Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Studime shqiptare

614 vues

Publié le

history

Publié dans : Actualités & Politique
  • Soyez le premier à commenter

Studime shqiptare

  1. 1. 1 MA.LEONARD CARCANI STUDIME SHQIPTARE
  2. 2. 2 Gjenealogjia e popujve te Ballkanit. Rreth 100 vjet me pare u popullua Ballkani Italia. Pelagos dmth i mocem. Etrusket dhe pellasget kishin nje origjine. Etrusket ishin banore te gadishullit italic. Ardhja e dyndjeve nga veriu beri qe nje pjese mesapet japiget te dynden ne rajonin e Pulias kurse Briget qe jetonin ne Velesin e sotem te dynden aty ku eshte Troja. Popullsia ne perendim te ballkanit ngeli e paprekur ne veri u persie pra dako getet ne jug u shkri helenet .Kjo popullsi qe morri emrin ilir kishte tipare te ngjashme me helenet. Po ashtu edhe ne itali pati nje persierje te tille. Iliotet e spartes , plebejte e romes sklleverit e atikes nuk ishin vecse vendas. Thesalianet ne kete kohe do ishin nje popullsi e persier iliro helene. Nderkohe lufta akease trojane eshte pikerisht lufta mes ter ardhurve dhe vendasve .Arsyeja qe iliret mbanin anen e trojanve ishte pikerisht kjo origjina e perbashket. Ne anen tjeter ne qender te Ballkanit u krijua nje rajon me emrin Maqedoni 67mij km2 ku ne jug jetonin popullsi helenofolese po jo helene ngjashme me himariotet ne lindje fisi ilir pajoneve ne perendim traket qe ishin pellasgo dak . Gjithashtu edhe rreth Zvicres popullsia rete u asimilua ne austri popullsia nore u asimilua me sakte moren gjuhet por jo genet .Kjo eshte arsyeja qe Hitleri e quante veten ilir se ishte nga austria . Rreth shek viies dynden sllavet. Pjesa ne veri te gjirit kotorit u asimilua. Kurse Ultesita bregdetare pra shteti ilir ai dardan dhe ai epirot si edhe pajonet edhe per shkak se popullsia ishte e dendur nuk u asimiluan. Tani ishin ne siperfaqe 130mij km2 . Kjo popullsi ne jug gjirit kotorrit do merte emrin arberor Lufta Gjergj eles alise muji dhe halili ka te beje pikerisht me luften iliro sllave. Bullgaret e simeonit si romaket u pushtuan nga sllavet moren gjuhen po jo identitetin. Ata jane turq me origjine qe asimiluan traket qe per hir vertetes ishin romanisuar. Boshnjaket u asimiluan ne shek xies .Kurse serbet e bosnjes dhe kroacise pra krajina ishin romanisuan dhe me pas u sllavizuan. Shek xvi es do sjelle dhe asimilimin e malazezeve por deri ne podgorice. Ketu do krijohet nje popullsi moracet podgoricanet dy gjuhesh shqiptaro sllave. Pushtimi serb stefan dushanit do sjelle dhe qe goranet sotem apo edhe gollobordasit te flasin nje gjuhe me fjale sllave turke shqipe Nderkohe boshnjaket do myslimanisoheshin .Gjitashtu pushtimi osman do sillte myslimanizimin e nje pjese te popullsise arberore. Tashme kjo popullsi katoliko ortodokse myslimane po flasin nje gjuhe ate te shqipeve do quhet shqiptare Shek xviii mehmet ali pasha me bekimin napoleonit dhe katerines ruse do hedhe iden per dy shtete shqiptare. Por rotullajt karahmuti pasha ali pashe tepelena u zune njeri me tjetrin. Plani B ishte krijimi nje kombi serb. Ne 1820 erdhen 200mije sllave bjellorus. Gabimi ky ishte por edhe percarja shqiptare. Gjuha bizantine triumfoi ndaj asaj arvanitase me nje vote. Shek xvi maqedonia deri ne veles kishte shumice shqiptare . Kurse me perjashtim rajonit manastir selanik thesali do ishte nje popullsi romanofolese ose vllahe.Kurse rajoni ne maqedoni jugore do ishte nje gjuhe vllaho greke. Ketu ka bazen Apostol margariti qe thote nje shtet shqiptaro vllah do ishte paqe ne ballkan Deri ne krushjevc ishin shqiptaret. Viti 1840 do sjelle asimilimin e tyre . Nishi ne viti 1840. Ne vitin 1878 do largohen shqiptaret nga Nishi. Ne mes shek xx do sjelle nga largimi shqiptareve pra do sjelle maqedonisimin e Manastirit kurse vllaheve do ushtrohet presion per sllavizim. Gjithashtu termeti shkupit do sjelle kthimin e shkupit ne maqedonas pro qendra qyteti jo periferia Ne Greqi popullsia myslimane u largua kurse ndaj asaj vllahe dhe ortodokseve shqiptare u bene perpjekje per asimilim Kjo eshte gjenealogjia e trojeve shqiptare
  3. 3. 3 Shqipëriae etnike Me kohë më ka lindur ideja për të shkruajtur një material lidhur me trojet etnike ku banojnë shqiptarët,por edhe më gjerë. Ky materia do të përfshijë këto kapituj. Gjeografia e paraardhësve të shqiptarëve Pellazgë Ilirë Arbërorë Trojet anësore shqiptare Shtrirja e shqiptarëve deri shek XIX Kazaja e podgoricës Sanxhaku i Nishit Sanxhaku i Novi Pazarit Sanxhaku i Shkupit Sanxhaku i Janinës Sanxhaku i Manastirit Kazaja e Velesit Diaspora shqiptare në shekXIX Shqiptarët e Maqedonisë lindore dhe asaj greke Shqiptarët e Thesalisë Shqiptarët e Peloponezit Shqiptarët e pashallëkut të beogradit Shqiptarëte shtetit malazez të 1830 Trojet shqiptare sot Shqiptarët e Maqedonisë Shqiptarët e Malit të Zi Shqiptarët e Greqisë Shqiptarët e kosovës lindore Shqiptarëte Kosovës Shqiptarët e shtetit shqiptar Diaspora shqiptare sot në Greqi Itali Turqi Serbi Mali Zi Bosnjës Kroacisë Spanjës Francës Gjermani Bullgari Rumani Zvicër Austri Rusi Estoni Egjipt Libi Arabi Saudite
  4. 4. 4 Algjeri Afrikë Jugut SHBA Kanada Meksikë Brazil Argjentinë Australi Zelanda e Re Rajonet ku banonin shqiptarët në fund të shek XIX ishin 80mijë km2 dhe nqs rendisim këtu edhe kazanë e Krushjevcit shkonte në rreth 85mijë km2.Pikërisht në disa sanxhaqe si Shkup,Nish,Manastir,Janinë dhe Novi Pazar e Taslixhe shqiptarët ishin pakicë si popullsi. Pikërisht ky rajon zinte rreth 30mijë km2 dhe mbi 700mijë banorë ku shqiptarët përbënin rreth 30% e popullsisë,por duke patur parasysh që këto rajone ishin heterogjene në pjesën më të madhe të tyre ishin shumicë krahasuar me kombësitë e tjera. Rudhja e trojeve shqiptare deri në shek XIX. Në prejhistori në rajonet nga Italia në perëndim në Turqinë e sotme në lindje dhe nga Austria dhe Zvicra në veri deri në Egje në jug sipas një autori kosovar në një sipërfaqe prej 1milion km2 jetonte një popullsi që quhet me emrin pellazg. Ata kishin jetua këtu më shumë se 100mijë vjet përpara. Nga ana tjetër rreth 10mijë vjet më parë nga veriu u dynd një popullsi tjetër indoevropiane e cila zhduku popullsinë vendase në Greqi në shumë raste veç Spartës ku iliotët vendas u kthyen në skllevër nga spartanët e ardhur dhe lufta mes tyre ishte një luftë për jetë a vdekje. Nga ana tjetër vendasit do të zhvendoseshin në veri të Atikës në Plakea. Kurse në rajonin e Thesalisë do të përzien me të ardhurit dhe do formojnë një popullsi mikse thesalët. E njëjta gjë do të ndodhë edhe me banorët e bregdetit të Selanikut,por ata do të përftojnë këtu gjuhën helene me disa simbioza. Nga ana tjetër në veri retët dhe norët do të ishin përsëri një popullsi mikse vendasi me të ardhurit ose më saktë keltët me pellazgët. A nuk është çudi që më pas edhe retët dhe thesalët këto popullsi pa identitet të romanizoheshin. Nga ana tjetër dakët do dynden në jug dhe do shkrihen me vendasit duke formuar një popullsi që quhet me emrin trakas. E njëjta situata do ndodhë me banorët e bregdetit të Turqisë së sotme ku do krijohen frigasit. Por popullsia do ngelë e paprekur në atë që do quhet më pas trungu ilir si edhe veriu i Italisë Venetët. Nga ana tjetër si pasojë e kësa dëndje popullsie shumë fise ilire do shkojnë drejt jugut të Italisë si mesapët dhe japigët. Në rajonin e etrurisë vendasit do shkrihen me të ardhurit. Për këto ngjarje flet edhe lufta e Trojës ku Troja ishte Smirna ose Izmiri i sotëm. Kjo është arsyeja që ilirët qenë përkrah trojanëve dhe jo akeasve në këtë luftë. Nga ana tjetër brigët e rajonit të Astibos ose Shtipit të sotëm do shkojnë në grykën e dardaneleve ose më saktë quhen edhe dardanët e Azisë së vogël,nga e morri emrin dhe kjo grykë. Kjo është arsyeja që edhe etruskët, ilirët, retët, norët,thesalët,dardanët,frigët,trakët janë një trung dhe jo latinët,helenët,dakët. Nga studimet gjenetike llogaritet që sot në botë të ketë me gjak pellazgu 60milion vetë. Nga ana tjetër këta janë pjesë e trungut indoevropianët që sot llogariten mbi 1miliard njerëz.
  5. 5. 5 Iliria tani do shtrihen në një sipërfaqe pre rreth 240mijë km2 ku Iliria Ballkanike 180mijë km2,venetët 30mijë në veri dhe mesapët 30mijë në jug të Italisë. Kurse rajoni miks iliro-popullsi tjetër do ishte edhe 100mijë km2 të tjerë si retët,norët në Austri dhe Zvicër dhe panonët në Hungari që ishin iliro-kelt. Një rajon mik do ishte edhe Maqedonia antike ku në 30mijë km2 do jetonin fiset ilire të panonëve,lynkestëve dhe orestëve,në perëndim dhe në lindje në 25mijë km2 thrakët dhe në 15mijë km2 në jug fise të ngjashme me grekët, por jo grek që i përmendëm më lart. Vetë Aleksandri të ëmën e kishte epirote molose dhe e ëma e të atit Filipit ishte epirote po nga kjo derë. Kurse i ati i Filipit ishte thrakas. Pajonët vetë krijuan një shtet prej 10mijë km2 Nga ana tjetër në jug jetonin fiset epirote prej 15mijë km2 si në reth Janinës së sotme molosët,në jug të tyre thesprotë paraardhësit e çamërve të sotëm dhe në Gjirokastrën e sotme kaonët. Kurse në veri të pajonëve në një sipërfaqe prej 35mijë km2 jetonin fiset dardane që edhe këta formonin shtet. Në veri të epirotëve dhe perëndim të dardanëve dhe pajonëve u krijua shteti ilir bregdetar pre 30mijë km2. Tërë ky rajon i përbërë prej shtetit dardan,ilir, epirot dhe pajon pre 90mijë km2 do marrë një emër konvencional Iliria e jugut. Do jetë pikërisht ky rajon që nuk do asimilohet nga dyndja e sllavëve në shek VI-VII. Faktorët e këtij mosasimilimi do jenë Popullsi e dendur Dyndje e pakët e sllavëve Shtet formimi i tyre Romanizimi i paktë Tani popullsia vendasi do marrë një emër arbër.Kufijtë e Arbërisë do ishin nga Kotorri në veri në Prevezë në jug dhe nga Adriatik në perëndim në Shtip në lindje me një sipërfaqe 130mijë km2. Në vitet që pasojnë do kemi rrudhje të mëtejshme të trojeve shqiptare dhe në trojet e përmendur më poshtë ata do jenë heterogjenë, por në shumicën e rasteve gjithsesi shumicë. Shtetet e hershme ballkanike dhe shqiptarët. Këtu ne nuk do të flasim për shtetin serb të Dushanit,as për atë malazeze të Nemanjës,por për shtetet moderne Ballkanike që fituan pavarësinë që në fillimet e shek XIX. Kështu mali Zi u shpall peshkopatë autonome e pavarur në 1815. Nga 100mijë banorë sa kishte ky shtet me 4000km2 mbi 20mijë ishin myslimane dhe 12mijë shqiptare. Shqiptarët do të jetonin në qendrë malazeze të Cetinjës ku nga 12mijë 2mijë shqiptarë Në Nikshiq 3000,etj Ata ishin vendosur këtu në fillimet e shek XVIII dhe kishin pronat e tyre. Nga ana tjetër shumë fise malazeze e kujtonin origjinën e tyre arbërore.Gazeta Kombi jep sot 70mijë ortodoksë malazezë me origjinë shqiptare. Kjo ishte arsyeja që miss Durham do e quajë Malin e Zi fëmija e paarirrë e Shqipërisë. Nga ana tjetër edhe Serbia që në fillime e saj me auotonominë e pashallëkut të Beogradit filloi krimet ndaj shqiptarëve.Ky rajon kishte 22mijë km2 dhe 500mijë banorë ku 100mijë myslimanë nga të cilët 30mijë shqiptarë. Ata do jetonin në vetë Beogradin mbi 10mijë Pozharevac,etj Do të kemi një zgjerim tjetër të tyren me 15mijë km2 dhe 400mijë banorë ku po 100mijë myslimanë dhe përsëri rreth 30mijë shqiptarë si në Çaçak,Aleksinac,etj. Pa haruar këtu 100mijë shqiptarë të asimiluar që numri i tyre shkon në 500mijë sot.
  6. 6. 6 Edhe Greqia me fillimet e saj me Peloponezin dhe Athinën që në 1830 nuk i kurseu shqiptarët.Kështu Athina me 300mijë banorë ku 50mijë myslimanë dhe 100mijë arvanitas Apo Peloponezi me 400mijë ku 250mijë arvanitas,50mijë myslimanë. Këtë e pranon edhe mbreti Oto i Greqisë ku thekson se greqishtja nuk kuptohej në popull Më vonë kuptova se duhej shqipja. Do të kemi pastaj rajonet e ishujve të Jonit me 50mijë ku 10mijë myslimanë. Rajonet e tjera me shqiptarë ishin Kështu Selami Pulaha pranon shqiptarë edhe në Rogatica dhe Srebrenicë në librin e tij Pashallëku i Shkodrës. Sot llogariten 500mijë boshnjakë me origjinë shqiptare që për fat të keq 30mijë flasin gjuhën shqipe. Nga ana tjetër kemi në Maqedoninë e Selanikut me 1milion banorë ku 100mijë shqiptarë myslimanë dhe 100mijë shqiptarë Shqiptarët jetonin në Seres,Dramë,Selanik, Keraferie,etj.Ortodoksët ishin më të hershëm se myslimanët dhe erdhën që në shek XIII,kurse myslimanët pas shek XVI. Jetonin shqiptarë edhe në Tesali. Kështu nga 500mijë që kishte ajo rreth 100mijë ishin shqiptarë ortodoksë dhe nga 120mijë turq 30mijë ishin shqiptarë myslimanë si në Trikalla,Kalabaka,Volos, Larisa,etj. Pa haruar këtu diasporat shqiptare si në Rumani 15mijë,Bulgari 5mijë deri Stamboll 70mijë,etj. Kazaja e Krushjevcit. Në lashtësi banohej nga dardanët.Sipas edhe shumë dokumentacioneve edhe në mesjetë banohej nga arbërit. Ky rajon do të popullohet me serbë pikërisht pas kohës së Stefan Dushanit. Pas pushtimit nga turqit u përfshi si kaza në vilajetin e Nishit dhe më pas së bashku me të në vilajetin e Kosovës. Në 1840 iu dha nga Perandoria Osmane Principatës Serbe. Der në këtë periudhë kishte 5mijë km2 dhe 50mijë banorë ku numri i shqiptarëve ishte rreth 10mijë. Të tërë këta u shpërngulën pas vitit 1840 për në Turqi,por shumica në Kosovë. Kaza e Tivarit Ka rreth 500km2. Banohej nga fiset ilire të ardianëve në lashtësi dhe ishte port i tyre. Pjesë e principatës së Balashajve dhe më vonë të Cernojeviçëve. Deri vonë shqiptarët ishin pothuajse 100% në këtë rajon. Qëndroi për disa kohë nën Austri,por më vonë iu dha turqve. U përfshi më pas nën pashallëkun e Bushatllinjve. U ripëfshi më pas nën sanxhakun e Shkodrës derisa në 1878 iu dha malazezëve në Kongresin e Berlinit. Në atë kohë kishte 10mijë banorë ku 8mijë shqiptarë dhe 2mijë malazezë. Shumë shqiptarë emigruan në Shkodër që në këtë periudhë. Si rrjedhojë e shpërnguljeve dhe kolonizimit si një pre 21 komunave të Malit të Zi ka 30mijë banorë ku vetëm 6mijë janë shqiptarë ose rreth 20%. Theksojmë se është rajoni i dytë turistik pas Budvës në Mal të Zi. Vilajeti i Nishit. Në fakt egzistoi si i tillë deri 1850.Më pas u përfshi në Vilajetin e Kosovës. Ka si rajon 10mijë km2 me dy sanxhaqe Pirot dhe Nish.Shpeshherë këtë kuptim merr edhe kaza e Vranjës që më parë ishte përfshirë në sanxhakun e Prishtinës. Themi shpeshherë pasi në 1878 iu dha i tërë si rajon Serbisë
  7. 7. 7 Në lashtësi ishte një rajon i bauar në pjesën më të madhe nga ilirë,por edhe nga trakas. Dhe këtu sllavizimi do fillojë që me perandorinë e Car Simeon të Bullgarisë dhe më pas Stefan Dushanit të Serbisë. U përfshi pas pushtimit nga turqit në vilajetin e Nishit dhe më pas të Kosovës. Në 1878 iu dha Serbisë. Për kohën që flasim kishte 575mijë banorë ku 230 mijë shqiptarë ,rreth 70mijë serbë dhe 275mijë bullgarë. Shqiptarët jetonin nga malet Kopaonik deri në perëndim të luginës së lumit Jabllainca në qytetet Prokupje,Kushumli janë mbi 70% dhe Leskovc mbi 50% si edhe në Nish mbi 40%. Të tërë u shpërngulën në 1878 kur iu dha në Kongresin e Berlinit Malit Serbisë mbi 100 mijë si turq në Turqi,por pjesa më e madhe në Kosovë dhe sot kanë mbiemrin muhaxhiri. Serbët jetonin në veri të Nishit pak në Prokupje dhe Kushumli dhe shumë në Nish. Bullgarët në lindje të vijës Nish-Jabllanica dhe ishin shumicë në Vranjë,Pirot dhe Tren. Kurse turqit në qytete si Nish,Pirot,Tren,etj. Kaza e Vranjës me 85mijë banorë ku 25mijë shqiptarë dhe 60mijë bullgarë me 3000km2 Më parë bënte pjesë në Sanxhakun e Prishtinës. U shpërngulën të gjithë gjatë kësaj periudhe Me përjashtim të Medvegjë,Preshevë dhe Bujanovc që do të flasim më poshtë. Sanxhaku i Nishit me 5mijë km2 dhe sipas Përbëhet nga 151mijë shqiptarë dhe 108500 ose 60% shqiptarë të 260mijë banorë Kaza e Kurshumlisë me 19mijë shqiptarë dhe 500serbë. Kaza e Prokupjes me 15mijë shqiptarë dhe 1500serbë. Kaza e Leskovcit me 24mijë shqiptarë dhe 22500bullgarë Kaza e Nishit sipas Arbër Xhaferrit në një simpozium lexuar për Çamërinë kishte 93mijë shqiptarë dhe 84mijë sllavë ku 50mijë serbë dhe pjesa tjetër bullgarë. Dhe sanxhaku i Pirot ku sllavët janë të tërë bullgarë kishte 2000km2 54mijë shqiptarë dhe 176 mijë sllavë kryesisht bullgarë. Përbëhet nga kaza e Tren dhe Pirot. Ky rajon në fillim iu dha Bullgarisë me Bullgarinë e madhe të mars 1878 të Shën Stefan dhe më pas iu dha atyre që duhej ta pretendonin më pak serbëve.Kjo për faktin se aty jetonin një popullsi e diskutueshme nga kombësia që ishin maqedonasit. Dhe në fakt shpërnguljet filluuan nga këto rajone me shpërnguljen e 38mijë myslimanëve që në 1875 me ofensivën bulgare. Si rrjedhojë kur u shkëput nga Turqia shqiptarët u larguan si turq dhe sipas statistikave ngelën më pak se 5% nga më shumë se 30% .Edhe serbët e pranojnë këtë madje Çubrilloviq e quan për nder,por serbët numrin e tyre nuk e çojnë më shumë se 50mijë dhe sipas tyre myslimanët e tjerë veç Prokupjes dhe Kurshumlisë si Vranjë,Nish, Leskovc ishin turq kur pranohet se turqit jetonin vetëm në këto qytete nga të huajt dhe jo rrethina.Pjesa më e madhe ikën në Kosovë dhe një pjesë në Turqi.Numri i atyre që ngelën ishte në më pak se 10mijë vetë,kurse 300mijë sllavë ngelën. Sot ky rajon ka rreth 1milion banorë ku rreth 40mijë e quajnë veten jo serbë dhe 50mijë bullgarë. Sipas Abdulla Bytyçit në veprën për shpërnguljet e shqiptarëve ky rajon do të kishte 1.7milion shqiptarë. Kosova Lindore. Ky term përfshin 1249 km2 dhe përfshin 2 nahijet e djeshme të Kazasë së Vranjës që ishin Bujanovc dhe Preshevë që më pas u përfshi si kaza më vete në sanxhakun e Prishtinës si edhe nahija e Medvegjes.
  8. 8. 8 Nahija e Medvegjes kishte rreth 15mijë banorë dhe të tërë shqiptarë.Përbëhej nga 20 fshatra dhe më parë ishte pjesë e kazasë së Leskovcit. Iu dha bashkë me të Serbisë në 1878 Për çudinë më të madhe,por edhe për hipokrizi ishin shqiptarët e vetëm që nuk u shpërngulën dhe u morrën në mbrojtje si nënshtetas nga mbreti serb. Kjo edhe se serbët donin të tregonin se këta ishin të vetmit shqiptarë në rajon dhe të tjerëtturq. Sot ka 30 mijë banorë dhe si rrjedhojë e shpërnguljeve gjatë viteve vetëm më pak se 40% janë shqiptarë. Kaza e Preshevës. Përbëhet nga dy nahije Preshevë dhe Bujanovc.Në 1878 iu kthyen sanxhakut të Prishtinës dhe në 1913 iu dhanë Serbisë në Londër. Deri 1944 ishin pjesë e Kosovës,por në 1945 si rrjedhojë e bashkim-vëllazërimit rajoni i Leposaviçit në veri të Kosovës me mbi 90% serbë iu dha Kosovës dhe Presheva mbi 80% shqiptarë i ngeli Serbisë. Aktualisht ky rajon përbëhet Komuna e Preshevës me 40mijë banorë ku mbi 90% shqiptarë dhe Komuna e Bujanovcit me 30mijë banorë mbi 60% shqiptarë. Nga ana tjetër nga ky rajon përfshirë dhe Medvegjën janë shpërngulur gjatë kohërave si rrjedhojë e politikës reprekusioniste serbe edhe rreth 100mijë shqiptarë. Është për tu vënë re se për herë të parë në zgjedhjet lokale të 2003 prefekti i Bujanovcit ishte shqiptar.Kurse Medvegja asnjë nuk e ka patur kryebashkiakun e saj shqiptar. So ky rajon ka shpallur autonominë e tyre territoriale dhe bashkimin e tyre me Kosovën që nuk është e njohur nga komuniteti ndërkombëtar. Kaza e Podgoricës. Kaza e Podgoricës ishte një rajon pjesë e sanxhakut të shkodrës dhe të njëjtit vilajet. Ka një sipërfaqe prej 1500km2. Përbëhej nga nahihet e Kuçit,Tuzit Shpuzës dhe vetë qytetit të Podgoricës. Në lashtësi banohej nga fisi ilir i ardianëve. Edhe në mesjetë banohej nga arbërit. Nga ana tjetër sipas Edit Durham fisi shqiptar i kuçëve u sllavizua në fund të shek XVII. Në 1878 përveç nahies së Tuzit e tërë pjesa iu dha Malit të Zi. Më parë kishte 40mijë banorë ku 22mijë shqiptarë dhe 18mijë malazezë. Shqiptarët do jetonin në jug të lumit Moraça. Sot përveç Tuzit me 10mijë banorë të 10mijë shqiptarë e tërë pjesa është e banuar mbi 95% malazezë. Theksojmë gjithashtu se sot në rajonin e Shokdrës ndodhen rreth 15mijë podgoriçanë siç njihen ndryshe banorët myslimanë të shpërngulur nga ky rajon në 1878. Rajoni i Tuzit është pjesë e malësisë së madhe si njihen ndryshe Hot dhe Grudë. Në 1913 iu dha Malit të Zi. Në atë kohë kishte 10mijë banorë dhe të 10mijë shqiptarë. Edhe këtu ka patur shpërngulje dhe është për tu theksuar fakti se 10mijë ka patur atëherë dhe 10mijë ka edhe tani. Nahije e Kuçit ose fisi i kuçëve deri fund shek XVII shqiptar dhe më vonë u sllavizua. Ishin 12mijë banorë. Nahije e Shpuzës me 3mijë në atë kohë ku 1000 shqiptarë Ata ikën që në 1878. Qyteti i Podgoricës me rrethinat me 15mijë banorë 10mijë shqiptarë dhe podgoricarë. Por myslimanët ikën që në 1878 dhe më pas qytetit kishte 6mijë banorë ku 1mijë shqiptarë Sot i tërë rajoni ka 90mijë banorë ku 13mijë shqiptarë dhe pa Tuzin 80mijë banorë me 3mijë shqiptarë.Dhe kjo si rrjedhojë e shpërnguljeve të shumta.
  9. 9. 9 Shpërnguljet e shqiptarëve deri 1880. Trojet shqiptare kanë pësuar rrudhje. Nuk do të ndalemi këtu me rrudhjen e trojeve ilire,as edhe të atyre arbërore që fillonin nga gjiri i Kotorrit duke ndarë Malin e Zi sot përgjysëm por me shpërguljet e fillimit të shek XIX. Në radhë të parë përmendim këtu që sa u krijuan shtetet ballkanike hapi i parë ishte salimi nga shtet heterogjen në homogjen . Për këtë pengesë ishin shqiptarët. Dhe nën pretekstin si turq mqs shumica shqiptare ishin myslimane filloi largimi i tyre. Pa përmendur pressioni ndaj shqiptarëve ortodoksë për ti sllavizuar apo greqizuar. Kështu që sa u shpall autonom më 1815 Mali i Zi pre 4500km2 filloi shpërnguljen e rreth 20mijë myslimanëve nga të cilët 12mijë shqiptarë. Në fakt kishte filluar me asimilimin e fiseve shqiptare ortodokse të Palabardhëve, Bjelopolasve,etj.Do vazhdonte pastaj me 10mijë kuçiotë. Kemi pastaj shpërnguljen e 3000shqiptarëve të Nikshiq,Shavnik,etj. Pjesa më e madhe u vendosën në Shkodër,por edhe Turqi,apo rajonin e Podgoricës. Në Shkodër sot kemi me mbiemrin Nikshiqi. Vazhdojmë me dhënien e territoreve Malit të Zi në 1878 ku u larguan 26mijë shqiptarë. U larguan kështu 10mijë shqiptarë nga vetë qyteti i Podgoricës, 5mijë shqiptarë nga Ulqini ku kujtojmë se në atë kohë Ulqini kishte 10mijë banorë ku të 10mijë shqiptarë. Do vazhdojmë me 6000banorë të Tivarit nga 10mijë sa kishte ai ku 8mijë ishin shqiptarë Shpërngulja do të fillojë me ato shqiptarë që kishin ardhur këtu që në 1815 dhe ishin rreth 5000veta. Dhe do të vazhdojnë pastaj kohërat me 30mijë mes dy luftërave,30mijë pas luftës së dytë botërore deri 1990 dhe pas viteve 90 edhe 30mijë të tjerë. Gjithsej janë larguar nga Mali i Zi gjatë kohërave mbi 100mijë shqiptarë. Dhe nqs do të flasim për shtim natyror sot Mali i Zi do të kishte 300mijë shqiptarë sipas autorit Abdulla Bytyçit. Vetëm në SHBA jetojnë sot mbi 50mijë shqiptarë nga Mali Zi. Sot aktualisht jetojnë në republikën 600mijëshe mbi 50mijë shqiptarë. Gazeta Kombi e 1993 përmend 120mijë përfshirë edhe ata ortodoksë sllavë të asimiluar. Edhe Serbia do i shpërngulë në fillim 30mijë shqiptarët e pashallëkut të Beogradit të 1805 dhe më 1830 edhe 30mijë të tjerë të Aleksinac, Çaçak,etj. Shpërnguljet do të vazhodojnë pastaj me mbi 100mijë shqiptarët e Sanxhakut të Nishit. Këto shpërngulje të 1878 filluan siç e përmendëm më lart me 38mijë e rajonit të Pirotit Dhe pastaj mes dy luftërave,etj. Numri i shqiptarëve të shpërngulur nga Serbia llogarite mbi 1milion dhe bashkë me shtimin do të ishin mbi 6milion shqiptarë në Serbi sot. E njëjta situatë edhe në Greqi. Mgjth edhe arvanitët myslimanë dhanë kontributin e tyre të 50mijë arvanitët myslimanë do të largohen ,kurse me ortodoksët arvanitë do të ndiqej një politikë asimilimi. Gjithashtu edhe 30mijë myslimanët e Tesalisë dhe 10mijë myslimanë të Artës do largohen kur Greqisë iu dhanë këto rajone në 1878 dhe me ortodoksët e njëjta mënyrë. Më pas kemi shpërngulje në vitin 1923 dhe e fundit në vitet 1944-1945. Llogariten mbi 600mijë shqiptarë të shpërngulur nga Greqia dhe numri i tyre shkon sot vetëm në Turqi 1,5milion Krahina e Sanxhakut. Në fakt me termin krahina e Sanxhakut kuptojmë dy sanxhaqet Taslixhe dhe Novi Pazar që kishin një popullsi slave myslimane dhe si sipërfaqe 7500km2 me një popullsi rreth 153000 ku sipas Sami Frashërit numri i shqiptarëve në të ishte rreth 46mijë
  10. 10. 10 Shqiptarët do të ishin shumicë në jug të qytetit të Novi Pazarit. Por realisht kjo krahinë përfshinte edhe dy kaza të tjera ku jetonte popullsi myslimane slave që ishin Beranja,Rozhaja dhe në disa raste Plava ku veçanërisht në këto dy fundit shumica e popullsisë ishin shqiptare dhe përfshiheshin në atë kohë në sanxhakun e Pejës dhe kështu sipërfaqja e tërë rajonit shkonte në rreth 8500km2 dhe tani me rreth 200mijë banorë ku numri i shqiptarëve mbi 60mijë. Në lashtësi i tërë rajoni banohej nga fisi ilir i autaritatëve. Ky rajon u sllavizua gjatë Stefan Dushanit. Madje sipas Sami Frashërit myslimanët sllavë nuk janë gjë tjetër veçse ilirë të sllavizuar. Gjithsesi më pas ky rajon u përfshi nën Turqi në vilajetin e Kosovës. Në 1913 në Londër iu dha Serbisë dhe pas luftës së dytë botërore u nda mes Serbisë dhe Malit të Zi. Në pjesën veriore kishte myslimanë sllavë shumicë dhe pothuajse aspak shqiptarë si Plevje dhe Prijepolje dhe Kolashin Në jug kishte shqiptarë shumicë dhe sllavët ishin serbë si Novi Pazar,Senicë,Tutin,Rozhajë, Bjelopolje,Plavë dhe në perëndim si Beranjë kishte malazezë. Shqiptarët e këtij rajoni u shqpërngulën në pjesën më të madhe mes dy luftërave në Turqi dhe pjesa tjetër pas masakrës së Biharit në 1944 ku u vranë nga partizanët e Titos 5000vetë. Dhe më pas u shpërngulën gjatë viteve 50-60. Aktualisht jo zyrtarisht mgjth pranohet se jetojnë 12mijë shqiptarë kryesisht në zonë e Peshterit të kazasë së Senicës që kanë ardhur që gjatë luftës austro-turke të 1680 të ardhur nga Kelmendi. Kurse sipas Peter Rullman në librin e tij ikje musive nga 500mijë banorë që ka Sanxhaku 280mijë i pranon me origjinë shqiptare. Sipas Bytyçit sikur të mos kishte shpërngulje sot ky rajon pa Plavë,Beranjë dhe Rozhajë do të kishte 176mijë shqiptarë dhe megjithë to numri i tyre do i kalonte 200mijë. Ky rajon pa Plavë Guci dhe Beranjë ka rreth 300mijë dhe sipas statistikave 53% myslimanë dhe 47% serbë,por boshnjakët e çojnë në 65%. Kjo sepse ka patur shumë shpërngulje nga 85% që ka qenë më parë me shqiptarët dhe sot asnjë shqiptar. Sot popullsia e këtij rajoni kërkon bashkim të dy pjesëve dhe krijim të një rajoni autonom ose të paktën autonomi kulturore Kaza e Kolashin me 6000 banorë ku 4000myslimanë dhe 2000serbë dhe ndërmjet myslimanëve rreth 1000shqiptarë. Iu dha në Kongresin e Berlinit Malit të Zi dhe shqiptarët e një pjesë e myslimanëve u shpërngulën nga ky rajon që në këtë periudhë Sot ka rreth 3000 banorë ku rreth ½ janë myslimanë. Kaza e Beranjës me 2700banorë ku 500myslimanë dhe të tjerët serbë e malazezë. Numri i shqiptarëve këtu ishte i pakët. Iu dha Malit të Zi në 1913.Shqiptarë nuk ka janë shpërngulur edhe shumë myslimanë. Sot me Bjelopolje ka 50000banorë ku vetëm 15mijë janë myslimanë Kaza e Rozhajës me 5200banorë ku vetëm 700 të krishterë malazezë dhe 90% e myslimanëve janë shqiptarë dhe pjesa tjetër sllavë. Iu dha edhe ky rajon në 1913 Malit të Zi. Nga shpërnguljet sot Rozhaja ka 15mijë banorë ku 9000myslimanë dhe nga këta vetëm 1000 shqiptarë dhe të tjerë malazezë Kaza e Plavës me 5000banorë ku vetëm 300 ortodoksë serbë dhe edhe këtu 90% e myslimanëve janë shqiptarë dhe pjesa tjetër sllavë. Iu dha edhe ky rajon Malit të Zi në 1913 dhe sot ka 15mijë banorë ku 9000myslimanë, nga këta 4000shqiptarë dhe 6000serbë dhe malazezë.
  11. 11. 11 Sanxhaku i Taslixhes Ky rajon nuk i kalon 10% të popullsisë shqiptare. Nga ana tjetë sipas S.Pulahës për pashallëkun e Shkodrës deri në mes shek XVII kishte një përqindje të konsiderueshme shqiptare deri Izla Rjeka,por edhe më tutje.Më pas filloi islamizimi dhe sllavizimi dhe kjo sipas tij dukej edhe nga emrat në këto rajone. Sot nuk do të ketë fare shqiptarë të shpërngulur mes dy luftërave. Do ketë këto kaza Kaza e Plevje me 45mijë banorë ku 23mijë myslimanë dhe 22mijë ortodoksë Numri shqptarë shkonte në 5000 Më 1913 iu dha Malit të Zi.Sot ka 30mijë banorë ku 16mijë myslimanë dhe 14mijë serbë. Shqiptarë dhe myslimanë janë shpërngulur në faza të ndryshme Kaza e Prijepoljes me 16mijë banorë ku 10mijë myslimanë dhe nga këta 2mijë shqiptarë dhe 6000 janë malazezë dhe serbë. Iu dha Serbisë në 1913. Sot ka 25mijë banorë ku 15mijë serbë e malazeë dhe 10mijë myslimanë.Shqiptarët janë shpërngulur hershëm Sanxhaku i Novi Pazarit me këto kaza Novi Pazar me 35mijë banorë me 20mijë myslimanë ku 15mijë shqiptarë dhe 5mijë myslimanë dhe 15mijë janë serbë.Është qendra e krahinës. Sot ka 50mijë banorë ku numri i myslimanëve është pak më shumë se 50% Senicë me 22mijë banorë ku 14mijë myslimanë nga 10mijë shqiptarë dhe 4mijë myslimanë sllavë dhe 8mijë ortodoksë serbë. Sot ka 30mijë banorë ku 20mijë myslimanë zyrtarisht sllavë por realisht në rajonet e Peshterit jetojnë 12mijë shqiptarë të ardhur që në kohën e luftës austro-turke. Tutin më parë 3mijë banorë të tre mijë shqiptarë.Sot 10mijë banorë zyrtarisht nuk ka shqiptarë por realisht edhe sot mbi 70% janë shqiptarë. Kaza e Novi Varosh me 9000banorë dhe shtrihet në veri.Kishte 3000myslimanë ku 1000shqiptarë. Sot ka 10000banorë dhe sipas statistikave vetëm 1% ose 100myslimanë. Kaza e Bjelopjes ose si thuhej më parë Akova apo ndryshe fusha e Bardhë. Kishte 18mijë banorë ku 12mijë myslimanë nga 10mijë shqiptarë dhe 2mijë myslimanë sllavë. Sot ka 20mijë banorë dhe është në rajonin e Beranjës dhe ka 12mijë myslimanë,por asnjë shqiptar. Sanxhaku i Shkupit. Ky rajon në lashtësi ka qenë banuar nga trakas pjesa lindore dhe fiset ilire pajone pjesa perëndimore.Kurse rajoni i Velesit dhe Shtipit ka qenë i banuar nga brigët paraardhës të Trojanëve,pasi gjatë lashtësisë emigruan dhe krijuan Trojën.Kjo është arsyeja që ilirët gjatë luftës së Trojës qëndruan përkrah asaj. Një pjesë e tij më pas u asimiluan. Deri fund të shek XVIII një pjesë e mirë e rajonit përfshirë edhe Velesin dhe një pjesë e Stipit ishin arbërore dhe më pas shqiptare. Por më pas u asimiluan. Sanxhaku bënte pjesë në vilajetin e Kosovës. Në 1913 në Londër iu dha Serbisë dhe më 1945 Tito e futi në republikën e Maqedonisë këtë rajon. Ka një sipërfaqe prej 10mijë km2
  12. 12. 12 Për kohën kur flasim kishte 250mijë banorë ku 65mijë shqiptarë,40mijë turq,40mijë pomak,20mijë serbë dhe 85mijë maqedonas. Myslimanët ishin shqiptarë vetëm në Shkup , Kumanovë dhe një pjesë të Veles dhe turq në Serbët në Kumanovë dhe Shkup në veri dhe veri lindje. Turqit jetojnë në Veles dhe Shtip. Pomakët janë myslimanë maqedonas me ndjenja turke që mendohet se janë pasardhës të trakasve të lashtë dhe jetojnë në Maqedoninë lindore që si nocion do e shpjegojmë më poshtë Shqiptarët dhe turqit do jetonin në perëndim të lumit të Vardarit ku shqiptarët në veri të Velesit dhe turqit në jug të Velesit,kurse pomakët ishin myslimanë maqedonas që jetonin në lindje të Vardarit ose më saktë në Maqedoninë lindore Kazatë e këtij sanxhaku janë. Kaza e Kaçanikut me 8000banorë dhe të 8mijë shqiptarë. Më 1944 u bë pjesë e krahinës autonome të Kosovës si komunë e saj. Popullsia nuk ka ndryshuar. Sot ka 10mijë banorë dhe kjo si rrjedhojë e shpërnguljeve me 200serbë kolonë dhe 9800shqiptarë. Kaza e Kumanovës me 41mijë banorë ku 18mijë shqiptarë,1omijë serbë dhe 12mijë maqedonas. Ka patur shpërngulje dhe sot ka 100mijë banorë ku 34mijë shqiptarë ose 34% nga 45%, 25mijë serbë dhe 41mijë maqedonas ose 41% nga më pak se 30%. Shqiptarët janë shumicë në perëndim në rajonin e Likovës mbi 60%nga 40mijë banorë,serbët në veri dhe maqedonët në pjesën tjetër. Vetë qyteti me 60mijë banorë 10mijë shqiptarë. Kaza e Shkupit me 68mijë banorë 39mijë myslimanë dhe të tërë shqiptarë ose rreth 60%,10mijë serbë dhe 19mijë maqedonas. Shqiptarët jetojnë në veriperëndim dhe perëndim,serbët në verilindje dhe maqedonët në lindje. Ka patur shumë shpërngulje të shqiptarëve me pretekstin si turq si 1913,mes dy luftërave vitet 50-60. Ndryshimi etnik i Shkupit erdhi pas tërmetit të 1968 ku qyteti u zgjerua me rajone maqedone në jug dhe lindje dhe sot ka 600mijë banorë ku 150mijë shqiptarë të përqëndruar në lagjen e vjetër Çairit me 60 mijë banorë ku 40mijë shqiptarë,Araçinovë të 10mijë shqiptarë,Saraj të 10mijë shqiptarë dhe Kondovë të 10mijë shqiptarë dhe Sopishtë 20mijë banorë ku 10mijë shqiptarë e Studeniçani me 20mijë banorë ku 5mijë shqiptarë dhe vetë qyteti me 470mijë banorë ku 65mijë shqiptarë. Nga ana tjetër këtu jetojnë edhe 40mijë romë, 20mijë serbë dhe të tjerë rreth 400mijë maqedonas. Romët sot janë të përqëndruar në qytet në qendër apo Centar si quhet ndryshe. Kaza e Velesit me 53mijë banorë ku 19mijë myslimanë nga këta realisht 10mijë shqiptarë dhe 9mijë turq,por të njohur 5mijë dhe 34mijë bullgarë. Shpërngulje ka patur edhe këtu. Dhe si rrjedhojë sot ka 60mijë banorë ku 5mijë shqiptarë ose 8% nga 20% dhe 6mijë turq ose 10% nga po rreth 10% . Shumë shqiptarë u larguan në vitet 50-60 në Turqi nga represioni i regjimit të Rankoviçit. Kaza e Shitpit ose Astibos i lashtë qendër e brigëve të përmendur më part dhe qendër dardane. Për kohën kur flasim kishte 42mijë banorë ku 23mijë turq dhe 19mijë maqedonas. Sot si rrjedhojë e shpërnguljeve ka 80mijë banorë ku vetëm 5mijë turq. Dhe turqit ikën si rrjedhojë e marrëveshjes së mbretërisë serbo-kroato-sllovene me Turqinë në vitet 20-30.
  13. 13. 13 Tani hyjmë në pjesën lindore të sanxhakut të Shkupit ose si njihet ndryshe Maqedonia Lindore e banuar në lashtësi nga trakët dhe për kohën kur flasim myslimanët ishin kryesisht pomakë dhe pjesa tjetër maqedonas. Edhe këtu pomakët ikën në vitet 20-30 me maarëveshjen e përmendur më sipër. Kaza e Radovishtës me 18mijë banorë ku 10mijë myslimanë pomakë dhe 8mijë maqedonas. Pomakët u larguan në vitet 20-30 dhe sot ka 25mijë banorë dhe 100% maqedonas. Kaza e Kriva Palankës me 3500banorë ku 2mijë pomakë dhe 1500maqedonas. E njëtja situatë si në Radovishtë. Pomakët janë largura dhe sot ka 30mijë banorë dhe të 30mijë maqedonë. Kaza e Koçanjës me 29mijë banorë ku 11mijë myslimanë pomakë dhe 18mijë maqedonas. Sot ka 40mijë banorë dhe të 40mijë maqedonas pasi pomakët janë largura. Nahija e Osmanies ose Berovos siç njihet ndryshe u bashkua më pas dhe kishte 700familje ose 4000banorë ku një pjesë e mirë këtu ishin pomakë Sot ka 30mijë dhe të 30mijë maqedonas pasi edhe këtu pomakët janë larguar. Kaza e Kratovës me 21mijë banorë ku sipas dokumentave francese për lidhjen e prizrenit kishte 8mijë myslimanë që ishin pomakë. Sot ka 30mijë e të 30mijë maqedonas,pasi edhe këtu maqedonasit myslimanë siç njihen ndryshe pomakët janë larguar. Pra sot ajo që njihet me termin Macedoni lindore dhe që përfshinte kazatë e Koçanjës, Kratovës,Radovishtës,Berovos,Kriva palanka Dhe deri dje kishte 150mijë banorë ku pomakët zinin 40% të popullsisë,sot nga rreth 200 mijë banorë që ka rajoni popullsia jo maqedonase nuk i kalon 5%.ose 5mijë dhe kjo rrjedhojë se shpërnguljeve të shumta të pomakëve drejt Turqisë në vitet 20-30. Sanxhaku i Manastirit. Edhe ky sanxhak kishte një sipërfaqe afërsisht sa të Shkupit apo të Nishit,pra rreth 10mijë km2. Ky rajon bënte pjesë në lashtësi në mbretërinë ilire të Pajonëve dhe kryeqendra e tyre ishte Heraklea e lashtë që njihej me këtë emër qendra e këtij sanxhaku,pra Manastiri. Ky rajon pothuajse nuk u prek nga dyndjet slave të shek VI-VII. Sllavizimi i tyre do të fillojë pas shek XVI-XVII.Për të ruajtur identitetin e tyre kombëtar shqiptarët u islamizuan në një masë dërmuese,por mund të themi që kishte edhe shqiptarë ortodoksë që në disa raste njihen me emrin bullgarë sizmatikë Madje deri vonë në shek XVIII shqiptarët përbënin shumicën edhe në Manastir, Krushevë,Resnjë,Prilep sipas Besim Qorrit në veprën e tij Shqipëria etnike. Theksojmë se është i përmendur për masakrën e Manastirit ku turqit në pabesi therrën shumë kapedanë shqiptarë. Më pas u përfshi në shek XIX si sanxhak në vilajetin e Manastirit. Më 1913 me përjashtim të Follorinës që i ngeli Greqisë e tërë pjesa i ngeli serbëve që më pas me të Tito pas luftës formoi republikën e Maqedonisë. Nga ana tjetër shqiptarët jetonin në veri të vijës Prilep-Manastir,maqedonët në jug dhe vllehët në qendër mes tyre. Ata do ishin shumicë në Kërçovë dhe Strugë dhe zonë e përzier në rajonet e tjera. Në Manastir në qendër do të kishte shumë vllehë Gjithsesi Kazatë e tij janë Kaza e Manastirit me 90mijë banorë ku 10mijë shqiptarë myslimanë,20mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë vllehë të serbizuar,25mijë vllehë,20mijë maqedonas,10mijë shqiptarë si turq Në vitet 30-40 dhe veçanërisht 50-60 shqiptarët myslimanë u larguan nga ky rajon dhe sot ka 130mijë banorë ku vetëm 5mijë shqiptarë.Kurse shqiptarët ortodoksë zyrtarisht njihen si maqedonas.
  14. 14. 14 Kaza e Resnjës 25mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë vllehë të serbizuar dhe 5mijë maqedonas,5mijë shqiptarë myslimanë si turq E njëjta situatë shpërnguljesh si Manastir dhe sot ka 30mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë e ortodoksë,por nuk përjashtohet mundësia që shumë shqiptarë ortodoksë të deklarohen si maqedonas. Kaza e Krushevës për kohën kur flasim 40mijë banorë ku 10mijë myslimanë shqiptarë, 15mijë shqiptarë ortodoksë dhe 10mijë maqedonas,5mijë shqiptarë mysliman si turq Sot ka 50mijë banorë ku si pasojë e shpërnguljeve myslimane si turq rreth 5mijë janë shqiptarë myslimanë e ortodoksë Kaza e Prilep me 60mijë banorë ku 10mijë shqiptarë myslimanë dhe 15mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë vllehë të serbizuar dhe 20mijë maqedonas,10mijë shqiptarë myslimanë si turq Sot ka 90mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë dhe ortodoksë. Kaza e Ohrit me 40mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë,10mijë shqiptarë ortodoksë dhe 20mijë maqedonas,5mijë shqiptarë myslimanë si turq Qendër e Lynkestëve të lashtë Sot ka 70mijë banorë ku vetëm 5mijë shqiptarë. Ishte qendër e patriarkanës me të njëjtin emër në mesjetë. Kaza e Strugës me 30mijë banorë ku 15mijë shqiptarë myslimanë dhe 5mijë shqiptarë ortodoksë e 10mijë maqedonas. Sot 60mijë banorë si komunë por nqs edhe raporti shqiptarë myslimanë me maqedonas ishte 60% me 40% sot është 50% me 50% ose 28mijë shqiptarë me 32mijë maqedonas Kaza e Kërçovës kishte 35mijë banorë ku 15mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoksë dhe 15mijë maqedonas. Sot ka 50mijë banorë ku 24mijë shqiptarë dhe 26mijë maqedonas. Nqs bëjmë një bilanc shpërnguljesh nga 320mijë banorë që kishte rajoni i Manastirit pa Follorinën do kishte 70mijë shqiptarë myslimanë dhe 75mijë shqiptarë ortodoksë sot dhe 35mijë shqiptarë myslimanë të regjistruar si turq,ose më saktë rreth 40% e popullsisë myslimane ky rajon si rrjedhojë e shpërnguljeve të viteve 20-30 dhe veçanërisht viteve 50-60 ka sot nga 450mijë banorë rreth 15% shqiptarë myslimanë, Veçanërisht kemi këtu në rajonet e Prilep, Manastir,Resnjë Krushevë,Ohër ku numri variante 30-40% dhe sot nuk i kalon 10% Nga ana tjetër vllehët dhe shqiptarët ortodoks që jetojnë këtu njihen zyrtarisht si maqedonas Kaza e Follorinës. Follorina ishte qendër e orestëve të lashtë së bashku me Kosturin që do e përmendim më poshtë dhe që ishin fis ilir në Macedoninë e lashtë Follorina kishte 40mijë banorë me një qendër 3mijë banorëshe me 10mijë shqiptarë,4mijë shqiptarë myslimanë si turq dhe 5mijë shqiptarë ortodoks dhe 12mijë maqedonas e 9mijë grekë Shqiptarët myslimanë do jetojnë në 10 fshatra dhe ata ortodoks në katër fshatra,mes tyre edhe Negovani ose Neoptolemi i lashtë kryeqendra e Orestisë që ishte edhe vendlindja e Papa Kristos. Ajo së bashku me Kosturin do i jepen Greqisë në Konferencën e Londrës më 1913 Por shqiptarët myslimanë dhe ata të njohur si turq u larguan në vitet 20-30 Nga ana tjetër një pjesë e maqedonasve u përfshinë në luftën civile greke përkrah komunistëve dhe pas kësaj lufte emigruan në Macedoni dhe Bulgari. Sot si rrjedhojë ka 50mijë banorë ku 10mijë janë shqiptarë ortodoks dhe një pjesë të asimiluar dhe po aq edhe numri i maqedonaseve të ngelur këtu.
  15. 15. 15 Kaza e Kosturit Edhe në mesjetë ky rajon përfshihej në Arbëri në Principatat shqiptare,në atë të Zenebishtëve. Madje deri vonë shqiptarët ishin shumicë në këto rajone. U përfshi si kaza nën sundimin turk dhe kishte 65mijë banorë ku 10mijë shqiptarë myslimanë,10mijë shqiptarë myslimanë të rregjistruar si turq,5mijë shqiptarë ortodoksë dhe 10mijë vlleh,15mijë maqedonas dhe 15mijë grekë Shqiptarët jetonin në 40 fshatra të kësaj kazaje. Edhe këtu si në Follorinë shqiptarët myslimanë u larguan në vitet 20-30,grekët gjatë luftës civile dhe si rrjedhojë sot ka 50mijë banorë ku 10mijë shqiptarë ortodoks, 10mijë maqedonas,20mijë vlleh dhe 10mijë grekë. Një pjesë e mirë e shqiptarëve vajtën në fshatrat e Korçës dhe veçanërisht në ato 20 fshatra që ishin të diskutueshme dhe më pas i ngelën Shqipërisë dhe pjesa tjetër në Turqi mgjth Zogu mbajti një qëndrim tejet pozitiv deri edhe në rast se nuk ndaloheshin shpërnguljet për shkak se do strehoheshin do ishte i detyruar të shpërngulte minoritetin grek në vendin tonë që në fakt për arsye të presionit ndërkombëtar nuk ndodhi dhe 40mijë shqiptarë myslimanë u shpërngulën nga këto rajone. Epiri i jugut. Ka qenë një rajon i diskutueshëm me rreth 10mijë km2 dhe 250mijë banorë ku 70mijë shqiptarë myslimanë,50mijë shqiptarë ortodoks dhe 40mijë vlleh e 90mijë grekë. E quajmë kështu për shkak se ka qenë pjesë e mbretërisë së Epirit me 15mijë km2 të Piros. Edhe në mesjetë arbëroro-shqiptarët ishin shumicë.Ishin pjesë e vilajetit të Janinës deri 1913 kur në Londër një pjesë iu dha Greqisë dhe një pjesë i ngeli vendit tonë. Përbëhej nga dy sanxhaqe dhe më pas tre Janina,Çamëria dhe Preveda. Vllehët do jetonin në Meçovë,Konicë,Janina. Ose më saktë në veri lindje. Grekët në Janinë,Artë,Prevezë,Grebena ose në Jug Shqiptarët myslimanë në perëndim në Çamëri Shqiptarët ortodoksë në qendër Në qytete jetojnë edhe pak çifutë. Kaza e Leskovikut me 18mijë banorë dhe të tërë shqiptarë Për lehtësi studimi që ishte e vetmja kaza që i ngeli territorit shqiptar dhe se 100% ishin shqiptarë e kemi marrë si rajon më vete Sanxhaku i Janinës kishte 5mijë km2 pa rajonin e Grebenesë me 150 mijë banorë Do ishte një rajon i përzier. Shqiptarët myslimanë do ishin shumicë dhe jetonin në perëndim të qytetit të Janinës, vllehët në malet e Pindit dhe dominancë në Meçovë dhe shumë në Janinë e Konicë dhe grekët në lindje të këtij qyteti kurse shqiptarët ortodoksë në qendër të vilajetit. Gjithsesi kazatë e këtij sanxhaku ishn Kaza e Meçovës Me 10mijë banorë të 10mijë vllehë. Kryeqendra e tyre nga e kanë origjinën edhe vllehët e Shqipërisë.Sipas vllehëve qendër e principatës së Pindit që më pas u zgjerua dhe me Thesalinë formoi Vllahinë e Madhe. Për habi edhe sot ka 10mijë banorë dhe të 10mijë vllehë. Kaza e Konicës me 35mijë banorë ku 5mijë shqiptarë mysliman,10mijë shqiptarë ortodoks,15mijë vllehë dhe 5mijë grekë Edhe këtu shqiptarët myslimanë janë larguar që gjatë viteve 20-30. Ishte vendlindja e patriotit shqiptar Faik Konica. Kaza e Janinës. Këtu është vendosur tempulli i lashtë i Dodonës.
  16. 16. 16 Ishte qendra e molosëve të lashtë,një fis epirot nga e kishte origjinën Pirro i madh dhe Olimpia e ëma e Aleksandrit të madh të Maqedonisë. Më pas u bë qendër principate dhe më pas e despotatit të Epirit. Ali Pasha e shpalli kryeqendër të pashallëkut të tij të madh prej 52mijë km2 që morri emrin pashallëku i Janinës. Vendi i suljotëve të ashpër që për të mos rënë në duar të Ali Pashës emigruan. Deri vonë shqiptarët ishin shumicë në këtë rajon. Por ndikoi fuqimisht politika asimiluese ndaj shqiptarëve ortodoksë të kishës ortodokse. Më pas u përdor si qendër e vilajetit të Janinës. Kryeqendër e sanxhakut me të njëjtin emër Kishte 75mijë banorë ku 10mijë shqiptarë myslimanë,15mijë shqiptarë ortodoks,25mijë vllehë dhe 25mijë grekë. Shqiptarët myslimanë u larguan në vitet 20-30. Sot i tërë rajoni i përmendur më lart me përjashtim të Grebenesë që është prefekturë më vete përfshihet në Prefekturën e Janinës me rreth 150mijë banorë. Kaza e Grebenes. Për kohën që kemi marrë për referencë bënte pjesë në vilajetin e Janinës se më pas bënte pjesë në sanxhakun e Sefixhes të vilajetit të Manastirit. Kishte 3mijë km2 Kishte gjithashtu edhe 25mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë të rregjistruar si turq,5mijë shqiptarë ort,5mijë vlleh,5mijë maqedonas dhe 5mijë grekë. Vllehët rreth Pindit dhe maqedonasit në veri. Myslimanët shqiptarë dhe një pjesë e maqedonasve janë larguar për arsyet e përmendur më lart dhe sot ka 35mijë banorë ku 10mijë shqiptarë ortodoks,10mijë vlleh,2mijë maqedonas,13mijë grekë Sanxhaku i Prevezës Kishte 3mijë km2 Ishte pjesë e principatës së Shpatajave. Deri vonë shqiptarët ishin shumicë në këto rajone. Kaza e Prevezës Kishte 15mijë banorë.Qytet port ku 5mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoks dhe 5mijë grek. Shqiptarët myslimanë u larguan në vitet 20-30. Kaza e Lorosit ose Lurësit shqip. Quhet ndryshe edhe Fushëbardhë. Kishte 20mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoksë,10mijë grekë. Jetonin edhe pak izraelitë. Shqiptarët u larguan në periudhat e përmendura më lart. Kaza e Artës me 1mijë km2. Iu dha Greqisë më 1878 në Kongresin e Berlinit së bashku me Thesalinë. Shqiptarët deri vonë këtu ishin shumicë.Pjesë e despotatit të Artës me qendër këtë qytet. Kishte 35mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë,15mijë shqiptarë ortodoksë dhe 10mijë grekë. Shqiptarët myslimanë emigruan që në këtë periudhë kryesisht në rajonet fqinje. Sot ka 80mijë banorë ku zyrtarisht nuk jeton asnjë shqiptar,por realisht mbi 40% janë shqiptarë ortodoks,por për fat të keq një pjesë e mirë të asimiluar. Sot i tërë rajoni i përmendur më sipër përveç Artës bën pjesë në prefekturën e Prevezës me 55mijë km2 ku më pak se 50% janë shqiptarë ortodoksë. Sanxhaku i Reshadies
  17. 17. 17 Kështu njihet ndryshe territori i Çamërisë ose i Thesprotisë së lashtë. Realisht futet në trungun etnik shqiptar Ka 2mijë km2 me 70mijë banorë ku 35mijë myslimanë shqiptarë,20mijë ortodoksë shqiptarë dhe 15mijë grekë,por një pjesë ishin shqiptarë të asimiluar ose vllehë të greqizuar. Një pjesë e mirë e shqiptarëve këtu rreth 20mijë u shpërngulën në vitet 20-30 dhe pjesa tjetër në vitet 44-45. Ata të 20-30 ikën në Turqi,kurse rreth 25mijë të viteve 44-45 në Shqipëri. Këta të fundit u akuzuan si bashkëpunëtorë me nazistët që në fakt nuk ishte e vërtetë,pasi qëndruan neutralë në luftë,madje në luftën italo-greke luftuan përkrah grekërve. Ikën nga vllehu i greqizuar Napoleon Zerva që në fakt vetë deri pak më parë kishte bashkëpunuar me gjermanët dhe më pas bashkëpunoi me aleatë. Sot rreth 200mijë banorë çamë të kësaj krahine në Shqipëri kërkojnë rrikthim në trojet e tyre. Aktualisht ky rajon përfshihet në prefekturën e Thesprotisë me kryeqendër portin e Gumenicës me 40mijë banorë ku rreth 25mijë janë shqiptarë ortodoksë dhe pjesa tjetër grekë. Ky rajon përfshin këto kaza Kaza e Gumenicës Kishte 15mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoks dhe 5mijë grekë Sot jetojnë vetëm shqiptarë ortodoksë dhe grekë Kaza e Filatit me 20mijë banorë ku 10mijë shqiptarë myslimanë dhe 5mijë shqiptarë ortodoksë dhe 5mijë grekë Myslimanët janë larguar. Kaza e Margëlliç me 25mijë banorë ku 15mijë shqiptarë myslimanë dhe 5mijë shqiptarë ortodoksë dhe 5mijë grekë Kaza e Paramithi me 10mijë banorë ku 5mijë shqiptarë myslimanë,3mijë shqiptarë ortodoksë dhe 2mijë grekë Këtu shtrihej edhe qyteti i vogël port i Pargës me 3mijë banorë ku kishte pak ortodoks dhe grekë dhe një pjesë myslimanë Myslimanët u larguan dhe sot ka veçse çamë ortodoksë. Nga ana tjetër një pjesë e Çamërisë me qendër Konispol dhe 10mijë banorë u përfshi në shtetin shqiptar. Sot në Shqipëri si pasojë e shpërnguljeve jetojnë rreth 200mijë çamë myslimanë nga ata të 1913 deri ata të 1945 dhe të gjithë kërkojnë kthim në trojet e tyre. Nqs bëjmë një rrezyme për rajonet e dhëna Greqisë nga rreth 80mijë shqiptarë myslimanë jetonin në një rajon prej 15mijë km2 sot nuk jeton asnjë shqiptar mysliman. Gjithsesi sot nga rreth 400mijë banorë që ka ky rajon rreth 130mijë janë vllehë, 120 mijë shqiptarë ortodoksë dhe 40mijë maqedonas e dhe 110mijë grekë. Edhe vetë një pjesë e grekërve janë larguar. Nga ana tjetër vendosja e refugjatëve grekë të Azisë së vogël do ishte e pakët në dallim nga Sanxhaku i Serfixhes që do e përmendim më poshtë. Sanxhaku i Serfixhes ka rreth 5mijë km2. Në fakt ky rajon nuk përfshihet në trojet shqiptare,por mqs është përfshirë në vilajetin e Manastirit po e përmendim. Kishte 180mijë banorë ku zyrtarisht 5mijë shqiptarë,por nga 70mijë turq rreth 15mijë ishin shqiptarë si Serfixhe,etjdhe nga 60mijë grekë 10mijë shqiptarë ortodoksë si Kozan,etj dhe jetonin edhe 50mijë vllehë si Kozan,etj. Kishte edhe 10mijë maqedonas. Politica asimiluese ndaj vllehëve dhe shqiptarëve ortodoksë këtu ka qenë e madhe nga ana e kishës ortodokse greke. Nga ana tjetër këtu u larguan shumë myslimanë dhe u vendosën shumë refugjatë.
  18. 18. 18 Vetëm këtu jetonin turq etnikë. Vetë maqedonasit nuk u përfshinë në luftën civile greke. Në fakt shqiptarët myslimanë e kishin humbur identitetin e tyre dhe veten e quanin turq. E njëjta situatë dhe me shqiptarët ortodoksë që kishin marrë me kohë ndjenja greke. Shqiptarët në fakt në këtë rajon sipas Irakli Koçollarit do jenë arvanitë ose më saktë të ardhur si ata ortodoks që në shek XIV dhe ata myslimanë në shek XVII si krahë pune. Përbëhet nga këto kaza. Kaza e Kozanit me 50mijë banorë ku Rreth 20mijë vllehë,5mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë grekë dhe 10mijë turq e 5mijë maqedonas. Pas shpërnguljeve kishte 20mijë vllehë, 5mijë maqedonas,5mijë shqiptarë ortodoks dhe 20mijë grekë Kaza e Naselic me 30mijë banorë me 5mijë shqiptarë myslimanë,5mijë shqiptarë ortodoksë,8mijë grekë,5mijë turq dhe 5mijë vllehë dhe 2mijë maqedonas. Pas shpërnguljeve 5mijë shqiptarë ortodoks, 5mijë vllehë, 2mijë maqedonas dhe 18mijë grekë. Kaza e Serfixhes me 22mijë banorë me 2mijë maqedonas,5mijë shqiptarë myslimanë, 5mijë shqiptarë ortodoks,5mijë vllehë,5mijë turq. Pas shpërnguljeve do kishte 2mijë maqedonas, 5mijë shqiptarë ortodoks ,5mijë vllehë dhe 10mijë grekë të tërë nga Anadolli Kaza e Xhumasë 58mijë banorë Ku 5mijë shqiptarë myslimanë,20mijë turq, 5mijë vllehë, 5mijë shqiptarë ortodoks dhe 5mijë maqedonas dhe 18mijë grekë Pas shpërnguljeve 5mijë vllehë,5mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë maqedonas dhe 43grekë Kaza e Elasonjës 20mijë banorë Ku 5mijë shqiptarë myslimanë, 5mijë shqiptarë ortodoks,5mijë vllehë dhe 5mijë grekë Pas shpërnguljeve 5mijë vllehë,5mijë shqiptarë ortodoks dhe 10mijë grekë. Kaza e Grebenesë që e përmendëm më lart. Nqs bëjmë një bilanc para shpërnguljeve kishte 40mijë vllaho folës,25mijë shqiptarë myslimanë,25mijë shqiptarë ortodoks, 36mijë grekë,40mijë turq,14mijë maqedonas Pas shpërngulje dhe këmbimit të myslimanëve me grekë të Anadollit do kemi 40mijë vllahofolës,25mijë shqiptarë ortodoks, 14mijë maqedonas dhe 101 grekë Sot ky rajon do të përfshihet në Greqi në prefekturën e Kozanit. Zgjerimi i shteteve ballkanike. Ndërkohë shtetet ballkanike do vazhdonin të zgjeroheshin. Kështu Mali Zi siç e përmendëm nuk u mjaftua me 2mijë km2 të Podgoricë dhe Ulqin, dhe me 50mijë banorë,por do vazhdojë edhe më. Tani ai do përftojë edhe mbi 6mijë km2 dhe mbi 150mijë banorë ku rreth 100mijë myslimanë nga të cilët shqiptarë 60mijë dhe sllavë 40mijë. Shqiptarët në Tuz,Plavë,Rozhaje,Bjelopolje dhe Myslimanët në Beranjë,Plevje,etj. Nga ana tjetër vetë Serbia nuk do mjaftohet me mbi 15mijë km2 të Nish dhe Krushjevc,por edhe rreth 45mijë km2 të Maqedonisë,Sanxhak dhe Kosova dhe rreth 1.5milion banorë ku mbi 600mijë shqiptarë Shqiptarët jetonin në Kosovë,Macedoni Perëndimore dhe maqedonas në lindje të Vardarit dhe myslimanët në Sanxhak. Edhe Greqia nuk do mjaftohet me 15mijë km2 të Artës dhe Thesalisë,duke vajtur 65mijë km2 por do shkojë edhe 60mijë km2 të Maqedonisë së Selanikut dhe 15mijë rajone shqiptare të Epirit dhe Maqedonisë greke perëndimore.
  19. 19. 19 Si popullsi rreth 1.5milion banorë nga të cilët 80mijë shqiptarë etnikë myslimanë, 70mijë shqiptarë ortodoks dhe 100mijë arvanitas ortodoks në Macedoni dhe 100mijë shqiptarë myslimanë në këtë rajon. Dhe do përfundojë me 5mijë km2 të Thrakës perëndimore. Vazhdimi i shpërnguljeve. Synimin për një shtet të pastër etnik do e kenë akoma më shumë fqinjët pasi tani territoret do ishin edhe më kompakte shqiptare. Kështu Mali i Zi nuk do mjaftohej edhe me shpërnguljen e mbi 25mijë shqiptarëve të Ulqin dhe Podgoricë,por mes dy luftërave do shpërngul edhe 30mijë të tjerë dhe nga 50-90 dhe 30mijë të tjerë dhe pas 90 dhe 25mijë shqiptarë. Si rrjedhojë sot në Ulqin dhe Tuz do jenë mbi 50% dhe në Plavë 20% dhe rajonet e tjera më pak se 5%. Dhe Serbia nuk do mjaftohet vetëm me shpërnguljen e 100mijë shqiptarëve të Nishit, por edhe me shpërnguljen e mbi 100mijë shqiptarëve nga Kosova Lindore Apo edhe të mbi 50mijë nga Sanxhaku sa fundi do e ketë me masakrën e Bihorit, Mbi 500mijë do ikin nga Kosova dhe mbi 200mijë nga Macedonia Perëndimore me fundin masakrat e Rankoviç. Si rrjedhojë sot në Kosovë Lindore mbi 70% janë shqiptare nga mbi 85%, mbi 75% shqiptare në Kosovë nga mbi 90% dhe kjo falë shtimit natyror Në Maqedoninë Perëndimore mbi 60% nga mbi 80% dhe në rajone si Sanxhaku nuk do ketë më shqiptarë. Nga ana tjetër në Prilep,Manastir,Ohër, Veles nga rreth 20% numri i shqiptarëve nuk do jetë më shumë se 10% dhe veçanërisht kjo në vitet 50-60. Edhe Greqia do vazhdojë me të njëjtën platformë. Ajo nuk do mjaftohet me shpërngljen e50mijë shqiptarëve myslimanë nga Arta dhe perëndimi i Thesalisë si në Trikalla,apo asimilimin e ortodoksëve,por do vazhdojë me politikën e shfarosjes të rreth 200mijë shqiptarëve myslimanë dhe asimilimin e 160mijë shqiptarëve ortodoksë një shifër e pranuar edhe nga vetë Venizelos. Do vazhdojë me vitet 13-14 dhe 20-30 në marrëveshjen e Lozanës dhe do përfundojë me vitet 44-45. Si rrjedhojë sot nuk do ketë fare shqiptarë myslimanë në Greqi,por në anën tjetër do u mohohet e drejta e gjuhës mbi 4milion shqiptarëve ortodoksë së bashku me ata arvanitë. Si konkluzion numri i shqiptarëve në rajonet e përmendur më sipër nuk do e kalojë 10% dhe disa zona nuk do ketë fare me përjashtim të Shkup,Kumanovë,Strugë,Kërçovë dhe Kosovë Lindore. Gjithsesi shqiptarët do jenë aktualisht shumicë mbi 70% në atë që njihet me emrin trungu etnik shqiptar që do e trajtojmë më poshtë. Trungu etnik shqiptar. Me termin trung etnik shqiptar kemi tërë ato rajone ku shqiptarët ishin shumicë dërmuese. Përfshinte një sipërfaqe 58mijë km2. Këtu në fakt përfshihen edhe Tuzi,Plava dhe Gucia,Rozhaja dhe ato që i kemi titulluar me termin Kosova Lindore si edhe Kumanova, Shkupi,Struga,Kërçova dhe Kaçaniku si edhe Çamëria që ne në fakt për lehtësi studimi i kemi përfshirë në trojet anësore shqiptare. Gjithsesi këtu përfshihen këto rajone. Sanxhaku i Prishtinës me një popullsi prej 175 mijë banorë ku 130mijë ishin shqiptarë dhe 45mijë serbë,boshnjakë dhe romë. Në këtë sanxhak përfshiheshin këto kaza me këtë popullsi Kaza e Prishtinës me 60mijë banorë ku 10mijë serbë. dhe romë. Kaza e Mitrovicës me 40mijë banorë ku përsëri 10mijë boshnjakë dhe serbë. Kaza e Vushtrisë me 25mijë banorë ku 5mijë serbë.
  20. 20. 20 Kaza e Gjilanit 50mijë banorë ku 20mijë serbë. Si sanxhak iu dha Serbisë dhe në 1945 u përfshi në krahinën e Kosovës. Sanxhaku i Prizrenit kishte një popullsi prej 195mijë banorë ku 145mijë shqiptarë dhe të tjerë maqedonas,serbë dhe romë. Ai kishte këto kaza. Kaza e Prizrenit me 75mijë banorë ku 20mijë serbë dhe në fshatin Mamushe edhe 5mijë turq. Kaza e Tetovës dhe Gostivarit me 100mijë banorë ku 30mijë maqedonas dhe romë. Kaza e Lumës me 20mijë banorë ku të 20mijë shqiptarë nga 15mijë syni e 5mijë bektashianë Në 1913 përveç Lunës ose Kukësit të sotëm iu dha i tërë si rajon Serbisë dhe në 1945 Tito e përfshiu Tetovën dhe Gostivarin në republikën jugosllave të Maqedonisë Sanxhaku i Pejës. Në fakt pa Beranjën,Rozhaje dhe Plavë Që i trajtuam më lart. Veç këtyre kemi edhe këto kaza që totalisht si popullsi kishin 90mijë banorë ku 10mijë serbë. Kaza e Pejës me 50mijë banorë ku vetëm 5mijë serbë. Kaza e Gjakovës me 40mijë banorë ku edhe këtu vetëm 5mijë serbë I tërë rajoni iu dha Serbisë në 1913 dhe më 1945 formoi krahinën e Kosovës. Krahina e Kosovës. Ajo kishte 10mijë km2 dhe ishte formuar me 90% të sanxhaqeve të përmendur më sipër dhe kishte një popullsi prej 330mijë banorësh ku 75mijë ishin serbë. Ndaj kësaj krahine do të ushtrohet një trysni e madhe për shqiptarët që të shpërngulen. Nahija e Ulqinit. Në fakt iu dha Malit të Zi në 1878 në Kongresin e Berlinit nga presioni i flotës së fuqive të mëdha. Kishte 10mijë banorë ku të 10mijë shqiptarë. Pavarësisht nga presionet e mëdha për shpërngulje të shqiptarëve sot është e vetmja komunë nga 21 komuna të Malit të Zi që shumicën e kanë shqiptare. Aktualisht ka 25mijë banorë ku 20mijë shqiptarë. Theksojmë se është pikë turistike. Mali i Zi. Mali i Zi u fomua pikërisht nga rajonet e përmendur më sipër që janë Vetë mali Zi 120mijë ku 100mijë malazezë dhe 12mijë shqiptarë e 8mijë myslimanë. Podgorica 40mijë banorë ku 22mijë shqiptarë së bashku me Tuzin dhe 18mijë malazez. Ulqin dhe Tivar 20mijë banorë 18mijë shqiptarë dhe 2mijë malazez. Beranjë Rozhaje,Plavë dhe Kolashin e Bjelopolje me 38mijë banorë ku 12mijë myslimanë,22mijë shqiptarë dhe 10mijë malazez. Si edhe Plevja dhe Prijepolja me 61mijë banorë ku 6mijë shqiptarë,25 mijë malazez dhe 30mijë boshnjakë. Totalisht Mali Zi do kishte afërsisht 280mijë banorë ku 80mijë do ishin shqiptare,50mijë boshnjake dhe 150mijë malazeze ku 50mijë i ke shqiptarë të asimiluar si Kuçët,etj. Ai ka 13mijë km2 ku aktualisht vetëm 6mijë km2 janë të pastra malazeze,3000 km2 të pastra shqiptare ku shqiptarët janë mbi 50% të popullsisë dhe 1mijë km2 të pastra myslimane dhe pjesa tjetër të përziera rreth 3mijë km2. Kështu shqiptare ishte Ulqin,Tivar,Tuz, Rozhaje,Plavë,Bjelopolje. Myslimane janë Pljevja,Prijepolja,Kolashin. Të përzier Beranjë mes malazezëve dhe myslimanëve dhe Podgorica mes malazezëve dhe shqiptarëve. Këto u zgjidhën më pas me grykën e pushkës. Dhe sot shqiptarët pretendojnë vetëm më pak se 1mijë km2 në Ulqin,Tuz dhe Vukli i Gucisë dhe boshnjakët 3mijë km2 në Plevje,Prijepolje,Rozhaje,Guci.
  21. 21. 21 Kurse mbi 9mijë km2 janë tokë e pastër malaezeze nga spastrimet etnike. Serbia. Dhe vetë Serbia pa Kosovë dhe Vojvodinë pësoi zgjerime. Kështu pashallëku i Beogradit me 22mijë km2 dhe 500mijë banorë ku 30mijë shqiptarë ,70mijë myslimanë dhe 400mijë serbë. Më pas edhe 15mijë km2 me 400mijë banorë ku 300mijë serbë,30mijë shqiptarë dhe 70mijë myslimanë Në të dy zonat kemi edhe rreth 100mijë shqiptarë të serbizuar Kemi rajonin e Krushjevcit ku 50mijë banorë dhe 10mijë shqiptarë dhe 5mijë km2. Nga ana tjetër kemi Kosovë Lindore me 1mijë km2 ku 30mijë banorë nga 20mijë shqiptarë. Nga ana tjetër kemi edhe rajonin e Nishit me 550mijë banorë ku 230mijë shqiptarë,250mijë Bullgarë dhe 70mijë serbë Nga 10mijë km2 këtu kemi 2000km2 të pastër shqiptare si Kushumli,Leskovc,Prokupje, 1000km2 të pastër serbe në veri të Nishit dhe 4mijë km2 të pastër bullgare si Vranja,Pirot,Treni dhe rajoni i përzier i Nishit prej 3mijë km2 mes shqiptarëve dhe bullgarëve kryesisht,por fat keq i ngeli serbëve. Kemi edhe rajonin e Ninit 2mijë km2 me 100mijë banorë ku 60mijë ishin rumunë që iu dha në 1920 Malit të Zi. Si edhe rajonet e krahinës së Sanxhakut me 5mijë km2 si kaza e Novi Pazar me 35mijë banorë ku 15mijë serbë,5mijë boshnjakë dhe 15mijë shqiptarë,Kaza e Senicës me 22mijë banorë ku 7mijë serbë dhe 10mijë shqiptarë e 5mijë boshnjakë,Kaza e Novi Varosh me 9mijë banorë ku 6mijë serbë,2mijë boshnjakë dhe 1mijë shqiptarë. Nga ana tjetër i tërë rajoni ishte i përzier dhe diskutohej mes shqiptarëve dhe serbëve Si rajon kishte 65mijë banorë ku 28mijë serbë, 26mijë shqiptarë dhe 12mijë boshnjakë. Si Serbi kishte 49mijë km2 pa Kosovë dhe Vojvodinë dhe 1500000banorë ku 350mijë shqiptarë ose 25% shqiptarë ,150mijë turq dhe boshnjakë ose 10% ose mbi 35% myslimanë dhe pjesa tjetër 250mijë bullgarë ose rreth 20% dhe të tjerë kristianë serbë,por edhe rumunë si në rajonin e Ninit. Pas shpërbërjes së Austro-Hungarisë Serbia do përfitojë edhe 23mijë km2 të Vojvodinës me 1milion banorë ku 50mijë rumunë kryesisht në rajonin e Banatit,100mijë kroatë në rajonin e Sremit,200mijë hungarezë në rajonin e Baçkës,300mijë serbë kudo dhe 350mijë gjermanë në Baçkë dhe Banat. 4mijë km2 ishin të populluar në masë dërmuese nga gjermanët.Në rajonin e Baçkë dhe Banat në rreth 10mijë km2 mbi 50% ishin banuar nga hungarezë. Më pas si rrjedhojë e shpërnguljeve dhe veçanërisht gjermanëve ngelën 4mijë km2 të lira. Dhe sot pakicat mund të pretendojnë vetëm 1mijë km2 shqiptarët në Kosovë Lindore, 2mijë km2 myslimanëtç,1mijë km2 bullgarët dhe 3mijë km2 hungarezët në veri të Banatit dhe Baçkës. Sot pakicat përbëjnë 13% të popullsisë së Serbisë në 45% më parë. Sanxhaku i Dibrës. Kishte 130mijë banorë me këto kaza. Kaza e Dibrës me 75mijë banorë ku 18mijë maqedonas dhe 57mijë shqiptarë. Më 1913 iu dha Maqedonisë Sot si rrjedhojë e shpërnguljeve ka 40mijë banorë ku ku rreth 20mijë shqiptarë. Kaza e Matit 15mijë banorë të 15mijë shqiptarë ku 5mijë bektashian e 10mijë syni Kaza e Dibrës së Poshtme ose Peshhkopisë 40mijë banorë dhe të 40mijë shqiptarë ku 30mijë syni e 10mijë bektashianë Sot Mati dhe Dibra përfshihen në shtetin shqiptar. Maqedonia.
  22. 22. 22 Me kazanë e Dibrës të përmendur më lartë, kazatë e Tetovë dhe Gostivar dhe sanxhakun e Shkupit pa Kaçanikun dhe Sanxhakun e Manastirit pa Follorinën si edhe kazanë e Strumicës me 60mijë banorë ku 15mijë turq 10mijë pomak dhe 35mijë maqedonas që iu morr vilajetit të Selanikut e Bullgarisë si fuqi humbëse e luftës së parë botërore dhe iu dha Serbisë në 1920 në konferencën e paqes udhëheqësi komunist Tito nisur nga synime pretenduese ndaj fqinjëve dhe si bërthamë të idesë së tij të federatës ballkanike krijoi në 1945 republikën jugosllave të Maqedonisë. Ajo do kishte 795mijë banorë me 247mijë shqiptarë myslimanë dhe 33mijë të regjistruar si turq si edhe 75mijë shqiptarë ortodoks të regjistruar si maqedonas si edhe 20mijë serbë, 45mijë vllehë dhe vllehë të serbizuar,55mijë turq dhe 50mijë pomakë si edhe 270mijë maqedonas. Nga ana tjetër rreth 35mijë km2 iu dhanë Greqisë të Maqedonisë me 1milion banorë ku 100mijë arv,100mijë shqiptarë myslimanë si turq,50mijë vllehë,50mijë izraelitë,300mijë turq,100mijë pomakë,100mijë maqedonas dhe 100mijë maqedonas të shpallur si grekë si edhe 200mijë grekë. Si edhe rajoni i Pirinit me 10mijë km2 dhe 250mijë banorë ku 150mijë maqedonas dhe 100mijë turq. Dhe rajoni i Serfixhes me Grevenenë 5mijë km2 dhe 200mijë banorë ku 50mijë shqiptarë myslimanë dhe ortodoksë,10mijë maqedonas, 60mijë turq,60mijë vllehë dhe 20mijë grekë Si rajon do kishte 2.4milion banorë ku rreth 830mijë maqedonas dhe pomakë,170mijë vllehë,50mijë izraelitë dhe 450mijë turq, 20mijë serbë dhe 650mijë shqiptarë myslimanë dhe ortodoksë dhe 230mijë grekë. Realisht si numër i shqiptarëve njihej vetëm ai i Maqedonisë perëndimore,Kostur dhe Follorinës dhe numri i tyre shkonte rreth 300mijë dhe shqiptarët e tjerë ortodoksë njiheshin si maqedonas ose grekë. Por këto rajone u spastruan sipas shteteve që iu dhanë përkatësisht dhe në këto rajone do ketë rreth 600mijë myslimanë më pak. Greqia. Edhe Greqia do të përfitojë shumë rajone. Duke filluar me 30mijë km2 të Athinës dhe Peloponezit dhe 900mijë banorë ku 350mijë ishin arvanitas dhe 450mijë grekë e 100mijë turq. Rajonet e Greqisë qëndrore dhe ishujve të jonit me 20mijë km2 dhe 200mijë banorë ku 50mijë arv,50mijë turq dhe 100mijë grekë. Vazhdojmë me rajonin e Thesalisë dhe Artës me 600mijë banorë dhe 15mijë km2 ku 50mijë shqiptarë myslimanë,100mijë arvanitas, 200mijë turq,150mijë vllehë dhe 100mijë grekë. Në 1913 do përfitojë edhe 15mijë km2 tokë etnike shqiptare me 350mijë banorë ku rreth 150mijë shqiptarë myslimanë dhe ortodoksë, 50mijë maqedonas,50mijë vllehë dhe 100mijë grekë. Do përfitojë edhe Maqedoninë e Selanikut me Serfixhen me 40mijë km2 me 1.2milion banorë ku 250mijë shqiptarë myslimanë dhe ortodoksë,por realisht të njohur si turq dhe grekë,100mijë vllehë,300mijë maqedonas,200 mijë grekë,50mijë të tjerë dhe 300mijë turq. Totalisht do kishte 120mijë km2 me 3.2milion banorë ku 600mijë turq,250mijë vllehë, 300mijë maqedonas,950mijë shqiptarë myslimanë,ortodoks dhe arvanitas,1.050000 grekë dhe 50mijë të tjerë. Më 1920 do përfitojë nga paqia e parisit edhe 15mijë km2 të Trakisë Perëndimore ishujve të Dodekanezit me 300mijë banorë ku 50mijë bullgarë, 60mijë arvanitas,50mijë pomakë,60mijë turq, 80mijë grekë .
  23. 23. 23 Totalisht do shkojë 135mijë km2 me 3.5milion banorë ku rreth 1.1milion grekë dhe 1milion shqiptarë myslimanë,ortodoksë dhe arvanitas 700mijë turq,400mijë maqedonas,bullgarë dhe pomakë,250mijë vllehë dhe 50mijë të tjerë. Nga ana tjetër me shkëmbim popullsie do largohen nga Greqia mbi 1milion myslimanë dhe do vijnë rreth 600mijë grekë të Anadollit. Kështu do ndryshojë edhe struktura etnike e Greqisë. Shqipëria. Rajonet e përmendura më poshtë do i përkasin më 1913 shtetit të sotëm shqiptar. Do kishte 28mijë km2 dhe 760mijë banorë, ku 2mijë malazezë ose 0.3%5mijë maqedonas ose 0.7%,20mijë vllehë ose 2.6%,30mijë grekë ose 4% dhe 703mijë shqiptarë ose 92.4%. Nga përbërja fetare e 703mijë shqiptarëve kemi 48mijë katolikë ose 7%,190mijë bektashianë ose 27% dhe 70mijë shqiptarë ortodoksë ose 10% si edhe 395mijë shqiptarë syni ose 56% e shqiptarëve. Përbërja e Myslimanëve është shtuar edhe me ardhjen e më shumë se 70mijë kosovarëve nga Kosova dhe 30mijë shqiptarëve nga Maqedonia e 50mijë shqiptarëve nga rajonet që i janë dhënë Greqisë. Sanxhaku i Shkodrës me 120mijë banorë ku 118mijë shqiptarë dhe 2mijë malazezë. I tërë rajoni veç Tuzit sot është në shtetin shqiptar. Kishte këto kaza Kaza e Shkodrës me 70mijë banorë ku 2mijë malazezë në Vrakë dhe 68mijë shqiptarë ku 30mijë shqiptarë myslimanë e 10mijë shqiptarë bektashianë dhe 28mijë shqiptarë katolikë Kaza e Pukës 20mijë të 20mijë shqiptarë myslimanë syni. Kaza e Mirditës 15mijë banorë të 15mijë shqiptarë katolikë. Kaza e Lezhës 15mijë banorë ku 10mijë shqiptarë myslimanë dhe 5mijë katolikë. Sanxhaku i Durrësit me 70mijë banorë, të tërë shqiptarë me këto kaza Kaza e Shijakut me 5mijë banorë të 5mijë shqiptarë myslimanë Kaza e Tiranës 20mijë banorë dhe këtu të 20mijë shqiptarë myslimanë syni Kaza e Krujës 20mijë banorë ku të tërë shqiptarë dhe 15mijë bektashian e 5mijë syni. Kaza e Durrësit 35mijë banorë ku 25mijë shqiptarë myslimanë syni,5mijë katolik dhe 5mijë ortodoksë. Nga vilajeti i Manastirit veç kazasë së Matit dhe Peshkopisë të sanxhakut të Dibrës me 55mijë banorë ku 15mijë bektashian dhe 40mijë myslimanë syni në shtetin shqiptar u përfshinë edhe sanxhaku i Elbasanit dhe ai i Korçës si edhe kaza e Leskovikut që më parë i takonte sanxhakut të Janinës dhe tani u përfshi në qarkun e Korçës. Nga ana tjetër nga vilajeti i Janinës në shtetin shqiptar do përfshihen edhe sanxhaku i Gjirokastrës, dhe ai i Beratit si edhe nahija e Konispolit me 10mijë banorë ku të 10mijë shqiptarë ku 5mijë syni dhe 5mijë bektashian që më parë i takonte sanxhakut të Reshadijes siç quhej ndryshe Çamëria. Kishim këtu edhe kazanë e Lumës me nahijet e Tropojës dhe Kukës në veri që më parë bënin pjesë në sanxhakun e Prizrenit dhe më pas formuan në shtetin shqiptarë qarkun e Kosovës,për të cilët kemi folur më lart Dhe ishin 5mijë shqiptarë syni e 15mijë bektashianë Sanxhaku i Elbasanit. Kishte 75mijë banorë me këto kaza Kaza e Peqinit 15mijë banorë ku të 15mijë shqiptarë myslimanë syni Kaza e Gramshit me 10mijë banorë ku 5mijë syni dhe 5mijë bektashianë. Kaza e Librazhdit me 20mijë banorë ku 5mijë bektashian dhe 15mijë syni
  24. 24. 24 Kaza e Elbasanit me 30mijë banorë ku 5mijë ortodoksë, 5mijë bektashian dhe 20mijë shqiptarë syni Sanxhaku i Beratit me 140mijë banorë dhe 10mijë vllehë e 130mijë shqiptarë me këto kaza. Kaza e Beratit 40mijë banorë ku 10mijë ortodoksë prej të cilëve 5mijë vllehë,20mijë bektashian e 10mijë syni. Qyteti i ka syni e në fshatra,kryesisht në kufi me Skraparin e Përmetin bektashian. Kaza e Skraparit 15mijë banorë,të tërë bektashian Kaza e Lushnjës 20mijë banorë ku 5mijë vllehë,5mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë syni e 5mijë bektashianë. Kaza e Fierit 25mijë banorë,5mijë ortodoksë, 10mijë bektashian e 10mijë syni Kaza e Vlorës 35mijë banorë ku 5mijë ortodoksë,10mijë syni e 20mijë bektashianë Sanxhaku i Gjirokastrës me 140mijë banorë Kishte këto kaza Kaza e Gjirokastrës me 50mijë banorë pre të cilëve 10mijë grekë,5mijë shqiptarë ortodoksë, 15mijë shqiptarë syni e 20mijë bektashianë Kaza e Pogonit 15mijë banorë ku 10mijë grekë e 5mijë shqiptarë syni Kaza e Përmet 20mijë banorë ku 5mijë shqiptarë ortodoks,5mijë syni e 10mijë bektashianë Kaza e Tepelenës25mijë banorë ku 5mijë ortodoksë,5mijë syni e 15mijë bektashianë Kaza e Sarandës 30mijë banorë ku 10mijë grekë,5mijë syni e 10mijë bektashianë dhe 5mijë shqiptarë ortodoksë Nahija e Konispolit me 10mijë banorë ku 5mijë syni e 5mijë bektashianë Sanxhaku i Korçës me 110mijë banorë me këto kaza Kaza e Devollit 10mijë banorë ku 5mijë syni e 5mijë bektashianë Kaza e Kolonjës 15mijë banorë ku 5mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë shqiptarë syni e 5mijë shqiptarë bektashianë Kaza e Korçës 70mijë banorë ku 10mijë vllehë, 5mijë maqedonas,10mijë ortodoksë,25mijë syni në lindje të Korçës dhe 20mijë bektashianë në perëndim të Korçës kryesisht në Gorë dhe Opari Kaza e Pogradecit 15mijë banorë me 5mijë syni 5mijë bektashian e 5mijë ortodoksë. Kaza e Leskovikut. Më parë i përkiste sanxhakut të Janinës e tani i përkiste territorit shqiptar të qarkut të Korçës. Kishte 20mijë banorë ku 5mijë shqiptarë ortodoksë,5mijë syni e 10mijë bektashianë. Minoritetet në trojet shqiptare Në radhë të parë kur përmendim troje shqiptare do përmendim vetëm atë rajon prej 50mijë km2 ku shqiptarët janë edhe aktualisht shumicë mbi 80%. Kurse rajoni tërësor shqipfolës shqipta përbëhet nga një popullsi prej mbi 35% jo shqiptare së bashku dhe numri i tyre ka rënë ndjeshëm veçanërisht pas fillimit të shek XX. Por në vija të përgjithshme i kemi sipas kufijve si malazezë,serbë,grekë,maqedonas, por nuk mungojnë edhe goranë,vllehë,romë,etj. Lidhur me studimin do e kemi në bazë të rajoneve që janë ndarë sot shqiptarët. Religjionet. Lidhur me religjionet është për tu theksuar se mbi 70% e shqiptarëve janë myslimanë dhe 20% ortodoksë e 10% katolikë. Nga ana tjetër pjesa më e madhe e pakicave kombëtare janë të besimit ortodoks,përveç goranëve dhe ndonjë besimi tjetër që ne do i trajtojmë më poshtë. Këtu kemi për tu theksuar se në zonat kufitare mbi 90% e shqiptarëve janë myslimanë që tregon edhe njëherë se shqiptarët e përqafuan fenë e re në fund të shek XVI që të mos asimiloheshin nga fqinjët që ishin një fe me ta. Por nga ana tjetër mungesa e një kishe kombëtare ndikoi negativisht që shqiptarët ta formonin shtetin e tyre më vonë.
  25. 25. 25 Vetë myslimanët pjesa më e madhe janë syni dhe pjesa tjetër bektashianë kryesisht në Shqipërinë e jugut por edhe në Krujë,Tropojë etj dhe në Kosovën jugperëndimore si Pejë,Gjakovë,etj. Të besimit bektashianë si pakicë kombëtare janë edhe goranët. Kurse shqiptarët ortodoksë në rajonet që sot nuk janë në shtetin shqiptar pjesa më e madhe e tyre janë asimiluar,për shkak se gjuha shqipe përdorej shumë pak në zakonet rituale shqiptare dhe pas 1913 kur trojet iu përkitën shteteve fqinje ata ndoqën jë politikë asimiluese ndaj tyre. Minoritetet dhe religjionet në trojet shqiptare në Mal të Zi. Nga rreth 1mijë km2 dhe 40mijë banorë që përbën ky rajon pakicat kombëtare zenë më pak se 20% të popullsisë si në Ulqin prej 25mijë veta 20% në Tuz 10mijë asnjë dhe Vukli 5mijë ku pakicat 1mijë,etj. Si pakicë kombëtare kuptohet që pjesën më të madhe e zenë malazezët dhe më pas boshnjakët në Vukël dhe romët në Ulqin. Lidhur me besimin mbi 70% e shqiptarëve janë të besimit mysliman,veç atyre të Tuzit që janë katolikë. Shumë pak ortodoksë shqiptarë dhe këta të asimiluar jetojnë në krahinën e Krajës në Tivar. Të gjithë shqiptarët këtu janë të ritit syni dhe asnjë bektashian. Nga ana tjetër pakicat janë kryesisht ortodokse si malazezët,por edhe myslimanë si boshnjakët. Këtu theksojmë se ata pak malazezë myslimanë ose podgoriçanë ,për shkak të emrit nga kanë ardhur Podgoricës emigruan pasi ky rajon iu dha Malit të Zi në 1878 në Berlin apo 1913 në Londër. Minoritetet në trojet shqiptare në Kosovë Lindore. Nga 100mijë banorë që ka ky rajon më pak se 25% janë popullsi jo shqiptare. Ky rajon përbëhet nga 1249km2,tre komuna Presheva,Bujanovci dhe Medvegja. Pakicë kombëtare janë kryesisht serbët,por edhe çerkezë të ardhur pas 1878 kryesisht nga Nishi dhe pak bullgarë në Preshevë e pak romë në Medevgjë. Theksojmë këtu se 100% e shqiptarëve janë myslimanë dhe përveç serbëve e bullgarë tërë pakicat e tjera janë myslimane. Nga ana tjetër tërë shqiptarët janë edhe të ritit syni kurse si pakicë vetëm çerkezët dhe romët janë të ritit bektashian. Minoritetet në Kosovë Kosova ka një popullsi prej 1865000banorë ku minoritetet në këtë rajon zënë rreth 350mijë vetë ose më pak se 20%. Minoriteteve veç pjesëmarrjeve në zgjedhje u është garantuar nga 120 vende që ka parlamenti edhe 20vende ku 10 i kanë serbët edhe nqs nuk merr pjesë asnjë në zgjedhje si edhe 10vende të tjera i kanë pakicat e tjera ku 2 turqit,2boshnajkët,2romët, 2goranët dhe 2 ashkalinjtë. Minoritetet janë këto. Serbët ku përbëjnë mbi 50% tëpakicave kombëtare në Kosovë. Nga këta vetëm një pjesë e vogël janë autoktonë ose më saktë mbi 100 vjet dhe këta kanë mardhënie shumë të mira me shqiptarët. Nga ana tjetër më ekstremët janë ata kolonë që kanë ardhur këtu pas vitit 1986. Serbët janë shumicë në këto rajone si Leposaviç,Zveçan,Zubin Potok,Shtërpcë dhe të përzier në Fushë Kosovë,Obiliq dhe në përqindje të konsiderueshme ose mbi 20% në Prishtinë,Mitrovicë,Pejë,Prizren, Kamenicë, Ferizaj. Goranët që jetojnë në krahinën e Dragashit dhe numri i tyre shkon në rreth 20mijë vetë. E kemi përmendur më lart që janë sllavë myslimanë. Numri tyre është rreth 20mijë Shqip goran dmth malësorë.
  26. 26. 26 Lidhur me origjinën e tyre ka tre mendime. Serbët mendojnë se janë serbë të sllavizuar. Shqiptarët mendojnë se janë shqiptarë të serbizuar në kohën e Stefan Dushanit në shek XIV. Ka edhe një teori që thekson se janë vllehë të sllavizuar pasi nga zakonet duket se janë shumë arkaikë ose të mbyllur e të vjetër. Nga ana tjetër goranë jetojnë edhe në rajonin e Kukësit në Shqipërinë Kolesjan,Kala e Dodës dhe Shishtavec dhe numri i tyre është rreth 5mijë veta. Gjithashtu në republikën e Maqedonisë jetojnë edhe 30mijë myslimanë sllavë në Mavrovë,Rostushë dhe Malsitë e Tetovë dhe Gostivar. Nga ana tjetë gollobordasit në Shqipëri janë sllavofonë dhe jo sllavë etnikë dhe puna si muratorë i ka lidhur të mësojnë gjuhën slave. Pozicioni i tyre ka qenë pro pavarësisë së Kosovës. Boshnjakët jetojnë kryesisht në komunën e Mitrovicës ku numri i tyre është mbi 30mijë vetë. Kanë krijuar edhe një lagje të tyre në këtë qytet. Edhe këta kanë një qëndrim pro pavarësisë së Kosovës. Romët jetojnë kryesisht nëpër qytete ku numri i tyre është mbi 40mijë. Gjatë luftës kanë bashkëpunuar me serbët dhe prandaj janë larguar. Turqit ku numri i tyre është mbi40mijë. Në fakt pjesa më e madhe e tyre janë shqiptarë turqishfolës dhe vetëm 5000banorët e Mamushës janë turq etnikë. Edhe këta kanë një pozicion pro Kosovës. Ashkalinjtë quhen ndryshe egjiptianët ose magjypët.Numri i tyre është mbi 40mijë. Jetojnë edhe këta në qytete. Janë asimiluar,por vetëm ngjyra i dallon nga shqiptarët. Kanë mbajtur edhe këta një qëndrim pro pavarësisë së Kosovës. Kroatët .Numri i tyre është 10mijë dhe jetojnë kryesisht në fshatin e Janjevës së komunës së Lipjanit prej rreth 7mijë vetë ku mbi 90% janë kroatë. Edhe këta kanë mbajtur një qëndrim pro Kosovës. Nga ana të tjera Pakica kombëtare më pak se 5mijë vetë janë sllavët myslimanë si në Ozrim të Pejës,çerkezët,etj. Religjioni në Kosovë Zyrtarisht 85% e shqiptarëve janë myslimanë dhe 15% katolikë. Katolikët janë të përqëndruar kryesisht në kufi me Shqipërinë si Pejë,Gjakovë,etj dhe numri i tyr është mbi 40mijë vetë. Kurse myslimanët vetë janë mbi 90% të sektit syni dhe vetëm në Gjakovë në kufi me Tropojën janë bektashianë. Kemi edhe një pakicë prej 5mijë ortodoksësh që janë me kobmbësi të dyshimtë në Pejë. Kurse pakicat kombëtare si goranët dhe turqit e Mamushës e janë bektashianë,serbët ortodoksë dhe kroatët katolikë, kurse pjesa tjetër e pakicave myslimanë syni. Minoritetet në trojet shqiptare në Macedoni. Nga 600mijë banorë që ka rajoni shqiptar në Macedoni rreth 30% e përbëjnë minoritetet Si serbët,romët,tërbeshët,maqedonasit, vllehët,turqit. Për numrin dhe karakteristikat e tyre do të flasim më poshtë. Serbët. Numri i tyre është 40mijë.
  27. 27. 27 Në rajonet shqiptare në Maqedoni jetojnë në Kumanovë rreth 20mijë dhe Shkup po aq rreth 20mijë në fshatra dhe jo në qytete. Nga ana tjetë jetojnë në jug edhe pak vllehë të serbizuar. Kanë ardhur kryesisht si kolonë. Romët Numri i tyre është 60mijë. Jetojnë vetëm në qytetin e Shkupit. Dhe kryesisht në lagjet Gazi Baba dhe Çair. Vllehët Numri i tyre zyrtarisht është 10mijë dhe realisht mbi 40mijë. Pjesa më e madhe e tyre janë quajtur si maqedonas. Jetojnë në Strugë,Kërçovë dhe në pjesën tjetër edhe në Manastir,Ohër,Prilep,Resnjë Jetojnë edhe 100mijë vllehë të tjerë. Pjesa më e madhe e tyre janë me ndjenja grekofile. Një pjesë si Resnja janë vllehë të serbizuar. Turqit Numri i tyre është 30mijë. Jetojnë në Tetovë e Gostivar . Realisht janë shqiptarë turkofonë Tërbeshët Në fshatrat mes Dibrës Tetovës dhe Gostivarit si Mavrovë,Rostushë dhe Centar Zhupa jeton një popullsi prej rreth 30mijë vetësh që janë maqedonas myslimanë dhe njihen me emrin tërbeshë. Ata janë myslimanizuar në shek XVI. Kanë shumë lidhje martesore me goranët që janë myslimanët sllavë të Dragashit. Religioni në trojet shqiptare në Macedoni. Nga ana fetare vetë shqiptarët e Maqedonisë, Pjesa më e madhe janë myslimanë të ritit syni e vetëm pak kryesisht në Strugë dhe Kërçovë janë bektashian. Shqiptarët ortodoksë vetë janë asimluar. Kurse pakicat kombëtare vllehët dhe maqedonasit e serbët janë ortodoksë. Nga ana tjetër kemi edhe maqedonas mysliman që njihen me emrin tërbeshë dhe janë të ritit bektashianë. Romët vetë janë të ritit rufai pjesa më e madhe. Minoritetet në trojet shqiptare në Greqi Më parë në këto troje shqiptarët myslimanë dhe ortodoksë përbënin rreth 60% të popullsisë,por sot si rrjedhojë e shpënrguljeve të shqiptarëve myslimanë ata përbëjnë rreth 40% të popullsisë,por gjithsesi shumicë krahasuar me popullsitë e tjera dhe vetëm në rajonin e Thesprotisë përbëjnë mbi 60% të popullsisë. Theksojmë këtu se ky është i vetmi rajon ku nuk është vendosur asnjë prej rrefugjatëve grekë të ardhur në vitet 20-30. Gjithsesi popullsitë jo shqiptarofolëse në këto rajon janë këtë. Maqedonasit. Shtrihen kryesisht në rajonet e Follorinës, Kosturit dhe më pak në Grebene. Numri i tyre është rreth 40mijë dhe përbëjnë rreth 10% të popullsisë së rajonit prej 400mijë banorësh dhe rreth 35% të popullsisë së dy prefekturave Follorinë e Kostur. Theksojmë se si përkrahës të Partisë Komuniste Greke në luftën civile në Greqi një pjesë e mirë emigruan në vitet 44-47.
  28. 28. 28 Si rrjedhojë sot ata gjenden me të njëjtat probleme si rreth 200mijë çamë në Shqipëri që u shpërngulën nga Zerva në vitet 44-45. Vllehët Numri i tyre është rreth 100mijë dhe përbëjnë 25% të popullsisë së këtij rajoni. Shtrihen kryesisht në Pind nga e kanë origjinën edhe vllehët e Shqipërisë ose më saktë në rajonet e Meçovës që është edhe qendra e tyre prej rreth 10mijë banorë e 100% vllehë,Konicës, Janinës, të prefekturës së Janinës dhe më pak në Kostur e Grebene kurse në Follorinë nuk ka asnjë vlleh. Nga ana tjetër vllehët e Thesprotisë janë asimiluar në shqiptar dhe më pak në grekë si rasti i Napoleon Zervës njeriu që shpërnguli popullsinë çame. Grekët Përbëjnë rreth 20% të popullsisë ose rreth 80mijë vetë. Këtu mund të theksojmë se pothuajse të gjithë janë vllehë ose shqiptarë ortodoks të greqizuar si rrjedhojë e ndikimit asimilues të kishës ortodokse greke. Jetojnë në pjesën më të madhe në Janinë,por edhe Konicë,Artë. Kurse grekët e Thesprotisë janë shqiptarë të asimiluar. E përmendëm edhe më lart që nuk ka asnjë rrefugjat grek nga Azia e Vogël. Izraelitë. Numri i tyre është i pakët dhe shtrihen kryesisht në qytete si Prevezë,Artë,Janinë, Kostur,etj. Një pjesë ikën gjatë pushtimit fashist pasi grekët i spiunonin tek gjermanët. Më parë ka patur pomakë dhe pak turq dhe të gjithë të larguar në vitet 20-30 së bashku me shqiptarët myslimanë që më parë ishin popullsia shumicë në këtë rajon. Religjionet në trojet shqiptare në Greqi. Në fakt këtu kur këto rajone i përkisnin vilajeteve shqiptare kishin një mazhorancë mbi 40% shqiptarë myslimanë,por më pas këta shqiptarë myslimanë u larguan si një pjesë me shkëmbimin e viteve 20-30 si turq dhe 25mijë në vitet 44-45. Si rrjedhojë sot 100% e popullsisë është kristiane,përfshirë këtu edhe pakica si vllehët,maqedonët dhe shqiptarët ortodoksë. Minoritetet në Shtetin shqiptar. Në shtetin shqiptar prej 28mijë km2 dhe 3milion banorë rreth 5% janë popullsi jo shqipfolëse. Komuniteti më i madh janë grekët,por ndër të tjera jetojnë edhe vllehë,maqedonas,romë, egjiptianë. Ndërkohë sot ata kërkojnë të drejta më shumë, mgjth Shqipëria në këtë drejtim dallohet si vend pararojë. Podgoricarët Numri i tyre llogaritet rreth 15mijë vetë. Ata janë malazezë myslimanë. Kanë ardhur nga vetë qyteti i Podgoricës së Malit të Zi në 1880 që kur ky qytet iu dha këtij shteti dhe ndaj myslimanëve filloi një valë e egër terrori. Që prej asaj kohe janë vendosur në Shkodër dhe rrethinat. Malazezët Numri i tyre është 2000vetë. Janë vendosur që më shumë se 200vjet në fshatin e Vrakës së rrethit të Shkodrës. Një pjesë e mirë e tyre emigruan në Mal të Zi pas viteve 90,por një pjesë edhe u rikthyen më pas. Nga ky komunitet rrjedh edhe poeti i shquar shqiptar Millosh Gjergj Nikolla. Malazezët kanë krijuar një organizatë të tyre me emrin Moraça-Rozafa. Kanë edhe një post në bashkinë e Shkodrës. Udhëheqësi i tyre Millan Vaso.
  29. 29. 29 Anëtarët e kësaj organizzate llogariten në 100mijë veta,por nga ana tjetër theksojmë se shumë prej tyre kanë marrë teserë anëtarësie për interes të vizës. Nga ana tjetër ky anëtarësim u shtua veçanërisht në periudhën e viteve 95-96 kur Shqipëria kryente kontrabandë nafte me Malin e Zi. Goranët Në komunat e Kukësit të Kolesjanit, Shishtavecit jetojnë rreth 15mijë sllavë myslimanë. Ata jetojnë edhe përtej kufirit në rajonin e Dragashit ose të Gorës nga e kanë marrë edhe emrin që do të thotë malësor. Në Shqipëri pretendojnë se janë shqiptar dhe në në Kosovë sllavë. Nga ana tjetër Macedonia që ka edhe ajo një komunitet të saj sllavofonësh myslimanë me emrin tërbesh i pretendon si maqedonas. Mundet që ata të jenë shqiptarë të asimluar që gjatë kohës së Stefan Dushanit dhe më pas të myslimanizuar. Por disa pretendojnë se janë ilirë të romanizuar ose më saktë vllehë të sllavizuar. Kemi edhe një dokumentacion që Skënderbeu manastirit sllav të Hilindarit që shtrihet në këtë rajon i dhuron disa toka. Kujtojmë këtu që edhe e ëma e Skënderbeut Vojsava ishte me origjinë nga ky komunitet në Macedoni Gollobordasit Numri i tyre 10mijë vetë. Jetojnë në krahinën e Gollobordës,por si muratorë të mirë që janë,janë shpërndarë edhe në krahina të tjera të vendit. Janë shqiptarë bullgarofonë që nevoja për punë i mësoi që gjuhën bulgare ta shpallë si parësore. Janë myslimanë,por që gjithsesi nqs goranët kanë lidhje me tërbeshtë gollobordësit nuk kanë lidhje gjaku me ta,përveç se ngjashmërisë gjuhësore Boshnjakët Janë rreth 1000veta.Shtrihen në një fshat të Shijakut.Kanë ardhur nga Bosnja këtu në vitin 1880. Izraelitët Në fakt shumë hebrenj ashtu si kudo nëpër botë janë shpërndarë edhe në Ilirinë e Lashtë.Origjinën mërgimi i tyre në botë e ka atëherë kur apostuli Pjetër vendosi të shpërndahej në botë.Madje qendrat më të hershme të besimit janë sinagogat të cilat ngrihen pranë një vendi të lartë ose druri. Eksodi i parë i hebrenjve sipas Dh.Qiriazit në Krishtërimi në Shqipëri ndodhi në vitet 60 pes.Ata lanë një koloni dhe në trevat e Albanëve.E padiskutueshme është që në një nga këto streha të hebrenjve të mos jetë strehuar apostuli Paul.Për gjurmë hebraike në Shqipëri dëshmojnë dhe emrat me origjinë izraelite në mesjetë si Zhiti,Kofina,etj.Pas rekonkistës në Spanjë shumë hebrenj u shpërndanë përsëri në Evropë edhe sirrjedhojë edhe në Shqipëri. Gjithsesi në Shqipëri ato dokumentohen që në shekXIII në disa qytete kryesore ,kryesisht në bregdet. Në fund të shek XV si pasojë e sulmeve të inkuizicionit spanjoll vijnë dhe strehohen në Shqipëri .Ata merreshin kryesisht me tregti.Mendohet se janë vendosur në lagjen Kala.Ka patur edhe sinagoga që e vërteton fragmenti i një rozoni me yllin e Davidit që ruhet sot në Muzeume Sipas Visarjon Xhuvanit bëhej fjalë për vendbanime të mëdhenj hebrenjsh në qytetet e Perandorisë Osmane.Ata kishin një sinagogë që nga turqit u përdor si han me emrin Hani Shehetilës.Në vitin 1930 janë gjetur monedha ari me simbole hebraike. Në Xibrakë të Belshit ndodhet një gur varri me emrin Varri i çifutit
  30. 30. 30 Kështu në Elbasan përmenden rreth 50sinagoga në kala. Ndoshta një pjesë edhe janë asimiluar. Izraelitët për shkak të përndjekjes nga osmanët përkrahën edhe pavarësinë e Shqipërisë. Ndoshta Shqipëria ishte i vetmi vend në botë që në luftën e dytë botërore popullsia çifute jo vetëm nuk do të pakësohej,por do të shtohej. Nga 800vajti në 2000. Numri i tyre sot është 200. Ka qenë më i madh,por pas vitit 1990 një pjesë e mirë e tyre emigruan në Izrael. Maqedonasit e Prespës Shtrihen në katër fshatrat e Prespës të komunës së Liqenasit si Gollomboç,etj. Numri i tyre 5000. Janë vendosur që në kohën e mbretit bullgar Car Simeonit në shek VIII. Disa pretendojnë se janë vllehë të bullgarizuar. Vetëm ky minoritet bullgar njihet në Shqipëri. Të drejtat e tyre njihen si shkollimi në gjuhën amëtare, tre orë gjuhë maqedonase në radion Korça. Kanë krijuar shoqatën e tyre Prespa. Nga ky komunitet e ka origjinën edhe i madhi shkrimtar shqiptar Sterjo Spase. 8 Komuniteti rus në Shqipëri Komuniteti rus është i përbërë prej jo më shumë se 1000veta. Janë kryesisht të seksit femër.Por si është historia e tyre. Ku janë të përqëndruar ato. Pas luftës së dytë botërore Bashkimi Sovjetik pësoi dëme të mëdha.Rusia gjithashtu.Rusia në atë kohë kishte 100milion banorë ku 50milion meshkuj dhe 20milion ranë në fushën e betejës.Kjo ishte situata nga ana demografike. Ndërkohë mardhëniet mes vendit tonë dhe B.S u shtuan pas prishjes me jugosllavët.B.S dha kontribut gjithashtu dhe në përgatijen e inteligjencës shqiptare Kështu qindra djelmosha të bukur shqiptarë që më vonë do të drejtonin vendin apo do të bëheshin të shquar do të studionin në universitetet e njohura si Leningrad,Moskë,etj. Dhe bukuria e tyre nuk mund të binte në sy të femrave ruse. Dhe ata u martuan dhe krijuan familje.Mgjth qeveritë përkatëse pas prishjes së mardhënieve mes këtyre shteteve kërkuan divorcin e tyre pjesa më e madhe e këtyre famijljeve mbijetuan.Në Shqipëri do pësonin kalvarin e vuajtjeve .Një pjesë do futeshin në burg me të ashtquajturën akuzë agjentë të sigurimit sovjetik KGB. Ndërkohë viti 1992 do shënojë vitin e rivendosjes së mardhënieve mes Shqipërisë dhe Rusisë ku do krijohet dhe një shoqatë miqësie mes dy shteteve ku bërthama e tyre do të jetë pikërisht ky komunitet i vogël që edhe sot e flet gjuhën e tyre dhe është një bërthamë garancie e miqësie mes dy popujve tanë.Sot ata jetojnë në Elbasan,Durrës, Vlorë, Tiranë,etj. Pra numri i sllavofonëve në Shqipëri arrin në mbi 30mijë veta. Armenët në Shqipëri. Numri i tyre arrin në 200veta. Jeton kryesisht në fshatin Armen të Vlorës. Dallohen nga prapashtesa e mbiemrit Zade. Të gjihë kanë mbaruar shkollën e lartë. Janë të zgjuar.Kanë ritin e tyre ortodoks. Por një pjesë si rrjedhojë kanë emigruar edhe në Tiranë. Romët Zyrtarish njihen 4000vetë.Realisht mbi 100mijë vetë. Jetojnë në qytet kryesore si Tiranë,Elbasan, Vlorë.ku për arsye se merren me tregti kanë ngritur edhe tregue me emrin Tregu i Romëve.
  31. 31. 31 Jetojnë kryesisht në Shqipërinë e Mesme dhe më pak në jug,kurse në veri përveç Kukësit e Krujës nuk jetojnë. Dallohen nga ngjyra e tyre e zeshkët dhe nga gjuha që quhet arrixhishte. Lidhur me prejardhjen shumë mendojnë se kanë ardhur që në shek XIV nga veriperëndimi i Indisë,kryesisht Punxhabi si zejtarë me ushtritë pushtuese. Kanë qenë nomadë dhe vetëm vitet e fundit janë bër sedentari. Gjuha e tyre ka alfabetin. Nga ana tjetër kanë flamurin me karrocën dhe jeshil e blu simbol i jetës së tyre nomade. Ka edhe një teori tjetër që kanë ardhur nga Turqia. Janë të sektit mysliman rufai. Egjiptianët Nuk njihen zyrtarisht,pasi janë të asimiluar. Dallohen nga ngjyra e errët e tyre dhe nga një erë karakteristike. Quhen ndryshe magjypë.Në Kosovë njihen ashkalinj. Nga organizatat e tyre llogariten mbi100mijë vetë. Mendojnë se kanë ardhur nga Egjypti edhe këta si zanatçinj me ushtritë pushtuese që në lashtësi,por Egjipti nuk i njihen si kombësi të tyre. Kohët e fundit kanë kërkuar të rigjallërojnë të drejtat e tyre. Vllehët Zyrtarisht llogariten 20mijë vetë.Por shoqatat e tyre mendojnë mbi 100mijë vllahofonë ose folës të vllahishtes dhe mbi 100mijë të tjerë të asimiluar. Zyrtarisht njihen vetëm vllehët e Selenicës dhe të Zagorisë,por jetojnë edhe në qytetin e Korçës,Përmet,etj. Ata jetojnë vetëm në jugun e Shqipërisë Ka dy teori për për origjinën e tyre. Së pari janë të ardhur nga Vllahia e Rumanisë dhe të vendosur këtu në mesjetën e hershme si pasojë e shtegtimeve. Së dyti janë vendas ilirë autoktonë të romanizuar. Vllehët e Shqipërisë e kanë origjinën nga malet e Pindit të Meçovës që në mesjetë kanë krijuar edhe shtetin e tyre të Vllahisë së vogël ku në shek XII kishte një shtrirje më të gjerë ku përfshinte edhe Thesalinë deri në Manastir. Kanë krijuar shoqatat e tyre për mbrojtje të drejtash. Kërkojnë shkolla në gjuhën e tyre. Grekët Numri i tyre është 60mijë. Jetojnë në jug si në rrethin e Delvinës përbëjnë rreth 50%,në rrethin e Sarandës rreth 40%,në Gjirokastër rreth 30% dhe qytet 20% Përmet 10%. Përmendim disa prej komunave me shumicë Greke si Dropulli i sipër dhe poshtëm, Livadhja,Aspropotam. Shoqëria Omonia pretendon se janë rreth 100mijë që nuk është e vërtetë. Disa qarqe shoviniste Vorioepirote greke theksojnë se janë mbi 500mijë ,por kjo nuk është e vërtetë pasi për ta çdo ortodoks është grek. Pjesa më e madhe janë të arsimuar deri edhe me shkollë të lartë. Madje në kohën e regjimit të Enver Hoxhës kanë patur edhe deputetin e tyre. Një pjesë kanë vajtur edhe në Tiranë,kurse pas viteve 90 kanë shkuar pjesa më e madhe jashtë shtetit,kryesisht në Greqi. Ata në fakt nuk janë minoritet,por komunitet pasi janë të ardhur.
  32. 32. 32 Kështu deri në fund të shek XVII sipas regjistrave kadastralë 100% e popullsisë së këtyre rajoneve ishin shqiptare. Por kur u krijua pashallëku i Janinës Ali pasha solli në çifligjet e tij disa bujq çifçinj grekë . Dhe ata ngelën këtu që nga ajo kohë. Himarjotët Himarjotët në fakt që që nga emri jetojnë në krahinën e Himarës janë shqiptarë grekofolës ,që nevojat e punës pasi e kanë rrahur shumë emigrimin kanë bërë që të mësojnë greqishten. Madje shumë documenta theksojnë që deri në fund të shek XV ata nuk dinin asnjë fjalë greqish. Sot nga qarqe shoviniste vorioepirote greke po bëhet përpjekje që këtë rajon ta quajnë si rajon minoritar. Për fat të keqe dhe që e kanë pranuar edhe disa himarjotë për nevoja ekonomike pasi është vend shumë i pasur,por me njerëz të varfër disa edhe kanë pranuar. Nga ana tjetër vetë qeveria greke si mjet instrumentalizimi u jep ajo edhe një pension suplementar prej 100 euro ose 130mijë lekë. Ngjyrime të tjera Në fakt në këtë drejtim mund të themi se ndikimet e huaja në popullsinë shqiptare janë më të paktat se në popullsitë e vendeve të tjera. Kështu nqs tek popullsitë e vendeve të tjera do kemi këtë përqindje popullate që janë ekstrem të pastër si Serbi40%, Mali Zi 35%, Greqi 25%,Macedoni 30%,Turqi 45%, kurse në Shqipëri 66%. Gjithsesi edhe në Shqipëri kemi elementë që janë asimiluar kohë pas kohe. Psh në Tiranë kemi me një ndikim të largët persian,në Elbasan Kerafexhiu,Stambollxhi me një ndikim të largët turk apo edhe hebraik në Kala që deri para 30vovjetësh e ruajtën origjinën dhe më pas janë asimiluar. Religionet në Shqipëri. Sipas librit Flashes sur le mond 40% e popullsisë së vendit tonë nuk besojnë ose më saktë janë ateista. Dhe kjo si rrjedhojë e mbylljes së institucioneve të kultit në vitin 1967. Madje këtu mund të theksojmë se pjesa më e madhe janë të besimit mysliman. Kjo tregon edhe një herë që në dallim nga trojet kufitare shqiptare,këtu është pranuar vetëm për nevoja ekonomike. Gjithsesi tradicionalisht 65% janë myslimanë ku 2/3 syni dhe 1/3 bektashianë, dhe 25% ortodoksë e 10% katolikë. Ka edhe sekte të tjera. Kurse besimet e minoriteteve veç goranëve e podgoricarëve tërë të tjerët janë kristianë ortodoksë. Synizmi në Shqipëri Zyrtarisht që nga rregjistrimi i 1927 rreth 40% e popullsisë është e besimit mysliman syni. Ata janë më ekstremistë në zbatimin e praktikave të tyre. Përqindjen më të madhe e kanë në Shqipërinë e mesme si Elbasan, Tiranë dhe më pak në jug të Shqipërisë. Kurse në veri në Pukë,Mat,etj. Bektashizmi në Shqipëri Numri i bektashianëve në Shqipëri është 25% e popullsisë ose 1/3 e popullsisë myslimane. Përqindjen më të madhe e kanë në trevat e jugut si Berat,Përmet,Kolonjë,Mokër, Opar, Gorë dhe 100% në Skrapar. Kurse në veri përveç Krujës,Tropojë nuk ka bektashianë e në Shqipërinë e mesme shumë e pakët Në fund të Gushtit për nder të themeluesit të

×