Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.
1808 SENED-İ İTTİFAK
Hazırlanışı
 19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin en uzun yılı olarak nitelendirilmekte.
 Yenilikçi Padiş...
Niteliği
 Hukuki biçim olarak, misak niteliğinde bir belgedir. Çünkü devlet iktidarını
sınırlandıran iki taraf bulunmakta...
 Padişah, fermanda ilan edilen ilkelere uyacağına dair yemin etmiştir.
 Mutlakiyetçi bir sistemde hükümdarın uyruklarına...
 Yasama Meclisi: Meclis-i Umumi:
1. Heyet-i Ayan...... Üyeler doğrudan doğruya Padişah tarafından seçilmektedir
2. Heyet-...
 Kötüye giden savaş şartları ve Meclis-i Mebusan’ın sert ve eleştirel tutumu vb
nedenlerle Padişah Meclis çalışmalarını t...
 Anayasa’nın kendisini kanunlardan daha üstün olduğunu belirten bir hüküm
bulunmamaktadır: Yumuşak Anayasa
 K.E. yürürlü...
Prochain SlideShare
Chargement dans…5
×

26.02.2015 05.03.2015 anayasa dersi (1)

480 vues

Publié le

26.02.2015 05.03.2015 Türk anayasa dersi (1) - Ebru KARAMAN

Publié dans : Droit
  • Soyez le premier à commenter

26.02.2015 05.03.2015 anayasa dersi (1)

  1. 1. 1808 SENED-İ İTTİFAK Hazırlanışı  19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin en uzun yılı olarak nitelendirilmekte.  Yenilikçi Padişah III. Selim’in ıslahat hareketlerinin başarısızlığa uğraması üzerine, padişah tahttan indirildi. Yenilik yanlısı Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa, yenileşme çabalarının devamını sağlamak üzere, bir direniş odağı kurdu  Alemdar, Babıaliyi basarak, III. Mustafa’yı indirdi. Bu gelişmeler sonucu III. Selim’in öldürülmesi üzerine, II. Mahmut tahta çıkarıldı.  Merkezde asayiş sağlanmakla birlikte, taşrada güvenlik sorunları devam etmekte idi.  Alemdar ülkede merkezi birlik ve otoriteyi sağlamak, muhtemelen reformlara yeniden başlayabilmek için ayan ve hanedanları itaat altına almak, bunun karşılığında bunlara birtakım güvenceler vermek amacı ile, hükümetin tayin ettiği ayanlarla mukavele yapmaya karar verdi.  Yapılan toplantıda, siyasi birlik vurgulandı.  Toplantıya katılan ayan ve hanedan temsilcilerinden yalnızca dördü bu Sened’e mühür bastı. Öbür ayanlar ise bağımsızlıklarının sınırlandığı gerekçesi ile mühür basmaktan kaçındı. Nitekim Padişah’ın da bu Sened’i onaylamakta duraksadığı belirtilmelidir. Getirdikleri Merkezin Kazanımları  Padişahın ve devlet otoritesinin herkesçe kabul edilmesi  Vergi toplanmasında emirlere itaat  Ayanların kendi dışındaki topraklara müdahale edilmemesi...vb Ayanların Kazanımları  Sadrazamın keyfi emirlerinin önlenmesi  Hanedan haklarının babadan oğla geçmesi  Ayanlara kendi topraklarını idare etme açısından verilen önemli yetkiler...vb Uygulanışı  Alemdar’ın belge imzalandıktan sonra çok kısa bir süre içinde ölmesi ile belge hükümden düştü. Sİ’nin pratikteki etkisi ve önemi çok sınırlı kaldı.  Sİ’nin her yeni sadrazam tarafından imzalanması öngörülmüştü. Fakat Alemdar Mustafa Paşa’nın yerine geçen sadrazamlar tarafından imzalanmamıştır.  Ek olarak Sİ’de, uygulamayı ve verilen sözlerin tutulup tutulmadığını denetleyecek bir mekanizma öngörülmemiştir.  Tüm bu sebeplerle Sİ’nin uygulanmayışından bahsetmek daha doğru olur.
  2. 2. Niteliği  Hukuki biçim olarak, misak niteliğinde bir belgedir. Çünkü devlet iktidarını sınırlandıran iki taraf bulunmaktadır.  Bu özelliği itibariyle 1215 sayılı Magna Carta Libertatum’a benzemektedir.  Anayasa değil, anayasal bir belgedir. İçeriği itibari ile hukuk tarihimizde devlet iktidarının sınırlandırılabileceğini savunan ilk belgedir. Önemi Egemen ve yönetici güçlerin Merkez ve Taşra kanatları arasındaki çelişkileri karşılıklı ödün ve güvencelerle gidermek, siyasal bunalımı atlatmak amacıyla Merkez güçleri tarafından ya da bunlar adına sahneye konan bir geçici mutabakat arayışı olarak görülmektedir. 1839 TANZİMAT FERMANI Hazırlanışı  Batı dünyasında, Amerikan ve Fransız devrimlerinden sonra Anayasacılık hareketlerinin güç kazanmaya başladığı bir döneme gelinmiştir.  II. Mahmut’un yenileşme hareketlerine karşılık, yönetimde ve yönetilenlerin durumunda esaslı bir iyileşme mümkün olmamıştır.  Gayrimüslümler millet sisteminin sağladı bazı korunaklardan yararlanmakla birlikte, kanun önünde eşitlik haklarının olmadığından, uyruklar ise can ve mal güvenliğinin tamamı ile sağlanamadığından yakınmakta idi.  Hazırlanış koşullarını yaratan dinamikler konusunda bazı görüşler, belgenin hazırlanma nedenini dış etkenlere -Batılı devletleri memnun etme kaygısına- dayandırmakta diğer görüşler ise hazırlanış sürecini iç ve dış etmenlerle birlikte değerlendirmektedir.  Sonuç olarak Ferman, Padişah Abdülmecit’in ısrarı ile, yabancı elçilerin ve halkın huzurunda okunmuştur. Getirdikleri  Ferman birçok temel hak ve özgürlük tanımış ve devlet iktidarının kullanılmasına ve sınırlandırılmasına ilişkin birçok ilke kabul etmiştir.  Kişi hak ve özgürlükleri açısından eksik ama derli toplu ilk Osmanlı listesi olarak kabul edilmektedir.  Tanınan hak ve dokunulmazlıklar arasında başta kişi dokunulmazlığı ve güvenliği gelmektedir. Yasadışı suçlanmama, adil yargılanma, eşitlik ilkesi, mali güce göre vergi ilkesi, askere alınmada adillik, kanunun üstünlüğü ...vb.  Kanunların hazırlanması konusunda yeni bir usul öngörülmüş. Kanunlar bundan böyle bir kurul tarafından hazırlanacak ve Padişah tarafından onaylanıp, yürürlüğe girecektir. Uygulanışı
  3. 3.  Padişah, fermanda ilan edilen ilkelere uyacağına dair yemin etmiştir.  Mutlakiyetçi bir sistemde hükümdarın uyruklarına bir takım sözler vermesi, bunları yerine getireceğine dair yemin etmesi, önemli bir bağlanma olarak görülmektedir. Niteliği  Bir anayasa değil, anayasal bir belge olan TM, tek yanlı bir işlem olduğu için ferman özelliğini göstermektedir. Önemi Bir temel haklar beyannamesi olarak kabul görmektedir. 1856 Islahat Fermanı  Tanzimat Fermanı’nın uygulanması için çıkarılan reform fermanlarından birisidir.  1839’da tanınan hakları yetersiz, verilen sözleri tutulmamış sayan Batılı Devletlerin istekleri, Hristiyan azınlıklara tanınacak olan haklar konusunda birleşmekte idi.  Hazırlanışında dış baskıların ağırlığı daha fazla hissedilmektedir.  Ana hedef, Müslümanlar ile gayrimüslümler arasından her yönden tam bir eşitlik sağlamaktı.  Din, vergi, askerlik, yargılama, eğitim memurluk ve temsil alanında var olan farklar kaldırılmaktadır.  Örneğin, devlet memurluğuna girme hakkı bulunmayan bazı azınlıklara bu haklar tanınmıştır. Benzer şekilde, eyalet meclislerinde temsil hakkı tanınmıştır.  Hristiyan azınlıkların anayasal gelişmelerinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Daha doğrusu onların ulusal bağımsızlıklarının bir bildirisi niteliğini kazanmıştır. 1876 Kanun-u Esasi Hazırlanışı  1. Meşrutiyet olarak adlandırılan bu dönem, Tanzimat Dönemi’nin ekonomik ve sosyal başarısızlıklarının, sonu alınamayan iç karışıklık ve dış müdahalelerinin ertesinde doğmuştur.  Tanzimat döneminde getirilen yeniliklere olumlu gözle bakan fakat bu dönemde yapılan değişiklikleri gerçek bir hukuki ve sosyal bir reform olarak değil de, dışa karşı bir göz boyama olarak gören Genç Osmanlılar, bu dönemin önemli bir muhalif kanadını oluşturmaktadır.  Muhalefete karşı yönelen sert tedbirler, batılı ülkelerde yaşanan ikincil anayasal gelişmeler, ülkenin durumu yine Genç Osmanlılar’ın özgürlüğü gerçekleştirme idealleri K.E.’nin oluşturulmasına neden olan faktörlerdir.  O dönemde yaşanan taht sorunu sonucu, Abdulhamit, K.E. yi ilan etmesi ve karşılığında tahta geçirilmesi yönünde meşrutiyet yanlıları ile anlaşmıştır. Devletin Temel Organları
  4. 4.  Yasama Meclisi: Meclis-i Umumi: 1. Heyet-i Ayan...... Üyeler doğrudan doğruya Padişah tarafından seçilmektedir 2. Heyet-i Mebusan ....... Gizli oyla Osmanlı tebaasından seçilmektedir.  Yürütme Organı: İkili bir yapı öngörmektedir. 1. Padişah....... Saltanat Osmanlı sülalesine aittir. Padişah sorumsuz ve oldukça yetkili; Yürütme organının başı, kara ve deniz komutanı, kanun ve şeriat hükümlerinin uygulanmasında yetkili, Meclisi toplantıya çağırmak, tatil etmek, Meclis-i Mebusanı fesh etmek, kanunları veto etme, istediği kişileri sürgüne gönderme gibi başlıca yetkileri bulunmakta. 2. Heyet-i Vükela..... Bakanlar kuruludur. Padişah tarafından oluşturulmaktadır. Yalnızca Padişah’a karşı sorumlu, meclise karşı değil. Güvensizlik oyuylu düşürülemiyor. Yargı Organı  Yargılama faaliyeti açısından önemli güvenceler öngörülmüştür.  Hakimlerin azlolunamayacağı ilkesi, hak arama özgürlüğü, mahkemelerin bağımsızlığı ilkesi ... vb  Bu açıdan çağdaşları ile boy ölçüşebilir bir niteliktedir. Temel Hak ve Hürriyetler  Vatandaşlık hakkı, basın hürriyeti, kanuni hâkim güvencesi, işkence yasağı, kişi hürriyeti, eşitlik ilkesi gibi başlıca haklar öngörülmüştür. Katılığı, Üstünlüğü, Değiştirilebilirliği  Katı bir Anayasa’dır.  Değiştirilmesi için değişikliğin önce her iki meclis tarafından üçte iki çoğunlukla kabul edilmesi ve ardından bu değişikliğin Padişah tarafından onaylanması gereklidir.  Kanun yapma usulünde de, Padişah’ın denetimi göze çarpmakta. Niteliği  Padişahın tek yanlı işleminden doğmuş ve kurucu bir referandumla kabul edilmemiş: Monokratik anayasa yapma usullerinden biri olan ferman niteliğinde Önemli İlkeler ve K.E.’nin önemi  Belgede Osmanlı Devleti’nin bir monarşi olduğu dininin İslam olduğu kabul edilmiştir.  Fakat devletin resmi dili Türkçe’dir.  Padişah’ın önemli yetkileri göz önüne alındığında anayasal parlamenter monarşinin tam anlamı ile kurulduğunu söylemek mümkün olmamakla birlikte, artık mutlak monarşiden çıkıldığı belirtilebilir. 1909 - Kanun-u Esasi Değişikliği
  5. 5.  Kötüye giden savaş şartları ve Meclis-i Mebusan’ın sert ve eleştirel tutumu vb nedenlerle Padişah Meclis çalışmalarını tatil etti.  Tatile sokulan ve bir daha da toplantıya çağrılmayan Meclisin ortadan kalkmasından sonra, K.E hukuken değilse de fiilen hükümsüz duruma düşmüştür.  Bu tarihten sonra 1908’e kadar Abdulhamit’in mutlakiyet dönemi başlamıştır.  Fakat ilerleyen yıllarda muhalefetin susturulamaması ve özgürlük düşüncesinin yayılması ile İttihat ve Terakki hürriyeti ilan etti. Abdulhamit II. Meşrutiyeti ilan edince, tahta kalmasına izin verildi. Önemli Yenilikler  Yasama yetkisinin kullanımında önemli değişiklikler yapılmıştır. Örneğin kanun teklif etmek için Padişah’tan izin alma şartı kaldırılmıştır.  Padişah’a verilen mutlak veto yetkisi, geciktirici ve zorlaştırıcı veto yetkisine dönüştürülmüştür.  Padişah’ın görev ve yetkileri esas itibari ile korunmakla birlikte, yetkilerini sadrazam ve ilgili vekilin karşı-imzası ile kullanmaya başlamıştır.  Padişah’ın sürgüne gönderme yetkisi kaldırılmış, meclisi fesih etme yetkisi kullanılamaz hale gelmiştir.  Sadrazam (başbakan) parlamenter rejimlerde olduğu gibi Padişah tarafından, diğer bakanlar ise sadrazam tarafından seçilmektedir.  Bakanlar Kurulu prensip olarak artık Meclis-i Mebusan’a karşı sorumlu olup, güvensizlik oyu ile düşürülebilecektir.  Temel Hak ve Özgürlüklerde Önemli Değişiklikler: Kanun dışı tutuklama yasağı, sansür yasağı, haberleşmenin gizliliği esası ve toplanma - dernek kurma hakları Bu gelişmelerin sonucunda, Osmanlı Devleti artık meşruti-parlamenter monarşiye dönüşmüştür. CUMHURİYET DÖNEMİ -1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) Hazırlanışı  1918 sonlarındaki siyasal-anayasal çöküş, 1922 sonlarında siyasal-anayasal kurumlarıyla yepyeni bir devletin doğumuyla noktalanacaktır.  İstanbul’un işgali ile birlikte 1920 yılında Meclis-i Mebusan son toplantısını yaptı.  Mustafa Kemal yayınladığı bir bildiri ile Ankara’da olağanüstü yetkilerle donatılmış bir meclisin kurulması yönünde çağrı yaptı. Genel Özellikleri  23. maddelik kısa bir anayasadır.
  6. 6.  Anayasa’nın kendisini kanunlardan daha üstün olduğunu belirten bir hüküm bulunmamaktadır: Yumuşak Anayasa  K.E. yürürlükten kaldırılmasa da, 1921 Anayasası’nda egemenliğin millete ait olduğu açık bir şekilde belirtilmiştir. (1. madde - Hakimiyet bilakaydü şart milletindir)  Yasama ve yürütme kuvvetlerinin mecliste toplandığı bir hükümet sistemi benimsenmiştir: Meclis Hükümeti Sistemi  Meclis Hükümeti Sistemi’ne ait özellikler: Bakanlar Kurulu’ (İcra Vekilleri ) nun Meclis tarafından seçilmesi, Meclis tarafından görevinden alınması, Anayasa uyarınca milletin yegane ve hakiki temsilcisinin Büyük Millet Meclisi olarak kabul edilmesi... vb.  Anayasa’da yargı düzenlenmemiştir. Bununla birlikte dönemin olağanüstü koşullarının etkisi ile Meclis tarafından seçilen üyelerden oluşan İstiklal Mahkemeleri oluşturulmuştur  Anayasa’da öne çarpan bir diğer özellik: Yerinden yönetimlere ayrıntılı bir şekilde yer verilmesi Gelişmeler  Meclis tarafından saltanatın kaldırılması (1922)  1923 Cumhuriyet’in İlanı sonucu Anayasa’da yapılan değişiklik. 1. Madde “Türkiye Devletinin şekli Hükümeti Cumhuriyettir” Bir diğer değişiklikle Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuştur.  Hükümetin kuruluş usulü değiştirilmektedir. Anayasa’nın ilk şeklinde Bakanlar Kurulu doğrudan doğruya Meclis tarafından seçilmekte iken, yapılan değişiklikle, Başvekil (Başbakan) Cumhurbaşkanı tarafından meclis üyeleri arasından seçilecek, diğer bakanlar ise başvekil tarafından seçilecek, daha sonra hepsi Cumhurbaşkanı tarafından meclisin onayına sunulacaktır: Parlamenter Sistemlerde olduğu gibi !  Devletin dininin İslam oldu hükmü eklenmiş (1923) ama daha sonra Hilafet kaldırılmıştır (1924)

×