensiz bu dünya bomboş kalırdı!” Mor ayağa kalkmış: “Hepinizden üstün olan benim! Ben gücün ve asaletin rengiyim. Bütün liderlerve krallar beni seçmişler. Otorite ve bilgeliğin rengi benim. İnsanlar beni sorgulamaz.” Onun yerine 60
  • 174. dinler ve itaat ederler. Ve bütün renkler bir ağızdan konuşmaya devam edip kavgaya tutuşmuşlar. Her biri diğerini itipkakıyor ve “En üstün benim.” diyormuş. Derken bir anda şimşekler çakmaya ve yağmur damlaları gökten inmeye başlamış... Bütün renklerneye uğradıklarını şaşırıp korkuyla birbirlerine sarılmış ve yağmurun sesi duyulmuş... “Bu kavganızınanlamı ne? Bu üstünlük kavganız neden? Siz bilmiyor musunuz ki her biriniz farklı bir görev için varsınız,birbirinizden farklısınız ve her biriniz çok özelsiniz... Haydi, şimdi el ele tutuşup bana gelin!..” Renklerbu sözlerden çok utanmışlar. El ele tutuşup gökyüzüne doğru havalanmışlar ve bir yay şeklinde orayayerleşmişler. Yağmur, “Bundan sonra her yağmur yağdığında siz birleşip bir renk cümbüşü olarakgökyüzünden yeryüzüne doğru uzanacaksınız. İnsanlar sizi gördükçe huzur duyacak güç bulacaklar.İnsanlara yarınlar için bir umut olacaksınız... Gökyüzünü bir kuşak gibi saracaksınız ve size gökkuşağıdiyecekler. Anlaştık mı? Bu yüzden ne zaman dünyamızı yağmur yıkasa ardından gökkuşağı belirir. Bizde gökkuşağındaki o renkler gibi birbirimizden farklı ve hepimiz çok özeliz. Bunun farkında olmalı veuyum içinde yaşamalıyız.” Yılmaz ODABA I (Düzenlenmiştir.) Öğretmen öğrencilerden beğendikleri rengi içinden tutmalarını ister. Öğrencilere sıra ile söz verereko rengin özelliklerini çevrelerinden örnekler vererek açıklamalarını ister.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğretmen renk ve renklerin özellikleri hakkında kısa bir hatırlatma yaptıktan sonra öğrencilereaşağıdaki adımları uygular: • Rengin oluşabilmesi için ışığın olması gerektiğini söyler. • Ana renklerin doğada katışıksız hâlde bulunduğunu belirtir. • Sarı, kırmızı, mavi renkli toz boyaları şeffaf cam bardaklar içinde sulandırarak söyler. • Bir miktar sarı ve kırmızı renk boş bir bardağa aktarıldığında turuncu rengin elde edildiğini gösterir. • Aynı işlemleri sarı-mavi, mavi-kırmızı renkleri için uygular. Boş bir bardakta karıştırdığı renklerleyeşil ve mor ara renklerini de elde eder.Ç. UYGULAMA 1. Öğretmen her bir kenar uzunluğu 7,5 cm olan kartondan yapılmış altıgen şablonu öğrencilerin sıraile resim kâğıtlarına geçirmelerini ister. 2. Her bir köşeden karşı köşeye cetvel yardımı ile doğru çizmeleri istenir. 3. Altı eşit parçaya ayrılan üçgen bölümlere birden başlanarak rakamla numara verilir (1, 2, 3, 4, 5,6 gibi). 4. Tek rakamlı olan üçgenlerin ana renklerle (seçilen boya ile) boyanması istenir. 5. Bir ve üç rakamlarının arasında kalan üçgeni (2 numaralı) bir ve üç rakamınadenk gelen boyaların karışımından elde edilen ara renkle boyamaları sağlanır. 6. İşlemler diğer bölümler için de uygulanır. 7. Merkeze yakın bir yere kalemi hafifçe bastırarak bir çember çizilir (Bunun için 1metal paralar kullanılabilir.). 6 2 8. Ana ve ara renkler elde edildikten sonra ortaya çizilen çembere kadar her 5 3 4köşegen kâğıt makası ile kesilir. 9. Üçgenin her bir dış kenarı orta noktaya bir köşesinden çekilerek yapıştırılır.10. Bu işlem tüm kenarlara uygulanır.11. Ana ve ara renkler ile rüzgârgülü oluşturulur.12. Rüzgârgülü orta noktasından toplu iğne ya da raptiye geçirilerek çubuklara (pipet vb.) monte edilir.13. Rüzgârgülleriyle birlikte hazırladıkları “rüzgârgülü şenliklerine” katılır. 61
  • 175. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “dereceli puanlama anahtarı” kullanılabilir. 2. Bu anahtarda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Dereceli Puanlama AnahtarıAçıklama : Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıylahazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğinizkonusunda size bilgi vermektedir. Anahtardaki ilgili bölümlere “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı ve Soyadı : Dereceler Sınıfı : Çok iyi Orta Yetersiz (5) (3) (1) ÖLÇÜTLER Tam ve doğru Ana ve ara Ana ve ara olarak ana 1. Ana renkleri söyler. renkleri birbi- renkleri doğru renklerin hepsini sayar. rine karıştırır. olarak saymaz. Tam ve doğru Ana ve ara Ana ve ara 2. Ara renkleri söyler. olarak ara renkleri birbi- renkleri doğru renklerin hepsini sayar. rine karıştırır. olarak sayamaz. Ana renkleri Ana renkleri Ana renkleri rüzgârgülünde kullanırken net ve temiz 3. Ana renkleri rüzgârgülünde gösterir. net ve temiz renk kayıpları boyayamaz. boyar. ve kirlenmeler oluşur. Ara renkleri Ara renkleri Ara renkleri rüzgârgülünde elde ederken net ve temiz 4. Ara renkleri rüzgârgülünde gösterir. net ve temiz kirlenmeler elde edemez. boyar. oluşur. TOPLAM GENEL TOPLAMDereceli puanlama anahtarıDereceler orta ve üstü çıkarsa bir sonraki kazanımlar için öğrenciler hazır demektir.Öğrenci bu dereceli puanlama anahtarının uygulanmasında yetersiz bulunursa öğretmen öğrenci ilebirlikte tamamlama eğitimini planlayabilir.Not: Daha üst sınıflarda öğrencinin kendi öğrenmesindeki eksik ve yanlış yönlerin giderilmesine yönelikplanlamanızı yapınız. Notlar ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... 62
  • 176. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf : 2 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 1. Çeşitli sanat alanlarının şarkı, türkü, şiir, öykü, masal, anı gibi türlerinden yararlanarak görsel çalışmalar yapar (GSB). 4. Basit geometrik şekilleri görsel çalışmalarında kullanır. 6. Yığma, dizme ve yerleştirme işlemlerini yapar (GSB). 8. Çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, inşa, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, drama, grup çalışmasıA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Grimm Kardeşler (Jacob Grimm-Wilhelm Grimm)in “Bremen Mızıkacıları” isimli eseri öğrencilereokunmak üzere hazırlanır. b) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. c) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilerden, bir bina, ev ya da benzeri bir mimari yapıyı oluşturan malzemeler ve bu malzemelerinnasıl bir araya gelip bu yapıları oluşturduğu hakkında düşünmeleri istenir. b) Öğrencilerin birikimlerini araştırmalarla desteklemeleri için yeterli süre verilir (Öğrenciler bir haftaöncesinden bu konuda araştırma yapabilirler.). c) Yapılarda olduğu gibi üst üste/yan yana yığma, dizme ve yerleştirme sonucu meydana gelen balpeteği, örümcek ağı, ipek kozalağı gibi bir tekrar sonucu oluşan doğal (insan eli değmeden) yapılarınoluşumu (nasıl oluştuğu) ve bu yapıları oluşturan ana hücrenin şeklini (iplik, ağ, geometrik şekiller)düşünmeleri ve düşüncelerini söylemeleri istenir. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik), fırça, su, su kabı, pastelboya, resim kâğıdı, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası, yapıştırıcı, tutkalvb. (Boyalar seçimliktir.) Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 63
  • 177. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) BREMEN MIZIKACILARI Bir zamanlar yaşlı ve yorgun bir eşek varmış. Sahibinin onu artık daha fazla beslemek istemediğiortaya çıkmış. "En iyisi buralardan gitmek" diye düşünmüş eşek. "Bremende şarkıcılık yaparım. Bazılarıanırmamı pek bir beğenirdi zaten." Böylece bir sabah erkenden yola çıkmış. Bir süre yürüdükten sonraiki büklüm bir köpekle karşılaşmış. "Artık sahibime avda yardımcı olamayacak kadar yaşlandım." demiş,köpek eşeğe. "Sahibim de artık beni beslemiyor." Eşek gülmüş: "Benimle Bremene gelsene şarkıcıoluruz." demiş. Yola koyulmuşlar. Çok geçmeden bir damın üzerinde üzgün oturan bir kedi görmüşler."Çok yaşlandım, fareler bile dalga geçiyorlar." demiş kedi. "Sen de bizimle gel." demiş eşek. "Sesinhâlâ güçlü çıkıyor, şarkı söyleriz Bremende." Bağıra bağıra şarkılar söyleyerek yola devam etmişler. Bir çiftlik evinin yakınlarından geçerken kendiseslerinden yüksek bir sesle irkilmişler. "Kuk-ku-ri-kuuuuuuuuu! Sonum geldi!" diyormuş iri bir horoz.Sonra eşek, köpek ve kediye yana yakıla anlatmış: "Bu akşam sahibimin konukları gelecek. Öylehissediyorum ki beni pişirip yiyecekler." Eşek, "Endişelenme, seninki gibi bir ses bize çok şey katar.Haydi, gel şarkıcı olalım." demiş. Akşam olduğunda hepsi çok yorulmuş. Bir şeyler yemek ve uyumakistiyorlarmış. İlerde penceresinden ışık süzülen bir kulübe görmüşler. Horoz uçup pencereden içeribakmış. "Dört soyguncu görüyorum, nefis bir sofranın başındalar." demiş. "Bir planım var." demiş eşek.Birbirlerinin sırtına tırmanmışlar. En altta eşek, sonra köpek, onun üstünde kedi ve nihayet en tepede de horoz. Pencereye yaklaşıp çıkarabilecekleri en yüksek sesle bağırmaya başlamışlar. "İmdaaaaaat! Bu bir hayalet!" demiş soygunculardan birisi."," Bence bir canavar!" demiş ötekisi. "Bence cadılar bastı!" demiş öteki. "Annemi istiyorum." demiş sonuncusu. Birkaç dakika sonra dört şarkıcımız soygunculardan kalan sofradaymışlar. Geceleyin onlar uyurken soyguncular geri gelmişler. Ama hayvanlar hazırlıklıymış. Soyguncular içeri girer girmez, eşek "Şimdi!" demiş ve saldırıya geçmişler. Soyguncular bir daha hiç dönmemecesine kaçmışlar oradan. Şarkıcılarımız da bu sevimli küçük kulübeye yerleşmişler. Bremene gitmeyi de bir süre ertelemişler ama her gün şarkı söylemeyi unutmuyorlarmış. Eğer bir gün onları dinleme şansınız olursa Bremen sakinlerinin ne büyük bir tehlike atlattıklarını anlamanız güç olmaz. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. “Bremen Mızıkacıları” öğretmen tarafından okunur. 2. Hikâye okunduktan sonra birkaç öğrenci sözel olarak hikâyeyi özetler. Hikâyede geçen hayvanlarınsözleri öğrenciler tarafından tekrarlanır. 3. Öğrencilere örnek resimler ve yaptıkları araştırmalar sonucu yan yana veya üst üste yığma, dizmeve yerleştirme ile oluşmuş doğal ve insan eliyle üretilmiş yapılarla hikâye arasında bir ilişki olup olmadığısorulur. 4. Öğrencilere bu hikâyedeki hayvanları (karakterleri) resimlemek isteyip istemedikleri sorulur. 5. Öğrencilerin görüşleri dinlenir. 6. Öğrencilere hikâye hakkında fikirlerini söyleme ve paylaşma fırsatı verildikten sonra uygulamayapabilmeleri için araç-gereçlerini hazırlamaları sağlanır. 7. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 64
  • 178. Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler dört kişilik gruplara ayrılır. 2. Her gruba, birbirine eşit ebatlarda dört karton kutu kullanacakları ve yaptıkları hayvan figürünübu kartonların üzerine yapıştırıp bu kartonları üst üste koyarak hikâyeyi canlandıracakları uygulamaöncesinde söylenir. 3. Her bir öğrenci grup içinde anlaşarak dört hayvan karakterinden birinin figürünü yapmak üzereiş bölümü yapar. 4. Öğrencilere kullandıkları malzeme ve teknik hakkında gerekli rehberlik yapılır. 5. Biten çalışmalar kuruduktan sonra arkası etiketlenir. 6. Karton yüzeyleri öğretmen yardımıyla el işi kâğıtları ya da fon kartonları ile kaplanır. 7. Kaplanan karton kutunun yüzeyine, yapılan resim yapıştırılır. 8. Hikâye bir kez daha okunduktan sonra hangi figürün altta, hangisinin üstte olduğu konuşulur veöğretmen yardımıyla her grup kendi “Bremen Mızıkacıları” sütununu oluşturur. 9. Daha sonra sınıf mevcuduna göre oluşan bu sütunlar yan yana dizilerek yıldız şeklinde ya daöğrencilerin tercihlerine göre farklı düzen ve formlar oluşturularak sergilenebilir. 10. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgünlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 11. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 12. Mümkünse bu çalışmalar okulun içinde uygun bir alanda çevresi de düzenlenerek sergilenir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih Tarih 1. Kontrol 2. Kontrol ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Konuya uygun malzemeleri getirdi. 3. Malzemeyi konuya uygun olarak kullandı. 4. Örneklerdeki birim tekrarlarını fark etti. 5. Temiz ve düzenli çalıştı. 6. Malzemeleri israf etmedi. 7. Konuya uygun ürün çıkardı. 8. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirdi. 9. İş bitiminde ortamı temiz ve düzenli bıraktı. 65
  • 179. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :2 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı: Görsel Sanat Kültürü, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 5. Eserde gördüğü unsurları görsel açıdan değerlendirir (GSK). 6. Gösterilen eserde beğendiği ve beğenmediği unsurları nedenleri ile ifade eder (GSK). 7. Gösterilen eserden yola çıkarak duygularını, düşüncelerini, hayallerini ve izlenimlerini ifade eden görsel tasarımlar yapar (GSK). 8. Çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon)A. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Namık İsmaile ait “Harman” adlı eserin röprodüksiyonu sınıfa getirilir. b) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. c) Ders ile ilgili gerekli güvenlik ve sağlık önlemleri alınır (bk. s. 195). ç) Değerlendirme ölçütleri önceden hazırlanarak öğrencilere bildirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Ekmeğin serüveni konusunda düşünmeleri istenir (Buğdayın, ekiminden hasatına kadar geçirdiğisüreci anlatmaları istenir.). b) Öğrencilere “Bu süreçte (ekimden hasata kadar) yer alsaydınız katkınız ne olurdu, hangiaşamada bulunmak isterdiniz?” sorusu yöneltilir. c) “Yediğiniz ekmeği üretmek ister misiniz?” sorusu öğrencilere yöneltilir. Günümüz koşullarınıda düşünerek ekmek üretmek için hangi malzemeleri kullanabileceklerini düşünmeleri istenir. Dahasonra bu düşündükleri üzerine öğrencilerin fikir alışverişinde bulunmaları ve düşüncelerini eskizdefterlerine, resim kâğıtlarına ya da resim defterlerine yazı ile ifade etmeleri sağlanır. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik boya), fırça, eskiz defteri, su,su kabı, resim kâğıdı/resim defteri Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Seçilen eserin röprodüksiyonu tahtaya ya da tüm öğrencilerin oturdukları yerden rahatçagörebilecekleri bir yere asılır. 2. Eserin sanatçısının kim olduğu yüksek sesle söylenir (Sanatçı ve eserin yapıldığı dönem hakkındaçok kısa bilgi verilir.). 3. Öğretmen tarafından “Ekmek” isimli şiir öğrencilere okunur. 66
  • 180. Ekmek Çiftçi sürer tarlayı, Bitmedi işler gene Sonra eker buğdayı, Oradan değirmene Boy verir azar azar Buğdayı götürürler Saplar gittikçe uzar. Değirmen taşı döver Ezer un yapar bunu Başaklar olgunlaşır, Su, maya kor yoğurur İçleri dolgunlaşır. Yapar bir güzel hamur, Yazın artınca başak Sonra fırına atar, Sararır her bir başak. Pişirir bize satar. Biçerler ekinleri Şenlenir harman yeri Güzel kokulu ekmek, Olup bitince harman, Olmaz seni sevmemek Ayrılır buğday saptan. Sensin her yemeğe baş, Her yemeğe arkadaş! Hasan Âli YücelC. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Sınıfa getirilen eseri öğrencilerin incelemeleri için yeterli süre verilir. a) Eserde neler görüyorsunuz? b) Eserde ilk dikkatinizi çeken nedir?Neden? c) Eserde hangi renkler en çok kullanılmış? ç) Eserde en çok hangi şekiller kullanılmış-tır (dikdörtgen, kare, üçgen vb.)? d) Eserdeki figürler neler yapıyor? e) Eserde zıtlıklar (renk, doku, şekil vb.)kullanılmış mı? Nerelerde ve nasıl kullanılmış? f) Eserde neleri sevdiniz/sevmediniz?Niçin? g) Bu eser sizce neden önemli olabilir? Namık İsmail, “Harman” 2. Öğrencilerin görüşleri dinlenir. Görüşler öğretmen tarafından konu, renk, figür gibi unsurlara göredeğerlendirilir. Bu eserin neden önemli olduğu konusunda öğrenci görüşleri dinlenirken öğretmeninsanat tarihimizde yeri olan bu eseri sevip sevmemek konusunda herkesin özgür olduğunu ancak bueserin “sanat eseri” niteliği taşıdığı için başlı başına bir “değer” olduğunu vurgulaması gerekir. 3. Öğrencilere eser hakkında fikirlerini söyleme ve paylaşma fırsatı verildikten sonra onlardanuygulama yapabilmeleri için araç ve gereçlerini hazırlamaları istenir. 67
  • 181. Ç. UYGULAMA 1. Her öğrenci günümüz koşullarını da gözeterek hayalinde üretip yazıya döktüğü ekmeği, yazdığıkompozisyondan yola çıkarak “ekmeğin serüveni” konulu bir resme dönüştürür. 2. Öğrenciler yaptıkları resme kompozisyonlarını, şiirlerini ya da “ekmek” ile ilgili düşüncelerini küçüknotlar hâlinde yazarak bir zarf içinde eklerler (Zarfı resmin arkasına yapıştırıp notlarını, şiirlerini yada kompozisyonlarını bu zarfın içinde muhafaza edebilirler.). 3. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 4. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 5. Yapılan tüm çalışmaların etiketlenerek sınıf/okul panolarında sergilenmesi sağlanır. 6. Sergilenen çalışmalar, sergi sonrasında ürün dosyasında muhafaza edilir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Derecelendirme ölçeğinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi, öğretmen tarafındansınıf mevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Eserde gördüğü unsurları söyledi. 2. Eseri beğenip beğenmediğini sebepleri ile söyledi. 3. Resim için uygun malzemeyi seçti ve kullandı. 4. Resminde özgün kompozisyonlar oluşturdu. 5. Çalışmalarını sergilemeye hazır hâle getirdi. 6. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM 68
  • 182. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 3. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Çeşitli sanat alanlarının şarkı, türkü, 1. “Ilgaz” [!] Tercih edilen araç- şiir, öykü, masal, anı, efsane gibi tür- Öğrencilere, “Ilgaz” şarkısı söylenir. Şarkı söylendikten sonra gereçler en az bir ders lerinden yararlanarak görsel çalışmalar hayallerinde canlandırdıklarını söylemeleri istenir. Hayallerinde öncesinden öğrencilere bildi- yapar. canlandırdıklarını resmetmeleri istenir. rilmeli; araç-gereç ve teknik 2. Oyunlarında kullandıkları çizgi çeşit- 2. “Oyunlarımda Çizgi” seçimlerinde öğrencilerin ilgi lerinden örnekler verir. Öğrencilere hangi oyunlarında çizgileri kullandıkları sorulur. Sek ve istekleri dikkate alınma- 3. Oyunlarla çizgisel çalışmalar yapmak- sek oyunu, çizgi bulmaca, futbol sahası çizgileri gibi oyun alanlarına lıdır. tan haz alır. ait çizgileri hatırlamaları sağlanır. Daha sonra öğretmen, atladıkları 3. Öğrencilerin konuyu kav- 4. Kendi yaptığı çalışmalarda, sanatçıların ip, bellerinde çevirdikleri çember ve tırmandıkları ağaç dalları vb. rayabilmesi için tel, ip, elek- eserlerinde ve günlük yaşamında çizgiye benzeyip benzemediği hakkında öğrencilerin görüşlerini trik direği vb. çizgisel etkiye karşılaştığı çizgi çeşitlerini tanır. alır. sahip nesnelerden örnekler 5. Bir yüzeyde oyunlarla lekeler oluş- 3. “Çiçekli Renkli Dallar” verilebilir. turur. Sınıfa bol miktarda kolları olan kuru bir dal parçası getirilir. Yere 7. Nesnelerin lekesel olarak 6. Geometrik şekillerle görsel tasarımlar gazete kâğıtları serilir. Öğrenciler, grupça, çeşitli renklerde algılanması; ayrıntısız, silüet yapar. hazırlanan tutkallı boya ya da akrilik boyayla kalın fırçalar kullanarak hâlinde algılanması anlamına 7. Nesnelerin görünümlerini lekesel dalları rengârenk boyarlar. Dalların uçlarına minik toplar hâlinde gelir. olarak algılar. hazırlanan oyun hamurları ya da patlamış mısırlar takılır. Leke: Bir yüzey üzerinde, 8. Çalışmalarında çizgi, renk, biçim ve 3. “Çizgisel Nesnelerle Çalışıyorum” yüzeyin renk ve tonundan leke ilişkilerini kullanır. Öğrenciler, bir yüzey üzerine kürdan, kullanılmış kibrit çöpleri vb. daha farklı renk ve tonda 9. Ana ve ara renkleri görsel çalışma- çizgi etkisi yaratan malzemeleri yapıştırarak düzenleme yaparlar. fark edilen daha küçük yüzey. larında kullanır. Dilerlerse çalışmayı boyayarak renklendirebilir ya da kullandıkları 9. Ana Renkler: Doğada saf 10. Renkleri karıştırarak renk zenginliğini malzemeleri önceden boyalara batırabilirler. hâlde bulunan renkler: keşfeder. 5. “Damlatma Oyunu” Sarı, kırmızı, mavi 11. Çevresindeki çiçekler, evler, bitkiler, Resim kâğıdını akan su altına tutarak kova içerisindeki suya Ara Renkler: Ana renklerin kuşlar vb. varlıkları belirleyerek bu daldırıp çıkartarak ya da kalın fırça veya süngerlerle ıslatırlar. birbiriyle karışımından elde varlıkların birer biçimleri olduğunu fark Kâğıdın kurumasına izin vermeden, sulu boya renklerini istedikleri edilen renkler: eder. gibi fırça yardımı ile damlatarak lekesel hoş dağılımlar elde S a r ı + K ı r m ı z ı = Tu r u n c u 12. Çevresinden belirlediği biçimlerden ederler. Aynı çalışma, renkli mürekkeplerle veya su ve toz boya Sarı+Mavi= Yeşil hareketle özgün çalışmalar yapar. karışımından elde edilen boyalarla da yaptırılabilir. Kırmızı+Mavi=Mor 13. Duygu, düşünce ve izlenimlerini 14. Öğretmen öğrenciyi çeşitli sanat teknikleriyle ifade eder. mümkün olduğunca çok 14.Yaptığı çalışmalarını sergilemekten çeşitli malzeme ve teknikle ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaş- tanıştırmalıdır.69 maktan haz alır. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 183. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 5,8. “İzler” Öğrenciler bir kâğıt üzerine renkli mürekkep damlatırlar. Oluşan lekeyi, benzettikleri herhangi bir varlığa dönüştürürler. Örneğin, leylek gövdesine benzettikleri lekeye renkli kalemlerle boyun, gaga, bacak, kuyruk vb. ekleyerek tamamlama yaparlar. Aynı işlem, pek çok lekeyi farklı varlıklara benzeterek tekrarlanır. 7. “Gölge Resimler” Öğrencilere, konuyu pekiştirmek için leke etkisi bol olan mağara resimleri gösterilebilir. 9. “Renkler” Öğrencilerden bir kâğıt üzerine diledikleri gibi düzensiz, serbest biçimler çizmeleri istenir. Daha sonra ana renklerle ve bunları karıştırarak elde ettikleri ara renklerle oluşturdukları serbest biçimleri boyayarak renk araştırmaları yapmaları sağlanır. 9. “Renklerle Oynuyorum” Öğrenciler, resim kâğıdı ya da siyah fon kartonu üzerine sarı, kırmızı ve mavi pastel boyalarla resim yaparlar. Pamuk ya da kâğıt mendili sürterek renkleri yaydıklarında, çeşitli alanlarda ara renklerin oluştuğunu görebilirler. 9. “Renklerin Düğünü” Öğrenciler, karton üzerine mavi, yeşil, mor, sarı, kırmızı, turuncu kurdele rafya ve ipler yapıştırarak sarkaçlı pano düzenlemesi yaparlar. 9,10. “Kâğıt Batik” Öğrenciler, iki ayrı bardak içine birer ana renkten su ve toz boya karışımı hazırlarlar. Kâğıt mendil ya da kâğıt havluyu istedikleri gibi katlar ve katlanmış kâğıdı diledikleri yerinden önce bir renge, sonra da başka bir yerinden diğer renge batırırlar. Bu yolla, kâğıt mendili açtıklarında renklerin çakışan kısımlarında ara renklerin oluştuğunu görebilirler. Diğer ara renkleri de başka mendillerle, aynı yöntemle çıkarabilirler. Ayrıca çalışmalarında, renk ve biçimlerde oluşan70 tekrarları da görebilirler. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 184. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 11, 12, 13. “Heykel Yapıyorum” Öğrenciler, renkli plastik kabloları bükerek insan, hayvan, bitki ya da çeşitli nesnelerin heykellerini yaparlar. 13, 14. “Atatürk Albümü” Öğrenciler, Atatürkün anne ve babasına ait fotoğrafları, Atatürkün asker ve sivil fotoğraflarını bularak sınıfa getirirler. Resim kâğıdı ya da renkli fon kartonlarını aynı boyutlarda kesip üst üste koyarlar. Getirdikleri fotoğrafları, varsa tarih sırasına göre yoksa tahminen sıraya koyarak sayfalara yapıştırırlar. Yapıştırma işleminden sonra kalan boşlukları renkli kalemlerle, çeşitli boya malzemeleriyle diledikleri gibi süslerler. Ardından bu kâğıtları sol ya da üst kenarından delgeçle deldikten sonra, istedikleri renkte bir kurdele geçirerek bağlarlar.71 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 185. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Güzel bulduğu varlık- 1, 2. “Hayvanat Bahçesi” [!] Tercih edilen araç-gereçler en az larla ilgili görsel tasarım- Öğrenciler, çevrelerinde, hayvanat bahçesinde gördükleri ya bir ders öncesinden öğrencilere lar yapar. da televizyondan izledikleri hayvanlardan güzel bulduklarını bildirilmeli, araç-gereç ve teknik 2. Beğenilerdeki farklılığa konu edinen bir kompozisyon yapabilirler. Bunun için renkli seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve saygı duyar. dergilerden çeşitli hayvan fotoğrafları ya da resimleri keserek istekleri dikkate alınmalıdır. 3. Görsel çalışmalarında ya da yırtarak çıkarırlar. Bunları bir yüzey üzerine yapıştırdıktan (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (2. yararlandığı eseri yapan sonra diledikleri yerlere tamamlama resimler yaparlar. Ardından, Kazanım, 3. Konu) sanatçı hakkında bilgi çalışmalarında konu edindikleri hayvanları neden güzel buldukları (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (5. edinir. hakkında konuşurlar. Kazanım, 4. Konu) 4. Gösterilen eserdeki 3, 4, 5, 6. “Lokantada” 1. Öğrencilerin beğenileri ile ilgili renklerin, biçimlerin, Öğrencilere Nuri Abaçın “Lokantada” isimli eserinin görüşlerine müdahale edilmemelidir. figürlerin ve objelerin röprodüksiyonu gösterilir. Öğrencilerden “Eserde hangi renkler 2. Girişimcilik 1. “ Kişiler arasındaki nasıl kullanıldığını açıklar. kullanılmış? Eserde hangi figürler var? Eserde hangi nesneler farklılıkları tanır.” 5. Gösterilen eserle ilgili var? Bu yer neresi olabilir? Orada olmak ister miydiniz? İnsanlar 1. Hayat bilgisi dersi, “Benim Eşsiz duygu ve düşüncelerini ne yapıyor? Eser sizin olsaydı adını ne koyardınız? Eserden Yuvam” teması, "Hayalindeki evi ifade eder. hoşlandınız mı? En çok ne hoşunuza gitti?” gibi sorulara cevap planlar ve sanat yoluyla ifade eder.” 6. Yapacağı görsel sanat vermeleri istenir. Gösterilen resim asıldığı yerden kaldırılır ve 2. Hayat bilgisi dersi, “Okul çalışmalarında gösterilen eserden edindikleri izlenimlerden, eserde beğendikleri herhangi Heyecanım” teması, “Başkalarının eserlerden yararlanır. bir bölümden ya da eserle ilgili duygu ve düşüncelerinden yola duyarlılıklarına saygı göstererek kendi çıkarak görsel çalışmalar yaptırılabilir. ihtiyaçlarını, isteklerini ve görüşlerini 3, 4, 5, 6. “Hareketli Resim Yapıyorum” ifade eder.” Öğrencilere, Jackson Pollockun yaptığı aksiyon resimlerinden 1. Türkçe dersi, “Görsel Sunu” biri gösterilir. Resimdeki renkler, lekeler, çizgiler vb. unsurlar öğrenme alanı, “Bilgi, düşünce ve hakkında öğrencilerin fikirlerini söylemeleri sağlanır. Resimdeki izlenimlerini resim, şekil ve sembol bu elemanların nasıl kullanıldığına bakarak resim değerlendirilir. kullanarak görselleştirir.” Daha sonra, çeşitli renklerde hazırlanmış tutkallı ya da akrilik 3. Türkçe dersi, “Konuşma” öğren- boyalarla damlatma, sıçratma, akıtma vb. yöntemleri kullanarak me alanı, “Konuşmalarında betim-72 kendi resimlerini yapabilirler. lemeler yapar.” :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 186. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Müzedeki eserlerin 1, 4. “200 Yıl Sonra …” [!] Tercih edilen araç-gereçler en az bir ders korunmasının önemini Öğrencilerden, günümüzden 200 yıl sonraki insanların öncesinden öğrencilere bildirilmeli, araç-gereç kavrar. bulacağı bir oda hayal etmeleri ve içine bugün neler ve teknik seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve 2. Müze, sanat galerisi, yerleştirmek isteyeceklerini düşünmeleri istenir. Fikirleri istekleri dikkate alınmalıdır. ören yeri, anıt vb. yerler alındıktan sonra, odanın içine yerleştirmek isteyecekleri 1, 2, 3, 4. İmkân dâhilinde ve “Müzeler ile tarihî eserlerle ilgili eşyalar, yapılar vb. ile ilgili resim çalışması yaptırılır. Haftası” (18 - 24 Mayıs) kapsamında, yakın araştırma yapabilmenin Daha sonra odanın kapısının kilitlendiği, anahtarın bir çevrede bulunan bir müze, ören yeri, tarihî yollarını keşfeder. ağacın dibine gömüldüğü ve aradan 200 yıl geçtikten eser veya anıt ziyaret edilmelidir. Yakın 3. Müzedeki eserlerle ilgili çevrede müze veya ören yerine ziyaret sonra anahtarı tesadüfen bir insanın bulduğu ve odaya gerçekleştirilemediği takdirde, sınıf içerisinde duygu ve düşüncelerini girdiği anlatılır. Ardından, “Sizce bu odaya 200 yıl sonra müzeyi tanıtıcı görsel dokümanlar ve mater- görsel çalışmalarla ifade giren ve karşısında bizim yerleştirdiğimiz yapıları, yaller incelenmelidir. eder. eşyaları vb. gören kişi bizimle ilgili ne gibi bilgiler 1. İnsan Hakları ve Vatandaşlık, 21. “Ortak 4. Ülkemizin müze, ören (yaşadığımız kültür, özelliklerimiz, teknolojimiz vb.) mirasın korunması gerektiğini bilir.” yeri, tarihî eser, anıt vb. edinirdi?” gibi sorular yöneltilir. Alınan cevaplardan zenginliklere sahip yola çıkarak müzelerin kültür mirasımızın koruyuculuğu 1, 2. Hayat bilgisi dersi, “Dün, Bugün, Yarın” teması, “Müzelerden ve tarihî mekân- olmasından gurur duyar. ve yeni kuşaklara aktarımındaki araç olma işlevleri lardan bir eğitim ortamı olarak yararlanır; vurgulanabilir ve müzedeki eserlerin korunmasının nesnelerin müzelerdeki eski hâli ile yeni hâlini önemi kavratılabilir. karşılaştırarak zaman içindeki değişimi kavrar.” 2. “Bilgiye Yolculuk” 2. Türkçe dersi, “Konuşma” öğrenme alanı, Öğrencilerden yakın çevresinde bulunan müze, ören “Görgü kurallarına ve değerlere (millî, manevi, yeri, tarihî yapı, anıt gibi kültür miraslarından bildiklerini kültürel, ahlaki, sosyal vb.) uygun konuşur.”, söylemeleri istenir. Bu eserlerle ilgili bilgilere nasıl “Duygu, düşünce ve hayallerini sözlü olarak ulaşılabileceği sorulur. Farklı sorularla yönlendirilerek ifade eder.” öğrencilerin İnternet ortamından, daha önce gidip gören Bütün öğrenme alanlarında açık uçlu sorular, kişiler ve yetkililer gibi canlı kaynaklardan, gazete, derecelendirme ölçekleri, kontrol listeleri, öz dergi ve broşürlerden, kütüphanelerden yararlanarak değerlendirme ve grup değerlendirme ya da bizzat kendilerinin bu eserlerle ilgili bilgi formları, gözlem formları, proje ödevleri, edinebilecekleri sonucuna ulaşmaları sağlanır. İstenirse süreç dosyası vb. kullanılarak değerlendirme konuyla ilgili, bilgiye ulaşma sürecini kapsayan yapılabilir.73 canlandırmalar yaptırılabilir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 187. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :3 Süre : 8 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 5. Bir yüzeyde oyunlarla lekeler oluşturur (GSB). 7. Nesnelerin görünümlerini lekesel olarak algılar (GSB). 8. Çalışmalarında çizgi, renk, biçim ve leke ilişkilerini kullanır (GSB). 13. Yaptığı çalışmaları sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırma, gösterip yaptırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğrencilere düşünsel ve duyuşsal hazırlıkta dağıtılmak üzere 3-4 tane kalın karton tabaka getirilir. b) Ağaç tutkalı, tutkalı renklendirmek için toz boya (kumaş boyası) ve boya karışımlarını öğrencileredağıtmak için 4-5 tane boş atık kutu, boyaları kaptan alıp kullanmak için öğrenci sayısı kadar uzunçubuklar (açılmamış kurşun kalem, atık çubuklar veya mangal için kullanılan ağaç şişler, çay karıştırmakiçin kullanılan plastik aparatlar vb. olabilir.) getirir. c) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. ç) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. s.195). d) Değerlendirme ölçütleri öğrencilere dersin başında bildirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere aşağıdaki eserler gösterilerek eserler hakkında düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Jackson Pollock “Kompozisyon” W. Baumeister Robert Motherwell “Kozmik Dünya” "Üç Şiir" Bunun için; Bu resimlerde neler görüyorsunuz? Bu resimlerde çizgiler kullanılmış mı, kullanılmışsa (yatay, düz, eğik vb.) nasıl kullanılmış? Hangi renkler kullanılmış? Şekiller neye benziyor? Sizce bu resimler güzel mi? Neden? Bu eserler size ait olsaydı nerede sergilemek isterdiniz? Bu resimlerde en çok dikkatinizi çeken nedir? Siz de bunlara benzer bir çalışma yapmak ister misiniz?sorularına cevap aranır. 74
  • 188. Öğrencilerin düşünceleri dinlenir ve ardından karton tabakalar sınıf düzenine göre cam kenarı, ortasıra ya da duvar kenarı olmak üzere gruplara ayrılan öğrencilere dağıtılır. Öğretmen öğrencilerle birliktetoz boyayı tutkallara karıştırarak dilediği sayıda rengi, atık kutulara istifler ve herkesin rahatlıklaulaşabileceği bir yere yerleştirir. Çubuklar dağıtılır. Öğrenciler, hareketli bir müzik eşliğinde boyalarıçubuklarla alıp kâğıt yüzeyine yayarak, çizgiler ya da şekiller oluşturarak karton yüzeyinde gelişigüzelrenkli düzenlemeler yaparlar. Öğretmen, her kartonun yanına gelerek öğrencilerin uyumlu, birbirleriniengellemeden ve bir oyun oynuyormuşçasına serbest kompozisyonlar oluşturmaları yönünde yönlendirmeve yüreklendirmeler yapar. Daha sonra kartonlar kurumaya bırakılır ve bir sonraki derste kullanılmaküzere kaldırılır. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Resim kâğıtları, resim kalemi (HB kurşun kalem), ellerine sığabilecek ve kalemgibi kullanabilecekleri boyutlarda mum, çini mürekkebi/sulu boya, pastel boya, fon kartonu vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (Motivasyon) 1. Bir önceki derste oluşturulup grup sayısına göre hazırlanan kompozisyonlar herkesin görebileceğibir yere asılır ve bu örnekler üzerinde öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilerek düşünceleri alınır. Bu resimlerde neler görüyorsunuz? Bu resimlerde çizgiler kullanılmış mı? Nasıl kullanılmış? Hangi renkler kullanılmış? Şekiller neye benziyor? Sizce bu resimler güzel mi? Neden? Bu resimleri nerelerde sergilemek istersiniz? Gelişigüzel boyaları çubuklarınıza alarak özgürce, herhangi bir şeye benzetme kaygısı gütmedençizgiler, şekiller oluşturdunuz ve renkleri kullandınız. Benzer bir çalışmayı bu kez etrafınızda gördüğünüzya da zihninizde oluşturduğunuz şekillere benzeterek tek renk ve mum kullanarak tekrarlamak istermisiniz? Resim kâğıtlarına mumla çiçekler yaparlar. Mum yağlı olduğu için boyayı alta geçirmez ve yüzey,mürekkeple boyanırken mumlu olan yerler beyaz kalır. Kâğıtlar da mum da çoğunlukla beyaz olduğuiçin ilk çizim aşamasında öğrencilerin çizdiği şekiller çoğunlukla seçilemez. Bu nedenle öğrencileredikkatli hareket etmelerini, çizdikleri şekillerin içini tamamen mumla doldurmamalarını, bazı yerleriboş bırakmalarını, mürekkebin bu alanlarda görüneceğini hatırlatınız. Öğrenciler mumla şekillendirmeleryaptıktan sonra mürekkebi sulandırarak ya da şişeden direkt kullanarak farklı değerlerdeki rengi kâğıdıntüm yüzeyine fırça ile yayarlar. Sonuçta, mumlu kısımları beyaz, diğer bölümler ise kullanılan mürekkebinya da sulu boyanın renginde aynı rengin pek çok farklı değerini içeren bir görüntü elde edilir. Biten çalışmalar kuruduktan sonra aşağıdaki sorular yöneltilerek öğrencilerin kendi kendilerinideğerlendirmeleri istenir (Öğrenciler bu değerlendirmeyi yazılı olarak yaparlar.). Çalışmaya başlarken ne yapmak istemiştiniz? Uygulama sonrasında elde ettiğiniz ürün, hayalinizde canlandırdığınıza benziyor mu? Sizce bu çalışmayı daha güzel hâle getirmek için neler yapılabilir? Çalışmanızdaki çiçekler günlük hayatınızda gördüğünüz çiçeklere benziyor mu? Nasıl?C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Şimdiye kadarki süreçte oyunlarla gelişigüzel şekiller (lekeler) oluşturup daha sonra benzetmekaygısı ile etraflarında gördükleri ya da zihinlerinde canlandırdıkları nesneleri yine leke olarak resmettikleriöğrencilere hatırlatılır. Bir sonraki aşamada öğrencilere leke ile ilgili yaptıklarını çizgi, biçim ve renkgibi sanatın elemanları ile birleştirip yeni bir uygulama yapacakları söylenir. 75
  • 189. Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler mumlu çalışma kâğıtlarını öğretmen yardımıyla kâğıt makası ile gelişigüzel kesip çeşitliformlarda kâğıtlar oluştururlar. 2. Kesilen parçaların bir bölümü yeni bir kompozisyonla başka bir kâğıdın üzerine yapıştırılır. 3. Boş kalan yerler pastel boya ile eğik, düz, kırık çizgilerle tamamlanır (Bu tamamlama, tarama,şekiller oluşturma vb. biçimlerde yapılabilir.). 4. Renk, çizgi ve lekeleri birlikte kullanarak yeni bir şekil ya da form arayışına uygun olarakkompozisyonlar oluştururlar. 5. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 6. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 7. Biten çalışmalar paspartulanarak etiketlenir. 8. Resimler sınıf ve okul panolarında sergilenir. 9. Sergileme sonrasında çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi, öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Oyunlarla leke çalışmaları yaptı. 2. Mumla, tek renk ve o rengin değerlerini kullanarak kompozisyon oluşturdu. 3. Mumlu çalışmalarını yeniden biçimlendirdi. 4. Çalışmayı zamanında bitidi. 5. Çalışmayı sergilemeye hazır hâle getirdi. TOPLAM GENEL TOPLAM 76
  • 190. DERS PLANIDers : Görsel SanatlarSınıf : 3Süre : 6 ders saatiÖğrenme Alanı : Görsel Sanat KültürüKazanımlar : 2. Beğenilerdeki farklılığa saygı duyar (GSK).Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolajYöntemler : Soru-cevap, araştırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı Öğretmen öğrencilere uygulamak üzere hazırlanan aşağıdaki formu, kendi öğrenci grubununözelliklerini de gözeterek ekleme ve çıkartmalar yapmak suretiyle yeniden düzenler.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık Beğendiklerin Nedeni Beğenmediklerin Nedeni Sevdiğin renkler Hoşlanmadığın renkler ............................... ............................... ............................... ............................... Sevdiğin şarkılar Sevmediğin şarkılar ............................... ............................... ............................... ............................... Beğendiğin sanatçılar Beğenmediğin sanatçılar ............................... ............................... ............................... ............................... Sevdiğin oyunlar Sevmediğin oyunlar ............................... ............................... ............................... ............................... Beğendiğin yönlerin Beğenmediğin yönlerin (fiziksel özellikler, (fiziksel özellikler, davranışlar vb.) davranışlar vb.) ............................... ............................... ............................... ............................... Kendinle ilgili beğenmediğin ve değiştirebileceğin davranışlar için neler yapabilirsin? ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ 77
  • 191. Senin beğenmediğin veya yapmaktan hoşlanmadığın bir davranışı/nesneyi en yakın arkadaşın ya da ailenden birileri yapıyor/kullanıyor veya beğeniyorsa nasıl davranırsın? ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ Hayatta her şeyi kendi beğeni ve seçimlerinle yönlendirmen mümkün mü? Mümkünse nasıl? ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ Sevdiğin, beğendiğin şeyleri düşün. Aklına yukarıda, senden istenilenlerden başka şeyler geliyorsa onları da çalışmana ekleyebilirsin. Çünkü senden, sevdiğin şeyleri içeren ve seni anlatan görsel bir çalışma yapmanı istiyorum. Bu çalışmayı yapar mısın? Çalışman tamamlandığında arkadaşlarının çalışmalarıyla birlikte duvara asılacak. Tamamlamış olduğun çalışmanın karşısına geçip bakacağız ve birbirimizi daha da yakından tanımış olacağız. Ne dersin?2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar, (sulu boya, parmak boya, akrilik boya), fırça, su, su kabı, resimkâğıdı/resim defteri, yapıştırıcı, makas Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilere farklı kültürlere ait çeşitli fotoğraflar gösterilir. Öğrenciler, bu fotoğraflar üzerindegördükleri hakkında fikir yürütürler. Öğretmen, rehber konumunda, öğrencilerin doğru çıkarımlaryapabilmeleri için sorularıyla yönlendirici olmalıdır. 78
  • 192. Aborjin: Avustralya kıtası yerlilerine verilen ad.Kimono: Japonya tören kıyafeti. Yandaki fotoğraflarda en çok dikkatinizi çekennedir? Size göre bu insanlar neden böyle giyinmişolabilirler? Sizce görüntülerdeki kıyafet seçimi ile iklim vecoğrafi koşullar (yaşanılan yer, mekân) arasındabir ilişki var mı? Nasıl? Afrika yerlileriC. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilere “Türkler hangi spor dallarındabaşarılıdır? Genel olarak hobileri (ilgileri) nelerdir?”soruları yöneltilir. 2. Öğrenciler kendilerini özgürce ifade ettiktensonra, öğrencilerden özellikle bir yöre (Türkiyeninbir ili ya da bölgesi olabileceği gibi yurt dışındanbir ülke de olabilir.) seçmelerini ve bu yöreye ilişkinkültür (yemek kültürü, inanışı, dili, el sanatları,geçim kaynakları vb.) konularında araştırma yap-maları istenir. 3. Öğrencilerin seçimlerine doğrudan müda-hale edilmemelidir. Ancak, kültür yapısı renkli veya Alaska/ABD Japonyafarklı yörelerin araştırılması yönünde yönlendirmeler Eskimo çocukları Kimonolu kadınyapılır. 4. Öğrencilerin yaptıkları araştırmaları, yazılıve görsel dokümanlardan oluşan bir arşiv hâlindedosyalamaları sağlanır.Ç. UYGULAMA 1. Öğrencilerden oluşturdukları arşivden yarar-lanarak görsel bir düzenleme yapmaları ve seçtikleriyöreyi görsel yolla tanıtmaları istenir. 2. Kolaj ve tamamlama tekniklerinin kullanılacağıbu uygulamada öğrencilere renkleri, çizgileri, Avustralya yerlisi Amerika yerlisiformları birbirine uygun kullanmaları yönünde Aborjinrehberlik edilir. 3. Düzenlemede yazıların kullanılmasına izin verilebilir. 4. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 5. Yapılan tüm çalışmalar etiketlenerek sınıf/okul panolarında sergilenir. 6. Sergilenen tüm çalışmaların farklılığına dikkat çekilerek beğenilerdeki farklılığa saygı duymanıngereği üzerinde durulur. 79
  • 193. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “değerlendirme formu” kullanılabilir. 2. Formda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Değerlendirme FormuAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini, ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. Tarih: Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih: Tarih: 1. Gözlem 2. Gözlem Sınıfı: ÖLÇÜTLER Her Ara Hiçbir Her Ara Hiçbir zaman sıra zaman zaman sıra zaman 1. Derse istekle katıldı. 2. Kendini ve arkadaşlarını tanıma amaçlı formu doldurdu. 3. Formun yönergesine uygun nitelikte ürün çıkardı. 4. Seçtiği yöreyi tanıma amaçlı formu doldurdu. 5. Amacına uygun malzeme kullandı. 6. Farklı kültürlerin değişik beğenilere sahip olduğunu fark etti. Bu farklılıklara saygı duydu. 7. Seçtiği yörenin kültürünü görsel sanat çalışmalarıyla ifade etti. 8. Görsel sanat çalışmalarında karşılaştığı sorunlara, özgün çözümler üretti. Notlar ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... 80
  • 194. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :3 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Müze Bilinci, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 1. Müzedeki eserlerin korunmasının önemini kavrar (MB). 3. Müzedeki eserlerle ilgili duygu ve düşüncelerini görsel çalışmalarla ifade eder (MB). 13. Yaptığı çalışmalarını sergilemekten ve bu duyguyu çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Kolaj, renkli resim teknikleri Yöntemler : Soru-cevap, drama, grup çalışmasıA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) İnternet üzerinden müze araştırması yapar. b) Öğretmen müze ile ilgili bilgi ve görsel doküman derler. c) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirir. ç) Renkli fon kartonları getirir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrenciler, bulundukları bölgenin gelenek ve göreneklerini araştırırlar. Yapılan araştırmayı raporhâline getirirler. b) Öğrencilerden, aile büyüklerinden kalma giysiyi ya da kullandıkları herhangi bir eşyayı (taşınabilirise kendisini ya da fotoğrafını) sınıfa getirmeleri istenir. c) Müze ziyareti Karagöz oyunu ile canlandırılmaya çalışılır. ç) Karagöz oyunu sonrasında müze ve müze kavramları hakkında ön bilgi edinmeleri ve edindikleribilgileri not etmeleri sağlanır. d) Drama sonrasında öğrencilerden oyun hakkındaki düşüncelerini sözel olarak ifade etmeleri istenir. e) Öğretmen önceden yaptığı görev dağılımının uygulanması için sınıf ortamını öğrencilerle hazırlar. Hacivat ve Karagöz MüzedelerHACİVAT — Aman Karagözüm burası da ne böyle?KARAGÖZ — Müze Hacı cav cav müze!HACİVAT — Füze mi? Hiç böyle füze görmedim.KARAGÖZ — Füze değil müze, hani eski eserlerin konulup sergilendiği yerler var ya!HACİVAT — Ha anladım. Tam yerine gelmişiz.KARAGÖZ — Evet bizden önce yaşamış uygarlıkları tanıyacağız.HACİVAT — Bence sen bu müzeye çok yakışırsın?KARAGÖZ — Nasıl yakışacağım?HACİVAT — Seni de burada sergileyebiliriz.KARAGÖZ — Ben tarihî eser miyim?HACİVAT — Görünüşüne bakılırsa tarihî kalıntı sayılabilirsin. Tarihî eser saymıyorum seni zaten.KARAGÖZ — Ben tarihî eser de tarihî kalıntı da olmak istemiyorum.HACİVAT — Şaka şaka Karagöz’üm, tarihî eserler içeride.KARAGÖZ — Öyleyse girelim içeri.HACİVAT — Girelim de kimler gelmiş kimler geçmiş topraklarımızdan öğrenelim.KARAGÖZ — Önce ben gireyim. 81
  • 195. HACİVAT — Hayır, sıra ile yavaş yavaş eserleri inceleyerek gezeceğiz.KARAGÖZ — Kâğıt kalem hazırlayalım mı? Not almamız gerekir mi?HACİVAT — Gerekir gerekir. Hatta fotoğraf bile çekebilirsin.KARAGÖZ — Haydi sessizce müzeye girelim.HACİVAT — Bak bak bunlar da ne böyle! Kemikten dikiş iğnesi.KARAGÖZ — Çok kalın, hangi kumaşı dikiyorlarmış bu iğne ile ninem bile ipliği geçirebilir bu iğneden.HACİVAT — O zaman iplikler deriden şeritler kesilerek yapılıyormuş.KARAGÖZ — Nereden biliyorsun?HACİVAT — İşte iğnelerin yanında deri şeritler duruyor.KARAGÖZ — Öyleyse şurada duran deri giysi, böyle iğne ve iplikle dikilmiştir değil mi?HACİVAT — Tabii ki!KARAGÖZ — Dokunayım, çok mu sert?HACİVAT — Sakın dokunma! Her merak eden dokunsaydı bunun parçası bile kalmazdı. Dokunmasınlar diye camekân içine koymuşlar.KARAGÖZ — Camekâna da mı dokunmayacağım?HACİVAT — Dokunursan kirletirsin. Haydi, ilerleyelim göreceğimiz çok eser var.KARAGÖZ — Keser mi, nerede?HACİVAT — Keser demedim. Eser eser!KARAGÖZ — Bu eserler günümüze kadar nasıl ulaşmış acaba?HACİVAT — Müzeler sayesinde cancağızım.KARAGÖZ — Bir gün bir tarihî eser bulursam ben de onu müzeye teslim edeceğim.HACİVAT — Tarihî eserler sokakta bulunmuyor Karagöz’üm.KARAGÖZ — Bir kere de hevesimi kırmasan!HACİVAT — Ben seni ileride müze müdürü olarak görmek istiyorum! Osman YILDIRIM (Bu kitap için yazılmıştır.) 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik), fırça, su, su kabı, pastelboya, resim kâğıdı, renkli kartonlar, müzeyi tanıtıcı dokümanlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıtmakası, yapıştırıcı, tutkal vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Sanal ya da reel ortamda bir müze seçilir ve bu müzeye gezi düzenlenir. 2. Müzede yer alan eser örnekleri öğrencilere gösterilir (Etnografya Müzesi, Anadolu MedeniyetleriMüzesi gibi müzelerde yer alan eser örnekleri). 3. Öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: Sizce, bu eserler günümüze kadar nasıl ulaşmıştır? Bu eserleri başka bir yerde gördünüz mü? Gördüyseniz nerede? Günümüzde bu eserlerin kullanıldığı yerler var mı? Bu eserlerin günümüzde gelişmiş modelleri var mı?C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Hacivat ve Karagöz arasında geçen konuşma öğretmen tarafından tekrar okunur. 2. Metin birkaç öğrenci tarafından özetlenir. 3. Öğrencilere müzede yer alan eserler ve özellikleri hakkında bilgi verilir. 4. Öğrencilerin eser örnekleri hakkındaki görüşleri dinlenir. 5. Öğrencilere, fikirlerini söyleme, paylaşma fırsatı verildikten sonra araç ve gereçlerini hazırlamalarıiçin süre verilir. 6. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 82
  • 196. Ç. UYGULAMA 1. A4 boyutunda müzeyi tanıtıcı bir el broşürü/kitapçığı hazırlayacakları söylenir. 2. Öğrencilere, derledikleri renkli ya da siyah beyaz fotoğrafları çalışmalarında kullanılabileceklerisöylenir. 3. Öğrenciler dört kişilik gruplara ayrılır. 4. A4 boyutundaki renkli fon kartonunu kurşun kalemle üç eşit parçaya bölmeleri istenir. 5. Öğrencilere kullandıkları malzeme ve teknik hakkında gerekli rehberlik yapılır. 6. Müzelerden edindikleri renkli fotoğraf ve imitasyon türü materyalleri, tutkal yardımı ile yüzeyüzerinde belirledikleri yerlere sabitlerler. 7. Öğrenciler çalışmalarında müzeyi tanıtıcı slogan kullanabilirler. 8. Fotoğraf, yazı ve tercih ettikleri boya malzemesi ile yüzey üzerinde istedikleri düzenlemeyi yaparlar.Bu düzenlemede müzede sergilenen eserlerle ilgili duygu ve düşüncelere de yer verilmesi istenir. 9. Broşür üzerinde müzeye ulaşım planı, irtibat telefonu, İnternet adresine yer verilebileceğikonusunda yönlendirmeler yapılır. 10. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 11. Yapılan tüm çalışmalar etiketlenerek sınıf/okul panolarında sergilenir. 12. Sergileme sonrasında, çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb. ölçüt-lere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini, ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih: Tarih: 1. Kontrol 2. Kontrol ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Karagöz oyununa katıldı. 3. Karagöz oyunundaki müze ve kavramlarını çalışma kâğıtlarına not etti. 4. Çalışma esnasında arkadaşlarıyla ve grupla iş birliği yaptı. 5. Konuya uygun malzemeleri getirdi. 6. Malzemeyi konuya uygun olarak kullandı. 7. Malzemeleri israf etmedi. 8. Konuya uygun ürün çıkardı. 9. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirdi. 10. İş bitiminde ortamı temiz ve düzenli bıraktı. 83
  • 197. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 4. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Çeşitli sanat alanlarının 2, 3, 14. “Renklerle Oynuyorum” [!] Tercih edilen araç- şarkı, türkü, şiir, öykü, masal, Öğrencilerden bir renk seçmeleri istenir. Seçtikleri rengi neden tercih gereçler en az bir ders anı, efsane gibi türlerinden ettikleri hakkında konuşmaları istenir. Öğrenciler, tercih ettikleri boya öncesinden öğrencilere yararlanarak görsel çalışmalar malzemelerine göre seçtikleri rengi, farklı kaplarda önce beyazla, sonra bildirilmeli, araç-gereç ve yapar. siyahla ayrı ayrı karıştırarak ya da sulandırarak resim yaparlar. Bu teknik seçimlerinde öğ- 2. Renklerin ışığa göre değiş- çalışmayla bir rengin değerlerini elde etmiş olurlar. Çalışmalar bittiğinde, rencilerin ilgi ve istekleri tiğini fark eder. dikkate alınmalıdır. sınıf panosuna yapmış oldukları resimler asılabilir. 3. Bir rengin değerlerini 3. Rengin Değeri (valör): 5, 12, 13. “Deniz Altında Yaşam” kullanarak resim yapar. Bir renge beyaz ve siyah Öğrencilerden, deniz altını hayal etmeleri ve orada neler olabileceği 4. Renklerin duygu ve düşün- eklenerek o rengin yoğun- celerle ilişkisini tartışır. konusunda konuşmaları istenir. Daha sonra doğaya çıkılarak değişik luğunun azaltılması veya 5. Doğal ve yapay (üretilmiş) çakıl taşları, midye kabukları, ağaç kabuğu, bahçe toprağı, çeşitli artırılması. nesneleri ayırt eder. yapraklar, ince ağaç dalları vb. toplanır. Toplanan malzemeler, deniz 5. Doğal Nesneler: Ağaç 6. Çevresindeki benzer biçim- altını canlandıracak düzende resim kâğıdına yapıştırılır. Öğrenciler, kabuğu, yaprak, kum, lere örnekler verir. deniz altında yaşadığını düşündükleri canlılara ait resimleri dergilerden kayalar gibi doğaya ait 7. Çevresindeki biçim zıtlık- keserler ve kâğıt üzerinde diledikleri yerlere yapıştırırlar. Ardından, nesneler. larının neler olabileceğini boş kalan alanları sulu boyayla boyayarak resmi tamamlarlar. Yapay Nesneler: tartışır. 7. “Yuvarlak - Köşeli Oyun” Bardak, tabak, ip, kumaş 8. Çevresindeki örneklerden Öğretmen, öğrencilerden çevrelerinde bulunan yuvarlak ve köşeli gibi üretilmiş nesneler. yola çıkarak merkezî ve simet- biçimlerden örnekler vermelerini ister. “Örneğin, meyveler yuvarlak 6. Benzer biçimlerin rik dengeyi fark eder. tespiti, sezgi yoluyla hatlı, sıralar köşelidir. Kitap, defter köşeli; şapkalar yuvarlaktır.” gibi 9. İki ve üç boyutlu çalışma- ahenk ilkesine temel örneklerle biçim zıtlıklarının, temel düzeyde, farkına varmalarını sağlar. larında çizgileri kullanmaktan seviyede bir giriş yapmak 8. “Motiflerimi Oluşturuyorum” haz alır. içindir. 10. Üç boyutlu basit geomet- Çevredeki merkezî dengeye sahip örnekler incelenir. Sonra renkli bir 7. Biçim zıtlıklarının rik biçimlerle inşa yapar. kâğıt üçgen oluşturacak şekilde, bir köşesi çaprazındaki köşe ile üst tespiti, sezgi yoluyla 11. Nesnelerin farklı bakış üste getirilerek katlanır. Katlama işlemi birkaç kez tekrarlanır. Katlamalar denge ilkesine temel açılarıyla görülebileceğini fark sonucu oluşan son üçgenin ortasından, kenarlarından değişik minik seviyede bir giriş yapmak eder. biçimler kesip çıkartılır. Kâğıt kat yerlerinden açıldığında, merkezden içindir.84 dışarıya doğru dağılan disiplinli tekrarlar görülecektir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 198. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 12. Görsel çalışmalarında 8.“ Birdi İki Oldu!” 8. Simetrik Denge: Bir doğal ve yapay nesne- Öğrenciler, resim kâğıtlarını ortadan ikiye katlayıp açarlar. Kâğıdın bir eksene göre ögelerin aynı lerden yararlanabileceği- tarafına fırça yardımıyla tercih edilen renklerde guaj boya, sulu boya veya durumda tekrar etmesidir. nin farkına varır. tutkallı boya ile damlatarak fırça ile serbest lekeler, biçimler oluşturarak Merkezî Denge: Merkezden 13. Duygu, düşünce ve bir çalışma yaparlar. Daha sonra, kâğıdın diğer tarafı üzerine kapatılıp kenarlara ritmik tekrar. En izlenimlerini çeşitli görsel iyice bastırıldıktan sonra tekrar açılır. Bu yolla, renklerin tesadüfi çok doğada rastlanır sanat teknikleriyle ifade dağılımlarından da faydalanılarak çift yönlü ilginç görüntüler elde edilir. Portakal, elma, vb. eder. Böylece, öğrencilerin kompozisyonlarında simetrik dengeyi hissetmeleri 11.Bakış Açıları: Alttan 14. Çalışmalarını sergile- sağlanır. bakış, karşıdan bakış mekten ve arkadaşlarının 8. “Çelenk Yapıyorum” (cephe), üstten bakış (kuş yaptığı çalışmaları izle- Öğretmen, bir masanın etrafına yerleştirilmiş sandalyelerden oluşan bakışı), yandan bakış mekten zevk alır. görüntünün, mendil kapmaca oyunundaki düzenin vb. merkezî dengeye (profil) örnek olabileceğini söyleyerek öğrencilerden konuyla ilgili başka örnekler 13. Öğretmen öğrenciyi vermelerini ister. Merkezî dengenin temel düzeyde anlaşılması sağlanır. mümkün olduğunca çok Ardından, ince bir telle büyük bir yuvarlak oluşturulur. Daha sonra renkli çeşitli malzeme ve tek- krepon kâğıtlarını bükerek, katlayarak, kırıştırarak, toplar hâline getirerek nikle tanıştırmalıdır. çiçekler yapılır. Bu çiçekler tel yuvarlağa tutturularak çelenk meydana 14. Özel eğitim, 6. getirilir. “Kendini ifade edebilme 9. “Heykel” becerisi geliştirir.” Ömer Uluçun spiral borularla çalıştığı üç boyutlu eserlerinden örnekler gösterilebilir. Öğrenciler, renkli spiral borular, renkli plastik kablolar vb. malzemeleri kullanarak üç boyutlu çalışmalar yaparlar. 9. “Kâğıt Çubuklarla Heykel Yapıyorum” Kullanılmış defter ve gazete kâğıtlarını ince sopalara dolayarak kâğıt çubuklar elde edilir ve çekilerek içerideki sopa çıkartılır. Bantlanarak rulonun açılması engellenir. Aynı işlem sürekli tekrarlanarak çok sayıda kâğıt çubuk elde edilir. İhtiyaca göre bu çubuklar uzunlu kısalı olabilir. Çubuklar yatay, dikey, eğik yönlerde koli bandıyla birbirine eklenerek heykel çalışması yapılır. Bu heykel, serbest biçimlendirmeyle ya da bir nesneye benzetme amacıyla yapılabilir. Sonuç, çizgisel etkiye sahip bir85 heykel olacaktır. Bu yöntemle büyük boyutlu heykeller de inşa edilebilir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 199. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 10, 11, 12, 13. “Tek Tek Çıkarak” 8. Matematik dersi, Öğrenciler, çalışmayı hızlandırmak ve kolaylaştırmak amacıyla geometrik etkisi “Geometri” öğrenme olan hazır biçimlerden birim motif olarak yararlanabilirler. Örneğin, karton alanı, “Simetri” alt öğ- kutulardan oluşan birim motifleri kullanarak üç boyutlu düzende tekrarlamalarla renme alanı, “Düzlem- inşa çalışmaları yapabilirler. Bu birimleri çalışma öncesinde renklendirebilirler. sel şekillerdeki simetri Plastik bardakları kullanarak da modüler inşa çalışması yapabilirler. Örneğin, doğrularını belirler ve plastik bardakları içeriden dışarıya doğru mandallarla tutturarak küre oluşturacak çizer.” şekilde birleştirebilirler. 5. Fen ve teknoloji 12. “Çağrışım dersi, “Madde ve Deği- Genel hatlarıyla somut bir objeyi çağrıştıran bir taş bulunur. Çakıl taşları bu iş şim ” öğrenme alanı, için en uygun taşlar olabilir. Bu taşın üzerine beyaz guaj boya ile astar çekilir. Taşın çağrışım yaptığı obje veya figür, taş üzerine kurşun kalemle çizilerek istenen “Maddeyi Tanıyalım” renklerde boyanır. Çizilen biçimlerin belirgin olması için, ince fırça yardımıyla ünitesi “Doğal, işlen- siyah veya uygun görülen bir renkte kontur kullanılabilir. Gerek görülürse çeşitli miş ve yapay madde malzemeler yapıştırılarak ilaveler yapılabilir. kavramlarını ayırt 13, 14. “Atatürk Takvimi” eder.” Öğrencilerden, Atatürk fotoğrafları ve renkli fon kartonları getirmeleri istenir. 4. Türkçe dersi, Grup çalışması yapılacağı için, her grubun birer fon kartonu getirmesi yeterlidir. “Konuşma ” öğrenme Fotoğrafların boyutlarına ve yerleştirme düzenine göre, bir kartondan iki takvim alanı, “Konuşmala- yaprağı oluşturulabilir. Buna göre öğrenciler altışar kişilik gruplara ayrılabilir. rında sebep-sonuç iliş- Kartonlar eşit büyüklükteki yapraklar hâline getirildikten sonra fotoğrafları ve kileri kurar.” boyalar kullanılarak resim tamamlama, kolaj gibi yöntemlerle karton üzerine düzenleme yapılır. Ay ve gün çizelgeleri bilgisayarda hazırlanarak ya da başka bir takvimden fotokopi yoluyla çoğaltılarak öğrencilere dağıtılır. Öğrenciler çizelgeyi takvim sayfasında önceden tasarlamış oldukları yere yapıştırırlar. Kalan boşlukları diledikleri malzemeyle süslemeler yaparak tamamlayabilirler. Takvim tamamlandıktan sonra sayfalar üst üste yerleştirilip delgeçle delinir. Kurdele, renkli ip, renkli tel vb. takılıp birleştirilerek bütün takvimler sınıfın kullanışlı bir yere asılır. Öğrenciler istediği takdirde, hediye edilerek okul koridoru, öğretmenler odası, idareci odaları, kardeş sınıflar vb. yerlere asılabilir.86 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 200. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. İki ve üç boyutlu görsel 1, 2. “ Üçüncü Boyut” [!] Tercih edilen araç-gereçler sanat eserlerini ayırt eder. Öğrencilerden, öncelikle çevrelerindeki eşyaları incelemeleri istenir en az bir ders öncesinden 2. Üç boyutlu eserlere farklı ve bu yolla üç boyutluluğu fark etmeleri sağlanır. Daha sonra kuş, öğrencilere bildirilmeli, araç- yönlerden bakıldığında, balık, çiçek, kurbağa, gemi vb. figür ve nesnelerin resimleri çizilir ve gereç ve teknik seçimlerinde değişik görünümleri oldu- renklendirilir. Öğrenciler, resmini yaptıkları nesneleri, kâğıt katlama öğrencilerin ilgi ve istekleri ğunu fark eder. (origami) tekniği ile veya yoğurma malzemeleri (kil, alçı, oyun dikkate alınmalıdır. 3. Yaşamdaki her varlığın hamuru vb.) kullanarak üç boyutlu hâle getirirler. (!) Atatürkçülük ile İlgili Ko- kendine özgü bir güzelliği 3. “Sürpriz” nular (3. Kazanım, 5. Konu) olduğunu kabul eder. Öğretmen, öğrencilere sevip sevmedikleri canlıların neler olduğunu 2. İki Boyut: Eni, boyu olan. 4. Bulunduğu yöreye ait sorar. Öğrencilerin genelinin hoşlanmadığını düşündüğü bir hayvanın, Üç Boyut: Eni, boyu, derinliği bir el sanatı ürününü ifade, örneğin yılandan bir kesit, çocuklara yılan olduğunu hissettirmeyecek olan, plastik. biçim, renk, özgünlük bakı- şekilde, renkli fotokopiyle büyüterek sınıfa getirir. Aynı işlem salyangoz Origami: Katlama yoluyla mından inceler. kabuğunun kesiti vb. için de gerçekleştirilebilir. Bu görüntüler, çeşitli kâğıda boyut kazandırma. 5. Yöresel el sanatları bilim-teknik dergilerinden ya da İnternet ortamından sağlanabilir. 1, 2. Matematik dersi, ürünlerinin hangi açıdan Öğretmen sınıfa elindeki kesiti göstererek “Bundan hoşlandınız mı? “Geometri” öğrenme alanı, önemli olduğunu tespit Sizce bu görüntüdeki renkler, çizgiler, biçimler güzel mi?” gibi sorular “Geometrik Cisimler” alt eder. yöneltilerek öğrencilerin her canlının kendine özgü bir güzelliği öğrenme alanı, “İzometrik 6. Bulunduğu yöreye ait olabileceği fikrine ulaşmaları sağlanır. kâğıttaki çizimleri eş küplerle bir el sanatı ürününden yola 4, 5, 6. “Motiflerin Dili” oluşturur.” çıkarak görsel tasarımlar Öğrenciler halı, kilim, yazma, takı, seramik vb. yöresel ürünlerin 2. Türkçe dersi, “Konuşma” yapar. motif, renk ve biçimlerini inceledikten sonra kendi özgün motiflerini öğrenme alanı, “Konuşma- 7. Resim ile fotoğraf arasın- oluştururlar. Baskı tekniklerini ya da çizim tekniklerini kullanarak larında karşılaştırmalar yapar.” daki farkı bilir. düzenlemeler yapabilirler. 4. Motif: Bezeme ve süsle- mede bütün oluşturan parça- lardan her birine verilen ad.87 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 201. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Yakın veya uzak 1, 3. “Takvim” [!] Tercih edilen araç-gereçler en az bir ders çevresinde bulunan Bu çalışmada her bir yaprağında bir ayın yer aldığı öncesinden öğrencilere bildirilmeli, araç-gereç ve ören yeri, tarihî eser, on iki yapraklı bir takvim yapılacaktır. Sınıf teknik seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve istekleri anıt gibi yerlerin mevcuduna göre ikişer, üçer kişilik on iki grup dikkate alınmalıdır. özelliği hakkında ön oluşturulur. Ardından öğrenciler yıl içerisinden doğum 1. İmkân dâhilinde ve “Müzeler Haftası” (18 - 24 bilgi edinir. günlerine ya da sevdikleri mevsime ait bir ay seçerler. Mayıs) kapsamında, yakın çevrede bulunan bir müze, 2. Müzelerin içerdiği Her öğrenci yakın çevresindeki bir müzeden beğendiği ören yeri, tarihî eser veya anıt ziyaret edilmelidir. eserlere göre Resim bir eserin renkli fotoğrafını temin eder. Hata yapma [!] Yakın çevrede müze veya ören yerine ziyaret Müzesi, Arkeoloji ihtimaline karşı fotokopi ile çoğaltma yapılabilir. gerçekleştirilemediği takdirde, sınıf içerisinde müzeyi Müzesi, Etnografya Öğrenci bu fotoğrafı kullanarak “bir parçası yırtılmış tanıtıcı görsel dokümanlar ve materyaller incelen- Müzesi ve Bilim Müzesi fotoğrafı tamamlama” çalışması yapabilir, birden melidir. gibi sınıflandırıldığını fazla fotoğrafı bir araya getirip kolaj yapabilir veya 2. Müze Çeşitleri: Sanat, tarih, arkeoloji, etnografya, fark eder. fotoğraftaki eserin resmini çizip boyayarak bir takvim bilim, teknoloji, basın, açık hava müzeleri, askerî 3. Ören yeri, tarihî yaprağı oluşturabilir. Ardından çalışmalarını bir karton müzeler vb. eser, anıtlar ve müze- üzerine yapıştırır. Bu çalışmalarda her öğrenci Koleksiyon: Her hangi bir malzemenin çeşit, özellik, lerden yola çıkarak iki seramik, resim, heykel, mozaik gibi ayrı alanlara nitelik vb. bakımlardan toplanarak tasnif edilmesidir. veya üç boyutlu görsel ait eserler üzerinde yoğunlaşabilir. Her öğrenci görsel Bilim: Evrenin bir bölümünü konu olarak seçen, tasarımlar yapar. tasarım yaparak oluşturduğu takvim yaprağının deneysel yöntemlere ve gerçekliğe dayanarak yasalar 4. Orijinal eser ile altına seçtiği ayın günlerden oluşan çizelgesini kesip çıkarmaya çalışan düzenli bilgi. 2- Türlü duygusal röprodüksiyon arasın- yapıştırır ya da kendisi oluşturur. Ortaya çıkarılan yaşantıların mantıkça bir örnek düşünce dizgesine daki farkı bilir. bütün aylar birleştirilerek on iki yapraklı bir sınıf uydurulması için gösterilen çabalara verilen ad. 5. Ülkemizin müze, takvimi meydana getirilir. Arkeoloji: İlk uygarlıkları araştıran ve inceleyen ören yeri, tarihî eser, 2. “Koleksiyon” bilim. anıt vb. zenginliklere Öğrenciler, sevdikleri nesneleri biriktirirler. Sonra 4. Orijinal Eser: İlk, tek, çoğaltılmamış, eserin sahip olmasından gu- bu nesneleri sınıflandırarak koleksiyon yapmaya kendisi. rur duyar. yönlendirilirler. Müzelerin de sundukları eserlere Röprodüksiyon: Bir sanat yapıtının orijinal formuna göre sınıflandırıldığını, yaptıkları bu çalışmayla ve elemanlarına sadık kalınarak üretilen kopyası ilişkilendirerek kavrayabilirler.88 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 202. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 2. “Etnografya Müzesi Kuruyoruz” 1,2. Sosyal bilgiler dersi, “Kültür Öğrenciler, yakın çevrede var ise bir etnografya müzesine götürülür, ve Miras” öğrenme alanı, “Geçmi- yok ise öğrencilerin sanal ortamda etnografya müzesi ziyareti yapmaları şimi Öğreniyorum” ünitesi, “Kültür ve müze özellikleri hakkında bilgi sahibi olmaları sağlanır. Daha sonra ögelerinin geçmişten bugüne öğrencilerden ninelerine, dedelerine, yaşlı komşularına, çocukluk ve değişerek taşındığına ilişkin yakın gençlik yıllarındaki oyuncaklar, kıyafetler ve kullandıkları eşyaların çevresinden kanıtlar gösterir.” neler olduğunu ve bu eşyaların özelliklerini sormaları istenir. Ardından, büyüklerinden yardım alarak daha sonra iade etmek üzere bulabildikleri 1. Türkçe dersi, “Konuşma ” eskiden kullanılmış bez bebekler, gaz lambaları, yazmalar, yazma öğrenme alanı, “Bilgi edinmek oyaları, yöresel kıyafetler, yöresel dokumalar, danteller, bakır kaplar, amacıyla sorular sorar.” para kesesi, kumaş mendil vb. eşyaları sınıfa getirirler. Getirilen eşyalar 2. Türkçe dersi, “Konuşma ” kayıt altına alınarak numaralandırılır, eşyanın adı ve mümkünse kaç öğrenme alanı, “Bilgi vermek yıl öncesine ait olduğunun vb. yazıldığı etiketlerle sınıfın ya da okulun amacıyla konuşur.” bir köşesinde müze ortamı hazırlanır. Bütün öğrenme alanlarında açık 2, 3. “Bil Bakalım” uçlu sorular, derecelendirme Öğrencilerden, ders öncesi müze çeşitleri hakkında küçük bir araştırma yaparak gelmeleri istenir. Kurulacak olan müze çeşidinin sayısına göre ölçekleri, kontrol listeleri, öz de- öğrenciler gruplara ayrılır. Müze çeşitlerinin adları ayrı kâğıtlara yazılarak ğerlendirme ve grup değerlen- kura çekilir. Öğretmen, çektikleri kurada çıkan müze çeşidinin adını dirme formları, gözlem formları, grup dışından hiç kimseye söylememelerini ister. Öğrenciler, yaptıkları proje ödevleri, süreç dosyası vb. araştırmalardan yararlanarak kuracakları müzenin özelliklerini listelerler. kullanılarak değerlendirme yapıla- Grup sözcülerinden biri belirledikleri özelliklerden bir tanesini söyler. bilir. Sınıf, bu özelliğin hangi müze çeşidine ait olduğunu bilmeye çalışır. Bilemezlerse, grup sözcüsü, ikinci özelliği söyler. Oyun, müze çeşidi bulununcaya kadar bu şekilde devam eder. Daha sonra diğer gruplara sıra gelir. Etkinliğin ardından gruplar, konu ile ilgili görsel çalışmalar yapabilirler. 4. “Karşılaştırma” Öğrenciler, herhangi bir resim müzesinde eserin orijinali ile müzeyi tanıtıcı katalogdan kıyaslama yapabilirler.89 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 203. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :4 Süre : 4 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 3. Bir rengin değerlerini kullanarak resim yapar (GSB). 8. Çevresindeki örneklerden yola çıkarak merkezî ve simetrik dengeyi fark eder (GSB). 14. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı eserleri izlemekten zevk alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Grup çalışması, soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırma, gösterip yaptırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Bir rengin değeri (valör) konusunda kavramsal bilgi derler. b) Tek renk ve o rengin değerleri ile yapılan çalışma örneklerini öğrencileresunmak üzere getirir. c) İnsanı şema olarak gösteren görseller (Fen ve teknolojikitaplarından alınabilir.), portakal, şemsiye, merkezî vesimetrik dengeye örnek teşkil edebilecek çeşitli eserlerinröprodüksiyonları, fotoğraflar vb. derlenir. ç) Öğrencileri “simetri” konusunda düşünsel olarakhazırlamak için ayna getirir. d) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. e) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlikönlemlerini alır (bk s. 195). f) Öğretmen bu ders sürecinde kullanılacak olandeğerlendirme ölçütlerini hazırlar ve ders öncesinde öğrencilere bildirir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Bir ayna yardımıyla öğrenciler, kendilerini, ellerini ya da ayna önüne yerleştirilen bir nesneninaynısının görüntüsünün oluştuğunu uygulayarak görürler. Öğretmen bu uygulamanın bir “simetri” oluşturma işlevi olduğunu söyler. Öğretmenin getirdiğigörseller incelenerek simetri konusuna dikkat çekilir. Öğrencilerin simetri konusunu kavramaları içinaşağıdaki yönerge benzer başka maddeler de eklenerek uygulanabilir. Ortadan ikiye böldüğünüzde birbirinin aynı olan nesnelere örnek veriniz. İnsan ve hayvanlarda da bir simetri olup olmadığını tartışınız. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Resim kalemi (HB kurşun kalem), guaj boya (tercih edilen herhangi bir renk,siyah ve beyaz), su kabı (plastik bardaklar), sulu boya fırçası, peçete, guaj boya cam şişede tercihedilirse boyayı kaptan çıkarmak için kürdan vb. materyaller, ön çalışma (eskiz) kâğıtları, palet Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 90
  • 204. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) a) Tek renk ve o rengin değerleri ile yapılan çalışma örnekleri öğrencilere gösterilir. b) Öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: Bu çalışmada/çalışmalarda kaç farklı renk görüyorsunuz? Sizce bu renk değerleri nasıl elde edilmiş olabilir? c) Öğrencilerin düşünceleri dinlendikten sonra öğretmen aslında çalışmalardaki renklerin, tek birrenk ve o rengin siyah ve beyazla çeşitli oranlarda karışımından elde edildiğini ve bu yolla da o renginnüanslarının elde edildiğini söyler (Örneğin, seçtiği renkler; kırmızı ya da mavidir. Resimdeki kırmızınınçeşitli derecelerde nüansları -pembeler, bordolar vb.- vardır ama hepsinin özü kırmızıdır.).C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Çalışma kâğıdı ve boyalar, üç ayrı bardakta su, fırça ve diğer malzemeler sıranın üzerine hazırlanır. 2. Çalışma kâğıdının üzerine (beşer) dikdörtgenden oluşan iki şerit hâlinde alt alta kutucuklar çizilir. 3. İlk kutucuklara seçilen renk, şişeden/tüpten çıktığı hâliyle sürülür. 4. Üst kutucuğa seçilen renk ile beyaz, palet üzerinde iyice karıştırılarak sürülür. Son kutucuğunbeyaz oranı ikinci kutucuktan her zaman daha fazladır. Amaç, renge beyaz karıştırarak yavaş yavaşkırmızıdan beyaza gitmektir. 5. Alt kutucuğa da seçilen renk siyahla karıştırılarak aynı işlem tekrarlanır. 6. Boyaların karıştırılması ve kâğıda sürülmesi esnasında suyun temiz olmasına özen gösterilmelidir.Beyaz hazırlanırken kullanılan su ile siyah karışımı elde etmek için kullanılan su her zaman ayrılmalıdır. 7. Çalışma bittikten sonra çalışma kâğıtları kurumaya bırakılır. 8. Çalışmalar kuruduktan sonra aynı rengi seçenöğrencilerin çalışmaları yan yana konulur. 9. Yan yana konulan çalışmalardaki nüanslar yada elde edilen farklı renklere dikkat çekilereköğrencilere bunun nedeni sorulur. 10. Öğrencilerin yanıtları müdahale edilmedendinlenir. Renk karışımlarında karıştırılan renkmiktarının oranının ne kadar mühim olduğu ve minikbir miktar farkının bile büyük renk farkı yaratabileceğivurgulanır. 11. Bir sonraki derste simetrik ve merkezîdengenin esas alınacağı ve tek rengin nüansları ilerenklendirilecek bir kompozisyon oluşturulacağısöylenir. Ç. UYGULAMA 1. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 2. Resim kâğıdı veya defterinin üzerine kurşun kalemle desenler çizilir. Bu desenlerin şemsiyedeolduğu gibi merkezden eşit uzaklıktaki çeşitli şekillerin bir araya gelmesinden oluşabileceği gibi çeşitliaçılarda kesit alınıp birbirinin simetriği şeklinde de oluşturulabileceği söylenir. Öğrenci isterse kâğıdınbir bölümünde simetrik dengeyi bir bölümünde de merkezî dengeyi esas alarak tasarımlar oluşturabilir. 3. Çizim bittikten sonra renklendirmede renk tercihi öğrencilere bırakılır ve öğrencilerin oluşturduklarıkompozisyonları tek rengin değerlerine göre renklendirmeleri sağlanır. 4. Uygulama bittikten sonra çalışmalar kurumaya bırakılır. Paspartulanarak etiketlenir. 5. Tamamlanan çalışmalar sınıf ve okul panosunda sergilenir. 6. Sergileme sonrasında, çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 7. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 8. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 91
  • 205. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrenci Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Merkezî ve simetrik dengeyi kullanarak kompozisyon oluşturdu. 2. Seçtiği rengi beyaz ve siyahla karıştırarak birbirinden farklı nüansları elde etti. 3. Çalışmayı zamanında bitirdi. 4. Çalışmayı sergilemeye hazır hâle getirdi. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... 92
  • 206. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :4 Süre : 4 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanat Kültürü, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 4. Bulunduğu yöreye ait bir el sanatı ürününü ifade, biçim, renk, özgünlük bakımından inceler (GSK). 5. Yöresel el sanatları ürünlerinin hangi bakımdan önemli olduğunu tespit eder (GSK). 6. Bulunduğu yöreye ait bir el sanatı ürününden yola çıkarak görsel tasarımlar yapar (GSK). 14. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı çalışmaları izlemekten zevk alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj, inşa Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğretmen yöresel el sanatları hakkında bilgi ve görsel doküman derler. b) El sanatı ürününü/ürünleri ya da fotoğrafları sınıfa getirir (seramik, çorap, kilim, telkâri, bebek,yazma vb.). c) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. ç) Ders ile ilgili gerekli güvenlik ve sağlık önlemlerini alır (bk s. 195). d) Bu ders sürecinde kullanılacak olan değerlendirme ölçütlerini hazırlar ve ders öncesinde öğrencilerebildirir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrenciler bulundukları bölgede yapılan el sanatları ürünlerini araştırırlar. Yaptıkları araştırmayırapor hâline getirirler. b) Öğrenciler bulundukları bölgede yapılan el sanatları ürünlerinden birini seçerler [Ürünün kendisinikendisini ya da fotoğrafını okula getirirler.]. Seçtikleri ürünün hangi açıdan önemli olduğunu araştırırve raporlarına eklerler. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Oluklu mukavva, fon kartonu, makas, cetvel, tutkal, resim kâğıdı/resim defteri,kurşun kalem Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) Öğretmen daha önceden derlediği telkâri örneklerini, resimleri öğrencilerin görebileceği bir yereasar. Bu örnekler üzerinde özgürce konuşmalarına fırsat verir. Hiçbir müdahalede bulunmadan olumlu-olumsuz eleştiri yapmada öğrencilerin birbirleriyle konuşmalarına zemin hazırlar. 93
  • 207. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Örnekleri plastik açıdan çözümlemek için aşağıdaki sorular yöneltilir: Ne görüyorsunuz? Bu ürünler hangi malzemeden yapılmış olabilir? Ürünlerin üzerinde şekiller var mı? Varsa neye benziyor? Bu şekilleri nerelerde gördünüz? Bu ürünlerin işlevi nedir (Kullanım amaçlı, süsleme amaçlı vb.)? Sizce bu eserler güzel mi? Neden? 2. Öğrencilerin yaptıkları araştırmaların raporlarını sunmaları sağlanır. 3. Araştırmalar sonucu ulaşabildikleri el sanatı örneklerini ve bu ürünlerin özelliklerini anlatmalarıistenir. 94
  • 208. Ç. UYGULAMA 1. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 2. Oluklu mukavva (Karton kutuların içindeki oluklu kısımlardan da yararlanılabilir.) 0,5/1 cmkalınlığında şeritler hâlinde kesilir. 3. Daha sonra karton üzerindeki kurşun kalemle çizilmiş desene göre oluklu karton şeritler bükülerekdöndürülerek şekillendirilir. Sabitlemek için tutkal kullanılır. Tutkalı motifin üzerine yaydıktan sonramukavvaya şekil verip yerine yerleştirmek idealdir. 4. Çalışmalar bittikten sonra kurumaya bırakılır. 5. Etiketler hazırlanır ve çalışmanın arkasına yapıştırılır. 6. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 7. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 8. Yapılan tüm çalışmaların etiketlenerek sınıf/okul panolarında sergilenmesi sağlanır. 9. Sergileme sonrasında, çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişlerin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Yöresel el sanatları ile ilgili araştırma yaptı. 2. Yaptığı araştırmayı raporlaştırdı. 3. Özgün motifler üretti. 4. Ürettiği motifle/motiflerle bir düzenleme yaptı. 5. Çalışmayı sergilemeye hazır hâle getirdi. 6. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM 95
  • 209. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :4 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Müze Bilinci, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 2. Müzelerin içerdiği eserlere göre Resim Müzesi, Arkeoloji Müzesi, EtnografyaMüzesi ve Bilim Müzesi gibi sınıflandırıldığını fark eder (GSB). 3. Ören yeri, tarihî eser, anıtlar ve müzelerden yola çıkarak iki veya üç boyutlu görsel tasarımlar yapar (MB). 14. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı çalışmaları izlemekten zevk alır (GSB). Teknikler : Kolaj, renkli resim teknikleri Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırma, eğitici oyunlarA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Müzelerin sınıflandırması ile ilgili kavramsal bilgi derler. b) Müzelerin koleksiyonlarından görsel dokümanlar edinir. Mümkünse çok sayıda örnek eser içerenbir sunu (Powerpoint vb.) hazırlar. c) Çeşitli müzelerin koleksiyonlarına ait eserlerin fotoğraflarını ya da röprodüksiyonlarını fotokopideküçülterek 10 cm’lik kartonların üzerine yapıştırır. ç) Bir kartona müze çeşitlerinin isimlerini bir şema hâlinde yazar. d) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. e) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemlerini alır (bk. s. 195). f) Bu ders sürecinde kullanılacak olan değerlendirme ölçütlerini hazırlar ve ders öncesinde öğrencilerebildirir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilerden, okul çantaları içinde ne varsa hepsini sıranın üstüne istiflemeleri sağlanır. b) Her masanın (sıralarda genellikle 2 veya 3 öğrenci oturduğunu düşünülürse) üzerinde istiflenenve karışık hâlde bulunan bu eşyaların nasıl düzenleneceği konusunda fikirlerini söylemeleri istenir. c) Her sıra kendi arasında problemi bir iki dakika tartışır ve sonrasında her sırayı temsilen bir öğrencidüşüncelerini sınıfla paylaşır. ç) Öğrencilere kullanım amaçlarına göre bir istifleme yapma kararı almaları yönünde yönlendirmelerve rehberlik yapılır. d) Sıraların üzerindekileri kullanım amaçlarına göre ayrı ayrı gruplanmaları sağlanır. e) Daha sonra, gruplamanın aradığımızı bulmada, zamanı iyi kullanmada, gruplama sonucundaortamdaki düzenin psikolojik olarak bireyleri rahatlatmada vb. konularda insanlara yardımcı olduğuvurgulanır. Eşyalar öğrenciler tarafından ait oldukları yerlere yerleştirilir.2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, akrilik, guaj boya), fırça, su, su kabı, pastel boya, resim kâğıdı, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası, yapıştırıcı, tutkal vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 96
  • 210. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Tahtaya büyük harflerle resim, arkeoloji, arkeolog, bilim, teknoloji, tarih, sanat, etnografya,müze, heykel kelimeleri yazılır. 2. Bu kelimeleri daha önce duyup duymadıkları sorulur. 3. Bu kelimelerin anlamlarını bilip bilmedikleri sorulur. Öğrencilerin yanıtları yorum yapmadan,yanlışlar düzeltilmeden dinlenir. 4. Bir sonraki derse bu kelimelerin anlamlarını öğrenerek gelmeleri ve yaptıkları araştırmaları birsayfalık rapor hâline getirmeleri istenir.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğretmen öğrencilerin yaptıkları araştırmaları sunmalarını sağlar. 2. Öğretmen müze çeşitleri ile ilgili hazırladığı sunuyu öğrencilerle paylaşır. 3. Öğretmen öğrencilerin sunuyla ilgili “varsa” sorularını yanıtlar ve resim defterlerine notlar almalarınısağlar. 4. Bütün öğrencileri ortaya çekilen öğretmen masasının etrafında toplar. 5. Öğretmen şeffaf olmayan bir kutu ya da poşetin içinden çeşitli müzelere ait örneklerin küçültülmüşfotoğraflarını öğrencilere göstererek hangi müzeye ait olabileceğini sorar. 6. Doğru yanıt gelene kadar sormaya devam eder ve doğru cevabı aldıktan sonra cevabı tekrarlayarakşemada ilgili müzenin altına yerleştirir. Tüm örnekler yerlerine yerleştirilene kadar bu oyun devameder. 7. Öğretmen, öğrencilere müzeleri tanıtıcı bir afiş hazırlayacaklarını ve bunun için kendilerine birmüze seçmelerini söyler. Bunun için Kültür Bakanlığının İnternet sitesinden yararlanabileceklerinihatırlatır. Seçilen müzeye ait görsel dokümanlar ve/veya müzenin koleksiyonuna ait görsel dokümanlarderlemelerini söyler. 8. Öğrenciler seçimlerini yaptıktan ve gerekli dokümanları topladıktan sonra uygulama için araç-gereçlerini hazırlarlar. 9. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir.Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler önce seçtikleri müzeyi ya da eseri tanıtan bir slogan belirlerler. Bu sloganın kısa, net,kolay anlaşılır olması yönünde öğretmen rehberlik eder. 2. Slogan belirlendikten sonra yapılacak afişte yazı (slogan) ile resmin birlikteliğinin sağlanmasıaçısından yapılacak görsel tasarımın yazının yeri ile birlikte düşünülmesi gerektiği, afişteki yazınıntasarımının da başlı başına o afişin başarısında etkili bir öge olarak anlaşılması gerektiği vurgulanır. 3. Görsel tasarımlar (afişler), kolaj tekniğinde hazırlanır. Boşluklara tamamlama resimler veyarenklendirmeler yapılabilir. Slogan yazısı bilgisayarda hazırlanarak veya harf harf gazete ya da dergilerdenkesilerek tasarım üzerine yapıştırılır. 4. Afiş çalışması tamamlandıktan sonra fon kartonu üzerine yapıştırılır. 5. Benzer müzelerle ilgili çalışma yapanların işleri kendi aralarında gruplanır. 6. Gruplanan çalışmalar okulun uygun yerlerine asılarak sergilenir. 7. Sergileme sonrasında çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 8. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 9. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 97
  • 211. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Kavram araştırması yaptı. 2. Yaptığı araştırmayı raporlaştırdı. 3. Raporunu sundu. 4. Bulmaca oyununa katıldı. 5. Görsel tasarıma uygun slogan buldu. 6. Resim ve yazıyı ahenkli bir şekilde bir araya getirdi. 7. Çalışmayı sergilemeye hazır hâle getirdi. 8. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 98
  • 212. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 5. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Çeşitli sanat alanlarının 1. “Mânilerimiz” [!] Tercih edilen araç- şarkı, türkü, şiir, öykü, ma- Öğrencilerin bildikleri, duydukları mânileri sınıfla paylaşmaları sağlanır. gereçler en az bir ders sal, anı, efsane gibi türlerin- Her öğrencinin sevdiği mâniyi renkli çalışmalarla ifade etmesi sağlanabilir. öncesinden öğrencilere den yararlanarak görsel çalış- 2, 4. “Renkli Beneklerle Oyun” bildirilmeli, araç-gereç ve malar yapar. Öğrenciler, parmaklarını çeşitli boyalara batırarak resim kâğıtlarının teknik seçimlerinde öğren- 2. Nokta etkisi yaratan var- üzerine istedikleri gibi parmak baskısı yaparlar. Oluşan iri benekler, renkli cilerin ilgi ve istekleri dik- lıklara çevresinden örnekler kalemlerle çeşitli nesne ve figürlere benzetilir. Örneğin etrafından çıkan kate alınmalıdır. göstererek nokta, benek ve kollarla ahtapota, örümceğe; baş, kuyruk, bacaklar ilave edilerek çeşitli [!] Kalemle nokta çalış- lekelerle renkli özgün kom- kuşlara ya da çaydanlık, bardak, masa gibi nesnelere dönüştürülebilir. maları kesinlikle yapılma- pozisyonlar yapar. Bu konu, sıcak ve soğuk renklerle de ilişkilendirilebilir. malıdır. Öğrencinin sabrını 3. Nokta ve çizgi etkisi veren 2, 4. “Benek Benek” zorlayan, sıkıcı ve yorucu üç boyutlu malzemelerle Parmak baskı, fırça baskısı ya da nokta etkisi yaratan, delgeçle elde çalışmalar asla yaptırıl- özgün çalışmalar yapmaktan edilen kâğıt pullar, hububat, çekirdek, gazoz kapakları gibi malzemelerle mamalıdır. zevk alır. kolaj yaptırılabilir. Ancak, bu tarz kolajda kâğıdı doldurma mecburiyeti 4. Soğuk ve sıcak renkleri (!) Atatürkçülük ile İlgili getirilmemeli, malzemeler tek tek yapıştırma yerine tutkallı yüzey özerine Konular (7-9. Kazanım, 6. ayırt eder. serpiştirilerek sabitlenmelidir. 5. Zıt renkleri kullanarak Konu) 3. “Noktalı - Çizgili Tabağım” 4. Sıcak Renkler: Güne- görsel çalışmalar yapar. Küçük bir kâse ters çevrilerek bir naylonla gergin bir şekilde kaplanır. şe yakın, güneşin renkleri: 6. Çevresindeki renk uyum- Kâsenin tabanının orta noktasından başlayarak kilden oluşturulan minik Sarı, kırmızı, turuncu suzluklarının farkına varır. toplar ve düz, kıvrımlı, spiral şekline getirilen kilden çubuklar, mümkün Soğuk Renkler: Mavi, 7. Merkezî, simetrik ve olduğunca boşluk bırakmaksızın yerleştirilerek kâsenin dış kısmı kaplanır. yeşil, mor asimetrik dengeyi çalışmala- Topların ve çubukların aynı çapta olmasına (ortalama 1 cm) özen gösterilir. 5. Zıt Renkler: rında kullanır. 8. Görsel doku oluşumunda Daha sonra, bir cetvelin ince kenarıyla aşağıdan yukarıya doğru çekmeler • Sarı x Mor nokta, çizgi, renk, biçim ve yapılarak motiflerin tamamen birleşmesi sağlanır. Bu işlem çok fazla • Kırmızı x Yeşil leke tekrarlarının etkisini fark bastırmadan yapılmalıdır. Yaklaşık 10-15 dakika sonrasında, kil ile kâse • Mavi x Turuncu ederek çalışmalarında kul- birbirinden ayrılır. Kâsenin iç kısmında noktalı çizgili desenler görülecektir. 7. Asimetrik Denge: Eşit lanır. İmkân varsa bu çalışma seramik fırınında pişirilerek sağlamlaştırılır. ya da eşit olmayan görsel 9. Duygu, düşünce ve izlenim- 4. “Güneşin Renkleri” ağırlıktaki ve çekicilikteki lerini çeşitli görsel sanat Öğrenciler, güneşle ilgili bildikleri ve hayal ettikleri hakkında konuşturulur. ögelerin düzenlenmesidir. teknikleriyle ifade eder. Daha sonra sarı, kırmızı ve turuncu renklerdeki oyun hamurlarıyla inceli 9. Öğretmen öğrenciyi 10. Çalışmalarını sergilemek- kalınlı, uzunlu kısalı çubuklar hazırlanır ve bunlarla ışınlar saçan bir güneş mümkün olduğunca çok ten ve arkadaşlarının yaptığı motifi oluşturulur. Bu yolla, sıcak renklerin niçin böyle isimlendirildiğini, çeşitli malzeme ve teknik-99 çalışmaları izlemekten zevk neden sıcak denildiği öğrencilere kavratılmış olur. le tanıştırmalıdır. alır. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 213. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 4, 5. “Parmaklarım Konuşuyor” 4. Türkçe dersi, “Görsel Öğrenciler, işaret parmaklarının ikisini de birbirinin kontrastı olan renklerle Okuma” öğrenme alanı, boyarlar ve onları birer karaktermiş gibi hayal dünyalarına göre konuş- “Renkleri tanır, anlam- tururlar. Daha sonra bu renkleri kullanarak parmak baskısı yapabilirler. landırır ve yorumlar.” Öğrenciler aynı etkinliği, çeşitli parmaklarını sıcak ve soğuk renklere 7. Matematik dersi, boyayarak da gerçekleştirebilirler. “Geometri” öğrenme 5. “Zıtlıklar” alanı, “Simetri” alt öğren- Öğrenciler, çeşitli büyüklüklerde yırttıkları/kestikleri sarı sünger parçalarını, me alanı, "Çokgenlerin mor karton üzerine istedikleri düzende yapıştırırlar. simetri doğrularını belirler 7. “Atatürkün Gençliğe Hitabesi” ve çizer.”, “Düzlemsel bir Öğrenciler, “Atatürkün Gençliğe Hitabesi”nin, renk uyumu gözeterek ve şeklin verilen simetri merkezî dengeyi esas alarak görsel olarak tasarımını yaparlar. Gençliğe doğrusuna göre simet- hitabeyi tasarım ilkeleri gözeterek yazarlar, renklendirirler. riğini çizer." 7. “Asimetrik İzler” 9. Türkçe dersi, “Görsel Öğretmen, bir öğrenciyi tahtaya çıkararak diğer öğrencilerin hareketsiz Sunu” öğrenme alanı, ve dik duran insanın simetrik dengeye sahip olduğunu tespit etmelerini “Duygu, düşünce ve sağlar. Daha sonra bu öğrenciden simetriyi bozacak duruşlar yapmasını bilgilerini görselleştirmede ister. Örnekler çoğaltılarak öğrencilerin asimetrik dengeyi kavramaları renkleri kullanır.” sağlanır. Daha sonra öğrencilerden asimetrik duruşa sahip insan figürleri 9. Türkçe dersi, “Görsel resimlemeleri istenebilir. Sunu” öğrenme alanı, 9. “Hayalimdeki Okul” “Bilgi, düşünce ve izle- Öğretmen, öğrencilere herkesin kendi öğrenme mekânını kendisinin nimlerini resim, şekil ve belirlemesini, bu konuda her türlü hayali kurabileceklerini, bunun bir sembol kullanarak görsel- “düşlerini gerçeğe dönüştürme projesi” olduğunu söyler. Öğrenciler leştirir.” gruplara ayrılır. Her grup, kendi içinde hayallerindeki okulda neler olması gerektiğini tartışır. Varılan sonuçlardan yola çıkılarak çeşitli yoğurma maddeleri, artık malzemeler, karton kutular, ahşap materyaller, boya malzemeleri vb. ile “Hayalimdeki Okul” projesini gerçekleştirebilirler.100 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 214. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Bir eserin, görsel 2. “ Haydi Farklı Anlatalım” [!] Tercih edilen araç-gereçler en az bir ders sanatların hangi dalına Öğretmen sınıfta bir cümle söyler. Bir öğrenci, öncesinden öğrencilere bildirilmeli, araç-gereç ait olduğunu ayırt eder. öğretmenden sonra cümlenin devamı olan başka bir ve teknik seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve 2. Aynı konunun değişik cümle kurar. Her öğrenci kendisinden öncekinin istekleri dikkate alınmalıdır. teknik, malzeme ve cümlesiyle bağlantılı başka bir cümle söyler ve oyun bir 1. Görsel Sanatların Dalları: Resim, grafik, anlatım biçimleriyle ifa- öykü oluşturuluncaya kadar devam eder. Öğrenciler baskı resim, heykel, seramik, mimari, tekstil, de edilebileceğini bilir. ortaya çıkan öykü ile ilgili, diledikleri tekniği kullanarak fotoğraf, karikatür 3. Beğenilerin zaman, görsel sanat çalışmaları yaparlar. Aynı konudan yola 3. Kültür: Bir toplumu ya da halkı duyuş, eğitim, kültür vb. etken- çıkılmış olmasına rağmen, uygulama sonrasında, düşünüş ve yaşayış bakımından öbürlerinden lere göre değişebilece- çalışmalarda kullanılan farklı teknik ve anlatım biçimleri ayıran ve gerek özdeksel gerek tinsel alanlarda ğini fark eder. tartışılabilir. oluşturulan ürünlerin tümü. 4. Uzak ve yakın çevre- 3. “Beğenilerdeki Farklılıklar” 2. Özel Eğitim, 1. “Kişilerin yetenek, beceri sindeki doğal ve tarihî Öğrencilerden, aile büyüklerine çeşitli konulardaki ve güçlerinin değişik olabileceğinin farkına güzellikleri tanır. beğenilerini sorarak bir liste oluşturmaları istenir. Sınıfa varır.” 5. Uzak ve yakın çevre- getirilen listeler, tahtaya yazılarak sınıf ile paylaşılır. 4. İnsan Hakları ve Vatandaşlık, 56. “Çevrenin sindeki doğal güzel- Tahtaya yazılanlar okunarak öğrenciler, kendi beğenileri korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasını liklerin, kültürel yapıların ile aile büyüklerinin beğenilerini karşılaştırırlar. Daha bir vatandaşlık görevi olduğuna uygun özelliklerinin bozulma- sonra, beğeni farklılıklarını konu alan bu etkinliği davranışlar gösterir.” ması gerektiğini neden- arkadaşları ile de yaparlar. (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (1. Kazanım, leri ile açıklar. 7. “Sanatçı - Zanaatçı” 7. Konu) 6. Uzak ve yakın çevre- Ünlü sanatçılara ait röprodüksiyonlar, sanatçılar 7. Sanatçı: Sanatla profesyonel bir şekilde sinin doğal ve tarihî hakkındaki gazete broşürleri, yazılar, filmler vb. uğraşan kimse. güzelliklerini görsel dokümanlara ulaşılabilir ve bunlardan yararlanılarak Zanaatçı: Daha çok teknik yeteneğe ve çalışmalarında kaynak sanatçının önemi vurgulanabilir. Tek ve orijinal bir eser ustalığa dayanarak üretim yapan kimse. olarak kullanır. ortaya koyan kişiye sanatçı denildiği; elde üretilen ve 4. Sosyal bilgiler dersi, “Kültür ve Miras” 7. Sanatçı-zanaatçı ayrı- el işçiliği ile çoğaltılabilen ürünleri yapan kişilerin ise öğrenme alanı, “Adım Adım Türkiye” ünitesi, mını yapar. zanaatçı oldukları vurgulanmalıdır. Örneğin, marangozluk, “Çevresindeki ve ülkemizin çeşitli yerlerindeki duvarcılık, bakır işçiliği, dokumacılık vb. Ancak, zanaat doğal varlıklar ile tarihi mekânları, nesneleri ürünlerini tasarlayanların (çizenlerin) birer “tasarımcı” ve yapıtları tanır.”, “ Ülkemizin çeşitli yerlerindeki101 olduğu vurgulanmalıdır. kültürel özelliklere örnekler verir.” :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 215. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Müze, ören yeri, tarihî 1,2. “Müzeye Gidiyorum” 1. İmkân dâhilinde ve eser, anıt vb. ziyaretleri yap- Yakın çevrede ya da imkân dâhilinde gidilebilecek farklı çeşitteki müze “Müzeler Haftası” (18 - 24 maya istek duyar. (sanat, tarih, arkeoloji, etnografya, bilim, teknoloji, basın, açık hava Mayıs) kapsamında, yakın 2. Müze, ören yeri, tarihî müzeleri ve askerî müzeler) ve galerilere öğrencilerin ziyareti sağlanır. çevrede bulunan bir müze, eser, anıt vb. yerlerde edin- 3. “Kazı Çalışması” ören yeri, tarihî eser veya diği bilgileri ve gördüğü eser- Öğretmen vazo, çömlek, testi vb. gibi sağlam bir seramik ürününü anıt ziyaret edilmelidir. lerin tarihle ilişkisini arkadaş- öğrencilerle birlikte kırarak parçalarını okul bahçesi içinde belli bir alana [!] Müze veya ören yerine ları ile tartışır. öğrencilerin görmediği bir zamanda gömer. Daha sonra öğrencilerin bu ziyaret gerçekleştirilemez- 3. “Restorasyon” ve “konser- parçaları evlerinden getirdikleri diş fırçası, kürdan, dal parçası gibi kırılan se, sınıf içerisinde müzeyi vasyon” kavramlarını tanır. parçalara zarar vermeyecek araçlar yardımıyla her birini bulmalarını tanıtıcı görsel doküman 4. Gördüğü tarihî eserlerden sağlar. Bulunan parçalar numaralandırılarak kayıt altına alınır. Parçalar ve materyaller incelenme- yola çıkarak görsel tasarımlar özenle sınıfa taşınır. Bir kazının canlandırıldığı bu çalışmayı, sınıf ortamında lidir. yapar. yapıştırıcı maddelerle birleştirmek suretiyle basit bir restorasyon çalışması 3. Restorasyon: Bir sa- 5. Ülkemizin müze, ören yeri, gerçekleştirilebilir. nat yapıtını ya da insanlık tarihî eser, anıt vb. zengin- tarihine tanıklık eden her- liklere sahip olmasından hangi bir nesneyi korumak gurur duyar. ve gerektiğinde olabildi- ğince ilk hâline getirmek amacıyla, bu yapıtı/nes- neyi sağlamlaştırmaya ve yıpranma sürecini durdur- maya yönelik işlemlerin tümü. Konservasyon: Arkeo- lojide bir eseri olduğu gibi muhafaza etme yöntemi.102 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 216. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 4. “Mozaik Yapıyorum” 2. Türkçe dersi, “Ko- Öğrencilere, bir hafta öncesinden “Antakya mozaikleri” ile ilgili küçük nuşma” öğrenme alanı, bir araştırma yapmaları söylenir. Sınıfa getirilen Antakya mozaiklerine “Bilgi vermek amacıyla ait fotoğraflar incelenir. Mozaik eserlerin biçimsel özellikleri, küçük konuşur.” parçaların nasıl bir araya getirilerek eseri oluşturduğu vb. hakkında Bütün öğrenme alan- öğrenciler konuşturularak öğrencilerin bu tekniğin mozaik olduğu bilgisine larında açık uçlu sorular, ulaşmaları sağlanır. Daha sonra kendi mozaik çalışmalarını yaparlar. Bir derecelendirme ölçekleri, karton kutunun tabanına yapılmak istenen resim (Bu resim daha önceden kontrol listeleri, öz değer- öğrencilerin tasarladıkları bir çalışma olabileceği gibi bir eserin lendirme ve grup değer- röprodüksiyonu da olabilir.) yerleştirilir. Resmin üzerine asetat konulur. lendirme formları, gözlem Renkli taşlar, asetat üzerine, resme uygun olarak yerleştirilerek yapıştırılır. formları, proje ödevleri, Ayrı bir kapta su ile karılan alçı, kalınlığı iki parmağı geçmeyecek şekilde süreç dosyası vb. kullanı- kutunun içine dökülür. Kuruduktan sonra kutu ters çevrilerek çalışma larak değerlendirme yapı- kutunun içinden çıkarılır. Büyüklü küçüklü çıkıntılar oluşturan yüzeye labilir. derz dolgusu ya da çok ince sıvı alçı dökülerek yüzey düzleştirilir. Yüzey kuruduktan sonra bir bezle silinir.103 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 217. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :5 Süre : 4 ders saati Öğrenme Alanı: Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 2. Nokta etkisi yaratan varlıklara çevresinden örnekler göstererek, nokta, benek ve lekelerle renkli özgün kompozisyonlar yapar (GSB). 4. Soğuk ve sıcak renkleri ayırt eder (GSB). 5. Zıt renkleri kullanarak görsel çalışmalar yapar (GSB). 10. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı çalışmaları izlemekten zevk alır (GSB).Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolajYöntemler : Grup çalışması, soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırma, gösterip yaptırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Çevresinden nokta ve leke etkisi veren örnek dokümanlar derlenir. b) Renk çemberi hazırlanır. c) Sıcak-soğuk ve zıt renk armonilerinin kullanıldığı eserlerin röprodüksiyonları derlenir. ç) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk s. 195). e) Bu ders sürecinde kullanılacak olan değerlendirme ölçütleri hazırlanır ve ders öncesindeöğrencilere bildirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık Öğrenciler ders öncesinde çevrelerinde gördükleri nokta, benek ve leke etkisi veren materyallertoplarlar. Bunlar gazete ve dergilerden kesilmiş fotoğraflar, çeşitli eser röprodüksiyonları vb. olabilir. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Renk çemberi, resim kalemi (HB kurşun kalem), silgi, resim kâğıdı/resim defteri,guaj boya, sulu boya fırçası, plastik bardaklar, kâğıt peçete, çalışma kağıtları, palet vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilere, nokta, benek ve leke etkisi veren eser örnekleri ile günlük hayatta karşılaşabileceklerigörsel materyaller gösterilerek bu örnekler üzerinde tartışılır. Aşağıda bazı örnekler verilmiştir.Benek Örnekleri 104
  • 218. Nokta ÖrnekleriGökyüzündeki yıldızlar, üzüm taneleri, kuru yemişçideki leblebiler vb. KompozisyonLeke Örneği Tülay Çellek, “Kolaj” Nuri yem, “Balıkçılar” 2. Öğrenciler nokta, leke ve benekleri kullanarak kara kalemle bir kompozisyon oluştururlar. 3. Bunun için işlem basamakları şu şekilde özetlenebilir: Kurşun kalemle içi boş, dolu, büyük küçük noktalar, benekler ve lekeler çizerler. Çizdikleri şekilleriniçlerini kalemi hafif ya da sert kullanarak tonlama yaparlar. Kimi şekiller boş bırakılır. Böylelikle ışıklı ve daha çok ışıklı ya da ışık almayan(koyu) renkte beyaz, gri ve siyah değerdeki şekillerle birkompozisyon oluşur. Çalışmalar bittikten sonra tercih edilen renkte bir fonkartonu üzerine yapıştırılır ve etiketlenir. 4. Öğrencilere bir sonraki ders kara kalemle çalıştıklarıbu ya da yeni üretecekleri bir başka kompozisyonu guajboya ile renklendirecekleri söylenir. 5. Öğrencilere hangi renklerle çalışmak istediklerisorulur. Neden bu renkleri tercih ettiklerini açıklamalarıistenir. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğretmen daha önceden hazırlamış olduğu renkçemberini öğrencilerin rahatça algılayabileceği bir boyutabüyütür ve görebilecekleri bir yere yerleştirir. 105
  • 219. 2. Öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilerek sıcak, soğuk ve zıt renklerin kavratılmasına çalışır: Ana renkleri sayınız (sarı, kırmızı, mavi). Ara renkleri sayınız (turuncu, yeşil, mor). Sıcak renkler denilince aklınıza neler geliyor? Sıcak renkler güneşin renkleridir. Bildiğiniz gibi doğal ısı ve ışık kaynağımız olan güneş tepede iken sarı, gün batımında ise turuncu ve kırmızı renkleri alır. O hâlde sıcak renkler sarı, turuncu ve kırmızıdır. Soğuk renkler denilince aklınıza neler geliyor? Soğuk renkler denizin renkleridir. Soğuk denilince suyu düşünebiliriz. Denizin renkleri ise mavi,yeşil ve mordur. Zıt renkler denilince aklınıza neler geliyor? Bunu renk çemberinde görebilirsiniz. Altıgenin içindeki ana ve ara renkler bakın. Bir rengin tamkarşısında bulunan renk onun zıt rengidir. O hâlde; sarının zıttı mor, kırmızının zıttı yeşil, mavinin zıttı turuncudur. Bunu bir başka yoldan daha görebiliriz. Matematiksel yazım ile gösterelim: sarı+kırmızı = turuncu mavi+sarı = yeşil kırmızı+mavi = mor Yukarıdaki eşitliklere dikkatlice bakınız. Turuncunun içinde (karışımında) hangi renk yok (mavi)? Yeşilin içinde (karışımında) hangi renk yok (kırmızı)? Morun içinde (karışımında) hangi renk yok (sarı)? Lütfen, bu sonuçları bir genelleme cümlesi hâline getiriniz. “İki ana rengin karışımından oluşan renk, karışıma girmiyen ana rengin zıttıdır.”Uyarı: Yukarıdaki soruların cevaplarını öğrencilerinizden almadan cevapları söylemeyiniz. 3. Öğrencilere bu derste öğrendiklerini çeşitli kaynaklardan da araştırarak not etmeleri, küçük birrenk çemberi çizmeleri ve sıcak, soğuk ve zıt renkleri renk çemberinin altına çizecekleri kutucuklariçinde boyayıp göstermeleri söylenir. Boya seçimi konusunda, öğrencilerin tercih edeceklerini ancakpastel ve guaj boya ile iyi sonuç alabileceklerini hatırlattıktan sonra bir sonraki aşamaya geçilir. Ç. UYGULAMA 1. Müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. Öğrenciler, daha önce kara kalemle çizdiklerinden yola çıkarakya da bu çalışmalardan bağımsız özgün bir kompozisyon tasarlayarak resim defteri/resim kâğıdınaçizimlerini yaparlar. 2. Nokta, leke ve benek gibi tasarım elemanlarının gözetildiği bu kompozisyonlar guaj boya ilerenklendirilir. 3. Öğretmen öğrencilere renklendirme yaparken öğrencilerin sıcak, soğuk ya da zıt renklerle burenklerin nüanslarını yakalayabilmek için siyah ve beyazı kullanabileceklerini söyler. 4. Öğretmen öğrencilere guaj boyanın kullanımı ile ilgili rehberlik eder (bk. s. 183). Boyayıkararlaştırılan alana sürmeden önce mutlaka bir başka kâğıt (çalışma kâğıdı) üzerinde rengin denenmesigerektiği ve suyun çok fazla kirlenmemesi için açık renklerden koyuya doğru ve mümkünse birdenfazla plastik bardak ile çalışılması gerektiğini mutlaka hatırlatır. 5. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 6. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 7. Tamamlanan çalışmalar kurumaya bırakılır. 8. Kuruyan çalışmalar uygun renkte bir fon kartonu ile paspartulanır ve etiketlenir. 9. Öğrenci çalışmaları sınıf ve okul panolarında sergilenir. 10. Sergileme sonrasında çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 106
  • 220. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Konuya uygun malzemeler getirdi. 3. Kara kalemle nokta ve lekeler yaptı. 4. Sıcak, soğuk ve zıt renkleri araştırdı ve bu renkleri çalışmasında kullandı. 5. Özgün kompozisyonlar oluşturdu. 6. Sıcak, soğuk ve zıt renk armonilerinden biriyle çalışmalarını renklendirdi. 7. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... 107
  • 221. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :5 Süre : 4 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanat Kültürü, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 4. Uzak ve yakın çevresindeki doğal ve tarihî güzellikleri tanır (GSK). 5. Uzak ve yakın çevresindeki doğal güzelliklerin, kültürel yapıların özelliklerinin bozulmaması gerektiğini nedenleri ile açıklar (GSK). 6. Uzak ve yakın çevresinin doğal ve tarihî güzelliklerini görsel çalışmalarında kaynak olarak kullanır (GSK). 10. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı çalışmaları izlemekten zevk alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırmaA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Uzak ve yakın çevredeki doğal ve tarihî güzellikler araştırılır. b) Uzak ve yakın çevredeki doğal ve tarihî güzelliklerle ilgili broşür, afiş, tanıtım CDsi, gazete kupürüvb. belgelerden bilgiler derlenir. c) İnternet yoluyla ya da kütüphanelerden Türkiye ve dünyada ilgi gören doğal ve tarihî güzellikleringörsel dokümanlarını ve kısa bilgilerini içeren bir tanıtım sunusu (Powerpoint vb.) hazırlanır. ç) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik ve sağlık önlemleri alınır (bk. s. 195). e) Bu ders sürecinde kullanılacak olan değerlendirme ölçütleri hazırlanır ve ders öncesinde öğrencilerebildirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere yakın ve uzak çevrelerindeki doğal ve tarihî güzellikleri araştırmaları söylenir. b) Öğrencilerin yaptıkları araştırmaları, edinebiliyorlarsa araştırdıkları yerlerin görsellerini de ekleyerekraporlaştırmaları istenir. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, guaj boya, akrilik boya) veya pastel boya, fırça, su,su kabı, resim kâğıdı/resim defteri, renkli fon kartonu Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrenciler yaptıkları araştırmanın raporlarını, edindikleri görsellerle birlikte kısaca sunarlar. 2. Öğretmen, yakın ve uzak çevresindeki tarihî ve doğal güzelliklerle ilgili olarak yaptığı araştırmanınsunumunu yapar. Öğrencilerinin yaptığı araştırmaları da kısaca özetlemelerini ister. 3. Öğretmen öğrencilere çevrelerinde böyle doğal ve tarihî güzelliklerin olmasının kendilerine, oçevrede yaşayanlara ve genel olarak o topluma ve dünyaya ne gibi katkılar sağladığını sorar. Konuşmalarıve fikirlerini söylemeleri için öğrencileri yüreklendirir. 4. Düşüncelerini özgürce paylaşmalarını sağladıktan sonra doğal ve tarihî güzelliklerin önemi, bunlarınkorunmasının gerekliliği, doğal ve tarihî güzelliklerin kültürün tanıtımı açısından ne gibi işlevleri olduğukonusunda öğrencilere bilgi vererek kısaca konuyu özetler. 108
  • 222. B. BİLGİYİ PAYLAŞMA Öğretmen, öğrencileri yapacakları uygulamaya hazırlayabilmek için “Dünyanın Yedi Harikası” hakkındaderlediği bilgi ve belgeleri öğrencilerle paylaşır. Aşağıda Dünyanın Yedi Harikası hakkında kısaca bilgiverilmiştir. Dünyanın Yedi Harikası (ya da Antik Dönemin Yedi Harikası), ilk olarak MÖ 5. yüzyılda tarihçi Heredottarafından ortaya atılan bir fikirdir ve MÖ 4. yüzyılda Sidonlu Antipatros tarafından ilk olarak "DünyanınYedi Harikası Üzerine" adlı eserle oluşturulmuştur. Keops Piramidi Sanıldığının aksine Giza Piramit-leri’nin üçü de dünyanın yedi hari-kası listesine dâhil değildir. Piramit-lerden sadece Keops Piramidi bulisteye girmiştir. Keops Piramidi,4. Hanedanlık zamanında MÖ 2560yılında Firavun Khufu (Keops)tarafından yaptırıldı. Yapımının 20yılı aştığı sanılmaktadır. Piramityapıldığında 145,75 m yüksek-liğindeydi. Yapıldığından itibaren43 yüzyıl boyunca dünyadaki enyüksek yapı olarak kayıtlarag e ç m i ş t i r. Ke o p s P i ra m i d i ,Dünyanın Yedi Harikası arasındailk inşa edilen eser olarak ayaktaduran tek yapıdır. Babilin Asma Bahçeleri Çorak Mezopotamya çölünün ortasında, ağaçlar,akan sular ve egzotik bitkilerin bulunduğu çok katlıbir bahçedir. Coğrafyacı Strabon Babil’in AsmaBahçeleri’ni şöyle anlatmaktadır: "Bahçeler birbiriüzerinde yükselen kübik direklerden oluşuyordu.Bunların içleri çukurdu ve büyük bitkilerin veağaçların yetişebilmesi için toprakla doldurulmuştu.Kubbeler, sütunlar ve taraçalar pişmiş tuğla veasfalttan yapılmıştı. Yüksekteki bahçeleri sulamakiçin Fırat Nehri’nden zincir pompalarla su yukarılaraçıkarılıyordu. Bu şekilde üst seviyelere taşınan su,bahçeleri sulayarak teraslardan aşağıya doğruakıyordu." Milattan önce 7. yüzyılda Babilonya KralıNebukadnezar tarafından yaptırılmıştır. Söylentiyegöre Nebukadnezar bu yapıyı sıla hasreti çeken karısı Semiramis için yaptırmıştır. Semiramis MedesKralı’nın kızıdır. Söylentiye göre Mezopotamya’nın düz ve sıcak ortamı onu bunalıma itmiş, kral dakarısının hasretini sona erdirmek için yapay dağların olduğu, suların aktığı yemyeşil bir bahçe yaptırmıştır.Eser, bu yüzden “Semiramisin Asma Bahçeleri” olarak da anılır. 109
  • 223. Babilin Asma Bahçeleri’nin günümüze gelen kesin izleri yoktur. Fakat, bölgede araştırma yapanarkeologlar, Babildeki sarayın kuzeydoğusunda görünüşü garip olan temel ve tonozlar buldular. BunlarınBabilin Asma Bahçeleri’ne ait olduğu düşünülmektedir. Babilin Asma Bahçeleri, klasik yazarlar tarafındanayrıntılı bir şekilde tanımlanmıştır. Günümüzde bu tanımlara göre çizilen resimler bulunmaktadır.Küçükken sandığımız gibi bu efsanevi bahçeler bir yerlere asılı filan değildir, sadece sütunlarla desteklenentaraçalar üzerinde kurulmuştur. Zeus Heykeli Zeus Heykeli MÖ 450 yıllarında, adına olimpiyatoyunları düzenlenen tanrıların Kralı Zeus için olimpiyatlaraismini veren Olimpiada yapılmıştır. Zeus Heykeli, birtahta iskelet üzerine altın, fildişi ve metal parçalaryerleştirilerek Parthenonun içinde yapılmıştır. Heykelinoturduğu taban 6,5 m genişliğinde ve 1 m yüksekliğinde,heykelin kendisi ise 13 m yüksekliğindeydi. Olimpiyatoyunları 391 yılında 1. Theodosius tarafından putperestlikolarak değerlendirilip sona erdirilince Zeus Tapınağı dakapatıldı. Heykel, zengin Yunanlılar tarafından stanbul’ataşındı ve 462 yılındaki büyük yangında yok olana dekorada kaldı. Bugün bu eserden geriye kalan temeller,birkaç yıkılmış kolon ve enkaz kalıntılarıdır. Rodos Heykeli 32 m yüksekliğinde, demir ve taşla desteklenmişbronzdan yapılmış bir heykeldir. Rodoslular tarafındanGüneş Tanrısı Heliosa ithafen yapılmıştır. Yapılışındanyok oluşuna kadar yalnızca 56 yıl ayakta kalmasınarağmen, Rodos Heykeli dünyanın yedi harikasından biriolmayı başarmıştır. Bunun en büyük sebebi, devasabir heykel olmasının yanı sıra Rodos Adası’ndaki insanlariçin beraberliğin simgesi olması idi. Rodos Heykelininyapılması tam 12 yıl sürmüş ve heykel MÖ 282 yılındabitirilmiştir. Liman girişinde bulunan heykel MÖ 224yılında bir deprem sonucunda en zayıf noktası olandizinden kırıldı. Rodoslular, Firavun III. PtolemyEurgetesden restorasyon için yardım teklifi aldılarsada bir kâhine başvuruldu ve yardım reddedildi.Neredeyse 900 yıl boyunca heykel harabe hâlinde kaldı.654 yılında Araplar Rodosu fethettiler. Heykeldenkalanları ise Suriyeli bir Yahudiye sattılar. Söylentiyegöre heykelin bütün parçaları Suriyeye 900 deveninsırtında taşınmıştır. 110
  • 224. Artemis Tapınağı Artemis Tapınağının temelleri MÖ 7.yüzyıla kadar gitmektedir. Tanrıça Artemiseithafen yapılmıştır. Tamamıyla mermerdenoluşuyordu. Lidya Kralı Croesus tarafındanyaptırılan yapı, Yunan mimar Chersiphrontarafından tasarlanmıştı ve dönemin en büyükheykeltıraşları Pheidias, Polycleitus, Kresilasve Phradmon tarafından yapılmış olan bronzheykellerle süslenmişti. Tapınak hem birpazar yeri hem de bir dinî müessese olarakkullanılıyordu. Artemis Tapınağı MÖ 21Temmuz 356da adını ölümsüzleştirmekisteyen Herostratus adlı bir Yunanlı tarafındanyakıldı. Aynı gece Büyük İskender doğmuştur.Büyük İskender Anadoluyu fethettiğinde Artemis Tapınağının yeniden yapılması için yardım teklif etmişfakat reddedilmiştir. İskenderiye Feneri Tehlikeli kıyı şeridi boyunca gemicileri yönlendirmekamacı ile İskenderiye kenti kıyısındaki Faros (Pharos)Adası’nda yapılmıştır. Proje, Büyük İskenderin komutanlarıPtolemy Soter zamanında MÖ 290 yılları sonunda başlamış,ölümünden sonra oğlunun hükümdarlığı zamanındabitirilmiştir. Şehrin batı limanında bulunan fener yaklaşık166 m yüksekliğindedir. Bugüne kadar yapılmış fenerlerinen yükseğidir. Gemicilik için güvenli bir ortam sağlamakisteyen Yunanlı tüccar Sostratus tarafından finanseedilmiştir. Fenerin en gizemli yanı, gündüzleri bile güneşışığını denize yansıtmak amacı ile tasarlanmış cilalı bronzaynalardır. Geceleri ise aynaların önünde ateşler yakılıyor,böylece aynanın yansıttığı ışık gece yaklaşık 50 kmmesafeden görülebiliyordu. Yapı bir dizi depreme kadarbozulmadan kaldı. Fakat depremler ve doğal şartlarsonunda çökmüştür. Üst kısmı 955 yılında bir deprem vefırtınada kopan fenerin gövde kısmı da 1302de başka birdepremde çökmüştür. 111
  • 225. Halikarnas Mozolesi Halikarnas Mozolesi, Kral Mausollos için karısı ve kız kardeşitarafından yaptırılmış bir mezardır. Bodrum civarında yapılmış veyapımı MÖ 350 yılında tamamlanmıştır. Tabanın üstünde kenarlarıheykellerle süslenmiş basamaklı bir podyum bulunuyordu. Süslüsu mermerinden yapılmış lahit ve mezar odası, podyumun üstündebulunuyordu ve İyon tarzı kolonlarla çevrilmişti. Sıra sütunlar, yineheykellerle süslenmiş bir piramit çatıyı destekliyordu. Dört savaşatıyla çekilen bir savaş arabası heykeli ise piramidin tavanınıdonatıyordu. Halikarnas Mozolesinin toplam yüksekliği 45 m idive dört tarafındaki dört heykelin her birini ayrı bir heykeltıraşyapmıştı. 16 yüzyıl boyunca Halikarnas Mozolesi iyi bir durumda korundu. 15. yy’da Haçlı Seferlerisırasında St. John şövalyeleri bölgeye geldiler ve bugün Bodrum Kalesi olarak geçen büyük bir kaleyaptılar. Bu kalenin yapımında Halikarnas Mozolesinin nerdeyse bütün taşları kullanıldı. Ç. UYGULAMA 1. Öğrencilere, “Dünyanın Yedi Harikası” içinde yer alabilecek, Türkiyedeki doğal ve tarihî kültürelmirası tanıtıcı bir kart hazırlamaları söylenir. 2. Hazırlanacak olan kartların yaklaşık boyutunun 35x50 cm olacağı, önemli olanın kart boyutundançok, içerdiği görsel materyal ve görsel materyalin sunuluş biçimi olduğu vurgulanır. 3. Öğrenciler seçtikleri yerlere ilişkin yaptıkları araştırmalardan da yararlanarak bir tanıtıcı yazı veyazıyla bütünleşmiş bir kompozisyon hazırlarlar. 4. Daha sonra bu kompozisyonu tercih ettikleri boyalarla renklendirirler. Öğrenciler diledikleri yerlerekolaj tekniğinde fotoğraf vb. materyaller ekleyebilirler. 5. Çalışmalar bittikten sonra uygun renkteki kartonlarla paspartulanır ve etiketlenir. 6. Yapılan tüm çalışmaların sınıf/okul panolarında sergilenmesi sağlanır. 7. Sergileme sonrasında çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 8. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrasımalzemelerin toparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 112
  • 226. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Uzak ve yakın çevresindeki doğal ve tarihî güzellikleri araştırdı. 2. Yaptığı araştırmaları raporlaştırdı ve sundu. 3. Yaptığı araştırmaları görsel çalışmalarında kaynak olarak kullandı. 4. Özgün kompozisyonlar oluşturdu. 5. Çalışmalarını sergilemeye hazır hâle getirdi. 6. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 113
  • 227. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :5 Süre : 5 ders saati Öğrenme Alanı : Müze Bilinci, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 3. “Restorasyon” ve “konservasyon” kavramlarını tanır (MB). 4. Gördüğü tarihî eserlerden yola çıkarak görsel tasarımlar yapar (MB). 10. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı çalışmaları izlemekten zevk alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, eğitici oyunlar, grup çalışması, araştırma, sunum, gösteriA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) “Restorasyon” ve “konservasyon” kavramları araştırılır. b) Müzelerin işlevleri (restorasyon ve konservasyon) konusunda yapılan çalışmalar hakkında bilgitoplanır. c) “Restorasyon” ve “konservasyon”la ilgili olarak İnternet ve çeşitli kurumlardan (Kültür Bakanlığı,müzeler, özel kuruluşlar vb.) örnek çalışmaların fotoğrafları vb. dokümanlar derlenir. ç) Seramik bir kap, vazo vb. bir materyal sınıfa getirilir. Getirilen malzemenin fotoğrafı çekilir. d) Bu ders sürecinde kullanılacak olan değerlendirme ölçütlerini hazırlar ve ders öncesinde öğrencilerebildirir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilerden müzelerin işlevleri konusunda araştırma yapmaları istenir. b) Yaptıkları araştırmayı bir rapor hâline getirmeleri gerektiği belirtilir. 2.2. Teknik HazırlıkAraç ve gereçler : Kürdan, diş fırçası, ameliyat eldiveni, kâğıt, kalem, yapıştırıcıTemizlik gereçleri : Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrenciler yapmış oldukları araştırmaların raporlarını sınıfla paylaşır, raporlarını kısaca sunar veardından arkadaşlarından gelen soruları yanıtlarlar. Öğretmen öğrencinin cevaplayamadığı soru olursagerekli yönlendirmeyi yapar, soruları cevaplar. 2. Öğretmen “restorasyon” ve “konservasyon”la ilgili olarak edindiği görselleri tahtaya asar. Öğrencilerene gördüklerini sorar. Öğrencilerin yanıtlarını dinler ve gerekli yerlerde yönlendirmeler yaparak konuyagiriş yapar. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğretmen kendi derlediği bilgileri tahtadaki görselleri de kullanarak öğrencileriyle paylaşır. 2. Müzelerin “restorasyon” ve “konservasyon” işlevlerine vurgu yapar. Aşağıda öğretmene yardımcıolabilecek özet niteliği taşıyan bilgiler ve sınırlı sayıda görseller sunulmuştur: RESTORASYON: Restorasyon, aslını bozmadan onarmaktır. Celal Esad Arseven (profesör, yazar,sanat tarihçisi, ressam, milletvekili ve kıdemli yüzbaşıdır. 1875-1971 yıllarında yaşamıştır.) restorasyonu“sanatça tamir” olarak tanımlar. Bu da normal tamir işleriyle restorasyonu birbirinden ayırt etmek içinönemlidir. 114
  • 228. Restorasyon, tablo, mimari eser veya heykel gibi herhangi bir sanat eserinin zamanla veya başkabir nedenle zarar görmüş, bozulmuş kısımlarını o eserin sanat değerine ve eski şekline zarar vermeksizinsanat bakımından tamir ve ıslah (rehabilite) etmektir. Normal bir tamirden çok farklı olan restorasyonbüyük bir bilgi ve uzmanlık işidir. Bu yüzden her mimar restorasyon yapamaz. Restorasyon yaparkenesere kendinden bir şeyler katmak ve şahsi şekillerde binayı daha güzelleştirmeye ve tamamlamayakalkışmayacak kadar da eski sanata saygılı olmak gerekir. Restorasyon kelimesi aynı zamanda krallığıson bulmuş bir hanedanın tekrardan tahta çıkması için kullanılmış bir tabirdir. Fransada Bourbonlarıntekrar tahta çıktıkları zaman için kullanılmıştır. Mimariye uyarlarsak eserin tekrardan canlandırılması,hayat bulması olarak değerlendirilebilir. Tamir ile restorasyonu birbirinden mutlaka ayırmak lazımdır.Restorasyon aynı zamanda bir sanat değeri de taşımaktadır. Restorasyon, yapılar için bir gençlik iksiri gibidir. Restorasyon zamanın ve diğer etkenlerin etkisindenkurtularak yapının yeni bir hayata başlaması demektir. Restorasyonla yapıdaki bozulmalar durdurularakömrünün uzaması sağlanmış olur. Yani restorasyon eserin yıpranmasını durdurur ve zamana karşıkoyma gücünü kazandırır (http://www.restorasyon.org). Beyazıt Kulesi, İstanbul, Restorasyon çalışmalarından izlenimler KONSERVASYON: Türkiyede yeni yeni literatüregiren “konservasyon” kelimesinin “konservasyon bilimi”alanındaki tanımı, bu meslekteki uygulamalarınkapsamını ve sınırını da belirler: “Objenin maddeselve teknolojik özelliklerini, yapısını ve taşıdığı dekoratifögeleri özgün niteliklerine bağlı kalarak korumak,bozulmasına yol açan nedenleri ve etkileri açığaçıkarmak, en uygun ve etkili koruma yöntemlerini vemalzemeleri saptayarak bunları objeye uygulamak,fiziksel ve estetik bütünlüğü aslına bağlı kalaraksağladıktan sonra stabil hâldeki eseri sergileme veyadepolama için hazırlamaktır. Konservasyon bilimi kendiiçinde aktif ve pasif konservasyon olarak ayrılır.”Laboratuvar ortamında ve konunun uzmanı kişilerced o ğ r u d a n o b j e y e ya p ı l a n m u a m e l e “ a k t i f Levha Konservasyonukonservasyon”u, aktif konservasyonun öncesinde vesonrasında objenin taşınması, paketlenmesi, depolanması, bulunduğu ortamın nem, ısı ve ışık değerlerinindüzenlenmesi ile bunların sürekli kontrolü “pasif konservasyon”u oluşturur (Ersoy,1996:2). Belgelerin aktif konservasyon işlemlerinin tamamlanmış olması, bunların uzun süreli korunması içinyeterli değildir. Bu nedenle belgeler pasif olarak da korunmalı, çevre etkenlerinden ve kullanımdankaynaklanabilecek hasarların oluşumu engellenmelidir. 115
  • 229. Her belgeye uygulanan konservasyon işlemi o belgenin fiziksel niteliklerine, bozulmanın türüne vederecesine göre değişir. Aynı başlık altında anılan işlemlerin uygulanış şekilleri çoğu zaman farklıdır.Boyu 1,5 myi geçen belgeler, arkasına yeşil keçeli kalem ile yazı yazılmış olanlar, kendinden yapışkanetiketler, kıvrılmış ve sert belgeler, geniş alanlı parça kayıpları, eski onarımlarda kullanılmış yapıştırıcıve kâğıtlar konservasyon uygulamalarında işlemleri güçleştiren etkenlerdir. Kuru temizlik, asitten arındırma ve nemli temizlik, kat yerlerinin/dalgalanmaların/kıvrılmalarındüzeltilmesi, etiket/selobant gibi eski onarımların uzaklaştırılması, eski yapıştırıcıların temizlenmesi,pres, yırtıkların yapıştırılması, eksik kısımların tamamlanması ve sağlamlaştırma belgelere uygulanankonservasyon işlemleridir. 3. Konservasyon kavramı, öğrencilerle oynanacak küçük bir oyunla kavratılır. Öncelikle seramik birvazo ya da bir kap sınıfa getirilir. Öğrencilerle birlikte birkaç parçaya parçalanan kap, öğrencilerinolmadığı bir zamanda ve göremeyecekleri bir şekilde okul bahçesinin belirli bir alanına gömülür. 4. Öğrenciler arasında iş bölümü yapılır. Öğrenciler, kazı çalışmasına katılırlar, çıkan malzemelerinumaralandırırlar, numaralandırılan materyalleri saklama poşetlerine yerleştirirler, poşetlenen malzemelerizarar vermeden sınıf ortamına taşırlar, sınıfta malzemelerin bir araya gelmesinde görev alırlar, sergilemeile görevliler vb. şekilde iş bölümü yaparlar. Tüm görevliler, hem malzemeye hem de sağlıklarına zarargelmesin diye mutlaka eldiven takmaları hususunda bilgilendirilir. 5. Gömülen malzemelere zarar vermeyecek materyallerle vazonun parçaları gömülü alan bulunarakoradan çıkarılmaya çalışılır. Diş fırçası benzeri araçlarla tozlarından arındırılır. 6. Parçalar numaralandırılır. Tek tek poşetlenerek ilgili öğrencilerce sınıfa götürülür. 7. Sınıfa götürülen bu parçalar, aslına ait fotoğraflara bakılarak aslına uygun biçimde tekrarbirleştirilmeye çalışılır. 8. Yapıştırılıp bir araya getirilen vazo/kap, tıpkı müzedeki gibi özel bir alanda korumaya alınarakkısa bir süre (o gün ya da o hafta içinde) sergilenir. 9. Konservasyon (pasif konservasyon) süreçleri birkaç öğrenci tarafından özetlenir. Burada kavramlararasındaki farkın öğrenciler tarafından söylenmesi sağlanır. 10. Yapılacak araştırma esnasında ilgili yapıya ait görselleri mutlaka edinmeleri ve uygulamada bugörsellerden yararlanmaları söylenir. Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler herhangi bir eserin ya da yapının restorasyondan önceki ve sonraki hâlinin fotoğraflarınısınıfa getirirler. Bu yapının sanat tarihi için ne gibi bir önem arz ettiğini yapmış oldukları araştırmalarışığında kısaca sunarlar. 2. Daha sonra öğretmen tarafından öğrencilere bir takvim yaprağı hazırlayacakları bildirilir. Buçalışmada her öğrenci bireysel çalışabileceği gibi 12 kişi bir araya gelip bir yılın takvimini de oluşturabilirler.Bunu sınıftaki öğrencilerin tercihi belirler. 3. Öğrenciler seçtikleri yapının önceki ve sonraki hâlini gösteren fotoğrafları bir takvim yaprağıüzerine yerleştirir (Takvim yaprağı üzerinde olması gerekenlere yer verilir.). 4. Çalışmalara, öğrenciler renkli resim tekniklerini kullanarak eklemeler yaparlar. 5. Yazılar ya elle ya da bilgisayarda yazılarak veya dergi/gazetelerden harf kesilerek belirlenen yerlereyapıştırılır ve çalışma tamamlanarak uygun renkteki bir fon kartonuna yapıştırılır. Biten çalışmalaretiketlenir. 6. Eğer öğrenciler bir araya gelip bir yılın takvimini oluşturdularsa bu yapraklar delgeçle delinir vekurdeleler geçirilerek sınıf/okul panosuna asılır. 7. Eğer öğrenciler bireysel çalışıp tek bir ayın yaprağını oluşturdularsa çalışmaları okul ya da sınıfpanolarında sergilenir. 8. Sergileme sonrası çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 9. Öğrencilere kullandıkları malzeme ve teknik hakkında gerekli rehberlik yapılır ancak uygulamaaşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgünlüğünü etkileyecek doğrudan yönlendirme yapılmaz. 10. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrasında kullanılanmalzemelerin toparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 116
  • 230. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “dereceli puanlama anahtarı” kullanılabilir. 2. Anahtarda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Dereceli Puanlama AnahtarıÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıylahazırlanmıştır. Bu anahtar aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğinizkonusunda size bilgi vermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı ve Soyadı: Dereceler Çok iyi Orta Yetersiz ÖLÇÜTLER (5) (3) (1) 1. Konuya ilişkin araştırma yaptı. 2. Raporlaştırdığı araştırmayı sundu. 3. “Restorasyon” ve “konservasyon” kavramlarını açıkladı. 4. Restore ya da konservasyon uygulanmış eser fotoğraflarından yararlanarak bir takvim yaprağı hazırladı. 5. Malzemelerini israf etmeden kullandı. 6. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 117
  • 231. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 6. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Nokta ve çizgi etkisini üç 1. “Uzay Merdiveni” [!] Renkli çalış- boyutlu çalışmalarında kullanır. Çöp şiş veya kürdanlar, renkli oyun hamurlarından yapılan küçük toplara malar, tercih edilen 2. Sanatçıların, mekânı be- batırılarak eklenir. Öğrenciler, isteğe göre çöp şiş veya kürdanları uzunlu kısalı araç-gerece göre lirtmek için ışık ve gölgeyi nasıl kırarak ve farklı yönlerde kullanarak grupla inşa çalışması yapabilirler. Zemin yapılmalıdır. Tercih kullandığını tartışır. olarak çöp şişleri batırma kolaylığından dolayı köpük (strafor) pano kullanılması edilen araç-gereç- 3. Kompozisyonlarında üç uygundur. ler en az bir ders boyutluluk etkisi yaratmada 3. “Etüt Çalışması” öncesinden öğren- ışık ve gölgeyi kullanır. Öğrencilerden, okul bahçesi ve yakın çevreden topladıkları doğal (bitki, ağaç cilere bildirilmeli, kabuğu, ot vb.) ve yapay (naylon parçaları, karton kutular, şişeler vb.) araç-gereç ve 4. Sanat eserlerindeki denge malzemeleri sınıfa getirmeleri istenir. Getirilen malzemelerden seçtikleri bir teknik seçiminde unsurunu tartışır. tanesi kâğıt üzerine kurşun kalemle ayrıntılı olarak betimlenir. Çalışmalarda öğrencilerin ilgi ve 5. Duygu ve ruh hâllerini yan- ışıklı-gölgeli bölümler, sık ve seyrek çizgilerle lekelerle hissettirilmeye çalışılır. istekleri dikkate sıtmada renklerin etkili Benzer çalışmalar renkli olarak da yaptırılabilir. olduğunu fark eder. alınmalıdır. 5. “Mutluluk, Korku, Hüzün, Hastalık” 6. İki ve üç boyutlu çalışma- 2. Mekân (Boşluk, Öğrencilere, renklerin psikolojik etkilerini kavratma amaçlı araştırma görevi larında benzerlik, zıtlık ve Espas): Sanatta verilir. Önceki hafta öğrencilerden, derse sevdikleri rengi ve bu rengin en çok tekrarları kullanır. mekân iki ya da üç nerelerde kullanıldığını düşünerek gelmeleri istenir. Ardından, renklerin 7. Her rengin bir leke değeri boyutlu olabilir. Fon psikolojik anlamlarına, tartışarak ulaşmaları sağlanır. Öğrenciler, renklerin olduğunu fark ederek renklerin psikolojik anlamlarını göz önünde bulundurarak görsel tasarımlar yapabilirler. ile nesneler ve açık-orta-koyu değerleri ile 5.“Yıldızlı Gece” figürler arasındaki kompozisyonlar yapar. Van Gogh’un “Yıldızlı Gece” tablosu incelenerek kullanılan renklerle duygu ve her türlü ilişki 8. Çalışmalarında diğer ruh hâlleri arasında ilişki kurulabilir. olarak değerlen- alanların müzik, şiir, öykü, 7. “Bir Rengin Hikâyesi” dirilebilir. masal, anı, efsane gibi ürün- Öğretmen, sınıfa renkli bir röprodüksiyon ve siyah beyaz fotokopisini getirir. 5. Öğrencilerden, lerinden esinlenir. Röprodüksiyonda belirlenen renkleri siyah beyaz fotokopide siyah, gri ve renklerin psikolojik 9. Çalışmalarını sergilemekten beyaz (açık-orta-koyu) olarak görürler. Böylece, örneğin tam değerindeki etkisini araştırma- ve başkalarının sergilediği morun koyu leke değerine, sarının ise açık leke değerine sahip olduğunu ları istenmelidir. göreceklerdir. Daha sonra, her rengin kendi içerisinde de farklı leke değerlerine Lavi: Tek renk sulu çalışmaları izlemekten mutlu- sahip olabileceğini “lavi” çalışması ile kavrayabilirler. boya ya da mürek- luk duyar. 8. “Gülpembe” kep ile yapılan leke118 Barış Mançonun şarkıları sınıfça söylenir. Öğrenciler seçtikleri Barış Manço etkili bir resim tek- şarkılarından birini görsel biçimlendirme yolu ile ifade ederler. niğidir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 232. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. “Sanat eseri” ve “en- 2. “Suda Yüzen Renkler” 1. Sanat eseri: Sanatsal nitelik- düstri ürünü” arasındaki Öğrenciler, geleneksel sanatlarımızdan “ebru sanatı ve sanatçıları” teki resim, heykel, grafik, mimari farkı söyler. hakkında bilgi edinir. Sınıfa getirilen ebru çalışmaları incelenir. Daha vb. eserlere denir. 2. Ulusal kültür mirası- sonra bir leğen içerisine doldurulan su, tuz atılarak yoğunlaştırılır. Endüstri ürünü: Günlük kulla- mızdan örnekler verir. Ayrı bardaklarda birkaç damla kokusuz terebentinle ezilerek sıvı hâle nım amaçlı üretilen, çoğaltılabilen 3. Ulusların tanınma- getirilen değişik renklerdeki yağlı boyalar, fırçalar yardımıyla su üzerine ürünlerdir. sında güzel sanatların damlatılır. Su yüzeyinde renk karışımlarının oluştuğu görülecektir. Su (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular önemini tartışır. yüzeyinde oluşan görüntünün üzerine resim kâğıtları kapatılıp (2. Kazanım, 8. Konu) 4. Ulusal kültürü yansı- kaldırılarak baskısı alınır. Bu işlem, yüzeyde değişik dağılımlar (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular tan ve tanıtan görsel oluşturularak tekrarlanabilir. Kirlenen su yüzeyi gazete kâğıtlarına (3-4. Kazanımlar, 9. Konu) çalışmalar yapar. emdirilerek temizlendikten sonra yeni çalışmalar yapılabilir. 2. İnsan Hakları ve Vatandaşlık, 5. Gösterilen sanat ese- 2, 4. “Güzel Ülkem” 6. “Yakın çevresindeki ortak miras rinde anlatılan ve anla- Öğrencilerden, dersten bir hafta önce sınıfa, ülkemizin tarihî güzelliklerini ürünleri hakkında bilgi toplar.” tılması mümkün olan tanıtan ve açıklayan yazılar, kartlar, broşürler vb. malzemeler getirmeleri 2, 3 Sosyal bilgiler dersi, fikirler ve duyguları tah- istenir. Getirilen malzemeler, daha sonra öğretmen rehberliğinde, büyük bir mukavvaya, kartona ya da sınıf-okul panosuna estetik kaygı “Kültür ve Miras” öğrenme alanı, min eder. “İpek Yolunda Türkler” ünitesi, gözeterek ve sanatsal düzenleme ilkelerine göre yerleştirilebilir. 6. Gösterilen sanat eser- “Orta Asya ilk Türk devletleri ve 2, 6. “Şeffaf Renkler” lerinden edindiği izle- Türk-İslam devletlerinin Türk Öğrenciler, geleneksel vitray ve cam boyama sanatlarımız hakkında nimlerden yola çıkarak kültür, sanat ve estetik anlayışına bilgi edinirler. Sınıfa getirilen röprodüksiyonlar incelenir. Daha sonra, görsel tasarımlar yapar. katkılarına kanıtlar gösterir.” kalın tablalı uçla (tercihen beş numaralı) ya da kalın keçe uçlu kalemle 7. Sanattaki niteliği in- 3. Sosyal bilgiler dersi, “Küresel resim kâğıdı üstüne bağlantılı çizgilerle detaysız bir kompozisyon san eli ve duyarlığının Bağlantılar” öğrenme alanı, “Ülke- çizerler. Kâğıdın beyaz kısımları kesilerek çıkartılır. Çizgilerden ibaret belirlediğini fark eder. miz ve Dünya” ünitesi, “Uluslar- kalan iskeletin arkasından renkli jelatin kâğıtları yapıştırılarak çalışma 8. Doğadaki güzellik ile arası kültür, sanat, fuar ve spor tamamlanır. Ortaya çıkan çalışmalar pencerelere yapıştırıldığında sanattaki güzelliği karşı- ışığı geçiren renkli görüntüler ortaya çıkar. etkinliklerinin toplumlar arası etki- laştırır. 2, 4, 5, 7. “Ulusal Kültür Ürünlerimiz” leşimdeki rolünü değerlendirir.” Minyatür, hat sanatı, çini, seramik, halı-kilim, yazmacılık vb. ulusal [!] Öğretmen öğrenciyi mümkün kültür eserlerimizden yola çıkarak görsel tasarımlar yapılabilir. olduğunca çok çeşitli malzeme ve teknikle tanıştırmalıdır.119 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 233. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Müzedeki eserlerle, 1.“Bu Eser Hangi Kültüre Ait?” 1, 2, 3. İmkân dâhilinde ve bu eserlerin ait oldukları Müze ziyareti sonrası sınıfta çeşitli kültürlere ait eserlerin fotoğrafları “Müzeler Haftası” (18-24 dönemlerdeki sanat gösterilir ve öğrencilerden eserlerin ait olduğu kültürleri tahmin etmeleri Mayıs) kapsamında, yakın anlayışı arasında ilişki istenir. Örneğin, Lidyalılara ait sikke, Hititlere ait “Güneş Kursu” gibi çevrede bulunan bir müze, kurar. belirgin özellikleri olan eserler gösterilebilir. ören yeri, tarihî eser veya anıt 2. Değişik kültürlere 3, 4, 5. “Anadolu” ziyaret edilmelidir. Yakın çevre- saygı duyar. Anadolu uygarlıklarına ait eserlerden (İkiz İdol, Güneş Kursu vb.) de müze veya ören yerine 3. Eserler aracılığıyla yararlanarak yoğurma malzemeleri (kil, oyun hamuru vb.) ile üç boyutlu ziyaret gerçekleştirilemediği Anadolu uygarlıklarını veya bir yüzey üzerine çizip renklendirerek iki boyutlu çalışmalar takdirde, sınıf içerisinde müzeyi tanır. yapabilirler. tanıtıcı görsel dokümanlar ve 4. Görsel tasarımlarında materyaller incelenmelidir. 4, 5. “Sikke Basıyorum” Anadolu uygarlıklarına 3. Uygarlık: 1. İnsanlığın elde Öğrencilerin, müzelerden ya da fotoğraflardan çeşitli sikke örnekleri ait eserlerden yararlanır. ettiği uygulayımsal, düşünsel, görmeleri ve konu hakkında genel bilgi edinmeleri sağlanır. Gördükleri 5. Müzedeki eserlerden sanatsal ve tinsel başarıların örneklerden esinlenerek ya da tamamen özgün biçimlendirme yöntemleri yola çıkarak çeşitli gör- belli bir zaman noktasındaki ile tasarladıkları sikkeleri, yoğurma maddelerinden yaptıkları paralar sel tasarımlar yapmanın düzeyi. 2. Belli bir toplumun kendi kültür birikimine üzerine baskılar yaparak oluşturmaları istenir. özelliği olan uygulamalar, dü- katkısını tartışır. 5. “Maske Yapıyorum” şünceler, bilgiler, ürünler, tutum 6. Ülkemizin müze, ören Öğrenciler, Afrika yerlilerine, Kızılderililere, Japon kültürüne vb. ait maske ve davranışlar düzeni. yeri, tarihî eser, anıt vb. örneklerinin fotoğraflarına ulaşarak maskelerin ne amaçla kullanıldığı, Bütün öğrenme alanlarında zenginliklere sahip ol- ait olduğu kültürle ilgili özellikleri vb. konularda bir araştırma yaparlar. açık uçlu sorular, derece- masından gurur duyar. 2,5 litrelik meşrubat şişesi, bir naylonla kaplandıktan sonra kâğıt hamuru lendirme ölçekleri, kontrol yoğrulur. Naylon kaplı şişenin bir yarısı yüz yuvarlağı oluşturacak şekilde listeleri, öz değerlendirme ve yarım santimetre kalınlığında parmakla yayılarak kaplanır. Bir bardak grup değerlendirme formları, içerisindeki suya batırılan parmak, yayılan zemin üzerinde gezdirilerek gözlem formları, proje ödev- kaynaştırma ve düzeltmeler yapılır. Hamurla yüz unsurları oluşturulduktan leri, süreç dosyası vb. kulla- sonra, ilgili yerlere tutkal sürülerek eklenir. Daha sonra suluboya, tutkallı nılarak değerlendirme yapı- boya, guaj boya ya da akrilik gibi akışkan boyalarla renklendirme yapılır. labilir. Yaşken kıvrılmaları engellemek için, maskeler on gün sonra şişeden120 çıkarılır. Yaptıkları maskelerle canlandırma yapabilirler. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 234. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :6 Süre : 4 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 6. İki ve üç boyutlu çalışmalarında benzerlik, zıtlık ve tekrarları kullanır (GSB). 7. Her rengin bir leke değeri olduğunu fark ederek renklerin açık, orta, koyu değerleri ile kompozisyonlar yapar (GSB). 9. Çalışmalarını sergilemekten ve başkalarının sergilediği çalışmaları izlemekten mutluluk duyar (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon)A. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Öğrencilere göstermek üzere benzerlik, zıtlık ve tekrarların vurgulu olarak kullanıldığı eserröprodüksiyonları getirilir. b) Renklerin vurgulu olarak kullanıldığı eser röprodüksiyonları ve bu eserlerin siyah-beyaz fotokopilerigetirilir. c) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. ç) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. s. 195). d) Bu ders sürecinde kullanılacak olan değerlendirme ölçütleri hazırlanır ve ders öncesinde öğrencilerebildirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık Öğrencilere ders öncesinde çevrelerinde gördükleri görsel zıtlıkları, tekrarları ve benzerlikleri notederek gelmeleri söylenir [Örnek: Gece karanlık, gündüz aydınlık (zıtlık); okul binası dikdörtgen, camçerçeveleri de dikdörtgen (benzerlik) vb.]. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Resim kâğıdı, guaj boya, aseton şişesi, tutkal, ağaç verniği, geniş fırça, suluboya fırçası, su kabı, peçete vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilere aşağıdaki resim örnekleri gösterilir. Henri Matisse, “Kırmızıdaki Armoni” 121
  • 235. Claude Monet, “Etratat Kayalıkları” Van Gogh, “Teras Kafe” 2. Aşağıdaki sorular yöneltilerek resimler görsel açıdan çözümlenmeye çalışılır: • Resimde ne/neler görüyorsunuz? • Hangi renk baskın? • Zıtlıklar var mı (renk, şekil, doku, çizgi vb.)? • Tekrarlar var mı (renk, şekil, doku, çizgi vb.)? • Benzerlikler var mı (doku, şekil, renk, çizgi vb.)? Benzer sorular her bir resim için ayrı ayrı sorulur. Sorular sözel olarak yöneltilebildiği gibi aşağıdakiaşamalar izlenerek her öğrencinin katılımı da sağlanabilir: • Önceden hazırlanan sorular öğrencilere dağıtılır. Sorular üç kopya hâlinde alt alta yazılmış olmalıdır.Öğrencilerden her bir resim için bu soruları ayrı ayrı cevaplamaları istenir. • Daha sonra öğretmen her bir resim için öğrencilerden gelen cevaplar hakkında kısa bilgi verir. • Öğrenciler, kendi cevap kâğıtlarındaki eksiklerini tamamlarlar. Bu yolla tekrar, zıtlık ve benzerliklerfarklı örnekler üzerinde kavratılmış olur.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilere aşağıdaki resimler ve bu resimlerin siyah beyaz kopyaları gösterilir. Sabri Berkel’in bir eseri 122
  • 236. Vassily Kandinsky, “Kumaştaki Boya” Bedri Rahmi Eyuboğlu, “Balık” 2. Öğrencilerden gönüllü olanlar, resimlerin asılı olduğu yere gelip aşağıdaki soruları cevaplar. Açıktan koyuya doğru renk alanlarına dikkat çekilir ve bu alanların hangi renklere denk geldiğiniasılları üzerinden söylemeleri istenir. 3. Öğrencilerin yanıtları dinlenir ve bu arada gerekli yönlendirme öğretmen tarafından yapılır.Öğretmen, bir eser üzerinde, birbirinden farklı renklerin de aynı rengin nüansları ya da renk karışımlarındanelde edilen tonlarının da birer leke değeri olduğunu vurgulayarak konuyu özetler. 4. Öğrencilere şekil, renk, doku ve çizgi gibi görsel sanat elemanları ile bir kompozisyon oluşturacaklarıve bir sonraki derse kompozisyon eskizleri ve ders malzemeleri ile gelmeleri gerektiği söylenir.Ç. UYGULAMA 1. Öğretmen öğrencilerin yapmış olduğu ön çalışmalara (eskizlere) bakar ve gerekli yönlendirmeyiyapar. 2. Kara kalemle resim kâğıdına aktarılan desenlerin dış hatları, tutkalla doldurulmuş olan asetonşişesinin ucundan akıtılan tutkalla tekrar belirlenir. İstenirse tutkala toz boya karıştırılarak bu konturlarrenklendirilebilir. 3. Tutkalın ince sürülmesine dikkat edilmelidir, aksi takdirde kuruması çok zaman alır. Tutkalkuruduktan sonra sınırlanan bölgenin içi guaj boya ile renklendirilir. 4. Resim kuruduktan sonra geniş uçlu bir fırça yardımıyla resim yüzeyi ince bir vernik (ağaç verniği)katmanı ile kaplanır. 5. Vernikli resimler tozsuz bir ortamda kurutulur. 6. Kuruyan resimler uygun renkteki fon kartonu ile paspartulanıp etiketlenir. 7. Biten çalışmalar sergilenir. Sergileme sonrasında çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 8. Kullanılan renkli resim teknikleri konusunda öğrencilere gerekli rehberlik yapılır. Uygulamaaşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgürlüğünü etkileyecek doğrudan yönlendirme yapılmaz. 9. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 123
  • 237. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “dereceli puanlama anahtarı” kullanılabilir. 2. Anahtarda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi, öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Dereceli Puanlama AnahtarıÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıylahazırlanmıştır. Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusundasize bilgi vermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Çok iyi Orta Yetersiz ÖLÇÜTLER (5) (3) (1) 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Yaptığı araştırmaları raporlaştırdı. 3. Benzerlik, zıtlık ve tekrarları örnekler üzerinde gösterdi. 4. Renk değerlerini kullanarak özgün kompozisyonlar oluşturdu. 5. Kompoziyonlarında çizgi, şekil, renk, doku gibi görsel sanat elemanlarını kullandı. 6. Çalışmalarını sergilemeye hazır hâle getirdi. 7. Malzemelerini israf etmeden kullandı. 8. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... 124
  • 238. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :6 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanat Kültürü, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 2. Ulusal kültür mirasımızdan örnekler verir (GSK). 4. Ulusal kültürü yansıtan ve tanıtan görsel çalışmalar yapar (GSK). 8. Çalışmalarını sergilemekten ve başkalarının sergilediği çalışmaları izlemekten mutluluk duyar (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), grup çalışmasıA. DERS HAZIRLIĞI1. Öğretmen Hazırlığı a) Yakın çevredeki doğal ve tarihî güzellikleri ve varsa bunların hikâyeleri araştırır. b) Yakın çevredeki doğal ve tarihî güzelliklerle ilgili broşür, afiş, tanıtım CDsini, gazete kupürü vb.belgeler ile bilgi derlenir. c) İnternet yoluyla ya da kütüphanelerden dünyada ve Türkiye’de ilgi gören doğal ve tarihî kültürelmirasımıza ait görseller ve bunlar hakkında kısa bilgiler içeren bir tanıtım sunusu (Powerpoint vb.)hazırlanır. ç) Dünya kültür miras listesinde yer alan eserler hakkında bilgi toplanır. d) “Ulusal kültür” kavramı öğrencilere açıklanır. Bu açıklama yapılırken farklı uluslara ait olmasınakarşın ülke topraklarında yer alan tüm eserlerin “ulusal kültür mirası” olduğuna yönelik çıkarımdabulunmalarını sağlayacak vurgular yapılır. d) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. e) Ders ile ilgili gerekli güvenlik ve sağlık önlemleri alınır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere dünya kültür mirası ve kültür mirası içinde yer alan doğal ve tarihî güzellikleriaraştırmaları söylenir. b) Öğrencilerden yaptıkları araştırmaları ve edinebiliyorlarsa araştırdıkları yerlerin dökümanlarınıda ekleyerek raporlaştırmaları istenir. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik boya), fırça, su, su kabı, resimkâğıdı/resim defteri, renkli fotoğraflar vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrenciler yaptıkları araştırmanın raporlarını sunarlar. 2. Öğretmen, dünya kültür mirası içinde yer alan tarihî ve doğal güzelliklerle ilgili sunum yapar. 3. Öğretmen, öğrencilerin düşüncelerini özgürce paylaşmalarını sağlar. 4. Öğretmen tarihî ve doğal güzelliklerin önemi, korunması gerektiği ve bu yerlerin ülkenin kültüreltanıtımı açısından önemine değinerek konuyu özetler. 125
  • 239. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA Aşağıdaki bilgi ve belgeler öğrencilerle paylaşılır: Ulusal kültürün yaratıcı insan dehasının ürünü olması dolayısıyla; 1. Mimarinin veya teknolojinin belli bir zaman diliminde veya kültürel mekânla (anıtsal sanatlarıngelişiminde, şehirlerin planlanmasında veya peyzajların yaratılmasında vb.) insani değerler arasındakiönemli etkileşimi gösterdiği, 2. Belli bir geleneğin veya yaşayan ya da kayıp bir uygarlığın tek veya en azından istisnai tanıklığınıyaptığı, 3. İnsanlık tarihinin bir veya birden fazla anlamlı dönemini temsil eden yapı tipinin ya da mimari,teknolojik veya peyzaj topluluğunun değerli bir örneğinin sunulduğu, 4. Bir (veya birden fazla) kültürü temsil eden geleneksel insan yerleşimine veya toprağın kullanımınailişkin önemli örnekler sunduğu ve bu örneklerin, geri dönüşü olmayan değişimlerin etkisiyle dayanıklılığınıyitirdiği, 5. İstisnai düzeyde evrensel bir anlam taşıyan olaylarla, yaşayan gelenekler, fikir ve inançlarla, veyasanatsal ve edebî eserlerle doğrudan veya dolaylı bağlantılı olmasının ulusal kültür mirasının belirlenmesindebelirleyici olduğu açıklaması yapılır. Göreme Millî Parkı Hattuşaşın Aslanlı Kapı Girişi Nemrut Dağı Millî Parkı’ndan Sivas Divriği Ulu Cami ve ifanesi bir görünüm 126
  • 240. Pamukkale Travertenleri Truva şehrinin maket görünümü Geleneksel Safranbolu evi Dünya kültür mirasında yer alan tarihî ve doğal güzellikler hakkında yeterince fikirlerini söyleme,paylaşma fırsatı verildikten sonra uygulama yapabilmeleri için gerekli araç-gereçlerini hazırlamalarısağlanır.Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler kendi aralarında beşerli gruplara ayrılır. 2. Öğrencilerden 35x50 cm ebatlarında resim kâğıdı kullanarak yakın çevrelerindeki ulusal kültürmirası örneklerini tanıtıcı bir broşür hazırlamaları istenir. 3. Öğrencilere broşürde yakın çevrelerinde yer alan tarihî ve doğal güzelliklerin fotoğrafları ve tanıtıcıbilgilerini kullanabilecekleri söylenir. Konuyu etkili bir şekilde ifade eden bir sloganın kullanabileceğisöylenir. Uygulamada yırtma yapıştırma, su bazlı boyalar, o yöre veya tarihî eserle özdeşleşmiş imitasyonürünlerini de kullanabilecekleri hatırlatılır. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencininözgürlüğünü etkileyecek doğrudan yönlendirme yapılmaz. 4. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrası malzemelerintoparlanması ve çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 5. Yapılan tüm çalışmaların etiketlenerek sınıf veya okul panosunda sergilenmesi sağlanır. 6. Sergileme sonrasında çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 127
  • 241. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin öğrenci tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini, ölçütün karşısına“ ” koyarak işaretleyiniz. Tarih: Tarih: Öğrencinin Adı ve Soyadı: 1. Kontrol 2. Kontrol ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Derse ön hazırlık yaparak geldi. 2. Ulusal kültür mirası hakkında araştırma yaptı. 3. Yaptığı araştırmaları raporlaştırdı. 4. Konuya uygun malzemeleri getirdi. 5. Malzemeyi konuya uygun olarak kullandı. 6. Kompozisyonlarında ulusal kültür mirasından örnek fotoğraflar kullandı. 6. Temiz ve düzenli çalıştı. 7. Malzemeleri israf etmedi. 8. Ulusal kültür mirasımıza uygun slogan oluşturdu. 9. Konuya uygun ürün çıkardı. 10. Ürünü sergilemeye hazır hâle getirdi. 11. İş bitiminde ortamı temiz ve düzenli bıraktı. Notlar .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... 128
  • 242. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :6 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Müze Bilinci, Görsel Sanatlarda Biçimlendirme Kazanımlar : 1. Müzedeki eserlerle, bu eserlerin ait oldukları dönemlerdeki sanat anlayışı arasında ilişki kurar (MB). 5. Müzedeki eserlerden yola çıkarak çeşitli görsel tasarımlar yapmanın kendi kültür birikimine katkısını tartışır (MB). 9. Çalışmalarını sergilemekten başkalarının sergilediği çalışmaları izlemekten mutluluk duyar (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, araştırma, grup çalışmasıA. DERS HAZIRLIĞI 1. Öğretmen Hazırlığı a) Kültür Bakanlığı İnternet sitesinden ya da basılı yayınlar taranarak resim-heykel müzelerindenbiri seçilir. b) Ders işlenişine iki hafta daha eklenerek bir müze gezisi planlanabileceği gibi müze görsellerindenderlenen bir sunu (Powerpoint vb.) hazırlanarak müze tanıtılabilir. c) Bu işlenişte Ankara Resim Heykel Müzesi seçilmiş ve burada yer alan Türk sanatı dönemlerineait örneklere kısaca değinilmiştir. Öğretmenlerimizden daha ayrıntılı ve geniş kapsamlı bilgi yapraklarıoluşturması beklenmektedir. Aşağıda çağdaş Türk resim sanatı tarihi ile ilgili kısa bilgi ve görsel mater-yaller sunulmuştur. Türk resim sanatının gelişimi içinde, başlangıç aşamasında sanatçılar yurt dışına çıkanlar veçıkmayanlar olarak ikiye bölünmüştür. 1. Klasikler (Öncü Türk Ressamları): Hüseyin Zekâi Paşa, Şeker Ahmet Paşa, Halil Paşa, Ferik TevfikPaşa, Osman Hamdi 2. Türk Primitivleri (Türk İptidaileri): Çoğu mühendis okulu çıkışlıdır. Hüseyin Giritli, Osman Nuri,Hilmi Kasımpaşalı, Salih Molla Aşki, Ahmet Ziya, Hüseyin Ahmet Fevzi, Darüşşafakalı Şefik PRİMİTİFLER Fotoğraf tekniği 1840lı yıllarda Osmanlıya girmiş,birçoğu azınlıklardan olan kişilerin açtığı atölyeleryaygınlaşmaya başlamıştır: Abdullah Biraderler ve Sabahfotoğrafhaneleri bunlara örnektir. Bu dönemde İstanbul’aait çeşitli manzaralarının fotoğraflarından kopya ederekresim yapan bir grup ressamla karşılaşırız (Mesela,Hüseyin Giritli, Salih Molla Aşki, Ahmet Bedri, AhmetŞekür gibi birçok ismin, resimlerinde doğrudan fotoğraflarıkopya ettikleri anlaşılmaktadır.). Arseven, bu ressamlarhakkında bize yeterli bilgiyi vermektedir: "Fotoğrafilerdenbüyütmek veya basma resimlerden kopya etmek suretiyleyapılan bu resimler Göksu, Kâğıthane, Kız Kulesi, Beyler-beyi Sarayı, ormanlık gibi figürsüz, sırf manzara, meyveve çiçek resimleri idi. İnsan resimleri ile kompozisyonlaryapılmazdı. En ufak tafsilatına kadar işlenen bu resimlerbir sanat eserinden ziyade boyanmış birer fotoğrafı Hüseyin Giritli, “Yıldız Sarayı Bahçesi”mahiyetindeydiler." (ARSEVEN, Celal Esad, Sanat veSiyaset Hatıralarım, s. 46.) 129
  • 243. KLASİKLER Modern Türk resminin ilk örneklerini vermişlerdir (Sanayi-i Nefise-iMekteb-i Âlisi). Artan sayıda Türk ressamının üretim sürecine girdiği,yabancı sanatçıların sık sık ziyaret etmeye başladığı, tek tük sergilerindüzenlendiği, sanata olan ilginin bir parça olsun genişlediği bir ortamda,bir güzel sanatlar okulunun açılması gerekliliği giderek daha yükseksesle konuşulmaya başlanmıştır. Şeker Ahmet Paşanın düzenlediği ilkserginin gördüğü ilginin ardından bu tartışmalar iyice artmıştır. GuillemetinBeyoğlunda açtığı desen ve resim akademisi de bu gerekliliğin birsonucudur. Askerî okullar dışında, 19. yüzyılın ikinci yarısında yaygınlaşanidadi okullarının bazılarında da ders programı içerisinde resim dersi yeralıyordu. Ancak Paristeki Ecole des Beaux Arts benzeri, güzel sanatlareğitimi veren bir kurumun gerekliliği iyiden iyiye tartışılır olmuştu. Böylece uzun süren resmî yazışmalar sonucunda Osman Hamdi Bey,Sadrazam Sait Paşa, devlet adamları Mithat Paşa ve Ahmet Vefik Paşa,Ticaret Nazırı Raif Paşa gibi isimlerin çabalarıyla 2 Mart 1883te, bugünkü Şeker Ahmet Paşa, “Portre”Eski Şark Eserleri Müzesinin bulunduğu binada mimarlık, resim ve heykelalanlarında eğitime başlandı. Okulun ilk müdürü Osman Hamdi Beydir.Resim bölümünün öğretim kadrosunda Warnia-Zarzecki (desen), Valeri(yağlı boya) yer almaktadır. Bundan sonra günümüze değin Türk sanatına çok sayıda isim yetiştirenve Türk sanatının gelişiminde son derece önemli rol oynayan bir kurumolarak Sanayi-i Nefise-i Mekteb-i Âlisinde akademik anlamda resimeğitimi verilecektir. Kuruluşundan yaklaşık 100 yıl önce askerî bir okuldabaşlayan resim dersleri artık sivil bir kurum olan güzel sanatlar okulundaakademik bir anlayışla öğrenciler yetiştirecektir. Sanata ilgi duyangençlerin çoğu kez aileleri karşı çıkmasına rağmen bu ilgilerinideğerlendirebilecekleri bir kurum vardır. İlk yıllarda az sayıda öğrenci,sınırlı eğitim kadrosu, malzeme ve hatta model sıkıntısı ile süren eğitimtüm zorluklara karşın kısa sürede meyvelerini vermeye başlayacaktır. Güzel Sanatlar Akademisi, salonları, sergileri, yerli ve yabancıressamları, atölyeleri ile İstanbul’da sınırlı fakat giderek hareketlenenbir sanat ortamına ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Bu sırada Osmanlı, Osman Hamdi Bey,yeni toplumsal ve siyasal gelişmelerin eşiğindedir. Batılı ülkelerin siyasive ekonomik kıskacına giren ülkenin düzlüğe çıkması için toplumun belli “Kaplumbağa Terbiyecisi”kesimlerinden meşrutiyetin ilan edilmesi için baskı gelmektedir. Sonunda,II. Meşrutiyet 1908 yılında ilan edilir. Bu, Osmanlı’nın siyasal tarihiaçısından önemli bir gelişmedir. Ancak aynı zamanda Türk resim sanatınınseyrine yeni bir yön verecek olan bir kuşağın etkin olacağı bir sürecinbaşlangıcına da işaret eder. Halil Paşa, “Deniz” Süleyman Seyit Bey, Hoca Ali Rıza, “Manzara” “Natürmort” 130
  • 244. 20. YÜZYIL İLK DÖNEMİ - 1914 KUŞAĞI RESSAMLARI 20. yüzyılın başlarında Osmanlı siyasi ve ekonomik olarak çıkmaza girmiştir. Namık Kemal (1840-1888) gibi düşünürlerin şiirlerinde dile getirdikleri hürriyet isteği, genç Osmanlı aydınları arasındagiderek yaygınlaşmaktadır. Hürriyet Kasidesinde Namık Kemal şöyle seslenir: “Ne efsunkâr imişsin ah ey didar-ı hürriyet, Esir-i aşkın olduk, gerçi kurtulduk esaretten” Meşrutiyetin ilanıyla yayılan coşku insanlarda gerçekte olduğundan fazla bir özgürlük havası yaratmışgözükmektedir. Böylece, yeni bir girişimcilik ruhu ortaya çıkmıştır. Bunun sanat alanındaki yansıması,1880li yılların başlarında doğan bir grup genç ressamın kurduğu Osmanlı Ressamlar Cemiyetidir.Cemiyetin kuruluşu ile ilgili çalışmalar, Mehmet Ruhi Arelin Şehzadebaşındaki evinde yapılan toplantılarlasürdürülmüştür. Bu toplantılarda, Sanayi-i Nefise Mektebinin ilk mezunları arasında Ruhi Arel, Sami Yetik, HikmetOnat, İbrahim Çallı ve onlara sonradan katılan Nazmi Ziya, Avni Lifij, Mehmet Ali Laga, FeyhamanDuran, Vecihi Bereketoğlu, Namık İsmail, Celal Esat Arseven, Mihri Müşfik ve Müfide Kadri gibi isimlerbulunmaktadır. Hoca Ali Rıza, Ahmet Ziya Akbulut, Şevket Dağ, Osman Asaf ve cemiyete büyük desteksağlayan Şehzade Abdülmecit gibi yaşça daha büyük olan ressamlar da bu gençler arasında yeralmışlardır. Bununla beraber cemiyetin etkinliklerinin odağını, sonradan “14 Kuşağı” olarak tanınacakolan genç sanatçılar oluşturmaktadır. II. Meşrutiyeti izleyen iki yıl içerisinde, bir kısmı Sanayi-i Nefîsenin bursu, bir kısmı da önemlikişilerin sağladığı olanaklarla bazı genç ressamlar yurt dışına çıkmaya başlamıştır. Bunların çoğu 1914yılına kadar Pariste kalmış ve böylece, burada küçük bir Türk sanatçı kolonisi oluşturmuşlardır. AvniLifij, Feyhaman Duran, Sami Yetik, Ruhi Arel, Ali Sami Boyar, Nazmi Ziya, İbrahim Çallı, Hikmet Onat,Namık İsmail gibi isimler burada Jean-Paul Laurens, Cormon gibi hocaların atölyelerinde eğitimgörmüşlerdir. Paris serüveni, Birinci Dünya Savaşının çıkmasıyla sona ermiştir. Buradaki sanatçılarımız, 1914 yılıiçerisinde yurda dönmüşler ve bu yüzden kendilerine “14 Kuşağı” adı verilmiştir. Yeni bir resim anlayışıolan izlenimciliği temsil eden bu sanatçılar, bazı kaynaklarda “Çallı Kuşağı” olarak anılır. 14 Kuşağı sanatçıları, İstanbul ve çeşitli doğa görünümlerine yeni bir duyarlılıkla yaklaşmışlardır.Bu dönemde, minyatür sanatına uzanan bir geleneğe sahip olan portreler yine yapılmaya devametmiştir. 14 Kuşağının üretken olduğu bir diğer alan da natürmortlardır. Duvar resimlerindeki erken örneklerdeve bazı minyatürlü sayfalarda daha 18. yüzyılda gördüğümüz natürmort, Süleyman Seyyit ve ŞekerAhmet Paşayla tuval resmine taşınmıştır. Nazlı Ecevit, “Tütün Toplayanlar” İbrahim Çallı, “Manolyalar” 131
  • 245. Nazmi Ziya Güran, “Boğazda Yelkenli” Feyhaman Duran, “Natürmort” “MÜSTAKİL RESSAMLAR VE HEYKELTIRAŞLAR BİRLİĞİ” DÖNEMİ 1923 yılında akademiden mezun olan öğrenciler bir araya gelerek“Yeni Resim Cemiyeti”ni kurarlar. 1924 yılında akademi bir Avrupasınavı açar ve bu sınavı kazananlar çeşitli ülkelere gönderilirler. Buöğrenciler 1928 yılına kadar çeşitli alanlardaeğitim görürler. 1928 yılında daha öncedenkurmuş oldukları Yeni Resim Cemiyetinifeshederek “Müstakil Ressamlar ve HeykeltıraşlarBirliği”ni kurarlar. Bu grubun içinde Şeref Akdik,Ali Avni Çelebi, Mahmud Cuda, Zeki Kocamemi,Elif Naci, Hale Asaf, Zühtü Müridoğlu ve NurullahBerk yer almıştır. Böylelikle Türkiye’de ilk defaheykel sanatı da gündeme gelmiştir. Nurullah Berk, Ali Avni Çelebi, “Yaralı Asker” “Ütücü Kadın” D GRUBU Cumhuriyetin onuncu yılına denk gelen 1933te, altı genç sanatçının (Cemal Tollu, Zeki Faik İzer,Abidin Dino, Nurullah Berk, Elif Naci ve heykeltraş Zühtü Müridoğlu) biraraya gelmesiyle oluşan grup,kendinden öncekilerden farklı olarak bir tüzük ya da nizamname ortaya koymamıştır. Türkiyede kurulandördüncü grup olmalarından dolayı bu ismi almışlardır. Müstakiller gibi D Grubu sanatçıları da cumhuriyetin ilk kuşak sanatçıları arasında yer alırlar. Temsilettikleri sanat anlayışı, Müstakillerin temsil ettiği sanat anlayışından çok farklı değildir. Zaten grup,belli bir sanat anlayışını temsil etme gibi bir anlayış içinde değildir. Amaçları modern sanatı sergileryoluyla göstermek, sanatı yaygınlaştırmak ve yenilikçi bir tutum ortaya koymaktır. 132
  • 246. YENİLER Cumhuriyetin ikinci kuşak sanatçıları olan Nuri İyem, Avni Arbaş, Selim Turan, Ferruh Başağa, FethiKarakaş, Agop Arad, Mümtaz Yener, Turgut Atalay ve Haşmet Akal gibi yirmili yaşlardaki bir grup gençsanatçı, Mayıs 1941de, İstanbul Beyoğlu Matbuat Müdürlüğü salonlarında, ortak bir amaç ve görüşçerçevesinde bir araya gelerek bir sergi açmışlardır. Halkın arasına girmek, onların düşünce veyaşayışlarını paylaşarak sanatsal üretimlerini gerçekleştirmek amacını taşıyan bu sanatçılar, İkinciDünya Savaşının bunalımlı ortamında, sanatlarına toplumsal gerçekçi bir yön vermişlerdir. İlk sergilerini,bir liman kenti olan İstanbulda, denizcilerin arasında çalışarak hazırlamışlardır. Böylece, D Grubununşekilciliğine karşı çıkan toplumsal içerikli resimleriyle, bu genç kuşak sanatçıları ilk sergilerini açmışlarve anlaşıldığı kadarıyla bir ölçüde de amaçlarına ulaşmışlardır. Ferruh Başağa, “Soyut” Nuri İyem, “Portre” Avni Arbaş, “Siyahlı Kadın” YURDU GEZEN RESSAMLAR (HALKEVİ RESSAMLARI) 1938 yılında başlayan ve 1944e kadar süren yurdu gezen ressamlar uygulaması, sanata ve sanatçılarayönelik desteğin ilginç bir örneğidir. Her yıl belli sayıda sanatçının, yurdun çeşitli yörelerini gezerekülke gerçeklerini ve görünümlerini yansıtan resimler yapmaları amaçlanmıştır. Bu program, hem sanatçılara maddi destek sağlanmasını hem de çağdaş sanatımıza yerel ögeleringirmesini sağlayacak hem de Anadolunun çeşitli yörelerinde çalışan sanatçılarımız bu yolla halka resimsevgisini aşılayacaklardı. Hikmet Onat, Mahmut Cuda, Avni Arbaş gibi farklı kuşaklardan 50ye yakınsanatçının altı yurt gezisi süresince, Edirneden Ağrıya kadar yurdun her köşesine dağılarak ürettiklerisayıları 700e yaklaşan eser, her yıl Devlet Resim ve Heykel Sergisi ile birlikte düzenlenen sergilerleteşhir edilmiş ve resmî kurumlar tarafından satın alınmıştır. ONLAR GRUBU Cumhuriyetin ilk yıllarından beri devlet-sanatçı ilişkilerinde belirgin birçözülme gözlenmiştir. Buna karşılık yeni yetişen sanatçılar gerek içindebulundukları ortamın gerekse hocalarının yönlendirmeleriyle sanatsalanlayışlarını biçimlendirmişlerdir. Bunlardan bir kısmı, Bedri Rahmi Eyuboğlununatölyesinde yetişen genç sanatçılardır. Onlar Grubu adı altında birleşereksergi düzenlemeye başlamışlardır. Grubun üyeleri Mustafa Esirkuş, NedimGünsür, Leyla Gamsız, Hulusi Sarptürk, Fahrünnisa Sönmez, Ivy Stangali veonlara sonradan katılan Turan Erol, Osman Oral, Fikret Otyam, Orhan Peker,Mehmet Pesen, Adnan Varınca’dır. Bedri Rahmi Eyuboğlu, “Kahve Molası” 133
  • 247. Nedim Günsür, “Portre” Orhan Peker, “Gülibik” Fikret Otyam, “Peri Bacaları” 1950Lİ YILLAR Batı’da soyut sanatın yaygınlaştığı savaş sonrası dönemde,Türkiye tekrar dış dünya ile ilişkilerini arttırmaya başlamıştır.Batı sanat merkezlerini daha yakından izlemekte olan Türksanatçıları, 1940lı yılların sonlarında, soyuta yönelişin ilkipuçlarını vermişlerdir. Sanatçılarımızın yurt dışına çıkmayabaşlamaları, yurt dışından gelen sergilerin artması ve yabancıyayınların daha rahat izlenebilmesi, soyut sanatın kısa süredebenimsenmesinde etkili olmuştur. Daha 1947 yılında yurt dışınaçıkan Selim Turan, Avni Arbaş ve heykeltıraş İlhan Koman gibiisimlerle birlikte daha önceden yurt dışında bulunan Nejat MelihDevrim, yeni sanatsal gelişmeleri yerinde inceleme fırsatınıbulmuşlar, bunları daha sonra kısa süreli ziyaretlerle diğer bazısanatçılar takip etmiştir. 1947 yılında Parisi ziyaret edensanatçılardan birisi de Nurullah Berktir. İlk soyut resmi yapan Türk sanatçısı kim olursa olsun, Türkresmi 1950lerle birlikte kısa sürede ve atak bir şekilde soyut Sabri Berkel, “Soyutlama”anlayışı benimsemiştir. Sabri Berkel, Hakkı Anlı, Zeki Faik İzergibi cumhuriyetin ilk kuşak sanatçılarından Adnan Çoker, LütfüGünay, Ali Durukan gibi dönemin genç sanatçılarına değin farklınesillerden isimler soyut anlayışa yönelmişlerdir. Cihat Burak, “Gelin” Adnan Çoker, “Minareler” 134
  • 248. 1960DAN GÜNÜMÜZE TÜRK RESMİ 1960 İhtilali’nin, siyasi yansımaları bir yana, bireyler ve toplum üzerindeki etkisi Türk sanatındaderinden hissedilmiştir. Aydın bir kimlik olarak Türk sanatçısı, ülke sorunlarının demokrasinin doğalakışı içerisinde çözümlenememesinden dolayı ciddi bir öz güven sorunuyla yüzleşmek durumundakalmıştır. Yaşanan siyasi ve toplumsal dalgalanmalar, hızlı kentleşme ve gelir dağılımındaki dengesizliklerinbiçimlendirdiği farklı yaşam standartları sanatçıların yeni figüratif anlatım biçimleri geliştirmelerinekaynak oluşturmuştur: "1960lardan bu yana Türkiyede artan toplumsal çelişkiler ortamında kentleşmeolgularının yarattığı dramatik gerilim, sanatçıların yeni figüratif ifadeci keskinlikler aramalarına yol açanitici güç olmuştur." (TANSUĞ, Sezer, Çağdaş Türk Sanatı, s. 298.) Figüratif yönelişin ağırlık merkezini, toplumsal konular ve bunun çevresinde gelişen üslup sorunlarıoluşturuyor gözükmektedir. Neşet Günalın orta Anadolu doğasından ve yaşamından izler taşıyantoplumsal içerikli resimleri bu anlamda dikkat çekicidir. Günal, resimlerini şu şekilde tanımlamaktadır:"1960lardan sonraki resimlerimde geriye düşme risklerini de omuzlayarak ‘anlatım’ı baş ilke edindim.Yaşam çabalarını, tasalarını, acılarını, yoksulluklarını yaşadığım ‘toprak adamları’nın gerçeğinde kendigerçeğimi yeniden buldum... Önce içinden geldiğim toplumsal ve doğal ortamdan ayrı düşemezdim.Bu ortamın kişiliğimde oluşturduğu duyarlık çevremle ilişkide hareket noktası oldu. Ve gene, içindengeldiğim toplumsal ortamın yaşantısını biçimlendiren sınıfsal sorunların etkisi altında olmam doğaldı.Ben bu ortamın ürünü olarak toprak adamlarının yaşamı ve psikolojisini biçimlendirmek çabasıiçindeyim."[GÜNAL, Neşet, Onuncu İstanbul Sanat Fuarı Onur Sanatçısı Neşet Günal (Katalog)] Türk resim sanatı açısından 1960dan bugüne uzanan süreç, daha önceki dönemlerin aksine, gruplar,dernekler ya da belli üsluplar çerçevesinde tanımlanamayacak bir bireysel zenginliği bünyesindebarındırmaktadır. Akademi ve dışındaki sanat eğitim kurumlarından, hatta özel atölyelerden yetişen artan sayıdakisanatçı varlığı, sanatla ilgili kurum, yayın ve etkinliklerin çoğalması ve çok farklı yaşam biçimleri veetkilenmelerin gündeme gelmesi, bu bireysel zenginliği teşvik eden unsurlardan sadece birkaçıdır. Daha çok belirgin sanatçı kimlikler, sanat yaklaşımları, etkinlik ve kurumlara değinilerek ele alınabilecek1960 sonrası dönem, genel hatlarıyla 60 İhtilalin’den, artan sayıda özel galerinin ilk kurumsal örnekleriningündeme geldiği 1973 yılına ve son 30 yılın sanat gelişmelerinde önemli rol oynayan özel galerilerinetkin olduğu 1973den günümüze olmak üzere iki bölümde incelenebilir. Her iki dönemde de sanat gelişmelerinin biçimlenmesinde Türkiyenin toplumsal ve ekonomikgelişmeleri belirleyici bir etkiye sahip olmuştur. 1960 yılında yaşanan ihtilal, bu anlamda bir dönümnoktası olarak kabul edilebilir. Neşat Günal, “Duvar Dibi” (Bu bilgi ve görsel dokümanlar Dr. Mehmet Üstünipekin “http://www.lebriz.com”da yayımlanan “Türk Resim Sanatı Tarihi” başlıklı yazısı ile yazarın Çağdaş Türk Orhan Peker, “Kedi” Sanatı lisans dersi notlarından alınmıştır.) 135
  • 249. ç) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. Görsel Sanatlar Dersi ÖğretimProgramı ve Kılavuzu s.211).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğretmen tarafından daha önceden hazırlanmış olan sunu öğrencilerle paylaşılır. b) Öğrencilere gösterilen slaytlar/görsel dökümanlar üzerinde tek tek durularak öğrencilerin negördükleri, en çok dikkatlerini çeken ögelerin neler olduğu, hangi rengin baskın olduğu, eserleri beğenipbeğenmedikleri nedeni ile birlikte sorularak eserler değerlendirilir. c) Öğrencilere sunular yapılırken dönemin özellikleri ve resimlerdeki konuların seçiminde o döneminsosyal ve siyasal yaşantısından nasıl etkilendiği mutlaka vurgulanmalıdır. ç) Öğrencilere birikimlerini ve öğrendiklerini araştırmalarla desteklemeleri için yeterli süre verilir. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik, guaj boya), pastel boya fırça,su, su kabı, resim kâğıdı, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası, yapıştırıcı,tutkal vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilerin resim ve heykel müzesinde sergilenen eserler ve bu eserlerin yapıldığı dönemdekisanat anlayışı hakkında edindikleri bilgileri, yapmış oldukları araştırmayla destekleyerek kısaca sunmalarısağlanır. 2. Öğrencilere çağdaş Türk sanatı ile ilgili öğrendikleri dönemleri çalışmak üzere en az sekiz grubaayrılacakları söylenir. 3. Öğrenciler gruplara ayrılır ve her grup çağdaş Türk sanatındaki bir dönemi temsil eder. Öğrencilertemsil ettikleri grubu niçin seçtiklerini sözlü olarak açıklarlar. Bu dönemin sosyal, siyasi ve ekonomikşartlar bakımından özelliklerini çalışmalarında kullanmak üzere araştırırlar. C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilere yapmış oldukları araştırmaları, raporlaştırmaları ve hazırladıkları görsellerle birliktesunmaları için yeterli zaman verilir. 2. Öğrenciler sunumlarında seçtikleri dönemin sanat anlayışını göz önüne alarak bu eserlerin nedenmüzelerde olduğunu açıklarlar. 3. Müzedeki bu eserleri tanımanın, onlara sahip çıkmanın, onları korumanın bireysel ve toplumsalolarak ne yararı olduğu hakkında sınıfça tartışılır. 4. Tartışmanın, söz konusu eserlerin kültürümüzün taşıyıcısı olduğu, tarihi anlamanın bir başka yoluolduğu vb. sonuçlara varması yönünde öğretmen tarafından yönlendirmeler yapılır. 5. Öğrencilere, bir sonraki derste bu dönemleri içeren ve çağdaş Türk sanatına ait özet bilgiler, herdönemin birkaç sanatçısı ve eserlerini içeren bir tarih şeridi oluşturacakları söylenir. 6. Öğrencilerin birbirleriyle yardımlaşmaları gerektiği, iş bölümü yapmaları durumunda zamanı veenerjilerini en iyi şekilde kullanabilecekleri hatırlatılır. 7. Fikirlerini söyleme ve paylaşma fırsatı verildikten sonra öğrencilerden, uygulama yapabilmeleriiçin, araç-gereçlerini hazırlamaları istenir. 8. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir. 136
  • 250. Ç. UYGULAMA 1. Her grup, seçtiği dönemin özelliklerini, sanatçılarını ve sanatçıların eserlerini içeren araştırmadokümanlarını kendi içinde birleştirir. İlk hafta bu dokümanların hangilerinin ne şekilde kullanılabileceği,hangi örneklerin ne büyüklükte yer alacağı vb. problemler üzerine durulur ve kabaca bir tasarımoluşturulur. 2. Birden fazla fon kartonunun kullanılması gerekiyorsa öğretmen yardımıyla sıralar birleştirilerekkartonlar ters çevrilip kenarları boydan boya bantlanıp birleştirilir. Her dönemin (her grubun) bir renkfon kartonu kullanması yönünde yönlendirme yapılabilir. 3. Yazılar bilgisayarda yazılabileceği gibi tasarımın bir parçası olarak elde de yazılabilir. Ancakkartonların ve her bir grubun çalışmasının bir araya gelmesiyle oluşacak bu sanat tarihi şeridininbütünlüğü açısından grupların ortak kararı ile hareket edilmelidir. Daha önceden seçilen fotoğraf ve yazılar yerine yerleştirilir. Resim tamamlama yoluyla yazılarınyapıştırılması en son aşamaya bırakılmalıdır. 4. Öğrencilere kullandıkları malzeme ve teknik hakkında gerekli rehberlik yapılır. 5. Her grup şeridin kendine ait bölümünü tamamladıktan sonra, grup çalışmaları sergilenecek alanınuzunluğuna ve geometrisine göre birleştirilir. 6. Birleştirilen çalışmalar daha önceden belirlenmiş olan sınıf ya da okul duvarlarına raptiyelerletutturulur. 7. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgünlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrasımalzemelerin toparlanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “grup değerlendirme formu” kullanılabilir. 2. Formda yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Grup Değerlendirme FormuGrup Adı : Etkinlik adı :Grup Üyeleri : Sınıf :Açıklama: Bu form, grubunuzla yaptığınız etkinliği grup olarak değerlendirmeniz için hazırlanmıştır.Aşağıdaki ölçütlerin gerçekleştirilme seviyesini ölçütün karşısına “ ” koyarak işaretleyiniz. DERECELER ÖLÇÜTLER Evet Kısmen Hayır 1. Araştırdığımız ve ön çalışmayla oluşturduğumuz dokümanları paylaştık. 2. Çalışmaya grubun tüm üyeleriyle katıldık. 3. Görüşlerimizi özgürce ifade ettik. 4. Çalışmalarımız sırasında birbirimizi cesaretlendirdik. 5. Karşılaştığımız güçlükleri tartışarak aştık. 6. Karşılaştığımız sorunlarda yaratıcılığımızı kullandık. 7. Bu çalışmayla hedeflerimizi gerçekleştirdik. 137
  • 251. GÖRSEL SANATLAR DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7. SINIF KAZANIM TABLOSU ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANATLARDA BİÇİMLENDİRME KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Çeşitli sanat alan- 1. “ Karikatür Yapıyorum” [!] Tercih edilen araç-gereçler en larının şarkı, türkü, şiir, “Dili dişi kilitlenmek”, “etekleri zil çalmak”, “ağzından bal damlamak”, “dilinde az bir ders öncesinden öğrencilere öykü, masal, anı, efsa- tüy bitmek”, “tepesi atmak”, “ele avuca sığmamak”, “ağzını aramak” vb. bildirilmeli, araç-gereç ve teknik ne gibi türlerinden ya- deyimlerden yola çıkarak karikatür çalışması yapılabilir. seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve rarlanarak görsel çalış- 2, 3. “Sadeleştirme” istekleri dikkate alınmalıdır. malar yapar. Öğrencilere, bir hafta öncesinden, sınıfa çeşitli meyve ve sebzeler getirmeleri 3. Şekil: Eni, boyu olan, derinliği 2. Nesne ve figürlerin söylenir. Öğrencilere, sınıfa getirilen bu ürünlerin hangi geometrik biçimlere olmayan, iki boyutlu biçimler. geometrik biçimleri ol- benzediği sorulur. Ayrıntılardan arındırılmış şekilde, resimlerini çizmeleri Form: Işık gölge, renk, anatomi, duğunu algılar. istenir. Ayrıntıların olmadığı bu çalışmalar, daha sonra öğrencilerin tercih çizgi ve doku gibi elemanların 3. Nesne ve figürleri edecekleri boya ile renk geçişleri yapılmadan renklendirilir. Bu uygulamayla hepsinin birden oluşturulduğu gö- yalın bir anlayışla geo- amblem çalışmalarına bir ön hazırlık yapılabilir. rüntü veya biçim. metrik biçimlere dö- 2, 3. “Ben Bir Grafikerim” 4. Görsel Biçimlendirme Ögeleri: nüştürür. Öğretmen, “Bir reklam firmasında olarak çalıştığınızı hayal ediniz. Müşteriniz Nokta, çizgi, renk, doku, yoğunluk, 4. Çalışmalarında ve sizden gıda firması için bir amblem tasarlamanızı istedi. Daha önceden değer (valör - renkli/ renksiz), izlediği sanat eserle- sadeleştirdiğiniz ürünlerden birini seçebilirsiniz. Bu ürünün firmanın simgesi şekil, form, leke, mekân (espas, rinde görsel biçimlen- olacağını, yapılacak olan amblemin kurumun tüm yazışmalarında kullanılacağını boşluk). dirme ögelerini ayırt (başlıklı kâğıt, zarf vb.) veya kurumu yazılı ve görsel basında tanıtacağını 5. Sanatsal Düzenleme İlkeleri: eder. düşününüz. Nasıl bir amblem yapardınız?” diyerek öğrenciyi uygulamaya Denge, değişiklik, ahenk, ritim, 5. Sanatsal düzenleme hazırlar. Öğrenciler, sınıf düzeyine göre ve amaca uygun olarak ve yazı vurgu, hareket, dereceleme, birlik, ilkelerine doğadan ve ögelerinin bütünleştirildiği yazı ile tasarım (logotype) çalışması da yapabilirler. oran-orantı. çevresinden örnekler 6, 7. “ Tebrik Kartı” 6. Öğrencilerden, görsel çalış- gösterir. Renkli fon kartonlarının üzerine çizilen şekiller maket bıçağı yardımıyla oyularak malarında açık-koyu, sıcak-soğuk 6. Kompozisyonlarında çıkarılır. Başka renkteki saydamlar, jelatinler, düzgün bir şekilde oyulan gibi zıt renk uyumlarını kul- bölümlere yapıştırılır. Oyulup çıkarılma sonrası geriye kalan alanların negatif lanmaları beklenmektedir. renk armonilerinden alanlar, çıkarılan bölümlerin ise pozitif parçalar olduğu öğrencilere hatırlatılır. 8. Öğretmen öğrenciyi mümkün yararlanır. Pozitif parçalar, kartın arkasına, içine veya öğrencinin tasarımına göre istediği olduğunca çok çeşitli malzeme ve 7. Pozitif ve negatif bölümlerine, üzerleri çeşitli desenlerle renklendirilerek yapıştırılır. Tebrik teknikle tanıştırmalıdır. biçimlerin ilişkisini kurar. kartının metin bölümü, karton üzerine düzgün bir şekilde yazılır ve çalışma 2, 3. Matematik dersi, “Geometri” 8. Duygu, düşünce ve tamamlanır. öğrenme alanı, “Düzgün çokgenleri izlenimlerini çeşitli gör- 7. “Boş ve Dolu” inşa eder ve çizer.”, “Işığın prizmada Renkli kâğıtları yelpaze şeklinde diledikleri kadar katladıktan sonra istedikleri kırılarak renklere ayrılabileceğini sel sanat teknikleriyle şekli kesip çıkartırlar. Katlanmış kâğıdı açtıklarında içinden çıkan biçim pozitif, keşfeder.” ifade eder. oyulduktan sonra kalan kısım negatif olarak adlandırılır. İstendiğinde bu 5, 6. Fen ve teknoloji dersi, 9. Yaptığı çalışmaları parçalar, başka renkteki kâğıtlar üzerine yapıştırılabilir. “Fiziksel Olaylar” öğrenme alanı, sergilemekten ve çev- 7. “Negatif-Pozitif Baskı” “Işık” ünitesi, “Renk filtrelerinin resindekilerle paylaş- Benzer çalışmalar baskı teknikleri yolu ile denenebilir. kullanımına günlük hayatından138 maktan haz alır. örnekler verir.” :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 252. ÖĞRENME ALANI: GÖRSEL SANAT KÜLTÜRÜ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Doğanın, sanat eserinin oluşu- 8. “Arşiv” [!] Tercih edilen araç-gereçler en az bir ders öncesin- mundaki rolünü örnekler vererek Öğrenciler, sevdikleri eserlerin fotoğraf- den öğrencilere bildirilmeli, araç-gereç ve teknik açıklar. larını, kartpostallarını kullanarak bir seçimlerinde öğrencilerin ilgi ve istekleri dikkate 2. Duyguların sanatsal yaratıcılığa alınmalıdır. dosya oluştururlar. Bu dosyada, eser katkısını fark eder. 1. Empresyonizm (İzlenimcilik): 20 yy. sonunda ismi, konusu, sanatçısı vb. hakkında ortaya çıkan, ışık etkisine dayanarak doğayı anlık 3. Sanat eserlerindeki soyut ve çeşitli bilgiler yer almalıdır. görüntüsü ile resimlemeye dayanan sanat akımıdır. somut ifade biçimlerini ayırt eder. 9. “Kültürlerin Buluşması” (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (9. Kazanım, 10. 4. Grafik tasarım ürünlerinde Öğrencilerden bir kültüre ait belli başlı Konu) sembol, işaret, renk ve lekelerin özellikleri (yaşadıkları ortamlar, giyimleri, 5. Piktogram: Trafik işaretleri vb. gibi açık bir şekilde işlevlerini ayırt eder. millî renkleri vb.) araştırması istenir. anlaşılan resimsel göstergeler. 5. Piktogramların evrensel görsel 8. Öğrencilerin, sanat tarihi literatürüne girmiş, semboller olarak günlük yaşam- Seçikleri bu kültüre ait özellikleri kendi müzelerde eserleri yer almış Türk ve dünya sanatçı- daki önemini kavrar. kültürleri ile karşılaştırmaları sağlanır. larına ait eserlere ilgi duyması sağlanmalıdır. 6. Gösterilen eserin konusunu Yaşadıkları ortamlar, beğenileri, giyimleri, 2. Rehberlik ve Psikolojik Danışma, 4. “Duygu ve göz önünde bulundurarak sanat- örf ve adetleri ile güzellik anlayışları düşüncelerini ifade etme yollarını ilişkilerinde etkili çının çevresinden nasıl etki- arasındaki belirgin farklılıkları vurgularlar. bir biçimde kullanır.” lendiğini tartışır. Buna göre her uygarlığın güzellik ölçüt- 4. Girişimcilik, 1. “Elindeki bilgiyi grafik veya tablo 7. Sanat eserinin toplumla lerinin kendi kültür özelliklerine göre biçiminde gösterir.” sanatçısı arasında bir iletişim 8. Sosyal bilgiler dersi, “Kültür ve Miras ” öğrenme değiştiğini anlaması sağlanır. aracı olduğunu fark eder. alanı, “Türk Tarihinde Yolculuk” ünitesi,“Şehir 8. İlgi duyduğu sanat eserleri ve incelemesi yoluyla, Türk kültür, sanat ve estetik sanatçılar hakkında araştırma anlayışındaki değişim ve sürekliliğe ilişkin kanıtlar yapar. gösterir.”, “Osmanlı-Avrupa ilişkileri çerçevesinde 9. Güzellik kavramının ölçütlerinin kültür, sanat ve estetik anlayışındaki etkileşimi fark kültürlere göre farklılaşabileceğini eder.” değer sistemine katar. 9. Güzellik: Görme ve işitme duyuları aracılığıyla, 10. Yaşadığı çevrenin yöresel hoşumuza giden ve bizde hayranlık duygusu uyandıran özelliklerinden esinlenerek görsel biçim ve ölçülerin oluşturduğu uyumlu bütün. tasarımlar yapar. Güzel: Biçimindeki uyum ve ölçülerindeki dengeyle hayranlık dugusu uyandıran ve hoşa giden (yazı, şiir,139 yapıt). :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 253. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 1. Müzelerin, ulusal ve evrensel 4, 5, 6. “Pano Düzenlemesi” 1, 2, 3, 4, 5, 6. İmkân dâhilinde ve kültür ürünlerinin geçmişten Türk ve dünya müzelerinde yer alan tarihî eserlere ve “Müzeler Haftası” (18-24 Mayıs) geleceğe taşındığı mekânlar sanat eserlerine ait görsel dokümanlar ile sınıf veya kapsamında, yakın çevrede bulunan bir olduğunu kavrar. okul içerisinde pano düzenlenebilir. müze, ören yeri, tarihî eser veya anıt 2. Ulusal kültürümüze sahip 4, 5, 6. “Bil-Bul” ziyaret edilmelidir. çıkmanın önemini kabul eder. 2. Ulusal Kültür: Bir toplumda, halk Tarihî eser ve sanat eserleri ile ilgili çeşitli görsel 3. Tarihî eserlerin ve kültürün kültürüyle seçkin kültürünün birlikte materyaller getirilerek sınıfa asılır. Küçük kâğıtlardan taşıyıcısı niteliğindeki sanat oluşturdukları ortak kültür düzeni. yapılan fişler üzerine, sanat eserine ve tarihî esere ait eserlerinin kayıt altına alınma- Evrensel Kültür: Bir sanat yapıtı ya da özellikler ayrı ayrı yazılarak bir torba içerisinde karıştırılır. akımının tek bir topuma özgü olamayan sının gerekliliğini ve önemini Öğrenciler, torbadan seçtikleri fişleri okurlar ve tüm dünya için geçerli olan bir anlayışın fark eder. özelliklerin tarihî esere mi, sanat eserine mi ait olduğunu ürünüdür. 4. Sanat eserinin özelliklerini tahmin ederler. Doğru bulunan fişler ait olduğu eserin [!] Yakın çevrede müze veya ören yerine kavrar. altına yerleştirilerek bulmaca çözülür. ziyaret gerçekleştirilemediği takdirde, 5. Tarihî eserlerin özelliklerini sınıf içerisinde müzeyi tanıtıcı görsel 7. “Ben Hangi Eserim?” açıklar. dokümanlar ve materyaller incelen- Her bir öğrenci müzede ilgilendiği bir sanat eserini 6. Tarihî eser ile sanat eserinin melidir. belirleyerek fotoğrafını edinir. Eser hakkında araştırma özellikleri arasındaki farkı belir- (!) Atatürkçülük ile İlgili Konular (5-7. yaparak biçimsel ve işlevsel özelliklerini tespit eder. ler. Kazanım, 11-12. Konu) Sınıf, gruplara ayrılır. Her gruptan bir kişi, seçtiği eserin 7. İlgi duyduğu sanat eserleri 4, 5, 6. Sosyal bilgiler dersi, “Küresel fotoğrafını göstermeden, esere ait özellikleri hakkında araştırma yapar. Bağlantılar ” öğrenme alanı, “Ülkeler 8. Tarihî eserlerimize sahip çıkıl- arkadaşlarına okur. Arkadaşlarının eserle ilgili sorularını Arası Köprüler” ünitesi, “Düşünce, sanat masının herkes için bir ulusal yanıtlar. Oyun farklı öğrencilerle dönüşümlü olarak ve edebiyat ürünlerinin, doğal varlıkların görev olduğunu benimser. sürdürülür. Bu eserlerden yola çıkarak görsel ve tarihî çevrelerin ortak miras ögesi 9. Kültürel miras olan eserlerin, biçimlendirme çalışmaları yaparlar. olarak yaşatılmasında insanlığın sorum- kaçakçılığının sonuçlarını tartışır. 8.“Eser Avı” luluğunun farkına varır.” 10. Ülkemizin müze, ören yeri, Öğretmen, önceden sınıf sayısına göre müzedeki bazı Bütün öğrenme alanlarında açık uçlu tarihî eser, anıt vb. zenginliklere eserlerin fotoğraflarının fotokopisi çektirir. Bir müze sorular, derecelendirme ölçekleri, kontrol sahip olmasından gurur duyar. ziyareti gerçekleştirilir. Öğretmen, müzeyi gezen listeleri, öz değerlendirme, grup 11.Tarihî eserlerin müzelere öğrencilere farklı eserlerin fotokopilerini dağıtır. Bu değerlendirme formları, gözlem formları, teslim edilmesi gerektiğinin objeleri müzede bulmalarını ister. Öğrenciler, seçtiği proje ödevleri, süreç dosyası vb.140 bilincine ulaşır. eserlerin bir tanesinin müzeye nasıl ulaştığını araştırırlar. kullanılarak değerlendirme yapılabilir. :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 254. ÖĞRENME ALANI: MÜZE BİLİNCİ KAZANIMLAR ETKİNLİK ÖRNEKLERİ AÇIKLAMALAR 8, 10. “Yeraltından Müzeye” Öğrenciler bulunan bir eserin müzeye teslim edilme süreciyle ilgili bir araştırma yaparlar. Konuyla ilgili drama yaptırılır. Her bir öğrenci oynamak istediği rolü alır. Canlandırmada, eseri bulan kişi, bulduğu eseri en yakın müze müdürlüğüne götürür. Müze müdürü, eserin müzeye hediye edilebileceğini ya da biçilecek değere göre müzeye satılabileceğini söyler. Satmaya karar verirse eserle ilgili uzmanların yer alacağı bir komisyon oluşturulur. Bu komisyon eserin eskiliğine, ender bulunurluk derecesine vb. göre bir değer biçerek eseri satın alır. Müze müdürü, müze olanakları içerisinde eserin korunması mümkün değilse başka bir müzeye gönderilmesi için bakanlıkla yazışarak bir karara varır. Canlandırma sonrası öğrenciler, konuyla ilgili görsel tasarımlar yaparlar. 9. “Eserlerimiz Nerede?” Öğrencilerden, Türkiyeden kaçırılan eserler ve şu anda nerede bulunduklarıyla ilgili bir araştırma yapmaları istenir. Bulunan eserlerin adı, hangi uygarlığa ait olduğu, şu anda hangi ülkede ve mümkünse hangi müzede bulunduğu konusunda tahtaya bir çizelge hazırlanarak öğrenciler tarafından ulaşılan bilgiler çizelgeye işlenir. Ortaya çıkan tablonun değerlendirmesi yapılarak çıkarımlarda bulunulur. Ardından bu eserlerin ait olduğu yere iade edilebilmesi için neler yapılabileceği konusu tartışılır.141 :Sınıf-okul içi etkinlik : Okul dışı etkinlik [!] :Uyarı :Ders içi ilişkilendirme :Diğer derslerle ilişkilendirme :Ölçme ve Değerlendirme :Ara disiplinlerle ilişkilendirme (!): Atatürkçülük
  • 255. DERS PLANI Ders : Görsel Sanatlar Sınıf :7 Süre : 6 ders saati Öğrenme Alanı : Görsel Sanatlarda Biçimlendirme, Görsel Sanat Kültürü Kazanımlar : 2. Nesne ve figürlerin geometrik biçimleri olduğunu algılar (GSK). 3. Nesne ve figürleri yalın bir anlayışla geometrik biçimlere dönüştürür (GSK). 9. Yaptığı çalışmaları sergilemekten ve çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB). Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolaj Yöntemler : Soru-cevap, gösteri (demonstrasyon), araştırma, gösterip yaptırmaA. DERS HAZIRLIĞI 1.Öğretmen Hazırlığı a) Basılı materyallerden ve İnternetten şirket veya kurumlara ait grafik tasarım, amblem, ambleminkullanıldığı ürünler, broşür, afiş, başlıklı kâğıt, zarf vb. örnekler sınıfta gösterilmek üzere derlenir. b) Derlenen materyaller özelliklerine göre sınıflandırılır. c) Logo ve yazı karakterleri hakkında kitaplardan, konuya ilişkin İnternet sitelerinden örneklertoplanır. ç) Grafik tasarım, amblem ve yazıyla tasarım (logotype) çalışma örnekleri (dünya ve Türk sanat-çılarına ait) derlenir. d) Farklı geometrik biçimleri çağrıştıran sadeleştirilmiş nesnelerin örnekleri sınıfa getirilir. e) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. s. 195). f) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir.2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilerden çeşitli amblem, yazıyla tasarım vb. örnekleri araştırmaları ve bu örnekleri sınıfagetirmeleri belirmeleri gerektiği belirtilir. b) Öğrencilerden TV reklamlarında, gazete ve dergilerde, günlük yaşamda karşılaştıkları örnekleri(grafik tasarım, amblem ve yazı ile tasarım) incelemeleri; amblemlerin insanlar üzerinde bıraktığı etkiyi,bellekteki kalıcılığını çevrelerinden sorarak araştırmaları istenir. c) Yazı karakterleri (font) ile ilgili olarak güzel yazı kitaplarından, İnternet vb. ortamlardan belgetoplamaları ve özelliklerine göre derlemeleri söylenir. ç) Gözlemlerini ve araştırmalarını, “Hangi ürüne ait? Sembol, harf, yazı, biçim vb. gibi görsel ögeler,ürünü nasıl temsil etmektedir? Hangi renkler kullanılmış? Hangi biçime benziyor?” gibi sorularlatanımlamaları ve bunu raporlaştırmaları sağlanır. d) Yapmayı düşündükleri [grafik tasarım, amblem, yazı tasarımı (logotype)] hayalî bir ürün, kurum,şirket vb. için tasarımlar düşünerek sınıfa hazırlıklı gelmeleri belirtilir. e) Belirleyecekleri kurum, şirket veya ürünün grafik tasarım, amblem, yazıyla tasarım çizimindeyararlanmak üzere tercih edecekleri çeşitli nesnelerden örnekler seçerek (anahtarlık, sebze, meyveçeşitleri vb.) sınıfa getirmeleri söylenir. 2.2. Teknik Hazırlık a) Araç ve gereçler: Domates, portakal, biber vb. sebze ve meyveler ile çeşitli nesneler (anahtarlıkvb.); guaj, akrilik gibi su bazlı boyalar; değişik uçları olan keçeli kalemler, kalın ve ince fırçalar, çizimkalemleri, yazı şablonları, pergel takımı, resim kâğıdı vb. b) Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 142
  • 256. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Çeşitli ürün ve belgelerin üzerinde yer alan grafik tasarım, amblem ve yazı ile tasarım örnekleriöğrencilere gösterilir. Amblem ve yazıyla tasarım farkını anlayabilecekleri örnekler birlikte incelenir.Öğrencilerden getirilen görseller üzerinde konu, renk, leke, biçim gibi unsurlar hakkında konuşmalarıistenir. 2. Öğrencilerin yaptıkları araştırmaları arkadaşlarına kısaca sunmaları sağlanır. Getirilen örneklerüzerinde aşağıdaki sorulara birlikte cevap aranır: Gösterilen eser hangi ürünü veya kurumu çağrıştırmaktadır? Gösterilen eserdeki simge, biçim, sembol, harf ve yazılardan hangisi dikkatinizi çekti? Neden? Gösterilen eserdeki tasarım, simge, biçim, sembol, harf, yazı vb. unsurlar, ürünün veya kurumunhangi yönünü ön plana çıkartmıştır? Hangi renkler kullanılmış (zıt, ana, ara renkler vb.)? Seçilen renkler, yazıyla tasarım veya amblemin temsil ettiği markayı nasıl yansıtmaktadır? Yazı ile tasarım veya amblemde kullanılan renkler, çoğaltım tekniğine uygun mudur? Bir kurum ya da şirkete ait tasarım, simge, biçim, sembol, harf, yazı gibi grafik tasarım ögelerininbaşkaları tarafından taklit edilmesi ve kullanılması mümkün müdür? Tasarım, simge, biçim, sembol, harf, yazı gibi grafik tasarım veya amblemin tescil edilmesi gereklimidir? Neden? 3. Öğrencilerden bir tasarım bürosu ya da reklam ajansında grafik tasarımcı olarak çalıştıklarınıhayal etmeleri istenir. Bir müşterinin kendi gıda firması için özgün bir amblem ve yazı ile tasarım(logotype) örnekleri istediğini düşünmeleri söylenerek öğrenciler konuya hazırlanır.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilere, yakın çevrelerinden sınıfa getirdikleri örnek nesnelerin hangi geometrik biçimlerebenzediği hakkında fikirleri sorulur. Farklı geometrik biçimleri çağrıştıran sadeleştirilmiş nesnelere aitörnekler üzerinde konuşmaları sağlanır. 2. Öğrencilerin, amblemin “kurumlara ya da kurumsal etkinliklere görsel kimlik kazandıran, sözcüközelliği göstermeyen, nesnel veya soyut görüntü veya harflerle oluşturulan sembol ya da işaretler”olduğunu; yazıyla tasarımın ise “kurumlar ya da kurumsal etkinlikler veya bunların ürün ya da hizmetleriniyazı ögeleriyle tanımlayan, yazıldığı dilde açık bir biçimde okunabilen ve genel geçer yazı biçimlerindenfarklılaşabilen özgün yazı tasarımları” olduğunu örnekler üzerinden sezerek söz konusu tanımlaraulaşmaları sağlanır. 3. Her iki alanda da amacın, adını taşıdığı ürün veya firmayı en özgün biçimde tanımlama olduğusöylenir. Amblemlerin, yazıyla tasarımların ilgili şirketin çalışma alanını, özelliklerini, kişiliğini biçim verenkleriyle ifade edebilmesinin gerekliliği hatırlatılır. 4. Öğrencilere, amblemin, Rönesansla birlikte ticaretin gelişmesine paralel olarak mal ve ürünlerin 143
  • 257. kime ait olduğunu belirtme ihtiyacıyla ortaya çıktığı; üretilen mallar çoğaldıkça, bunların gemilerletaşınması esnasında, birbirleriyle karışmasını önlemek için amblem kullanımının yaygınlaştığı aktarılır. 5. Günlük hayatta, kitle iletişiminde tasarımın ne kadar önemli olduğu örneklerle anlatılır. Artıkgünümüzde bir ürünün tanıtım ve satışının ilk aşamasının iyi ve özgün bir tasarım çalışmasından geçtiğisöylenir. 6. Amblem ve yazı ile tasarımda ayrıntılardan arındırılmış, sade, akılda kalıcı ve benzerlerinden(firma kurum ve kuruluşların, diğer üreticilerinin kullandıkları amblemlerden) farklılık taşıyan etkilibiçimler oluşturulmasının gereği anlatılır.Ç. UYGULAMA 1. Hayal ettikleri bir şirket veya ürüne göre seçtikleri çeşitli nesnelerin (sebze, meyve gibi) örnekleriniöncelikle doğal hâli ile çizmeleri ve renklendirmeleri, daha sonra, benzedikleri biçimlere göresadeleştirmeleri gerektiği açıklanır. Seçecekleri renklerle yapmış oldukları sadeleşmiş biçimlerirenklendirebilecekleri söylenir. İki veya üç renkten fazla renk kullanımının çoğaltımda sıkıntılaryaratabileceği hatırlatılır. 2. Öncelikle biçimler sadeleştirilir. Sadeleştirme çalışmalarında ayrıntıya girilmemesi gerektiğihatırlatılır. Öğrencilerden tasarımlarını, biçimler arasında boşluk-doluluk ilişkisini gözeterek guaj boya,keçeli kalem vb. boyalar ile renklendirmeleri istenir. Bunu yaparken tasarımlarına uygun olan çizimve boyama gereçleri, ince-kalın fırçalar ve keçeli kalemleri tercih etmeleri gerektiği hatırlatılır.Öğrencilerden sadeleştirilen biçimlerin konturlarını belirginleştirmeleri istenir. 3. Tercih edilen boyaların ve malzemelerin kullanımı hakkında gerekli rehberlik yapılır (bk. s. 183). 4. Hazırlamış oldukları amblemlere, hayal ettikleri şirketin veya ürünün ismini, amblem ile yazıtipinin bütünlüğünü gözeterek ekleyebilecekleri söylenir. Uygulama aşamasında, öğretmen tarafındanöğrencinin tercihlerini etkileyecek doğrudan yönlendirme yapılmamalıdır. 5. Öğretmen, “mükemmel bir iş” beklentisi içinde olmamalıdır. Çünkü öğretmenin mükemmelliğiile öğrencinin birikiminin getirdiği mükemmellik farklı olabilmektedir. 6. Önemli olan, öğrencinin bu tür bir etkinliğe katılması ve içinden gelerek bir çalışmada yeralabilmesidir. Çalışma sonrasında, öğrencinin yaptığını eleştirmesi, çalışmasının kendi beklentilerinikarşılayıp karşılamadığını ifade etmesi sağlanır. 7. Biten çalışmalar sınıf/okul panolarında sergilenir. 8. Sergileme sonrası çalışmalar ürün dosyasında muhafaza edilir. 9. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. 10. Uygulama sonrasında malzemeler toparlanır ve çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 144
  • 258. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “kontrol listesi” kullanılabilir. 2. Kontrol listesinde yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıfmevcuduna, etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Kontrol ListesiAçıklama: Aşağıdaki ölçütlerin gerçekleştirilme seviyesini ölçütün karşısında bulunan yere ( ) koyarakişaretleyiniz. Öğrencinin Adı ve Soyadı : Sınıfı : Tarih: Tarih: ÖLÇÜTLER Evet Hayır Evet Hayır 1. Konuya ilişkin araştırma yaptı ve raporlaştırdı. 2. Hazırladığı raporu sundu. 3. Derse istekle katıldı. 4. Görsel sanat çalışmaları yoluyla kendini ifade etti. 5. Sanatçıların, kendisinin ve diğer öğrencilerin sanat çalışmalarını inceledi. 6. Amacına uygun malzeme seçti ve kullandı. Notlar .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... 145
  • 259. DERS PLANIDers : Görsel SanatlarSınıf :7Süre : 4 ders saatiÖğrenme Alanı : Görsel Sanat Kültürü, Görsel Sanatlarda BiçimlendirmeKazanımlar : 1. Doğanın sanat eserinin oluşumundaki rolünü örnekler vererek açıklar (GSK). 3. Sanat eserlerindeki soyut ve somut ifade biçimlerini ayırt eder (GSK). 9. Yaptığı çalışmaları sergilemekten ve çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB).Teknikler : Renkli resim teknikleri, kolajYöntemler : Soru-cevap, araştırma, grup çalışmasıA. DERS HAZIRLIĞI 1. Öğretmen Hazırlığı a) İzlenimcilik (empresyonizm) sanat akımı ile ilgili bilgi ve görsel doküman derler. Aşağıda özetbilgiler ve sınırlı sayıda görsel dokümanlara yer verilmiştir. İZLENİMCİLİK (EMPRESYONİZM): 19. yüzyılda Fransada ortaya çıkmış ve bütün sanat dallarınıetkilemiş bir akımdır. Doğadaki unsurların kişinin içinde yarattığı izlenimleri, duygusal izleri yansıtmayıhedefler. Bu akım içerisinde yer alan sanatçılar, doğayı objektif bir gerçek olarak değil kendilerindeyarattığı izlenimini resme (veya edebî esere) aktarırlar. Resimde izlenimciliğin özellikle ışık ve renkten kaynaklanan görsel izlenimlerin tanımlanmasınaadanmış olduğu söylenebilir. Bu akımı takip edenler tarafından, resmedilen nesne veya olaydan çokgünün belirli bir zamanı, belirli bir ışıkta sanatçı üzerindeki izlenimlere önem verilmektedir. Akımınöncüleri Claude Monet ve Camille Pissarro olarak kabul edilmektedir. Onlara göre sanatçı doğrudandoğruya, gerçeği değil de gördüklerinin kendisinde uyandırdığı duygu ve düşünceleri esas almış ayrıcavarlığın gerçekçiliği ve nesnelliği ikinci plana atılarak kişisel yorum ön plana çıkarılmıştır. Camille Pissaro, Edouard Manet, “Kayıkta Resim Yapan Monet” “Montmartre Bulvarı” 146
  • 260. Claude Monet, “St. Lazare Tren Garı” Pierre-Auguste Renoir, “Tekne Gezisinde Öğle Yemeği” b) Soyut sanat akımı ile ilgili bilgi ve görsel doküman derler. Aşağıda özet bilgiler ve sınırlı sayıdagörsel dökümanlar kullanımınıza sunulmuştur. SOYUT SANAT: Soyut sanat genel anlamıyla doğada varolan gerçek nesneleri betimlemek yerine,biçimler ve renklerin, temsilî olmayan veya öznel kullanımı ile yapılan sanata denir. “Nonfigüratif sanat”terimi ile değişmeli olarak kullanılır. 20. yüzyıl başında bu terim, gerçek biçimleri sadeleştirilmiş veyadeğiştirilmiş hâlleriyle imgelere indirgeyen kübist ve fütürist sanatı tanımlamak için de kullanılmıştır. Temsilî olmayan sanat, aslında bir 20. yüzyıl icadı değildir. İslam ve Musevi geleneklerinde insanlarınresmedilmesinin yasak olması nedeniyle bu kültürlerde süsleme sanatları önemli derecede gelişmiştir.Bunlara örnek olarak gösterilebilecek kaligrafi ve hat sanatı da nonfigüratif sanatlardır. Batı kültüründede soyut tasarımların kökü eskilere dayanır. Bunlara rağmen, soyut sanat süsleme sanatlarından farklıolarak “dekoratif” değil “güzel sanatlar” adı altında incelenir. Bunun nedeni, soyut sanat eserinin kendibaşına, sanatçının sadece eserin kendisine yoğunlaşmasıyla ortaya çıkmasıdır. Wassily Kandinsky, doğadaki dinamik kuvvetlerle uğraşarak madde hakkında bilgimizi artıran biliminyanında, sanatın görsel dünyanın ardındaki spiritüel güçleri göstermesi gerektiğine inanıyordu. Kandinskyile Kasimir Malevich ilk defa tamamen soyut olarak nitelendirilebilecek resimler yapmışlardır. Konstrüktivizm (1915) ve De Stijl (1917) soyutlamayı heykel ve mimarinin üçüncü boyutuna taşımışparalel akımlardır. 1940lardan 1960lara süregelen Soyut dışavurumculuk ve 1960larda yaygın olanop-art, minimalizm akımları da soyut sanat akımlarıdır. Günümüzde ise sanat eserlerinin genel olarakakımlardan bağımsız olarak incelenmesi yaygındır. Buna örnek olarak Gerhard Richterin aynı dönemlerdeyapıp bir arada sergilediği tamamen nonfigüratif resimler ile fotogerçekçi resimler gösterilebilir. Doğa görüntülerine bağlı olmayan bu sanat akımı, 20. yy.ın resim ve heykel anlayışında yeni birdünya görüşüdür. Soyut sanat, eşya, doğa ve canlıların görünüşlerinden faydalanmayı reddedip resimderenk, çizgi ve düzlemleri düzenleyerek bunlarla heyecan verici kompozisyonlara ulaşmayı amaçlar.Soyut sanatı ilk ortaya atan 1910 yılında ilk eserini veren Kandinsky olmuştur. Soyut sanat ile nonfigüratifsanatı birbirinden ayrı tutmak sorun olmuştur. Bu sanatın başlangıcı doğadandır, sonu ise doğadantamamen uzaklaşmıştır. Oysa nonfigüratifte, başlangıçtan itibaren, doğaya bağlı olmadan bir çalışmasöz konusudur. Bu akımın öncü sanatçıları, Kandinsky ve Mondriandır. 147
  • 261. Piet Mondrian, “Kompozisyon” Paul Klee, “Senecio” Alexander Calder, “Düzenleme” Paul Jackson Pollock, “Pollock’un Evreni” c) Bilgi ve görsel dokümanı sunum için hazırlar. ç) Ders için seçilen müzik CD’sini sınıfa getirir. d) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemlerini alır (bk. s. 195).2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık a) Öğrencilere bir hafta öncesinden “doğanın sanata ve sanat eserinin oluşumuna ne gibi katkılarsağladığını” düşünmeleri ve bu konuda araştırma yaparak gelmeleri söylenir. b) Öğrencilerin yaptıkları araştırmaları ve araştırmalarını destekleyecek görsel dokümanlarıdosyalamaları istenir. 2.2. Teknik Hazırlık a) Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik, guaj boya) veya pastelboya fırça, su, su kabı, resim kâğıdı, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası,yapıştırıcı, tutkal vb. (Boyalar seçimliktir.) b) Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb. 148
  • 262. B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Öğrencilerin yaptıkları araştırmaları sunmaları ve düşüncelerini rahatça paylaşmaları için uygunortam hazırlanır. Öğrencilere doğanın sanat eserinin oluşumunda “ilham” olduğu, hemen hemen hersanat akımında doğanın kendisinden olmasa bile yine doğada var olan renk ve formlardan esinlenerekeserler verildiği, biçimsel özellikleri bakımından doğanın sanat eseri için vazgeçilmez bir kaynak olduğuvb. bir sonucuna varmaları için rehberlik ve yönlendirme yapılır. Ancak sanat eserinin arka planında(tinsel içeriğinde) durumun farklı olabileceği, sanatçının aslında yine doğanın bir parçası olan kendisindenya da sadece biçim ve renkleri ön plana çıkarmak için kendi armonisini yarattığı düzenlemeler olabileceğide vurgulanır. 2. Öğretmen tarafından daha önceden hazırlanmış olan empresyonizm sanat akımı sunusu öğrencilerlepaylaşılır. Aşağıdaki sorular yöneltilerek doğanın bu sanat akımındaki eserlerin oluşumundaki rolütartışılır: Burada ne/neler görüyorsunuz? Bu resimlerin konuları ne olabilir? Sizce sanatçı/sanatçılar neden böyle bir konu seçmiş olabilir? Bu eser/eserler günlük hayatta karşılaştığımız konu ve görüntüleri yansıtıyor mu? Nasıl? Bu eserlerin oluşumuna doğanın etkisi ne olabilir? Tartışınız. 3. Öğretmen soyut sanat akımına ait görselleri ve hazırladığı sunuyu öğrencilerle paylaşır. Aşağıdakisoruları yönelterek soyut ve somut ifade biçimlerini eserler üzerinde örneklendirmeye çalışır. Burada ne/neler görüyorsunuz? Gördükleriniz günlük hayatta karşılaştığınız görünümlere, şekillere ya da biçimlere benziyor mu? Sizce sanatçı neden böyle bir ifade yolu seçmiş olabilir? Bu eserlerin oluşumunda doğanın etkisi var mıdır? Varsa ne olabilir? Tartışınız.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Öğrencilerin gösterilen eserler üzerinde duygu ve düşüncelerini paylaşmalarına imkân verildiktensonra bu iki eser grubunun hangi sanat akımlarına ait oldukları ve bu akımlar hakkında kısaca bilgiverilir. 2. Öğrencilere hangi üslubun onlara daha ilgi çekici ve güzel geldiği sorulur. Öğrenciler nedenleriile birlikte bu soruyu yanıtlarlar. 3. Okul bahçesindeki/sınıftaki gruplardan birine rehberlik yapmak üzere diğer öğretmenlerden yada yöneticilerden yardım istenir. 4. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir.Ç. UYGULAMA 1. Okul bahçesinde çalışanlar, gün ışığının o anki durumundan faydalanıp görünümleri gerçekçiolarak kendi ruh hâllerini de yansıtacak biçimde hızlıca uygulama yaparlar. 2. Sınıftaki öğrenciler ise tamamen renk, şekil, çizgi vb. tasarım elemanlarını kullanarak herhangibir şeye benzetme kaygısı gütmeden, estetik bir düzenleme yaparlar (Boya tercihi öğrenciye bırakılır.). 3. 40 dakikanın sonunda çalışmalar sınıfta toplanır. Paspartulanıp etiketlenir. 4. Bir sonraki derste, sınıf duvarlarına asılan bu çalışmaların her birinin önünde sırasıyla durularaköğrencilerden ne gördükleri, gördüklerini nelere benzettikleri, hangi renklerin baskın olarak kullanıldığıkonusunda kimseyi rencide etmeden görüş belirtmeleri istenerek çalışmalar sınıfça çözümlenmeyeçalışılır. Bu esnada çalışmanın sahibi ne anlatmak istediğini asla açıklamaz. Arkadaşlarının, öğretmenininyorum ve eleştirilerini tarafsızca, nezaketle ve hoşgörüyle dinler (Bu konuda etkinlik başlamadan önceöğretmen mutlaka uyarı yapmalı, neden bir eser/öğrenci çalışmasının sahibi tarafından açıklanmamasıgerektiğini iyice anlatmalıdır.). 5. Çalışmalar okul/sınıf panolarında sergilenir. 6. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgünlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 7. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrasında malzemelertoplanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 149
  • 263. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Konu ile ilgili araştırma yaptı. 2. Yaptığı araştırmayı ve edindiği görselleri dosyaladı. 3. Dosyaladığı görsel doküman ve bilgileri sundu. 4. Konuya uygun malzeme getirdi. 5. Çalışmasını sergiye hazır hâle getirdi. 6. Çalışmasını seçtiği akımın özelliklerine uygun olarak tamamladı. 7. Zamanı verimli kullandı. TOPLAM GENEL TOPLAM Notlar .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... 150
  • 264. DERS PLANIDers : Görsel SanatlarSınıf :7Süre : 4 ders saatiÖğrenme Alanı : Müze Bilinci, Görsel Sanatlarda BiçimlendirmeKazanımlar : 3. Tarihî eserlerin ve kültürün taşıyıcısı niteliğindeki sanat eserlerinin kayıt altına alınmasının gerekliliğini ve önemini fark eder (MB). 4. Sanat eserinin özelliklerini kavrar (MB). 5. Tarihî eserin özelliklerini açıklar (MB). 8. Tarihî eserlerimize sahip çıkılmasının herkes için bir ulusal görev olduğunu benimser (MB). 11. Tarihî eserlerin müzelere teslim edilmesi gerektiğinin bilincine ulaşır (MB). 9. Yaptığı çalışmaları sergilemekten ve çevresindekilerle paylaşmaktan haz alır (GSB).Teknikler : Renkli resim teknikleriYöntemler : Soru-cevap, araştırma, grup çalışması, dramaA. DERS HAZIRLIĞI 1. Öğretmen Hazırlığı a) “Sanat eseri” ve “tarihî eser” kavramları ve bunların özellikleri hakkında farklı kaynaklardan bilgiderlenir. b) Tarihî eserlerin ve sanat eserlerinin kayıt altına alınması ve müzelere teslim süreci araştırılır vevarsa görsel dokümanlar edinilir. c) Çok sayıda tarihî eser ve sanat eserine ait fotoğraf, kart, röprodüksiyon vb. derste sunmak üzerehazırlanır. ç) Eser örneklerine ait bilgiler (konusu, kullanılan renkler, şekiller, çizgiler vb.) küçük kartlara yazılarakbir poşetin içinde sınıfa getirilir. d) Değerlendirme kriterleri ders öncesinde öğrencilere bildirilir. e) Ders için seçilen müzik CD’si sınıfa getirilir. f) Ders ile ilgili gerekli güvenlik, sağlık ve temizlik önlemleri alınır (bk. s. 195). 2. Öğrenci Hazırlığı 2.1. Düşünsel ve Duyuşsal Hazırlık Ders öncesinde bir ya da iki öğrenci, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununuİnternetten bularak çıktısını alır. Kanun, sınıfın tümüne çoğaltılarak dağıtılır. Öğrencilerden bu Kanun’uokuyarak derse gelmeleri istenir. 2.2. Teknik Hazırlık Araç ve gereçler: Su bazlı boyalar (sulu boya, parmak boya, akrilik, guaj boya) veya pastel boya,fırça, su, su kabı, resim kâğıdı, renkli kartonlar, resim kalemi (HB kurşun kalem), kâğıt makası,yapıştırıcı, tutkal vb. Temizlik gereçleri: Sıraların üzerine serilmek üzere muşamba örtüler, koruyucu önlük vb.B. UYARANLAR (MOTİVASYON) 1. Sanat eseri ve tarihî eser örnekleri tahtaya ya da panoya sınıfın tümünün rahatlıkla görebileceğibiçimde asılır. 2. Öğretmen sıraların arasında gezerken rastgele seçtiği öğrencilere kartlardan birer tane çektirir.Kartı çeken öğrenci kartın üzerindekileri yüksek sesle okur ve öncelikle hangi eser olduğuna; dahasonra da bunun tarihî eser mi, sanat eseri mi olduğuna karar verir. Öğretmen hem tarihî değere sahiphem de sanat eseri niteliği taşıyan eserleri de mutlaka bu örneklerin içine serpiştirmelidir. Böylelikleöğrencilerin konuyu kavraması ve analiz yapabilmeleri daha kolay olur. 151
  • 265. 3. Öğretmen, bir sonraki derste tarihî eser ya da sanat eserini bulunduğu yerden alıp müzeyeulaştırma sürecinde yaşanabilecekleri ve bu süreçte başvurulması gereken mercileri canlandıracaklarınısöyler. Bunun için öğrencilerden yardım ister. Öncelikle her öğrencinin elinde bulunan ve daha öncekiderste okudukları 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’ndan ilgili bölümleri bulmalarınısöyler. Öğrencilerle birlikte rol dağılımı yapılır. Hikâye de öğrencilerle birlikte yine bu ders saatindeoluşturulur.C. BİLGİYİ PAYLAŞMA 1. Drama: Öğrencilerin her birinin rolü ve repliği daha önceden hazırlanır ve öğrencilere hazırlanmalarıiçin yeterli süre verilir. Eseri bulan kişi en yakın müze müdürlüğüne götürür. Müze müdürü istersebulduğu eseri müzeye hediye edebileceğini ya da biçilecek değere göre müzeye satabileceğini söyler.Eğer kişi satmaya karar verirse hemen uzmanlıklarına göre bir komisyon kurulur ve bu komisyon esereyaşı, ender bulunuşluluğu, özgünlüğü vb. özelliklerine göre bir paha biçer. Müze müdürü olanaklarıdeğerlendirerek var olan şartlar dâhilinde eseri bu müzede sergiler, mümkün değilse Kültür Bakanlığıile yazışmalar yapar ve gerekiyorsa eserin naklini ister. Rol almayan diğer öğrenciler izleyici konumundadırlar. 2. Dramanın sonunda her bir öğrenciye rollerini oynarken ne hissettikleri sorulur. Öğrenciler böyleliklebaşkalarının yerine kendilerini daha iyi koyarlar (empati yaparlar). 3. İzleyicilere oyunu değerlendirmeleri için söz verilir. 4. Eğer arzu edilirse “tarihî eser kaçakçılığı” ile ilgili bölümler de eklenerek oyunun kapsamıgenişletilebilir. 5. Öğretmen tüm öğrencilere teşekkür eder. Bir sonraki derste bir eserin bulunduğu andan müzeyegötürülüş sürecine kadar yaşanabilecekleri konu alan bir resim yapacakları söylenerek malzemelerinihazırlamaları istenir. 6. Seçilen müzik eşliğinde uygulamaya geçilir.Ç. UYGULAMA 1. Öğrenciler seçtikleri enstantaneyi aslına uygun “gerçekçi” bir üslupla resmetmeye çalışırlar. 2. Kullanılacak malzeme öğrencinin tercihine bırakılmalı, öğretmen teknik hakkında gerekliyönlendirmeyi yapmalıdır. 3. Çalışmalar bittikten sonra paspartulanan resimler mutlaka etiketlenmelidir. 4. Etiketlen çalışmalar öncelikle okul, mümkün değilse sınıf panosunda mutlaka sergilenir. 5. Sergilenen çalışmalar daha sonra ürün dosyasında muhafaza edilir. 6. Uygulama aşamasında öğretmen tarafından öğrencinin özgünlüğünü etkileyecek doğrudanyönlendirme yapılmaz. 7. Uygulama süresince temizlik ve güvenlik önlemleri gözetilir. Uygulama sonrasında malzemelertoplanarak çalışma ortamının temizlenmesi sağlanır. 152
  • 266. D. DEĞERLENDİRME 1. İşlenişin ölçme ve değerlendirilmesinde “derecelendirme ölçeği” kullanılabilir. 2. Ölçekte yer alan ölçütler aynı şekilde kullanılabileceği gibi öğretmen tarafından sınıf mevcuduna,etkinliğin uygulanış şekline vb. uygun olarak yeniden yapılandırılabilir. 3. Ölçütler belirlenirken her etkinlikte izlenmesi gereken adımlar dikkate alınarak sıralanmalıdır. 4. Etkinliğe katılım, isteklilik, iş birliğinde bulunma, yardım isteme, kaynaktan yararlanma vb.ölçütlere de değerlendirme formlarında yer verilmesi uygun olur.Derecelendirme ÖlçeğiÖğrencinin Adı ve Soyadı :Sınıfı :Açıklama: Aşağıdaki derecelendirme ölçeği, yaptığınız çalışmayı değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.Bu ölçek aynı zamanda çalışmanızı yürütürken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgivermektedir. Ölçekteki ilgili bölüme “ ” koyarak değerlendirmeyi tamamlayınız. Öğrencinin Adı Soyadı: DERECELER ÖLÇÜTLER Çok İyi İyi Orta Geliştirilebilir Başarısız (5) (4) (3) (2) (1) 1. Konu ile ilgili araştırma yaptı. 2. Kart oyununa katıldı. 3. Drama çalışmalarına katıldı. 4. Derse uygun