Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Tüketi̇ci̇ teori̇si̇

14 180 vues

Publié le

Tüketici teorisi

Publié dans : Économie & finance
  • Soyez le premier à commenter

Tüketi̇ci̇ teori̇si̇

  1. 1. MİKRO İKTİSAT PROF. DR. HARUN TERZİ hterzi@ktu.edu.tr Copyright © by hterzi Karadeniz Teknik Üniversitesi İİBF-İktisat Bölümü
  2. 2. MİKRO İKTİSATTA TEMEL KAVRAMLAR Ceteris Paribus: Diğer şartlar sabit varsayımı Mutadis Mutandis: Tüm şartlar değişken Tümdengelim: İktisadi olayları genelden özele doğru incelemek Tümevarım: İktisadi olayları özelden genele doğru incelemek Marjinal analiz: İktisadi düşünme tarzının temelinde marjinal analiz yatar. Sabit şartlar varsayımı değiştiğinde oluşan yeni durumun incelenmesinde marjinal analiz yöntemi kullanılır Fırsat (Alternatif=opportunist) maliyet: Bir şey elde ederken bir başka şeyden vazgeçmek zorunda kalınması Laissez-faire Laissez Passer : Birakınız Yapsınlar-Bırakınız Geçsinler Sentezci analiz: Tümevarım ve tümdengelim birlikte kullanılarak iktisadi olayları açıklayan teoriler üretilir.
  3. 3. SAYIŞTAY-2008 111. Aşağıdakilerden hangisi iktisatçıları ilgilendiren mikro bir konudur? A) İşsizlik B) Dış ticaret açığı C) Üretimin maksimizasyonu D) Bütçe açığı E) Enflasyon C) Üretimin maksimizasyonu
  4. 4. TÜKETİCİNİN ÖZELLİKLERİ Tüketici Rasyoneldir(Akılcıdır) Tüketici Tutarlıdır Tüketicinin Tercihleri Geçişkendir Rasyonel tüketicinin tercihleri tutarlı ve geçişkendir. A>B B>C ise A>C dir Tüketici Homoeconomicustur (iktisadi insan) Tüketici Faydacıdır Tüketici Hedonisttir Tüketici kolay olanı zora tercih eder (En az emek kanunu) Tüketici rahatı sever zoru sevmez
  5. 5. Moral Hazard (Ahlaki Çöküntü/Tehlike) sözleşmenin taraflarından birisinin, diğer taraf aleyhine sözleşmeden yararlanacak biçimde, davranışını değiştirmesi durumunda ortaya çıkan sorun. Örneğin yangına karşı evini sigorta eden eve sahibinin yangını önlemede daha az dikkatli davranması, sağlık sigortası olan bir kimsenin ilaç kullanımı konusunda savurganca hareket etmesi İşçi-İşveren ilişkisi Sabit ücret-prime dayalı ücret Devlet-Memur-Vatandaş ilişkisi Bilgi Asimetrisi Sorunu Principal-Agent Problem (Asıl-Vekil Sorunu) Monitoring Cost (Gözetleme Maliyeti)
  6. 6. 16. yüzyılın başlarından 19. yüzyılın ilk yıllarına kadarki 300 senelik bir dönemi kapsayan Merkantilizm Jean Bodin (1530-1596) Merkantilizm; ticaretle uğraşmak, bir mal satmak anlamına gelmektedir. İthalatı kısıtlayıp, ihracatı teşvik ederek güçlü ve zengin bir devlet inşa etmeyi amaçlayan iktisadî milliyetçiliktir. Değerli madenlerden altın ve gümüşü elde etmek, ihracatı artırmak ithalatı kısmak esastır. Sömürgecilik anlayışına dayanır. Nüfusu arttırmak Para miktarını çoğaltıp ticareti geliştimek Fiyat yükselmeleriyle dışarıya mal satışından daha fazla kazanç sağlayan tüccarlara daha fazla para kazandırmak Merkantilistler, emperyalizm, sömürgecilik yapma, sömürgelerden ucuz hammadde sağlama oraya mamül madde satma içerde nüfusu arttırarak iş gücünü bol tutma az ücret verme, gibi yollara başvurmuşlardır
  7. 7. Fizyokrasi, insan toplumlarının tabii kanunla yönetilmesi. 18. yüzyılda, Fransa 'da gelişen bir okul mensupları, "fizyokratlar" diye tanımlanır. Okulun önde gelen temsilcisi Dr. Francois Quesnay ve “Ekonomik Tablo” adlı eseridir (1758) Fizyokrasi, tarımı ihmal eden Merkantilizme karşı bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Merkatilizm, ticari kapitalizmin ve yeni gelişen mutlak monarşilerin iktisadi düşünce sistemini yansıtmaktaydı. Fizyokrasi ise girişimci çiftçiyi, büyük ölçekte üretim yapacak tarımsal üreticiyi ön plana çıkarmak isteyen bir öğretiydi. Bu dönemde tarımsal alanda önemli yenilik ve değişiklikler gerçekleşmişti. Laissez faire, laissez passer!” (Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler!) Tek vergi olmalı ve vergi sadece tarımdan alınmalı Özel mülkiyet korunmalı Fizyokratlar, cemiyeti dört kategoriye ayırmaktadır: Birinci ve en önemli kategori, toprak sâhipleri, yâni aristokratlardır. İkinci kategori çiftçiler, üçüncü kategori tüccar ve sanatkârlar, dördüncü kategori de işçiler ve köylülerdir Fizyokratların görüşleri ancak yirmi yıl kadar etkili olmuş, 1776'da Adam Smith'in ünlü, "Ulusların Zenginliğinin Nedenleri ve İçeriği Hakkında Araştırma" kitabının yayınlanması ile önemini yitirmiştir
  8. 8. Adam Smith 1723-1790) Modern İktisatın Kurucusu İskoç ekonomist 1776-Ulusların Zenginliği Tam Rekabet, Serbest Ticaret Görünmez El "laissez-faire Fizyokratların tersine toprak yerine insan emeğini servetin kaynağı olarak görür ve işbölümünün önemini vurgular Tümleme Yanılgısı: Birey için iyi olan toplum için de iyidir. Alfred Marshall 1842-1924 Modern Mikro İktisadın Kurucusu 1890-İktisadın İlkeleri Arz-talep, Tüketici Rantı, Üretici Rantı-Esneklik Piyasa dönemi-Kısa dönem-uzun dönem, Kısmi Denge analizi Klasik İktisat
  9. 9. 1. Marshall’ın iktisat teorisine yapmış olduğu temel metodolojik katkı aşağıdakilerden hangisidir? A) Nakdi maliyet ve reel maliyet ayrımı B) Rant benzeri kavramı C) Tüketici artığı D) Kısmi denge analizi E) Alternatif maliyet KPSS-2002 D) Kısmi denge analizi
  10. 10. FAYDA: Malların ve hizmetlerin insan ihtiyaçlarını karşılama özelliğine denir.Bir tüketici bir malı kullandığında ondan fayda elde eder. Bir malı satın alan tüketici aslında o malın faydasını satın alır. Bu fayda kıtlıkla birlikte o malın değerini belirler TOPLAM FAYDA: Bir malın tüketilmesi sonucu elde edilen tatmindir. MARJİNAL FAYDA: Tüketilen mal miktarının bir birim değiştirilmesiyle toplam faydada meydana gelen değişmedir.
  11. 11. Carl Menger 1840-1921 Avusturyalı iktisatçı. Avusturya iktisat ekolünün kurucusu olarak tanınır. Marijinal fayda kuramıyla değer kuramının geliştirilmesine katkıda bulunmuştur. Menger iktisadi olguları bireylerin davranışına indirgeyerek değer kuramını bu temelde geliştirdi. Örneğin, bir malın değişim değerinin o malın kullanım değeriyle, yani tüketiciye sağladığı tatminle açıklanabileceğini öne sürdü. KPSS 2010 1. Tüketici dengesinin bütün malların marjinal faydalarının birbirine eşit olduğunda gerçekleşeceğini ileri süren iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) William Stanley Jevons B) Leon Walras C) Alfred Marshall D) Carl Menger E) Wilfredo Pareto D) Carl Menger
  12. 12. Nassau William Senior (1790 - 1864) Jules Dupuit (1804 – 1866) MARJİNAL FAYDA TEORİSİ Jules Dupuit Tüketici rantını nispi fayda olarak tanımlamıştır. Bir köprüden geçen bireylerin toplam refahının maksimum olması için köprüden geçişin ücretsiz olması gerekir. Azalan Marjinal Fayda Eğrisi-Relative Utility (Nispi Fayda) Nassau William Senior: Talebi belirleyen en önemli faktör malın marjinal faydasıdır.
  13. 13. 1. Genel denge analizini gerçekleştiren iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Walras B) Marshall C) Smith D) Pareto E) Cournot KPSS-2005 Léon Walras 1834-1910 Fransız Neo Klasik (yeni kalsik) iktisatçı, Marjinal Değer Teorisinin kurucusu Genel Denge Analizinin ve Matematik okul diye anılan Lozan Okulu'nun kurucusudur. Walras, Fransız olmakla birlikte Lozan'da ün kazanmıştır. Çözümlemelerini matematiksel fonksiyon ve denklemler sistemi ile açıklayan Walras, tüketilen mal miktarı ile sağlanan fayda arasındaki ters ilişkiyi yorumlarken, faydanın mal miktarının azalan bir fonksiyonu olduğunu açıklamıştır. 2. Aşağıdakilerden hangisi klasik iktisatçılardan biri değildir? A) L. Walras B) A. Smith C) D. Ricardo D) J.S. Mill E) K. Marx KPSS-2007 A) Walras A) L. Walras
  14. 14. 67. Petrol ürünlerinden alınan özel tüketim vergilerinin bütün sanayi kolları ile girdi piyasalarını nasıl etkilediğini inceleyen bir iktisatçının yaptığı iktisadi analiz türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Sanayi dengesi analizi B) Statik analiz C) Karşılaştırmalı statik analiz D) Genel denge analizi E) Kısmi denge analizi 2009-İÇ DENETÇİ D) Genel denge analizi
  15. 15. Kaynaklar (üretim faktörleri): Mal ve hizmet üretiminde kullanılan herşey Üretim fonksiyonu Q=f(L, K, E, T, D) Üretim fonksiyonu girdiler ile çıktılar arasındaki ilişkiyi gösterir Q: Quantity: üretim L: Labor: İşgücü E: Enerji T: Teknoloji D: Doğal kaynaklar, toprak, madenler vb. İKTİSADIN AMACI KAYNAKLARI TAM VE ETKİN KULLANMAKTIR
  16. 16. 71. Aşağıdakilerden hangisi bir üretim faktörü değildir? A) Emek B) Sermaye C) Ürün D) Girişimci E) Doğal kaynaklar Maliye Bakanlığı İç Denetçi Aday Belirleme Sınavı 12 Temmuz 2009 21. Aşağıdakilerden hangisi üretim faktörü değildir? A) Sermaye B) Para C) Girişimcilik D) Emek E) Toprak 19 Temmuz 2008 Halk Bankası Sınavı A) C) Ürün B) Para
  17. 17. • Firmalar – Mal-Hizmet Üretir-Satar – Üretim Faktörlerini Satınalır-Kiralar • Hanehalkı(Tüketiciler) – Mal-Hizmet Satınalır – Üretim Faktörlerini Kiralar-Satar • Devlet – Mal-Hizmet Üretir-Satar-Satınalır – Üretim Faktörlerini Satınalır-Kiralar – Vergi alır-sübvanse uygular İktisadi Birimler İktisadi sistemde hanehalkı (tüketici), firmalar, devlet ve dış alem olmak üzere dört önemli iktisadi birim vardır. Hanehalkı (Tüketici) Firmalar (Üreticiler) Devlet Dış Alem
  18. 18. İnsan gereksinimlerinin sonsuz ancak kaynakların kıt olması iktisat biliminde en önemli sorun olarak kabul edildiğinden iktisat bir tercih ve kıtlık bilimi olarak da adlandırılır. İktisat üretim, tüketim ve dağıtım faaliyetlerini ve de tüketici davranışlarının sadece iktisadi yönünü inceleyen sosyal bir bilimdir. İktisadi olayları ve sorunları inceleyerek iktisadi yasaları ve ilkeleri belirlemeye çalışır. Bu yönüyle de iktisat analitik bir bilimdir. İktisadi büyüme, ülkenin üretim kapasitesinin artması demektir. Mikro iktisat firma veya tüketiciyle ilgilenir. Küçük resme bakar. Bireylerin iktisadi ilişkileri üzerinde yoğunlaşır. Bu bakımdan mikro iktisat, firma ve tüketicilerin gereksinimleriyle, tercihleriyle ve harcamalarıyla ilgilenmektedir. Tüketicinin faydasını, firmanın karını maksimum yapmaya yönelik davranışları ele alır Makro iktisat bir bütün olarak ulusal iktisadi olaylarla ilgilenir. Bir mal ya da hizmetin üretimi yerine, tüm mal ve hizmetlerin üretimine odaklanır. Bir malın fiyatı yerine, tüm mal ve hizmet fiyatlarının ortalamasıyla ilgilenmektedir. Bu bakımdan tüm firma ve bireyleri ilgilendiren; işsizlik, üretim, enflasyon, milli gelir, istihdam ve kamu harcamaları gibi konular makro iktisadın ilgi alanına girer.
  19. 19. POZİTİF İKTİSAT VE NORMATİF İKTİSAT Sosyal bir bilim olmasına rağmen iktisadi olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini incelemeyi amaçlayan iktisat, pozitif bir bilim dalıdır. Analizlerinde objektif ve bilimsel ilkeleri esas alan iktisat, ne, nedir, ne olacaktır? ne olmuştur? nasıl olmaktadır? gibi soruların cevaplarını, toplumun geleneklerini ve değer yargılarını dikkate almadan belirlemeye çalışır. Örneğin; para arzı artarsa enflasyon artar ve büyüme hızı artarsa toplumsal refah artar gibi ifadeler, pozitif iktisat için örnek gösterilebilir. Normatif iktisat ise, toplumun geleneklerini ve değer yargılarını dikkate alarak toplumsal refahın artırılması için ne olması gerektiğini belirlemeye çalışır. Bu bakımdan iktisadi olayları analiz ederken daha çok ne olmalıydı, ne olsaydı şeklinde değer yargılarını dikkate almaktadır. Örneğin; sosyal yardımlar ve asgari ücret artırılmalıdır, işsizlere sosyal güvence sağlanmalıdır, kimsesizler devlet güvencesine alınmalıdır gibi ifadeler normatif iktisada örnek gösterilebilir
  20. 20. Üretim, “malların faydasını artırmak ya da faydalı hizmetlerde bulunmaktır”. İktisadi anlamda hizmet de bir üretim faaliyetidir. Bu bakımdan berberin, mühendisin, muhasebecinin ve doktorun hizmetleri de üretim olarak kabul edilir. Üretim dört farklı şekilde yapılabilir: Şekil değişikliği ile Yer değişikliği ile: Zaman değişikliği ile Mülkiyet değişikliği ile: Gereksinimleri dolaylı ya da doğrudan karşılayan nesneler, mal olarak kabul edilir. İnsanların arzu ettiği her şey maldır. Çünkü, gereksinim duyulan şeyler arzu edilir. Gereksinimleri karşılayan bazı şeyler, daha önce de belirtildiği üzere elle tutulup gözle görülmezler. Maddi görünümleri olmayan bu tür şeylere hizmet denir • İKTİSADİ MALLAR a- Tüketim malı-Yatırım (sermaye) malı Tüketim malları (dayanıklı-dayanıksız) b-Normal mal-normal olmayan mal (Giffen mal-Veblen mal) c- Üstün mal-fakir(adi,bayağı, düşük, inferior) mal d-Çok zorunlu-zorunlu-zorunlu olmayan mallar e-Kamu malları-merit mallar
  21. 21. SAYIŞTAY-2008 113. Tüketicinin geliri artarken bir mala olan talep artıyorsa o mal nasıl bir maldır? A) Normal mal B) Tüketim malı C) İkame malı D) Serbest mal E) Düşük mal Gelir arttığında talebi artan mallar NORMAL-ÜSTÜN mallardır. A) Normal mal
  22. 22. İktisadi Mallar Tüketim malları, insan ihtiyaçlarını doğrudan karşılamak için üretilmiş mallardır. Bu tip mallar, nihai mallar olarak da tanımlanır. Saat, elbise, buzdolabı ve otomobil tüketim mallarına dayanıklı mallar; bir ya da birkaç kez kullanılabilen tebeşir, toner, parfüm, ekmek ve sakız gibi tüketim mallarına dayanıksız mallar denir. Tamamlayıcı, ikame ve ilişkisiz mallar Çay-şeker, oje-aseton, sigara-çakmak gibi mallara tamamlayıcı mallar denir. Tamamlayıcı mallardan birinin fiyatı değiştiğinde; diğerinin talebi de fiyatla ters yönde değişir. İki mal, şehir suyu-damacana su, çay-kahve, kırmızı et-beyaz et örneklerinde olduğu gibi birbirlerinin yerine rahatlıkla kullanılabiliyorsa; bu tip mallara da ikame (rakip) mallar denir. Tebeşir-dolma kalem, çay-benzin ve tüp-sandalye gibi malların birbirleriyle hiç bir ilişkisi bulunmamaktadır. Bu tip mallar, ilişkisiz mallar olarak kabul edilirler. Çok zorunlu, zorunlu ve zorunlu olmayan mallar İlaç çok zorunlu, Ekmek, tüp, telefon, şeker ve akaryakıt zorunlu mal Dondurma, çikolata, sakız ve tiyatro zorunlu olmayan mallar. Gazete, kibrit, sabun diş fırçası gibi çok zorunlu olmayan, ancak tüketicinin yaşam konforunu arttıran ve tüketici geliri içinde fazla bir paya sahip olmayan mallar kültürel mallar; mücevherat takılar, marka gözlük ve saat gibi zorunlu olmayan mallara lüks mallar denir.
  23. 23. Normal Mallar Bir malın fiyatı arttığında (azaldığında) talep miktarı azalıyorsa (artıyorsa) normal maldır. P↑ Q↓veya P ↓ Q ↑ (P: price=fiyat, Q: quantity=miktar) Normal olmayan mallar (Giffen ve Veblen Mallar) Bir malın fiyatı arttığında (azaldığında) talep miktarı artıyorsa (azalıyorsa) normal olmayan (Giffen veya Veblen) maldır. P↑ Q ↑ veya P ↓ Q ↓ • Giffen Paradoksu(çelişkisi) Giffen mal aynı zamanda fakir maldır. Ama her fakir mal Giffen mal değildir. • Veblen mal lüks ve gösterişli maldır
  24. 24. Üstün ve Aşağı Mallar Tüketicinin geliri (I: income veya M: money income) arttığında talebi artan, geliri azaldığında talebi azalan mallar üstün mallardır. I↑ Q ↑ veya I ↓ Q ↓ Tüketicinin geliri arttığında talebi azalan, geliri azaldığında talebi artan mallar aşağı mallardır. I↑ Q ↓ veya I ↓ Q ↑ (fakir, düşük, bayağı, adi, inferior) mallar
  25. 25. Fakir Mal-Üstün Mal
  26. 26. Kamusal Mallar-Merit Mallar Devlet tarafından sokak ve caddelerin aydınlatılması ile temizlenmesi gibi toplumun faydası ve ihtiyaçları için sağlanan mal ve hizmetlere kamusal mallar denilmektedir. Hiç kimse, kamusal mal ve hizmetlerden faydalanma konusunda engellenemez. Merit mallar firmalar tarafından genellikle toplumun ihtiyaç duyduğundan daha az miktarda üretilen; eğitim, sağlık, elektrik enerjisi, iletişim ve güvenlik gibi toplumsal fayda sağlayan mal ve hizmetlerden oluşur. Tek başına firmalar tarafından üretilmesi toplumun ihtiyacını karşılamayacağından, devlet merit malların üretmek zorundadır.
  27. 27. Gereksinimlerin Özellikleri Gereksinimler peşpeşe karşılanırsa şiddeti azalır Gereksinimler sonsuzdur Gereksinimler şiddet dereceleri yönünden farklıdır Gereksinimler tatmin edildikçe şiddetlerini kaybeder Gereksinimler farklı zamanlarda tatmin edilirse şiddet dereceleri artar Gereksinimleri karşılayan mal ve hizmetler ikame edilebilir Gereksinimlerin Çeşitleri Zorunlu olmayan (Takı, jöle, sakız, dergi) Zorunlu olan (ekmek, elektrik, tüp) Çok zorunlu olan (ilaç, su)
  28. 28. Alıcıların ve satıcıların bir araya geldiği ve alışveriş işlemini gerçekleştirdikleri ortama piyasa denir. Malların gereksinimleri karşılama özelliğine fayda denir. Gereksinimleri karşılama gücü yüksek olan malın faydası da yüksektir. Değer iktisadi mal ve hizmetlere verilen nispi önemdir. Değer, kullanım ve değişim değeri olmak üzere ikiye ayrılır. Kullanım değeri, kişisel bir değerlendirme olup, kişilerin çeşitli mallara verdiği nispi önemi temsil eder. Bu nedenle de kişiden kişiye değişmektedir. Değişim değeri mal ya da hizmet karşılığında elde edilebilecek bir başka mal ya da hizmet miktarının ölçüsüdür. İktisadi yönden önemli olan değişim değeridir. Herhangi bir mal ya da hizmetin parasal değerine fiyat denir. Her mal ve hizmetin değeri, para birimi ile belirlenir ve böylece fiyat oluşur. Üretime katılma karşılığında elde edilen mal ya da hizmetlerin para ile ifade edilen değerlerine gelir denir.
  29. 29. Vilfredo Pareto (1848-1923) • Modern Refah Ekonomisinin Kurucusu • Pareto Kriteri “Pareto Optimum” – Maximum refah = Hiçbir bireyi kötü yapmadan bir başka bireyi iyi yapmak mümkün değildir Pareto kriteri, “kaynak veya mal dağılımında yapılacak bir değişikliğin, hiç bir bireye zarar vermeden en az bir bireyin durumunu iyileştirmesi” mümkünse, pareto optimumumun olmadığını ifade eder. Bu durumda kaynak veya mal dağıtımı yeniden yapılarak toplumsal refahın artırılması mümkündür. Pareto optimumunun sağlanmadığı durumda kaynakların yeniden dağıtımı sayesinde pareto optimumuna ulaşma imkanı vardır.
  30. 30. Sir Robert Giffen (1837 -1910) İskoç İstatistikçi ve iktisatçı Giffen (ve FAKİR) Mal (Giffen Paradoksu) Giffen ve Veblen malların talep doğrusu pozitif eğimlidir Thorstein Bunde Veblen, (1857– 1929) Norveç Asıllı Amerikalı Sosyolog ve İktisatçı. Veblen mallarda tüketici malın fiziksel faydasından çok psikolojik (gösteriş amaçlı) faydasını önemser. Bu tür mallara snop mallar da denir. P Q a P1 Q1 P2 Q2 Talep Doğrusu b
  31. 31. Giffen-Veblen Mallarda Talep Doğrusu Pozitif Eğimli P Q D: Demand: Talep •P1 Q1 a •P2 b Q2 Fiyat Arttı Talep Miktarı Arttı Patates hem fakir hem de Giffen maldır. Tüm giffen mallar fakir maldır ama her fakir mal Giffen mal değildir. Reyban gözlük, Rolex saat hem lüks hem de Veblen maldır Giffen-Veblen mallar talep kanununa aykırı mallardır. Normal ve Fakir Mallarda Talep Doğrusu Negatif Eğimli P Q D: Demand: Talep • P2 Q1 a • P1 b Q2 Fiyat Azaldı Talep Miktarı Arttı
  32. 32. GİFFEN MAL (PATATES) İrlanda Tarihi‘nin en önemli olaylarından biri olan İrlanda Açlığı, Büyük Kıtlık veya Patates Kıtlığı (1845-1850) diye de adlandırılan İrlanda patatesinin zehirlenmesi sonucu ortaya çıkan büyük afette yaklaşık 1 milyon İrlandalı hayatını kaybetmiş ve yaklaşık 2 milyon İrlandalı da çoğunlukla Amerika‘ya göç ederek ülkeyi terk etmiştir
  33. 33. MİKRO İKTİSAT TEMEL KAVRAMLAR İktisat bireylerin iktisadi tercihlerini nasıl yaptığını açıklamaya çalışır. İktisat, mal ve hizmetlerin üretimi, tüketimi ve değişimiyle ilgilenir. Genel kabul gören tanımına göre iktisat; “sınırsız insan gereksinimlerini sınırlı kaynaklarla karşılamaya çalışan bir bilim dalıdır”. İster tüketici ister üretici olsun, evrensel özelliklere sahip bireyi iktisadi insan (homoeconomicus) olarak tanımlayan iktisat, insanın iktisadi davranışlarını analiz eder. İktisat bilimi, insanın iktisadi faaliyetleri serbest, rasyonel ve tutarlı bir şekilde gerçekleştirerek kendi faydasını veya karını maksimize etmeyi amaçladığını varsaymaktadır İktisat üretim, tüketim ve dağıtım faaliyetlerini ve de tüketici davranışlarının sadece iktisadi yönünü inceleyen sosyal bir bilimdir. İktisadi olayları ve sorunları inceleyerek iktisadi yasaları ve ilkeleri belirlemeye çalışır. Bu yönüyle de iktisat analitik bir bilimdir.
  34. 34. PİYASA EKONOMİSİ piyasalar ÜRETİCİLER SATICILAR TÜKETİCİLER
  35. 35. DIŞA KAPALI EKONOMİDE MAL VE PARA AKIŞI Copyright © 2004 South-Western HARCAMA Mal ve Hizmet Alımı GELİR Mal ve Hizmet Satışı İşgücü, Toprak, Sermaye GELİR = FAKTÖR VE MAL AKIŞI = PARA AKIŞI Üretim Faktörleri Ücret, Rant Kar ve Faiz FİRMALAR •Mal-Hizmer •Üretir-Satar •Faktör Satınalır- •Kiralar •Mal-Hizmet Satınalır •Üretim Faktörlerini Satar-Kiralar HANEHALKI •Hanehalkı Satar •Firma Satınalır ÜRETİM FAKTÖRLERİ PİYASASI •Firmalar Satıcı Hanehalkı Alıcı MAL-HİZMET PİYASASI
  36. 36. KAPALI EKONOMİDE PARA-MAL AKIŞI FİRMALAR HANEHALKI FAKTÖR PİYASASI MAL PİYASASI
  37. 37. FİRMALAR HANEHALKI (KAYNAK) FAKTÖR PİYASASI Kaynaklar (Faktör) Girdiler MAL PİYASASI KAPALI EKONOMİDE PARA-MAL AKIŞI
  38. 38. FİRMALAR HANEHALKI FAKTÖR PİYASASI Faktörler Girdiler MALİYET TL GELİR TL GOODS &GOODS & SERVICESSERVICES GOODS &GOODS & SERVICESSERVICES MAL PİYASASI KAPALI EKONOMİDE PARA-MAL AKIŞI
  39. 39. FİRMALAR HANEHALKI FAKTÖR PİYASASI FAKTÖRLER GİRDİLER HARCAMA GELİR TL MAL PİYASASI MAL HİZMET MAL HİZMET
  40. 40. FİRMALAR HANEHALKI FAKTÖR PİYASASI FAKTÖRLER GİRDİLER MALİYET TL GELİR TL MAL PİYASASI MAL VE HİZMETLER MAL VE HİZMETLER TÜKETİM TLGELİR TL
  41. 41. FİRMALAR HANEHALKI FAKTÖR PİYASASI KAYNAKLAR GİRDİLER MALİYET TL GELİR TL MAL PİYASASI MAL VE HİZMETLER MAL VE HİZMETLER TÜKETİM TLGELİR TL PARA AKIMI TERS YÖNÜNDE MAL-FAKTÖR AKIMI SAAT YÖNÜNDE
  42. 42. EN TEMEL İKTİSADİ SORUN KIT KAYNAKLAR-KITLIK HER TOPLUMUN KARŞILAŞTIĞI 3 TEMEL SORU: Ne, Ne kadar, Ne Zaman Üretilmeli: Üretim kaynaklarının kıt Serbest piyasa sisteminde neyin, ne kadar ve ne zaman üretileceği; tüketicilerin talepleri tarafından belirlenir. Nasıl ve Nerede Üretilmeli: Serbest piyasa koşullarında nasıl ve nerede üretileceği sorusu üreticiler tarafından cevaplandırılmaktadır. Kim İçin Üretilmeli: Geliri yani parası olan mal ve hizmetleri satın alarak tüketirler. Gelir dağılımı da üretim faktörlerinin üretime yaptıkları katkı ölçüsünde mili gelirden aldıkları paya göre değişecektir. İşveren, işgücü, sermaye ve toprağın; milli gelirden aldığı paylara; sırasıyla kar, ücret, faiz ve rant denir. 19 Temmuz 2008 Halk Bankası Sınavı 15. Bir girişimcinin faaliyetleri sonucunda milli gelirden aldığı paya ne ad verilir? A) Faiz B) Rant C) Ücret D) Kar E) Kira
  43. 43. Production Possibilities Curve ÜRETİM OLANAKLARI EĞRİSİ TAM KULLANIM-İSTİHDAM ETKİN KULLANIM ALTERNATİF MALİYET EKONOMİK KALKINMA-BÜYÜME • TAM KULLANIM=TAM İSTİHDAM • K, L N, T, E, TAM ÇALIŞIR • HERKESİN ÇALIŞMASI • ETKİN KULLANIM • HERKESİN YETENEK-BECERİSİNE UYGUN BİR İŞTE ÇALIŞMASI
  44. 44. • Tüm kaynakların tam istihdam seviyesinde kullanılmasına tam kullanım denir. Veri kaynak ve teknoloji altında üretebilecek en yüksek çıktıya ulaşıldığında etkinlik sağlanır. Kaynakların tam kullanımı kadar etkin kullanımı da önemlidir. • Tam kullanım, etkin kullanımı garanti etmez. Kaynakların kullanım yerlerinin değiştirilmesi suretiyle üretimi artırmak mümkünse; kaynakların etkin kullanımı sağlanmamış demektir. • ÜRETİM OLANAKLARI EĞRİSİ (DÖNÜŞÜM EĞRİSİ) • BİR EKONOMİDE-ÜLKEDE • TÜM KAYNAKLARIN • TAM KULLANILMASI DURUMUNDA ÜRETİLEBİLECEK • MAKSİMUM MAL-HİZMET MİKTARINI GÖSTEREN EĞRİDİR • EKONOMİNİN ÜRETİM KAPASİTESİNİ GÖSTERİR
  45. 45. Y X Dışbükey İçbükey İçbükey ve dışbükey eğriler negatif eğimlidir
  46. 46. Y X • α=∆Y/∆X a • b β=∆Y/∆X Orijine dışbükey eğrinin eğimi sol yukarıdan sağ aşağıya gittikçe azalır. Azalan Fırsat Maliyet
  47. 47. Y X • α a •b β Orijine içbükey eğrinin eğimi sol yukarıdan sağ aşağıya gittikçe artar. Artan fırsat maliyet α=∆Y/∆X β=∆Y/∆X
  48. 48. Artan Fırsat Maliyet 1 Dönüm patates ekmeye uygun arazide toplam 160 kg ürün yetişir. Patatesin 1 kg=1 TL ise toplam gelir=160 TL 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 Patates ekilmesi gereken bu araziye kg fiyatı=5 TL olan soğan ekilirse verim düşer. Daha çok soğan ekilirse daha çok patates üretiminden vazgeçilir. 10-10kg patates= 10 kg soğan 10 -20 kg patates= 10 kg soğan 10 -30 kg patates= 10 kg soğan -50 kg patates +30 kg soğan Patatesten 50 TL kayıp Soğandan 150 TL kazanç Net kazanç 100 TL
  49. 49. Y MALI ∆Y X MALI ∆ X ∆Y/∆X ALTERNATİF MALİYET 80 - 0 - 79 1 1 1 1 77 2 2 1 2 74 3 3 1 3 70 4 4 1 4 65 5 5 1 5 60 6 6 1 6 54 7 7 1 7 ÜRETİM OLANAKLARI EĞRİSİ VE ARTAN FIRSAT MALİYET
  50. 50. Y X 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 U Eksik istihdam Tam istihdam
  51. 51. Y X 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 U U: Eksik istihdam Daha çok Y (X) Ekonomik Büyüme 1 – Kaynakların artması 2 – Kaynakların kalitesinin artması 3 – Teknolojik gelişme
  52. 52. Ekonomik Büyüme Y X 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 A’ B’ C’ D’ E’ Üretim Olanakları Eğrisi
  53. 53. Üretim Olanakları Eğrisi A B C X MALI 2,200 600 1,000 3000 700 2,000 3,000 1,000 Y MALI D
  54. 54. E 2,000 700 2,100 7500 4,000 3,000 1,000 A Y MALI X MALI
  55. 55. E 20 700 30 100 A Y MALI X MALI 25 90 120 EKONOMİK BÜYÜME-KALKINMA 40
  56. 56. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 Y malı X malı A 15 0 B 14 1 C 12 2 D 9 3 E 5 4 F 0 5 Üretim Olanakları Eğrisi X Malı YMalı
  57. 57. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 Y Malı X Malı A 15 0 B 14 1 C 12 2 D 9 3 E 5 4 F 0 5 Kazanılan 1 X malı Kaybedilen 1 Y malı A’dan B’ye giderken 1 X için 1 Y’den vazgeçildi Üretim Olanakları Eğrisi YMalı X Malı Y ve X farklı mallar Üretimlerinde farklı kaynakların kullanılması gereklidir
  58. 58. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 Vazgeçilen 2 Y 1 X malının fırsat maliyeti 2 Y malı Y Malı X Malı A 15 0 B 14 1 C 12 2 D 9 3 E 5 4 F 0 5 Kazanılan 1 X malı YMalı X MalıX Malı Üretim Olanakları Eğrisi
  59. 59. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 Üretim Olanakları Eğrisi YMalı Y Malı X Malı A 15 0 B 14 1 C 12 2 D 9 3 E 5 4 F 0 5 X Malı Vazgeçilen 3 Y Kazanılan 1 X malı 1 X malının fırsat maliyeti 3 Y malı
  60. 60. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 YMalı Y Malı X Malı A 15 0 B 14 1 C 12 2 D 9 3 E 5 4 F 0 5 X Malı Üretim Olanakları Eğrisi Vazgeçilen 4 Y Kazanılan 1 X malı 1 X malının fırsat maliyeti 4 Y malı
  61. 61. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 YMalı Y Malı X Malı A 15 0 B 14 1 C 12 2 D 9 3 E 5 4 F 0 5 X Malı Üretim Olanakları Eğrisi Vazgeçilen 5 Y Kazanılan 1 X malı 1 X malının fırsat maliyeti 5 Y malı
  62. 62. ÜOE ÜZERİNDEKİ TÜM NOKTALAR TAM KULLANIMI GÖSTERİR ANCAK BU NOKTALARDAN SADECE 1 TANESİ ETKİN KULLANIMDIR. G NOKTASI EKSİK KULLANIMI GÖSTERİR H NOKTASI İSE MEVCUT KAYNAKLARLA ULAŞILAMAZ NOKTADIR Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 • G •H ÜOE ÜZERİNDEKİ HANGİ NOKTAYI TÜKETİCİLER İSTİYORSA O NOKTA ETKİN KULLANIMI GÖSTERİR YMalı X Malı
  63. 63. Units of guns 16 14 12 10 8 6 4 2 A B C D E F 1 0 2 3 4 5 6 G •H G: EN İYİ EKONOMİLERİN OLDUĞU YER İ: RESESYON-DURGUN EKONOMİLERİN OLDUĞU YER J: DEPRESYON EKONOMİLERİN OLDUĞU YER YMalı X Malı İ J
  64. 64. EKONOMİK KALKINMA-BÜYÜME VE ÜOE(PPC) KALKINMAKTA OLAN ÜLKELER İÇİN KALKINMA GELİŞMİŞ ÜLKELER İÇİN BÜYÜME 1 32 Units of guns 15 10 5 0 PPC1 PPC2 PPC3 5 10 15 YMalı X Malı
  65. 65. ÜLKE A ÜLKE B Ülke A’da Az büyüme Units of consumer goods 25 20 15 10 5 0 PPC2001 PPC1991 A. Units of consumer goods 25 20 15 10 5 0 PPC2001 PPC1991 B B. 5 10 15 5 10 15 A SermayeMalı SermayeMalı Tüketim Malı Tüketim Malı Ülke B’de Çok büyüme
  66. 66. 95.Aşağıdaki şekle göre, başlangıçta A noktasında olan bir ekonomide ortaya çıkacak bir ekonomik krizin sonucunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir? A) Ekonominin üretim olanakları artacağından D noktasına gelinir. B) Ekonominin üretim olanakları azalacağından C noktasına gelinir. C) Ekonominin üretim olanaklarında bir değişme olmayacağından B noktasına gelinir. D) Ekonominin üretim olanaklarının artıp azalması hakkında bir şey söylenemeyeceğinden hangi noktaya gelineceği önceden bilinmez. E) Ekonominin üretim olanakları önce azalır, sonra da artar; dolayısıyla önce C noktasına sonra da D noktasına gelinir. KİK-2009 ♦ ♦♦ ♦ a b d c Kömür Giysi B)
  67. 67. Üretim olanakları eğrisi üzerindeki a noktası için aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) Üretim maksimumdur B) Aşırı istihdam vardır C) Etkin üretim yoktur D) İşsizlik vardır E) Atıl kapasite vardır A Malı B Malı a A) Üretim maksimumdur
  68. 68. Üretim olanakları eğrisi üzerinde a noktasına ulaştıktan sonra daha fazla X malı üretmenin yolu aşağıdakilerden hangisidir? A) Y malı üretimine daha fazla kaynak ayırmak B) X malının fiyatını ucuzlatmak C) Y malı üretimini arttırmak D) Y malının fiyatını arttırmak E) Y malı üretimini azaltmak X Malı Y Malı a E) Y malı üretimini azaltmak X1 Y1
  69. 69. 95.Yukarıdaki şekle göre, başlangıçta A noktasında olan bir ekonomide ortaya çıkacak bir ekonomik krizin sonucunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir? A) Ekonominin üretim olanakları artacağından D noktasına gelinir. B) Ekonominin üretim olanakları azalacağından C noktasına gelinir. C) Ekonominin üretim olanaklarında bir değişme olmayacağından B noktasına gelinir. D) Ekonominin üretim olanaklarının artıp azalması hakkında bir şey söylenemeyeceğinden hangi noktaya gelineceği önceden bilinmez. E) Ekonominin üretim olanakları önce azalır, sonra da artar; dolayısıyla önce C noktasına sonra da D noktasına gelinir. KİK-2009 ♦ ♦♦ ♦ a b d c Kömür Giysi B)
  70. 70. Üretim olanakları eğrisi üzerinde a noktasından b noktasına gitmenin alternatif maliyeti nedir? A) 2 Y malı B) 0 X malı C) 3 X malı D) 6 Y malı E) 5 X malı Y Malı X Malı c B) 0 X malı 4 5 b 6 2 a
  71. 71. KPSS 2002 Aşağıdakilerden hangisi üretim olanakları eğrisinin sağa doğru kaymasına yol açar? A) Tüketici talebinin ciddi ölçüde ve aniden artması B) Kaynakların bir malın üretiminden diğerine kaydırılması C) Okuma-yazma oranının yükselmesi D) Toplam nüfusun azalması E) Aktif işgücünün azalması Üretim olanakları eğrisinin sağa doğru kayması ekonomik büyüme anlamına gelir. Bunun için, aktif nüfusun artması, yeni hammadde kaynakla-rının bulunması, vasıflı işgücü sayısının artması, yeni üretim teknoloji ve yöntemlerinin gelişmesi veya keşfi gibi gelişmeler olması gerekir. Bu ne-denle, okuma-yazma oranının yükselmesi vasıf-lı işgücünün artışını ifade eder ve eğrinin sağa kaymasına yol açar. C) Okuma-yazma oranının yükselmesi
  72. 72. TALEP TEORİSİ Talep kavramı, tüketicilerin belirli bir dönemde ve belli bir fiyat seviyesinde satın almak istedikleri mal veya hizmet miktarını ifade eder. Talep ile istek ve arzu kavramları arasındaki en önemli ayırım, talebin satın alma gücü ile destekleniyor olmasıdır. Daha basit bir ifadeyle, istek ve arzuların satın alma gücü ile desteklenmesi, talep olarak adlandırılır. Talep yasası, herhangi bir maldan talep edilen miktar ile malın fiyatı arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu ifade eder. Yani; malın fiyatı arttıkça ondan talep edilen miktar azalmakta; fiyatının azalması durumunda artmaktadır. Bu ilişkinin nedeni, malın fiyatındaki değişmenin neden olduğu ikame ve reel gelir etkileridir.
  73. 73. BİR MALIN TALEBİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER NELERDİR? P-MALIN KENDİ FİYATI M(I)-Tüketicinin Geliri Diğer Malların Fiyatları Tamamlayıcı Malların Fiyatları ise normal mal ise normal olmayan (Giffen-Veblen) mal - + + ise normal-üstün mal - ise fakir-düşük-inferior-adi mal - + Rakip Malların Fiyatları
  74. 74. BİR MALIN TALEBİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER NELERDİR? Reklamlar-Tercihler Gelecekte Beklenen Fiyatlar Tüketicilerin-Alıcıların Sayısı Vergiler Sübvanseler (Negatif Vergi) Mevduat Faiz Oranları + + + - - +
  75. 75. Talep Denklemi Q=f(P) PQ 10200 −= Ters Talep Denklemi P=f(Q) 20010 −=− QP 10 200− =− Q P 10 200+− = Q P Q,P 10020 −= Talep Denklemi P=f(Q) PQ −= 200 Ters Talep Denklemi QP −= 200 Talep Denklemi P,Q 50200−= Ters Talep Denklemi QP 2400−=
  76. 76. Statik Hareket Talep Miktarı Değişti Dinamik Hareket Talep Değişti P Q • a D • b P Q • a D • b D’
  77. 77. 38. Son on yılda tekstil ürünlerinde önemli ölçüde fiyat artışına karşın halkın her yıl satın aldığı tekstil ürünü miktarı da artmıştır. Bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Tekstil ürünleri arz eğrisi sola kaymıştır. B) Tekstil ürünleri talep eğrisi sağa kaymıştır. C) Tekstil ürünleri talep eğrisi sola kaymıştır. D) Tekstil ürünlerinde talep kanunu çalışmamaktadır. E) Tekstil ürünleri arz eğrisi sağa kaymıştır. Halk Bankası Sınavı-2009 P Q S0 • D0 a • b D1 • c p0 p1 q0 q1 q2 B)
  78. 78. Talep Doğrusu (Marshall Talep Doğrusu, Tazmin Edilmemiş Talep Doğrusu) P Q D: Talep • P2 Q1 a • P1 b Q2 Fiyat AzaldıTalep Miktarı Arttı İkame (nispi fiyat) etkisi Reel gelir etkisi Azalan marjinal fayda MU Q MU: Marjinal Fayda • MU2 Q1 a • MU1 b Q2 MU: Marjinal Fayda Eğrisi MU=P MARJİNAL FAYDA EĞRİSİ=BİREYSEL TALEP EĞRİSİ
  79. 79. KPSS 2002 11.Mal fiyatları ve tüketici geliri yönünden,herhangi bir mal için sıradan (Marshallcı) talep fonksiyonu ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) İkinci dereceden homojen B) Birinci dereceden homojen C) Doğrusal homojen D) Sıfırına dereceden homojen E) Homojenlik özelliği göstermez Talep denklemi sıfırıncı dereceden homojendir. Gelir ve fiyatlar aynı oranda değişirse talep değişmez. (Ceteris-Paribus varsayımında)
  80. 80. SAYIŞTAY 2008 112. Aşağıdakilerden hangisi bir malın talep miktarında (TALEBİNDE) artışa yol açmaz? A) Ülke nüfusunun büyümesi B) Zevk ve tercihlerin mal lehine gelişmesi C) İkame malın fiyatının yükselmesi D) Tüketici gelir düzeyinin artması E) Tamamlayıcı malın fiyatının yükselmesi E) Tamamlayıcı malın Fiyatı yükselirse malın kendi talebi azalır ve talep doğrusu orijine kayar P Q DD a b P1 Q1 Q2 Nüfusun artması Zevk-tercihlerin artması Gelirin artması İkame malın fiyatının artması b P Q DD a P1 Q2 Q1
  81. 81. SAYIŞTAY 2008 116. Bir piyasadaki tüketiciler malın fiyatının gelecekte artacağı beklentisi içindelerse bu mala olan talep nasıl değişir? A) Bugünkü talep azalır. B) Bugünkü talep artar. C) Talep, bugün ve gelecekte aynı kalır. D) Talep gelecekte artar. E) Talep gelecekte azalır. B) Bugünkü talep artar.
  82. 82. Talep Doğrusunda Kayma Talep doğrusu, talebi fiyat dışında etkileyen faktörlerin sabit kalması varsayımı altında, fiyat ile talep edilen miktar arasındaki ters yönlü ilişkiyi yansıtmaktadır. Malın kendi fiyatı dışında talebi etkileyen faktörler, aşağıdaki gibi sıralanabilir: Tüketicinin parasal geliri Tamamlayıcı ve ikame malların fiyatları Tüketicinin beklentileri, zevk ve tercihleri ile tüketicilerin kompozisyonu Vergi ve sübvanseler Nüfus (alıcıların sayısı) Mevduat faiz oranları Bu faktörlerin her birindeki değişme, talep doğrusunun yer değiştirmesine neden olur. Talep artışı, talep doğrusunun sağa kayması demektir. Bu durumda tüketiciler, her bir fiyat karşılığında öncesine kıyasla daha fazla miktarda satın alma arzusu ve gücündedirler. Talep azalışı talep doğrusunun sola kayması anlamına gelmekte olup; her bir fiyat karşılı
  83. 83. P 1Q Bireysel Talep Doğrularının Yatay Toplamları ile Piyasa Talep Eğrisi Elde Edilir. 1D P 2Q 2D 3 3 2 P Q D 5 Toplam Talep Bireysel Talep Tüketici A Tüketici B Tüketici A+B
  84. 84. P Qo $5 4 3 2 1 P QD 5 4 3 2 1 10 20 35 55 80 D 10 20 30 40 50 60 70 80 Talep Eğrisi
  85. 85. P Qo 5 4 3 2 1 P QD 5 4 3 2 1 D 10 20 30 40 50 60 70 80 D’ Talep Kayması Talep miktarında artış 10 20 35 55 80 30 40 60 80 +
  86. 86. P Qo 5 4 3 2 1 P QD 5 4 3 2 1 10 20 35 55 80 D 10 20 30 40 50 60 70 80 -- 10 20 40 60 D’ Talep Kayması Talep miktarında azalma
  87. 87. MiktarMiktar FiyatFiyat D1 D2 Talep MiktarıTalep Miktarı ArzaldıArzaldı TalepTalep MiktarıMiktarı ArttıArttı D0 TalepTalep ArttıArttı TalepTalep AzaldıAzaldı Talepte Değişme-Talep Miktarında Değişme Dinamik Değişme Statik Değişme
  88. 88. KPSS-2001 3. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artış B) A normal bir mal ise, tüketici gelirinin artması C) Tamamlayıcı mal olan C’nin fiyatının düşmesi D) İkame mal olan B’nin fiyatının yükselmesi E) A düşük bir mal ise, tüketici gelirinin artması E) A düşük bir mal ise, tüketici gelirinin artması P Q D D’
  89. 89. 38. Son on yılda tekstil ürünlerinde önemli ölçüde fiyat artışına karşın halkın her yıl satın aldığı tekstil ürünü miktarı da artmıştır. Bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Tekstil ürünleri arz eğrisi sola kaymıştır. B) Tekstil ürünleri talep eğrisi sağa kaymıştır. C) Tekstil ürünleri talep eğrisi sola kaymıştır. D) Tekstil ürünlerinde talep kanunu çalışmamaktadır. E) Tekstil ürünleri arz eğrisi sağa kaymıştır. Halk Bankası Sınavı-2009 P Q S0 • D0 a • b D1 • c p0 p1 q0 q1 q2 B) SAYIŞTAY 2003 Aşağıdakilerden hangisi bir malın talep eğrisinde kaymaya neden olmaz? A) Tüketici gelirinin değişmesi B) Tüketicinin zevk ve tercihlerinin değişmezi C) Rakip malların fiyatlarının değişmesi D) Malın fiyatının değişmesi E) Beklentilerin değişmesi D) Malın fiyatının değişmesi
  90. 90. Tüketici Rantı-Kazancı-Artığı-Refahı Ödemeye razı olduğunuz fiyat 5 TL Fiyat Miktar 5 TL 1 Piyasa denge fiyatı 3 TL 3 TL 2 TL Tüketici artığı 2 TL
  91. 91. Fiyat Q 5 1 1. dondurma ile 2. dondurmanın değeri aynı mı? 2 4 Azalan Marjinal Fayda Eğrisi Talep Eğrisi 3 2 1 1. Dondurmaya 5 TL 2. Dondurmaya 4 TL ödemeye istekliyim. Dondurmanın fiyatı 3 TL D
  92. 92. P Q 3 3 • e 6 0 6 5 1 2 4 2 1 0 Marjinal Fayda Doğrusu J. Dupuit Talep Doğrusu= Alfred Marshall Marshall Talep Doğrusu Tazmin veya Telafi edilmemiş Talep Doğrusu ARZ S=SUPPLY ARTAN MARJİNAL MALİYET EĞRİSİ 1 2 2 1 0 Qd=6-P PW=PS=ÜRETİCİ RANTI=KAZANCI=ARTIĞI=REFAHI BÖLÜNEBİLİR MALDA PW:4.5 YT BÖLÜNEMEZ MALDA PW:3 YTL TALEP D=DEMAND AZALAN MARJİNAL FAYDA
  93. 93. TÜKETİCİ RANTI VE TALEP DOĞRUSU 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 $P QD P = $25 Tüketici Rantı= 105
  94. 94. 7. A tüketicisinin bir mal için ödemeye istekli olduğu miktar 50 TL, B tüketicisinin 45 TL, C tüketicisinin ise 40 TL’dir. Malın fiyatı 40 TL olduğuna göre üç tüketicinin toplam tüketici artığı kaç TL’dir? A) 15 B) 40 C) 85 D) 95 E) 135 KPSS-2009 A) 15
  95. 95. fig Tüketicinin Toplam Harcaması MU P1 Q1O MU, P Q Tüketicinin Toplam Harcaması
  96. 96. Tüketicinin Toplam Harcaması MU TüketiciRantı P1 Q1 MU, P QO TÜKETİCİ RANTI
  97. 97. KPSS 2003 4. A'nın ete yönelik talebi D(p) = 100 -P denklemiyle gösterilmek- tedir. Etin fiyatı 75 ise, A'nın net tüketici arttığı kaç olur? A) 25 B) 156,25 C) 312,5 D) 625 E) 1250 P Q 100 100 75 25 a 25 25 D(P)=100-P D(75) = 100-75 = 25 (25x25)/2 =312.5 (CEVAP C) Tüketici Rantı-Artığı
  98. 98. KPSS 2006 7.X malının fiyatı 3 YTL'den 2 YTL'ye düşünce tüketici A'nın talep ettiği miktar 10 birimden 14 birime yükselmiştir. Buna göre, tüketici fazlasındaki değişme kaç YTL dir? A) 10 B)12 C)16 D) 18 E) 22 P Q TALEP 3 10 a b 2 14 Tüketici Rantındaki değişme 1(10)+[(1(4)/2]=10+2=12 YTL B)12
  99. 99. MU = D MU, P QO Q1 P1 a Q1 de P1 = MU MU Eğrisi ve Bireysel Talep Eğrisi
  100. 100. MU P1 Q1 MU, P QO TÜKETİCİNİN TOPLAM FAYDASI Tüketicinin Toplam Faydası
  101. 101. Sir John R. Hicks 1904-1989 1972-Nobel Ödülü Hicks Talep Eğrisi (Telafi Edilmiş-Tazmin Edilmiş Talep Eğrisi) Marshall Talep Eğrisi (Telafi Edilmemiş Talep Eğrisi) Tazmin edilmemiş Talep Eğrisi 1842-1924 Bir malın fiyatı azaldığında tüketici 2 nedenle satın aldığı miktarı artırır: 1-Reel geliri artan tüketici reel gelir etkisiyle daha çok alır 2-Ucuzlayan mal diğer malın fiyatı karşısında nispi olarak ucuzladığından meydana gelen ikame etkisi (nispi fiyat etkisi) ile tüketici daha çok alır
  102. 102. P Q D (marshall) D (hicks) • • • İE GE a bc Hicks talep eğrisi sadece ikame etkisini gösterirken Marşhal talep eğrisi hem ikame hem de reel gelir etkisini gösterir TE= GE + İE + (ab) + + (cb) (ac) 4 2 2 8? Hicks etkisi=İkame etkisi TE=Toplam fiyat etkisi İE=İkame etkisi (nispi fiyat etkisi)
  103. 103. 5. Telafi edilmiş talep eğrisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Giffen malı söz konusu olduğunda pozitif eğimlidir. B) Sadece ikame etkisini yansıtır. C) Sadece gelir etkisini yansıtır. D) Düşük mallarda alışılmış talep eğrisi ile çakışır. E) Eğrinin üzerinde bir noktadan diğerine geçildiğinde, reel gelir değişir. KPSS-2006 B) Telafi edilmiş talep eğrisi (Hicks talep eğrisi) sadece ikame etkisinin fonksiyonudur.
  104. 104. KPSS 2004 7. Telafi edilmiş talep eğrisi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Giffen mallarında pozitif eğimlidir. B) Daima negatif eğimlidir. C) Sadece gelir etkisini yansıtır. D) Gelir ve ikame etkileri toplamını yansıtır. E) Talebin fiyat esnekliğinin her noktada sıfır olduğu bir eğridir. B) Daima negatif eğimlidir.
  105. 105. Px ↓ NORMAL-ÜSTÜN MAL Px↑ TE GE İE Y X — — — (-) (+) — + Y X Px↓ + (-) (+) TE GE İE + + -+ GİFFEN(FAKİR) –VEBLEN (LÜKS) MAL Px↑ TE GE İE Y X + + — — — + Y X Px↓ — + TE GE İE — + -+ AŞAĞI-FAKİR-İNFERİOR MAL Px↑ TE GE İE Y X — + — (-) (+) — + Y X Px↓ + (-) (+) TE GE İE — + -+ NORMAL-ÜSTÜN MAL Gelir↓ TE GE İE Y X — — 0 — — 0 Y X Gelir ↑ + + TE GE İE + 0 0+ Px↑ İE(-) İE(+)
  106. 106. NORMAL-ÜSTÜN MAL Px↑ TE GE İE Y X — — — (-) (+) — + Y X Px↓ + (-) (+) TE GE İE + + -+ Px↑ İE(-) Px ↓ İE(+) FİYAT-İKAME ETKİSİ TERS (NEGATİF) İLİŞKİLİDİR Px↑ GE(-) Px ↓ GE(+) FİYAT-GELİR ETKİSİ TERS (NEGATİF) İLİŞKİLİDİR NORMAL MALLARIN TALEP DOĞRUSU NEGATİF EĞİMLİDİR P Q D: Demand: Talep • P2 Q1 a • P1 b Q2 Fiyat Azaldı Talep Miktarı Arttı
  107. 107. GİFFEN(FAKİR) –VEBLEN (LÜKS) MAL Px↑ TE GE İE Y X + + — — — + Y X Px↓ — + TE GE İE — + -+ Px↑ İE(-) Px ↓ İE(+) FİYAT-İKAME ETKİSİ TERS (NEGATİF) İLİŞKİLİDİR Px↑ GE(+) Px ↓ GE(-) FİYAT-REEL GELİR ETKİSİ POZİTİF İLİŞKİLİDİR REEL GELİR ETKİSİ İKAME ETKİSİNDEN HER ZAMAN BÜYÜKTÜR GİFFEN(DÜŞÜK)-VEBLEN MALLARIN TALEP DOĞRUSU POZİTİF EĞİMLİDİR P Q D: Demand: Talep •P1 Q1 a •P2 b Q2
  108. 108. AŞAĞI-FAKİR-İNFERİOR MAL Px↑ TE GE İE Y X — + — (-) (+) — + Y X Px↓ + (-) (+) TE GE İE — + -+ Px↑ İE(-) Px ↓ İE(+) FİYAT-İKAME ETKİSİ TERS (NEGATİF) İLİŞKİLİDİR Px↑ GE(+) Px ↓ GE(-) FİYAT-GELİR ETKİSİ POZİTİF İLİŞKİLİDİR REEL GELİR ETKİSİ İKAME ETKİSİNDEN HER ZAMAN KÜÇÜKTÜR FAKİR MALIN TALEP DOĞRUSU NORMAL MALLAR GİBİ NEGATİF EĞİMLİDİR P Q D: Demand: Talep • P2 Q1 a • P1 b Q2 Fiyat Azaldı Talep Miktarı Arttı
  109. 109. FAKİR-İNFERİOR MAL Gelir↓ TE GE İE Y X — — 0 + + 0 Y X Gelir ↑ + - TE GE İE + 0 0- Y FAKİR-İNFERİOR MAL X NORMAL-ÜSTÜN MAL
  110. 110. KAYMAKAMLIK 2011 (s.130) I. Düşük bir maldır. II. İkame ve gelir etkilerinin yönleri birbirine terstir. III. Mutlak değer cinsinden, ikame etkisi gelir etkisinden büyüktür. Pozitif eğimli talep eğrisi olan bir mal için yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III GİFFEN(FAKİR) –VEBLEN (LÜKS) MAL Px↑ TE GE İE X + + — X Px↓ — TE GE İE — + Pozitif eğimli talep doğrusuna sahip düşük malın reel gelir ve ikame etkileri ters yöndedir ve reel gelir etkisi ikame etkisinden büyüktür. C) I ve II
  111. 111. 8. Düşük bir mal için gelir ve ikame etkilerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) İkame etkisinin değeri sıfırdır ve toplam etkinin tamamı gelir etkisinden oluşur B) İki etki göreli büyüklüklerine bağlı olarak aynı yönde veya ters yönde olabilir C) İki etki daima birbirini tam olarak yok eder D) İki etkinin yönü birbirine terstir E) İki etkinin yönü aynıdır D) İki etkinin yönü birbirine terstir KPSS-2005
  112. 112. KPSS-2005 Fiyatı değişen malda meydana gelen ikame etkisi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) Herzaman negatiftir B) Herzaman pozitiftir C) Normal mallarda pozitif, fakir mallarda negatiftir D) Giffen mallarda pozitif, fakir mallarda negatiftir E) Fakir mallarda pozitif, normal mallarda negatiftir A) Herzaman negatiftir
  113. 113. 4. Düşük bir malın gelir etkisi nasıldır? A) Pozitiftir B) Sıfırdır C) Negatiftir D) Sonsuzdur E) Pozitif, sıfır veya negatif olabilir KPSS-2008 A) Pozitiftir
  114. 114. 5. Malın fiyatındaki bir azalmanın ortaya çıkaracağı gelir etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Malın tüketilen miktarında daima bir artışa neden olur. B) Düşük mal olması durumunda malın tüketilen miktarında bir artışa neden olur. C) Giffen malı olması durumunda malın tüketilen miktarında bir artışa neden olur. D) Normal mal olması durumunda malın tüketilen miktarında bir artışa neden olur. E) Fiyatta bir azalma olduğunda ikame etkisiyle aynı yönde bir etki olur. KPSS-2007 D
  115. 115. Y FAKİR-İNFERİOR MAL Gelir↓ TE GE İE Y X — — 0 + + 0 Y X Gelir ↑ + — TE GE İE + 0 0— 13. Slutsky denklemi aşağıdakilerden hangisinin matematiksel gösterimidir? A) Fayda fonksiyonunun B) Gelirin marjinal faydasını C) Talep eğrisini D) Gelir genişleme yolunu E) İkame ve gelir etkilerini 117. Slutsky denklemi matematiksel olarak aşağıdakilerden hangisini temsil eder? A) Fayda fonksiyonunu B) Parasal gelirin marjinal faydasını C) Faydanın marjinal maliyetini D) Gelir ve ikame etkilerini E) Talep fonksiyonunu SAYIŞTAY-2006 D) Gelir ve ikame etkilerini KMS-2001 E) İkame ve gelir etkilerini
  116. 116. KAYMAKAMLIK 2010 130. I. Tüm Giffen malları için mutlak değer olarak ikame etkisi gelir etkisinden daha büyüktür. II. Tüm düşük mallar için mutlak değer olarak ikame etkisi gelir etkisinden daha büyüktür. III. Giffen tipi olmayan tüm düşük mallar için mutlak değer olarak ikame etkisi gelir etkisinden daha büyüktür. Yukarıdaki ifadelerden hangileri kesinlikle doğrudur? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III B) Yalnız III
  117. 117. 119. Bir Giffen malıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Gelir etkisinin ikame etkisinden daha büyük olduğu düşük bir maldır. B) İkame etkisinin gelir etkisinden daha büyük olduğu düşük bir maldır. C) Gelir etkisinin ikame etkisinden daha büyük olduğu bir maldır. D) İkame etkisinin gelir etkisinden daha büyük olduğu normal bir maldır. E) Giffen malı, gelir ve ikame etkilerinin hangisinin büyük olduğundan bağımsız olarak normal veya düşük bir mal olabilir. KAYMAKAMLIK -2006 111. Bir Giffen malı için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur? A) Tüketicinin geliri artarsa, mala olan talep artar B) Tüketicinin geliri azalırsa, mala olan talep değişmez C) Fiyatı artarsa, mala olan talep artar D) Fiyatı azalırsa, mala olan talep artar E) Fiyatı azalırsa ve tüketicinin geliri artarsa mala olan talep artar ZIRAAT BANKASI MÜFETTİŞLİK-2008 C) Fiyatı artarsa, mala olan talep artar A) Gelir etkisinin ikame etkisinden daha büyük olduğu düşük bir maldır.
  118. 118. 113. Düşük mal ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Talep eğrisi her zaman pozitif eğilimlidir. B) Gelir etkisi ile ikame etkisinin yönleri aynıdır. C) Gelir esnekliğinin işareti negatiftir. D) Giffen malı olarak da adlandırılır. E) Engel eğrisi çizilemez. 2007 KAYMAKAMLIK C) Gelir esnekliğinin işareti negatiftir. Düşük mal: Gelir artınca talebi azalan, gelir azaldığında talebi azalan mallar düşük mallardır. Bu tür malların gelir-talep esnekliği negatiftir. Talepteki % değişme Gelirdeki % değişme Esneklik (e)= %∆Q %∆I =
  119. 119. 8. Düşük bir mal için gelir ve ikame etkilerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) İkame etkisinin değeri sıfırdır ve toplam etkinin tamamı gelir etkisinden oluşur B) İki etki göreli büyüklüklerine bağlı olarak aynı yönde veya ters yönde olabilir C) İki etki daima birbirini tam olarak yok eder D) İki etkinin yönü birbirine terstir E) İki etkinin yönü aynıdır D) İki etkinin yönü birbirine terstir KPSS-2005 Fiyatı değişen malda meydana gelen ikame etkisi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur? A) Herzaman negatiftir B) Herzaman pozitiftir C) Normal mallarda pozitif, fakir mallarda negatiftir D) Giffen mallarda pozitif, fakir mallarda negatiftir E) Fakir mallarda pozitif, normal mallarda negatiftir A) Herzaman negatiftir
  120. 120. KAYMAKAMLIK-2007 115. Bir talep eğrisinin eğimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Talep eğrisinin eğimi aynı zamanda fiyat esnekliğini de gösterir. B) Talep eğrisinin eğimi, fiyat esnekliğinin tersini verir. C) Talep eğrisinin eğimi fiyat değişikliklerinin talepte ortaya çıkardığı Yüzde değişmeyi gösterirken, esneklik mutlak değişmeyi gösterir. D) Talep eğrisinin eğimi, talep miktarının fiyat değişmelerine gösterdiği duyarlılığın bir ölçüsüdür. E) Talep eğrisinin eğimi her zaman negatif olduğu halde, fiyat esnekliği her zaman pozitif olur. C) Talep eğrisinin eğimi fiyat değişikliklerinin talepte ortaya çıkardığı yüzde değişmeyi gösterirken, esneklik mutlak değişmeyi gösterir.
  121. 121. KPSS 2005 5.Telafi edilmiş talep eğrisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Giffen malı söz konusu olduğunda pozitif eğimlidir. B) Sadece ikame etkisini yansıtır. C) Sadece gelir etkisini yansıtır. D) Düşük mallarda alışılmış talep eğrisi ile çakışır. E) Eğrinin üzerinde bir noktadan diğerine geçildiğinde, reel gelir değişir. Telafi edilmiş talep eğrisi, harcama minimizasyonundan elde edilen Hicksgil Talep eğrisidir. Burada sadece ikame etkisine yer verilir. Bu nedenle de daima negatif eğimlidir. (Cevap B)
  122. 122. FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ♦ Gereksinimin şiddeti ♦ İkame olanağı ♦ Mala yapılan harcamanın tüketicinin gelirindeki payı, % ♦ Zaman FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ Bir malın talebinin kendi fiyatındaki değişme karşısında gösterdiği duyarlılığa talebin fiyat esnekliği denir.
  123. 123. ♦ Gereksinimin şiddeti artarsa esneklik azalır ♦ İkame olanağı artarsa esneklik artar ♦Mala yapılan harcamanın tüketicinin gelirindeki payı, % fazla ise esneklik artar ♦ Zaman geçtikçe tüketicilerin talep esnekliği artar FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
  124. 124. (fQdx = ;Px I, ,Py TALEP DENKLEMİ V, S, R, Z, ),,,,Pb ;Px - Normal mal + Normal olmayan mal (Giffen-Veblen) I, - Fakir mal + Üstün mal ,Py - Tamamlayıcı mal + İkame mal V, - S, + R, + Z, + ,Pb +
  125. 125. a Talep Esnekliği Fiyat Miktar 20 12 4 50 200 −= − = ∆ ∆ =ε x x D P% Q% -%50 %200 )(fQdx = xP PQ −= 20 b 20 16 c 4 d 8 c’den d’ye harekette fiyat-talep esnekliği nedir? ==ε Q P dP dQ D 4 4 16 1 −=− X normal maldır
  126. 126. Talep Esnekliği ve Talep Denklemi Fiyat Miktar D 10 100 1 100 10 10 Q P dP dQ Q P P Q −=      − == ∆ ∆ =ε PQ 10200 −= a 200 20 Talep doğrusunun tam orta noktasında fiyat-talep esnekliği= 1 Birim esnek Ters Talep Denklemi Q,P 10020 −=
  127. 127. KPSS-2001 11. Bir malın talep denklemi Q=120-2P olarak verildiğinde, malın fiyatı 10 TL ise talebin fiyat esnekliği kaçtır? A) -20 B) -1 C) -0.2 D) 0 E) ∞ C) -0.2 P Q 60 120 TALEP 10 100 Q P P Q e ∆ ∆ = 200 5 1 100 20 100 10 2 ,e −=−=−=−=
  128. 128. KPSS 2005 3. Kivi talebinin Q=200-4P olduğu bir durumda, kivinin fiyatı 10 ise talebin fiyat esnekliği kaçtır? A)-∞ B)-4 C) -2 D)-0,50 E) -0,25 a Fiyat Miktar 25 160 b 200 c 10 c’de fiyat-talep esnekliği nedir? ==ε Q P dP dQ D 250 4 1 160 40 160 10 4 ,−− − = − =− E) 0,25 X normal ve zorunlu maldır
  129. 129. Gelir-Talep Esnekliği Geliri %40 artan tüketici 100 TL’den 140 TL’ye çıkan geliri ile, talebi de 1 adetten 2 adete çıkıyorsa gelir-talep esnekliği 2.5 dir. Fiyat Miktar 5 1 D ( ),...,, yxx PIPDQ = 2 + 5.2 40 100 % % == ∆ ∆ = I x I I Q ε ε 100% D’ Üstün mal - Fakir mal Q I I Q I% Q% xx I ∆ ∆ = ∆ ∆ =ε e>0 olduğundan üstün maldır a b
  130. 130. FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ (e) NOKTA FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ (e) Talepteki % değişme Fiyattaki % değişme (Nokta Esnekliği)= x ∆Q ∆P P Q Esneklik (ep)= %∆Q %∆P = Taleple fiyat arasında ters orantılı bir ilişki olduğu için talebin fiyat esnekliği negatiftir.
  131. 131. NOKTA FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ (e) Talep denklemi Qd=8-P 0 1 2 3 4 5 6 7 8 8 7 6 Q P P=0 Q=8 Q=0 P=8 5 4 3 2 1 P=4 Q=4 a P=↓2 Q=↑6 b ∆P=-2 ∆Q=2 e= e= ∆P -2 ∆Q 2 x x P 4 Q 4 = -1 -1=1 Fiyat-talep esnekliği=1 (birim esnek) e= e= %∆P -↓50 %∆Q ↑5 0 = -1 %50 %50
  132. 132. ORTALAMA (YAY) FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ (e) (Yay Esnekliği)= x ∆Q ∆P (P1+P2)/2 (Q1+Q2)/2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 8 7 6 Q P 5 4 3 2 1 a b c Talep denklemi Qd=8-P P=4 Q=4 P=↓2 Q=↑6 ∆P=-2 ∆Q=2 e= -2 2 x 6/2 10/2 = -1 -0.6=0.6 Fiyat-talep esnekliği inelastiktir e= -10 6 = -0.6
  133. 133. FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ (e) 0 1 2 3 4 5 6 7 8 8 7 6 Q P 5 4 3 2 1 a e=1 b e=0 c e>1 e<1 e=∞ P Q tablet ay Talep 30 a10 20 b Talep esnekliği=0
  134. 134. 5. X malının, talep denklemi P = 10 – 0,2Q ve arz denklemi P = 2 + 0,2Q seklinde ise denge fiyatı kaçtır? A) 2 B) 4 C) 6 D) 7 E) 9 C) 6 Talep P=10-0,2Q Talep Q=50-5P Arz P=2+0,2Q Arz Q=-10+5P Talep=Arz 50-5P=-10+5P 60=10P P=6
  135. 135. KMS-2001 10. Sıfır eğime sahip olan talep eğrisinin fiyat esnekliği nasıldır? A) Sıfır B) Düşük esnek C) Birim esnek D) Yüksek esnek E) Sonsuz esnek E) Sonsuz esnek P Q SIFIR EĞİMLİ TALEP
  136. 136. KPSS-2002 4. Bir malın fiyatında meydana gelen, %10'luk bir artış talep edilen miktarı %25 oranında azaltıyorsa bu malın talep esnekliği nasıldır? A) Sıfır B) Düşük esnek C) Birim esnek D) Esnek E) Sonsuz esnek D) Esnek e= ∆P ∆Q x P Q e= e= %∆P ↑10 %∆Q -↓25 = -2,5 = -2,5>1 esnek talep
  137. 137. e=0 ise çok zorunlu mallar Zorunlu ilaçlar, su 0<e<1 ise zorunlu mallar Ekmek, tüp, elektrik 1<e<∞ ise zorunlu olmayan mallar (lüks-kültürel) Ziynet eşyası, kozmetik ürünler, gazete, kitap P Q Talep 10 Talep esnekliği=∞
  138. 138. BİRİM ESNEK TALEP 1− = PQ P Q 1 = P Q BİRİM ESNEK TALEP DOĞRUSU ÜZERİNDE ESNEKLİK HER NOKTASINDA=1 DİR. ↑ =↓ P Q 1
  139. 139. KPSS 2004 9. Talep miktarı (q) ile fiyatı (p) arasındaki ilişki, şeklinde verilen bir mal için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Malın fiyatı yükselirse, mala yapılan toplam harcama artar. B) Malın fiyatı yükselirse, mala yapılan toplam harcama azalır. C) Malın fiyatı düşerse, mala yapılan toplam harcama artar. D) Malın fiyatı düşerse, mala yapılan toplam harcama değişmez. E) Mala yapılan toplam harcamadaki değişim malın o anki fiyatına bağlıdır. 1 8 − = PQ Birim esneklikte fiyat ister artsın isterse azalsın toplam harcama değişmez. (Cevap D) 1 8 − = PQ talep denkleminde esneklik katsayısı daima P'nin kuvvetine eşittir. Bu talep denkleminde esneklik=-1, birim esnektir. ↑ =↓ P Q 8 1 Fiyat ile talep miktarı arasında negatif ilişki vardır
  140. 140. Esneklik Katsayısı Fiyat Artıyorsa Fiyat Azalıyorsa Esnekse Harcama Azalır Harcama Artar Esnek Değilse Harcama Artar Harcama Azalır Birim Esnekse Harcama Değişmez Harcama Değişmez Esneklik ile Harcamalar Arasındaki İlişkiler Talebin fiyat esneklik katsayısı ile tüketici harcamaları arasında çok önemli ilişkiler vardır. Talep fiyat değişmeleri karşısında esnekse; fiyat değişmeleri ile tüketici harcamaları arasında ters yönlü bir ilişki vardır. Ancak, talep fiyat değişmeleri karşısında esnek değilse; bu defa fiyat değişmeleri ile tüketici harcamaları arasında doğru yönlü bir ilişki ortaya çıkacaktır. Son olarak, talep fiyat değişmeleri karşısında birim esnekse; tüketici harcamaları fiyat değişmelerinden hiç etkilenmeyecektir. Yapılan bu açıklamalar, aşağıdaki tablo yardımıyla daha açık bir şekilde gösterilebilir:
  141. 141. Gelir-Talep Esnekliği Gelir artınca normal-üstün malların talebi artar Gelir azalınca normal-üstün malların talebi azalır Talepteki % değişme Gelirdeki % değişme (Nokta Esnekliği)= x ∆Q ∆I I Q Esneklik (e)= %∆Q %∆I = Taleple gelir arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu için talebin gelir esnekliği pozitiftir.
  142. 142. NOKTA GELİR-TALEP ESNEKLİĞİ (e) Gelir Q Gelir-Talep (Engel) Doğrusu 10 a100 200 b 14 I=100 Q=10 I=↑200 Q=↑14 ∆I=100 ∆Q=4 e= e= ∆I 100 ∆Q 4 x x I 100 Q 10 = 0.4 Gelir-talep esnekliği inelastiktir. 0.4>0 olduğundan üstün maldır. e= e= %∆I ↑ 100 %∆Q ↑40 = 0.4
  143. 143. NOKTA GELİR-TALEP ESNEKLİĞİ (e) Gelir Q Gelir-Talep (Engel) Doğrusu 5 a 100 200 b 10 I=100 Q=10 I=↑200 Q=↓5 ∆I=100 ∆Q=-5 e= e= ∆I 100 ∆Q -5 x x I 100 Q 10 = -0.5 Gelir-talep esnekliği negatiftir -0.5<0 olduğundan fakir maldır. e= e= %∆I ↑ 100 %∆Q -↑50 = -0.5
  144. 144. Christian Lorenz Ernst Engel (1821–1896) Alman İstatistikçi Tüketicinin gelirindeki bir değişme, satın aldığı mal miktarlarının değişmesine yol açmaktadır. Engel eğrisi, bir tüketicinin belirli bir süre içerisinde farklı gelir düzeylerinde bir maldan satın alabileceği mal miktarlarını gösterir. Diğer bir ifadeyle, en-gel eğrisi, tüketicinin bir mala yaptığı harcama ile geliri arasındaki ilişkiyi göstermektedir Engel Kanunlarına göre, gelir esneklilerinin gıda harcamaları için inelastik (e<1); barınma-konut harcamaları için (e=1); giyim için birim elastik (e=1) yada elastik (e>1); lüks mallar için elastik (e>1) olması beklenir. Saplık harcamalarının gelir-talep esnekliği >1 Engel eğrileri kullanılarak hesaplanan gelir esnekliklerine göre; esnekliği birden küçük mallar (e<1) zorunlu mallar, esnekliği birden büyük mallar (e>1) lüks mallar kabul edilmektedir
  145. 145. FARKLI ENGEL EĞRİLERİ Gelir Talep Harcama Tüketim Gelir-Talep esnekliği (e) e=0 çok zorunlu Engel Eğrisi= Gelir-Talep Eğrisi Gelir Gelir-Talep esnekliği (e) 0<e<1 zorunlu Gelir Gelir-Talep esnekliği (e) e> 1 Lüks-kültürel Talep Harcama Tüketim Talep Harcama Tüketim
  146. 146. 14. Engel eğrisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Orijinden çıkan bir doğruysa, talebin gelir esnekliği her noktada 1’dir. B) Miktar eksenine dik bir doğruysa, talebin gelir esnekliği sonsuzdur. C) Gelir eksenini kesen pozitif eğimli bir doğruysa, talebin gelir esnekliği 1’den küçüktür. D) Fiyat eksenini kesen pozitif eğimli bir doğruysa, talebin gelir esnekliği 1’den küçüktür. E) Lüks mallarda negatif eğimlidir. KPSS-2006 Gelir Tüketim Engel Eğrisi 100 10 a 200 20 b Tüketim fonksiyonu Engel denklemi: Q=0,10Gelir e= %∆I %∆Q e= %100 %100 =1 A) Orijinden çıkan bir doğruysa, talebin gelir esnekliği her noktada 1’dir.
  147. 147. Gelir Q Engel Eğrisi 10 10 a 20 30 b Engel denklemi: Q=-10+Gelir e= %∆I %∆Q e= %100 %200 =2 40 Gelir Q Engel Eğrisi 10 10 a 20 20 b Engel denklemi: Q=10+Gelir e= %∆I %∆Q e= %100 %50 =0,5 40 30
  148. 148. a ZIRAAT 2007 2. Bir Giffen malına ait Engel eğrisinin şekli nasıldır? A) Eğimi sıfır olan bir eğridir B) Pozitif eğimli bir doğrudur C) Pozitif eğimli dışbükey bir eğridir D) Pozitif eğimli içbükey bir eğridir E) Negatif eğimli bir eğridir E) Negatif eğimli bir eğridir Giffen mal aynı zamanda fakir maldır GELİR MİKTAR ENGEL (GELİR-TALEP) EĞRİSİ b
  149. 149. KAYMAKAMLIK 2010 131. Pozitif eğimli bir Engel eğrisi üzerinde yukarıya doğru hareket edilmesiyle aşağıdakilerden hangisi aynı anlama gelir? A) Kayıtsızlık eğrilerinin pozitif eğimli olması B) Kayıtsızlık eğrilerinin kesişmesi C) Bütçe doğrusunun yatay ekseni kestiği nokta sabit kalırken dikey ekseni kestiği noktanın yer değiştirmesi D) Bütçe doğrusunun dikey ekseni kestiği nokta sabit kalırken yatay ekseni kestiği noktanın yer değiştirmesi E) Bütçe doğrusunun paralel olarak kayması E) Bütçe doğrusunun paralel olarak kayması 2010 Kaymakamlık Sınavında 160 sorudan 129-152 arası sorular (24 soru %15) iktisattan 8-mikro 8- makro-para 8 -Türkiye Ekonomisi 2011 Kaymakamlık Sınavında 160 sorudan 129-152 arası sorular (24 soru %15) iktisattan 8-mikro 8- makro-para 8 -Türkiye Ekonomisi
  150. 150. Tamamlayıcı Mallar (Çay-Şeker) Çay Şeker P Q P Q D D 2 • a 10 4 1 • a 20 • b Pç ↓ Qç ↑ Çay fiyatı düştü çayın talep miktarı arttı Statik hareket D’ •b 2 Pş sabit Qş ↑ Şeker fiyatı sabit Şekerin talebi arttı Dinamik hareket Çapraz fiyat-talep esnekliği -2 Ç Ç P% Q% e ∆ ∆ = 2 50% 100% −== ↓− ↑ 1 ş ç ç ş Q P P Q e ∆ ∆ = 2 1 2 1 1 −= − = Çapraz fiyat-talep esnekliği – ise çay-şeker tamamlayıcı, 2 ise ilişkinin büyüklüğünü gösterir Fiyat-talep esnekliği -2 %50 %100 %100
  151. 151. İkame(Rakip) Mallar (Cola-Pepsi) Cola Pepsi P Q P Q D D 2 • a 2 2 2 • a 6 • b Pc ↓ Qc ↑ Cola fiyatı düştü Colanın talep miktarı arttı Statik hareket D’ • b 1 Pp sabit Qp ↓ Pepsi fiyatı sabit Pepsi talebi azaldı Dinamik hareket Çapraz fiyat-talep esnekliği=1,6 C P P% Q% e ∆ ∆ = 6,1 50% 80% == ↓− ↓− 1 p c c p Q P P Q e ∆ ∆ = 6,1 10 2 1 8 = − − = Çapraz fiyat-talep esnekliği + ise cola-pepsi ikame, 1,6 ise ilişkinin büyüklüğünü gösterir
  152. 152. ÇAPRAZ FİYAT-TALEP ESNEKLİĞİ RAKİP-İKAMA MALLAR Cola-Pepsi Simit-Kır Pidesi Mandalina-Portakal TAMAMLAYICI MALLAR Çay-Şeker Oje-Aseton Gömlek-Kravat Yazıcı-PC Web Camera-PC İLİŞKİSİZ MALLAR Çorap-Sakız e= %∆P↑(pepsi) %∆Q↑(cola) ↑Ppepsi ↓Qpepsi ↑Qcola>0 e= %∆P↑(çay) %∆Q↓(şeker) <0 ↑Pçay ↓Qçay ↓Qşeker e= %∆P↑(çorap) %∆Q↑(sakız) =0 Bağımsız mallar
  153. 153. -Bir malın talebi, ikame ve tamamlayıcı malların fiyatlarının da etkisi altındadır. -Bu etkinin derecesi çapraz esneklik katsayısı ile ölçülür. - Bir malın talebinin diğer malların fiyatlarındaki değişmeye karşı gösterdiği tepkiye çapraz esneklik denir.
  154. 154. KPSS-2002 3. Otomobil ile benzin nasıl mallardır? A) Tamamlayıcı mallar B) kame malları C)Bağımsız mallar D) Zorunlu mallar E) Düşük mallar A) Tamamlayıcı mallar KPSS-2001 7. Ayakkabı ile tükenmezkalem nasıl mallardır? A) İkame malları B) Tamamlayıcı mallar C) Bağımsız mallar D) Düşük mallar E) Lüks mallar C) Bağımsız mallar
  155. 155. 4. Gazoz ve kolanın tam ikame mallar olduğu bir durumda, kolanın talep eğrisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Negatif eğimlidir ve fiyat esnekliği yüksektir. B) Negatif eğimlidir ve fiyat esnekliği sıfırdır. C) Miktar eksenine paraleldir ve sonsuz esnekliğe sahiptir. D) Miktar eksenine paraleldir ve sıfır esnekliğe sahiptir. E) Fiyat eksenine paraleldir ve sıfır esnekliğe sahiptir. KPSS-2009 P Q TALEP Esneklik=∞ C) Tam ikame malların fiyatları aynıdır. Mallardan birinin fiyatı düşerse diğer mal talep edilmez. İkame malların satılması için tek fiyat vardır.
  156. 156. KPSS-2001 6. L ve M tamamlayıcı mallar ise, L’nin fiyatı arttığında aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir? A) L’nin satışlarının artması B) M’nin satışlarında ve fiyatında hiçbir değişiklik olmaması C) M’nin satışlarının artması D) M’nin satışlarının azalması E) M’nin fiyatının azalması Tamamlayıcı mallar birlikte kullanılan mallardır. L’nin fiyatı artarsa L’nin talep miktarı azalır, L’nin tamamlayıcısı olan M’nin de talebi azalır. M’nin talebinin azalması demek M’nin talep doğrusu paralel sola-orijine kayması demektir. M’nin talebinde dinamik hareket, L’nin talebinde statik hareket meydana gelir D) M’nin satışlarının azalması
  157. 157. ARZ KANUNU • Fiyat artarsa P↑ …Arz Miktarı Artar Q ↑ • Fiyat azalırsa P↓ … …Arz Miktarı Azalır Q ↓ ARZ TEORİSİ Arz kavramı, üreticilerin belirli bir zaman aralığında belirli bir fiyattan satma arzusunda ve gücünde oldukları mal ve hizmet miktarını ifade eder.. Arz yasası herhangi bir maldan arz edilen miktar ile malın fiyatı arasındaki doğru yönlü ilişkiyi ifade eder. Yani, bir malın fiyatı arttıkça satıcıların arz ettikleri miktar artmakta; fiyatın Azalması durumunda azalmaktadır.
  158. 158. Dondurmacının bir dondurmayı satmaya istekli olacağı fiyat kaç TL dir? Bu fiyatı belirleyen hangi faktörlerdir? 1 adet dondurmayı satmaya istekli olacağınız dondurmanın marjinal maliyeti 2 TL ise asgari fiyatı da 2 TL olacaktır. P Q 5 1 Dondurmanın piyasa fiyatı 5 TL 2 31 dondurmanın marjinal maliyeti 3, piyasa fiyatı 5 ise üretici rantı 3 TL dir
  159. 159. Toplam Maliyet-Total Cost Marjinal Maliyet-Marginal Cost Sabit Maliyet-Fixed Cost Ortalama Maliyet-Average Cost Dondurma satmanın sabit maliyeti 100 TL olsun. Sabit maliyet üretim miktarından etkilenmez. Miktar Q Toplam Maliyet TC Marjinal Maliyet MC Ortalama Maliyet AC 0 100 1 102 2 102 2 105 3 52.50 3 109 4 36.33 4 114 5 28.50 Üretim artıkça Marjinal Maliyet artıyor
  160. 160. Fiyat Q 5 1 ÜRETİCİ RANTI-KAZANCI-REFAHI VE ARZ VE MARJİNAL MALİYET-MC DOĞRUSU Üretim miktarı arttıkça marjinal Maliyet –MC artar MC doğrusu aynı zamanda arz-S doğrusudur. 2 3 2 3 Piyasa fiyatı 5 TL ise 2 adet dondurma satılır 2 tane dondurma tanesi 5 liradan satılırken üretici rantı 5 TL olur 2
  161. 161. Fiyat Q 2 1 ARZ DOĞRUSU VE ARZIN ESNEKLİĞİ + ( ),..., xxs MCPSQ = 2 50 100 % % == ∆ ∆ = s x s s P Q ε ε3 2 100% 50%
  162. 162. Fiyat Miktar 1 Marjinal Maliyet-MC artarsa arz miktarı azalır. Arzın Maliyet esnekliği aşağıdaki gibi hesaplanır: - ( ),..., xxs MCPSQ = 1 50 50 % % −= − = ∆ = MC x s MC MC Q ε ε 3 2 -50% MC %50 artarsa 1 birim arzın fiyatı 2 TL’den 3 TL’ye çıkar 2 a S S’ b
  163. 163. P 1Q 1S P 2Q 2S 5 4 2 P Q S 6 $10 Piyasa Arzı Bireysek Arz Bireysel Arz Doğrularının Yatay Toplamı ile Piyasa Arz Doğrusu Elde Edilir Üretici A Üretici B Üretici A+B
  164. 164. S P Qo $5 4 3 2 1 10 20 30 40 50 60 70 80 5 4 3 2 1 60 50 35 20 5 P QS
  165. 165. S P Qo 5 4 3 2 1 10 20 30 40 50 60 70 80 $5 4 3 2 1 60 50 35 20 5 P QS Arz Kayması
  166. 166. S P Qo 5 4 3 2 1 10 20 30 40 50 60 70 80 $5 4 3 2 1 60 50 35 20 5 P QS 80 70 60 45 30 S’ Arz Arttı Arz Miktarı Arttı ARZ KAYMASI
  167. 167. S P Qo 5 4 3 2 1 10 20 30 40 50 60 70 80 $5 4 3 2 1 60 50 35 20 5 P QS CORN Arzın Azalması?
  168. 168. S P Qo 5 4 3 2 1 10 20 30 40 50 60 70 80 $5 4 3 2 1 60 50 35 20 5 P QS S’ 45 30 20 0 -- Arz Azaldı Arz Miktarı Azaldı
  169. 169. Arzda Değişme-Arz Miktarında Değişme MiktarMiktar FiyatFiyat SS00SS00 SS11 SS22 ArzdaArzda ArtmaArtmaAzalmaAzalma ArzdaArzda ArzArz MiktarındaMiktarında ArtmaArtma ArzArz MiktarındaMiktarında AzalmaAzalma
  170. 170. SAYIŞTAY-2008 112. Aşağıdakilerden hangisi bir malın talep miktarında artışa yol açmaz? A) Ülke nüfusunun büyümesi B) Zevk ve tercihlerin mal lehine gelişmesi C) İkame malın fiyatının yükselmesi D) Tüketici gelir düzeyinin artması E) Tamamlayıcı malın fiyatının yükselmesi Tamamlayıcı malın fiyatı artarsa diğer malın talebi azalır ve talep doğrusu sola kayar E) Tamamlayıcı malın fiyatının yükselmesi
  171. 171. ARZIN BELİRLEYİCİLERİ Fiyat+ Teknoloji+ Sübvanse+ Vergi- Diğer malların fiyatları- Fiyat beklentileri+ Üreticilerin Sayısı+ Üretim faktörlerinin fiyatları-
  172. 172. Arzın fiyat esnekliği, üreticilerin ya da satıcıların fiyat değişmeleri karşısında gösterecekleri tepkinin derecesini ölçmeye yarayan özel bir göstergedir. Arzın fiyat esnekliği, bir malın arz edilen miktarındaki yüzde değişmenin, o malın fiyatındaki yüzde değişmeye oranı Arzın Fiyat Esnekliğini Etkileyen Faktörler • Kapasite Kullanımı • Zaman • Maliyetlerin seyri • Malın stoklana
  173. 173. ARZ ESNEKLİĞİ (e) Arzdaki % değişme Fiyattaki % değişme (Nokta Esnekliği)= x ∆Q ∆P P Q Esneklik (ep)= %∆Q %∆P = Arz ile fiyat arasında pozitif bir ilişki olduğu için arzın fiyat esnekliği pozitiftir.
  174. 174. P Q0 P Q0 P Q0 S S S es= 0 es= ∞ es= 1 Çok kısa-Piyasa-Dönemi
  175. 175. P Q0 P Q0 P Q0 S S S es>1 es= 0 es<1 Fiyat eksenini kesen arz doğrusu Qs=-2+20P Fiyat eksenine paralel arz doğrusu Qs=20 Miktar eksenini kesen arz doğrusu Qs=20+2P
  176. 176. ARZ DOĞRUSU VE ÜRETİCİ RANTI P = 60 0 P 270 Üretici Rantı 60 10 Üretici Rantı PW = 6750 S Q
  177. 177. KPSS 2008 6. Piyasa arz eğrisinin p = 20+y fonksiyonuna eşit olduğu bir durumda, piyasa fiyatı 40 ise üretici artığı kaç olur? A) 50 B) 100 C) 150 D) 200 E) 400 P Y=Q 20 Arz -20 0 40 20 a b c Üretici artığı=abc alanı Üretici artığı=[20(20]/2 Üretici artığı=400/2=200 D) 200
  178. 178. KAYMAKAMLIK-2009 131. Bir arz-talep diyagramı üzerinde üretici artığını aşağıdakilerden hangisi gösterir? A) Arz eğrisinin dikey ekseni kestiği nokta B) Denge üretim düzeyinin solunda ve arz ile talep eğrilerinin arasında kalan alan C) Denge üretim düzeyinin solunda ve arz eğrisiyle denge fiyat doğrusu arasında kalan alan D) Denge üretim düzeyinin solunda ve arz eğrisininaltında kalan alan E) Denge üretim düzeyinin solunda ve talep eğrisininaltında kalan alan C) Denge üretim düzeyinin solunda ve arz eğrisiyle denge fiyat doğrusu arasında kalan alan
  179. 179. • PİYASA DENGESİ Denge, arz ve talep edilen miktarların birbirlerine eşit olması anlamına gelir. Arz ve talep doğrularının kesiştikleri noktada, piyasa dengesi gerçekleşir. Piyasa denge noktasında oluşan fiyata denge fiyatı; miktara denge miktarı denir. Denge fiyatı, arz ve talep edilen miktarları birbirlerine eşit kılan fiyattır. Belirli bir dönem için talep edilen miktar, arz edilen miktardan az ise arz fazlası; arz edilen miktar, talep edilen miktardan az ise bu kez de talep fazlası ortaya çıkar.
  180. 180. Ds QQ = Denge fiyatı piyasayı temizleyen fiyattır. Arz-Talep fazlası veya noksanlığı olmaz. Fiyat Miktar 4 100 D S Fiyat yüksekse arz fazlası olur Fiyat düşükse talep fazlası olur 20025
  181. 181. 117 S P Qo 5 4 3 2 1 2 4 6 8 10 12 14 16 P QD $5 4 3 2 1 2,000 4,000 7,000 11,000 16,000 $5 4 3 2 1 12,000 10,000 7,000 4,000 1,000 D P QS TALEP ARZ Kıtlık DENGE FİYATI Fazlalık
  182. 182. ARZ VE TALEP Qo D1 S1S2 P Q1Q2 P1 P2 Arz Sola Kayarsa
  183. 183. Qo D1 S1 P Q1 Q2 P1 P2 D2 Talep Sağa Kayarsa
  184. 184. Qo D2 P Q1 Q2 P1 P2 D1 Araz Artarken Talep Azalırsa S2 S1
  185. 185. Qo D1 P Q1 Q2 P2 P1 D2 Arz Azalırken Talep Artarsa S1S2
  186. 186. Qo D1 P Q1 Q2 P1 D2 Talep Artarken Arz Artarsa S2S1
  187. 187. a KPSS-2001 4. Aşağıdaki durumlardan hangisinin denge fiyatına olan etkisi belirsizdir? P Q S D D S b c S A) Talebin ve arzın artması B) Talebin düşmesi ve arzın sabit kalması C) Talebin artması ve arzın düşmesi D) Arzın artması ve talebin düşmesi E) Talebin artması ve arzın sabit kalması a P Q S D D S b P ↓P ↑P A) B) C) D) E) ↑P ↓P P ↑Q ↓P ↓Q ↑P ↓P P ↑Q ↓P ↓Q Q ↑Q ↑P ↑Q A) Talebin ve arzın artması
  188. 188. KPSS 2002 7. Bir malın denge fiyatı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Talep artar ve arz azalırsa, denge fiyatı yükselir. B) Arz artar ve talep azalırsa, denge fiyatı düşer. C) Talep azalır ve arz sabit kalırsa, denge fiyatı düşer. D) Arz azalır ve talep sabit kalırsa denge fiyatı yükselir. E)Talep azalır ve arz artarsa, denge fiyatı yükselir. E) Talep azalır ve arz artarsa, denge fiyatı yükselir.
  189. 189. SAYIŞTAY-2008 118. Dana eti piyasası dengede iken deli dana hastalığının yaygın olduğu inancı denge fiyatını nasıl etkiler? A) Arz miktarı artacağından piyasa fiyatı düşer B) Talep miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı düşer C) Arz miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı artar D) Talep miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı artar E) Talep ve arz etkilenmeyeceğinden piyasa fiyatı değişmez P Q S D P1 Q1 Deli dana hastalığı et talebini azaltır, talep doğrusu orijine kaydırır. a b P2 Q2 B) Talep miktarı (TALEP) düşeceğinden piyasa fiyatı düşer
  190. 190. KPSS 2002 6. Bir mala ait arz eğrisinin sağa doğru kayması durumunda aşağıdakilerden hangisi meydana gelir? A) Toplam gelir düşer B) Toplam gelir artar C) Talep eğrisi esnekse toplam gelir artar. D) Talep eğrisi esnek değilse toplam gelir artar. E) Arz eğrisi esnek değilse toplam gelir artar. P Q D S P Q S1 a b C) Talep eğrisi esnekse toplam gelir artar. Arz eğrisi sağa kayarsa piyasa fiyatı düşer ve talep esnekse talep miktarı çok artar ve satıcı sürümden kazanarak satış gelirini artırır. toplam gelir artar.
  191. 191. SAYIŞTAY-2008 117. Bir piyasadaki arz fazlasının piyasaya dışarıdan bir müdahale olmadan ortadan kalkabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi gerekir? A) Malın fiyatının düşmesi B) Malın fiyatının artması C) Malın fiyatı sabit kalırken üretim maliyetlerinin düşmesi D) Malın fiyatı sabit kalırken talep edilen miktarın düşmesi E) Malın fiyatı sabit kalırken tüketicilerin gelirlerinin azalması A) Malın fiyatının düşmesi
  192. 192. SAYIŞTAY-2008 118. Dana eti piyasası dengede iken deli dana hastalığının yaygın olduğu inancı denge fiyatını nasıl etkiler? A) Arz miktarı artacağından piyasa fiyatı düşer B) Talep miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı düşer C) Arz miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı artar D) Talep miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı artar E) Talep ve arz etkilenmeyeceğinden piyasa fiyatı değişmez B) Talep miktarı düşeceğinden piyasa fiyatı düşer
  193. 193. Qo D P Q1 Q2 Şehir Stadyumunda Maç Bilet Fiyatı Düşerse S P1 P2 Talep Fazlası Limit fiyat Denge Fiyatı
  194. 194. Qo D P Q1Q2 S P2 P1 Arz Fazlası Limit Fiyat Denge Fiyatı Şehir Stadyumunda Maç Bilet Fiyatı Düşerse
  195. 195. Serbest Mallar Qo D P Q1 Q2 Arz Talepten Büyükse Fiyat Oluşmaz S Arz Fazlası
  196. 196. Qo D P Q4Q3 S Kıtlık Fiyatın Oluşması Serbest Malların Ekonomik Mala Donüşmesi
  197. 197. Qo D P Q1 Denge Fiyatı ve Tüketici Refahı Denge Fiyatı = $8 P1 Tüketici Refahı (Artığı) Rantı, Fazlası
  198. 198. Qo P Q1 P1 S D Üretici Rantı Tüketici Rantı Denge Fiyatı ve Üretici-Tüketici Rantları
  199. 199. KARARLI-KARARSIZ DENGEKARARLI-KARARSIZ DENGE
  200. 200. aa QQ PP pp QQ •Kararlı Denge D KARARLI DENGE VE KARARSIZ DENGE Fiyat artarsa arz miktarı artar-talep miktarı azalır S S D P’ Talep Arz Arz Fazlası QsQsQdQd
  201. 201. aa QQ PP PP QQ •Kararlı Denge D KARARLI DENGE VE KARARSIZ DENGE Fiyat azalırsa arz miktarı azalır-talep miktarı artar S SD P’ Arz Talep talep Fazlası QdQdQsQs
  202. 202. KPSS-2003 9.Marshall yaklaşımına göre, piyasa dengesinin istikrarlı olabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekli koşuldur? A) Fiyat yükselmesinin talep fazlasını azaltması B) Fiyat yükselmesinin talep fazlasını arttırması C) Talep fazlasının sıfır olması D) Arz artışının talep fazlasını azaltması E) Arz artışının talep fazlasını artırması aa QQ PP PP QQ • a: Kararlı Denge DS SD P’ Arz Talep talep Fazlası QdQdQsQs S’ bb b: Kararlı Denge D) Arz artışının talep fazlasını azaltması
  203. 203. SAYIŞTAY-2008 117. Bir piyasadaki arz fazlasının piyasaya dışarıdan bir müdahale olmadan ortadan kalkabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi gerekir? A) Malın fiyatının düşmesi B) Malın fiyatının artması C) Malın fiyatı sabit kalırken üretim maliyetlerinin düşmesi D) Malın fiyatı sabit kalırken talep edilen miktarın düşmesi E) Malın fiyatı sabit kalırken tüketicilerin gelirlerinin azalması A) Malın fiyatının düşmesi P Q S D Q1 P1 a b S1 Q2 P2 Q3
  204. 204. FİYATIN OLUŞMAMASI PQs +−= 40 0 P Q Q Satıcının razı olduğu en düşük fiyat alıcının razı olduğu en yüksek fiyattan daha yüksek. Arz o kadar bol ki fiyat sıfır olduğunda bile arzın tamamı talep edilmemekte S S D D P Q S D Arzı Bol Olan Serbest Mal Tüketicilerin Alamayacağı Kadar Pahalı Mal 40 20−= PQd D20 P=20 Q=0 P=40 Q=0 Fiyatın oluşması için talebin artması ve/veya fiyatın düşmesi gerekir 0 Q D D P Q SD 40 D 20 Fiyatın oluşması için talebin artması ve/veya arzın azalması gerekir
  205. 205. P DÖNEM ANALİZLERİ ve ARZ P` P P` P P` a` a`a aO Q P O Q P O Q P D` D` D D S D` D` D D S D` D` D D S S Çok Kısa Dönem (Piyasa Dönemi) Kısa Dönem Uzun Dönem
  206. 206. Tarım Sektöründe Arz Yapısı Tarım ürünleri piyasası diğer ürün piyasalarından farklı (dengesiz): Tarım ürünlerinde fiyat belirsizliğine neden olan belli başlı faktörler: -Tarım ürünleri büyük ölçüde doğal koşulların ve iklimin etkisi altında -Tarım ürünlerine ve özellikle gıda ürünlerine talebin gelir ve fiyat esnekliği düşük (Tüketicinin geliri artsa da veya bu malların fiyatı düşse de, talep edilen miktarlarda büyük değişme olmuyor) - Bu nedenle fiyat oluşumunda arz cephesi önemli rol oynuyor, ancak arz da doğal koşullara bağlı. -Tarımda teknik yenilikler ve bu yeniliklerin uygulanması sınırlı(yeni makine alımı-yeni teknoloji)
  207. 207. c b a King Kanunu (Bolluk Paradoksu) Gregory King (1648-1712) Ürün kaybı Fiyat artışı %10 %30 %20 %80 BOL ÜRÜN AZ KAZANÇ-AZ ÜRÜN ÇOK KAZANÇ D S (1701)S (1700)S (1701) • • • Q P 30 60 80 50 20 120 3600 3000 1600
  208. 208. 114. Buğday için talebin fiyat esnekliğinin 1’den küçük olduğu bilindiğine göre, bir kuraklık sonucunda buğday arz eğrisi sola kayarsa buğday üreticilerinin toplam hasılatı nasıl değişir? A) Azalır B) Artar C) Talep eğrisi de sola kayacağı için değişmez D) Arz esnekliğinin eğimine bağlı olarak azalabilir veya artabilir E) Halkın buğday tüketiminde bir değişiklik olmayacağı için değişmez 2007 KAYMAKAMLIK SINAVI KİNG KANUNU yıldan yıla üretilen tarımsal ürün (patates, soğan, buğday, pirinç, arpa, mısır, fasulye …) üreten çiftçilerin gelirlerindeki dalgalanmayı açıklar. Tarımsal ürünlerin talebi inelastiktir ve bu ürünlerin arzı önemli ölçüde iklim koşullarına bağlıdır. Yıl itibariyle tarımsal ürünlerin arz esnekliği sıfırdır. Teknolojik gelişmeler ve devlet müdahalesi King kanunun olumsuz etkilerini azaltmaktadır. B) Artar
  209. 209. Sürekli Azalan Dalgalanma (arz esnekliği < talep esnekliği) O Q P D D’ St=f(Pt-1) P2 q2 P3 q3 P4 P0 P1 P2 P3 P4 1 2 3 4 5 Yıl P0 q0 P1 q1 Tarım Sektöründe Örümcek Ağı (COBWEB) Teoremi
  210. 210. Fiyatlar arz ve talep yerine bazen idari otorite tarafından belirlenebilir. Hükümetler fiyatlara müdahale edip bir tavan fiyat tayin edebilirler. Böyle bir müdahale piyasada reaksiyona yol açar; (aksiyon-reaksiyon) ⇒ Karaborsa ⇒ Karaborsa Fiyatı Bazen de hükümet malın satılabileceği minimum fiyatı taban fiyat olarak belirleyerek üreticiyi korumak ister Devlet Müdahalesi: Tavan ve Taban Fiyatlar D O Q P D’ S P0 q0 P1 q1 P0 P1 P2 P3 1 2 3 4 5 Yıl P2 q2 P3 q3 Sürekli Artan Dalgalanma (arz esnekliği > talep esnekliği) Tarım Sektöründe Örümcek Ağı (COBWEB) Teoremi
  211. 211. Fiyatlar arz ve talep yerine bazen idari otorite tarafından belirlenebilir. Hükümetler fiyatlara müdahale edip bir tavan fiyat tayin edebilirler. Böyle bir müdahale piyasada reaksiyona yol açar; (aksiyon-reaksiyon) ⇒ Karaborsa ⇒ Karaborsa Fiyatı Bazen de hükümet malın satılabileceği minimum fiyatı taban fiyat olarak belirleyerek üreticiyi korumak ister Devlet Müdahalesi: Tavan ve Taban Fiyatlar O Q P P0 q0 P1 q1 D D’ S P0 P1 P2 P3 1 2 3 4 5 Yıl Tarım Sektöründe Örümcek Ağı (COBWEB) Teoremi Sürekli Dalgalanma (arz esnekliği=talep esnekliği)
  212. 212. P Q S D Q=10 CW P= 10 Talep Fonksiyonu: Qd=20-Px Arz Fonksiyonu: Qs=Px 20 20 P : 10 $ Q : 10 adet/kg CW : 50 TL PW : 50 TL SW : 100 TL QS=QD QS=QD 20-P=P 20=2P P=10 Q=10 PW e •
  213. 213. TalepArz TAVAN FİYAT VE KARABORSA OLUŞUMU P Q S D 10 10 20 20 P : 5 TL Q : 5 adet/kg CW : 62,5 TL PW : 12,5 TL SW : 75 TL DWL=25 5 15 5 Tavan Fiyat D’ S’ 15 DWL=Ekonomiye müdahalenin neden olduğu refah kaybı
  214. 214. 132. Herhangi bir piyasadaki talep fazlasını ortadan kaldırmak ve piyasanın etkinliğini bozmamak için hükûmet hangi politikayı uygulamalıdır? A) Söz konusu mal için miktar tayınlamasına giderek fiyatı yükseltmelidir. B) Tüketimden alınan vergileri azaltarak fiyatların düşmesini sağlamalıdır. C) Firmalardan alınan vergileri azaltarak arzın artmasını sağlamalıdır. D) Fiyat kontrollerini benimseyerek fiyatı düşürmelidir. E) Piyasada ortaya çıkan fiyat artışı talep fazlasını ortadan kaldıracağından herhangi bir şey yapmaya gerek yoktur. 2009 KAYMAKAMLIK E) Piyasada ortaya çıkan fiyat artışı talep fazlasını ortadan kaldıracağından herhangi bir şey yapmaya gerek yoktur
  215. 215. ArzTalep TABAN FİYAT VE DESTEKLEME ALIMI FİYAT VE ALMA GARANTİSİ P Q (Ton) S D 10 10 20 20 P : 15 TL Q : 15 adet/kg CW : 12,5 TL PW : 112,5 TL SW : 125 TL DWL=25 5 15 Taban Fiyat 15 Arz fazlası: 10 Ton
  216. 216. KMS-2001 14. Hükümet bir malın fiyatını, piyasadaki denge fiyatının üstüne çıkacak şekilde kontrol ediyorsa, aşağıdakilerden hangisi söz konusudur? A) Bazı tüketiciler kazançlı çıkar B) Hem tüketiciler, hem de üreticiler kazançlı çıkar C) Tüm tüketiciler kazançlı çıkar D) Bazı üreticiler ürünlerini satacak alıcı bulabilirler E) Hiç kimse kazançlı çıkmaz Devlet fiyatı artırıyor ama alım garantisi vermiyor D) Bazı üreticiler ürünlerini satacak alıcı bulabilirler
  217. 217. FAYDA FONKSİYONU VE MARJİNAL FAYDA U(Y,X) = Y1/2 x2 250 50 XY,MU , y − = COBB-DOUGLAS FAYDA FONKSİYONU Y U MUy ∂ ∂ = 21 2 / X XYMU =X U MUX ∂ ∂ = 2 Q2Q30TU −= Toplam fayda fonksiyonunda Q=2 ise marjinal fayda (MU) nedir? Q U MU ∂ ∂ = =30-4Q =30-4(2)=22
  218. 218. Faydanın ölçülüp ölçülemeyeceği konusunda, iki temel görüş vardır. Bunlardan birisi faydanın ölçülebileceğine dair olan "Kardinal Fayda Teorisi" diğeri ise faydanın ölçülemeyeceği yalnızca kıyaslama yapılabileceğine dair olan "Ordinal Fayda Teorisi" dir. TÜKETİCİ TEORİSİ VE TÜKETİCİ DENGESİ • KARDİNAL ANALİZ • ORDİNAL ANALİZ
  219. 219. KARDİNAL FAYDA TEORİSİ Kardinal fayda yaklaşımını benimseyen iktisatçılara göre fayda birim olarak ölçülebilir kabul edilmektedir. Yani herhangi bir mal ya da hizmetin sağladığı fayda birim olarak ölçülebilmektedir ve bu fayda birimine "Util" ya da "Utilon" adı verilmektedir. Örnek vermek gerekirse, iki ayrı malın faydaları; 1 adet elma = 5 fayda birimi (Util veya Utilon) 1 adet armut = 3 fayda birimi (Util veya Utilon) şeklinde ifade edilebilir.
  220. 220. Kardinal İktisatçılar Fayda ölçülebilir H. Gossen Jules Dupuit Jeremy Bentham William Stanley Jevons -1871 Carl Menger-1871 Leon Walras-1874 Ordinal İktisatçılar Faydan ölçülemez Francis Edgeworth-1881 Giovanni B. Antonelli-1886 Irwing Fisher -1892 John Richard Hicks ve Roy D. Allen- 1930
  221. 221. Hermann Heinrich Gossen (1810 -1858) Azalan Marjinal Fayda Kanunu Gossen kanunu-1: Tüketim miktarı artan malın marjinal faydası azalır x x y y P MU P MU = x y x y P P MU MU = Gossen kanunu-3: Ekonomik değeri olan her şey kıttır Gossen kanunu-2: Tüketici toplam faydasını maksimum yapmak için aşağıdaki eşitliği sağlar. Bu eşitliğe Kardinal (Eşmarjinal) Denge denir
  222. 222. AZALAN MARJİNAL FAYDA TEORİSİ Toplam fayda, bir mal ya da mal demetinin tüketilmesi neticesinde elde edilen tatmindir. Marjinal fayda ise, bu mal ya da mal demetinin son biriminin kişiye sağlamış olduğu tatmin seviyesidir. Bu nedenle "marjinal" kavramı bir bakış açısı ya da bir yaklaşım olayıdır. Mesela bir sürahi suyun içinden alınan bir bardak su bir marjinalliği ifade ettiği gibi bir bardak su içinden alınan bir yudum su da marjinal bir kavramdır. Bu nedenle herhangi bir maldan (A malı) satın alan ya da kullanan tüketicinin fayda fonksiyonu U=f(Q) ise Marjinal fayda; MU= ∆TU / ∆Q MU : Marjinal Fayda ∆Ua : A malından sağlanan toplam faydadaki değişim ∆Qa : A malının tüketilen miktarındaki değişim Tüketici bir maldan tüketimini devamlı artırırsa sağlayacağı toplam fayda, tüketilen mal miktarı ile birlikte artmaya başlar. Tüketicinin tatminini maksimumlaştırdığı noktada toplam fayda eğrisi de maksimum olur ve azalmaya başlar. Marjinal fayda ise başlangıçtan itibaren giderek azalır ve doyma noktasında sıfır olur. Daha sonra negatif değer kazanır.
  223. 223. 65. Veri bir piyasa fiyatında, tüketici davranışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Her zaman faydasını maksimize edecek tüketimi yapmaya çalışır. B) Her zaman faydasını maksimize edecek mal miktarını satın alabilir. C) Hiçbir zaman faydasını maksimize edecek mal miktarını satın alamaz. D) Faydasını maksimize etmek için mal fiyatları düşünceye kadar bekler. E) Satıcılar tarafından aldatılacağından faydasını hiçbir zaman maksimize edemez. 2009-İÇ DENETÇİ A) Her zaman faydasını maksimize edecek tüketimi yapmaya çalışır. KPSS-2004 3. Tüketici denge koşulu aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (MU= Marjinal fayda ve P=Fiyat) A) MUa/Pa > MUb/Pb B) MUa/Pa < MUb/Pb C) MUa/Pa = MUb/Pb D) MUa/Pa = MUb/Pa E) MUa/Pb > MUb/Pa C) MUa/Pa = MUb/Pb
  224. 224. KPSS-2009 6. Kayıtsızlık eğrileri orijine göre kesin olarak dışbükey olan bir tüketicinin dondurma ve pasta tüketimine harcamak üzere 20 TL’si bulunmaktadır. Dondurmanın fiyatı 2 TL, pastanın fiyatı ise 4 TL’dir. Aşağıdakilerden hangisi bu tüketici için fayda maksimizasyonu sağlayan bir dondurma ve pasta bileşimidir? Dondurma Pasta A) 2 4 B) 4 4 C) 5 0 D) 6 3 E) 9 0 DONDURMAYA HARCAMA=P*Q=2(2)=4 PASTAYA HARCAMA=P*Q=4(4)=16 TOPLAM HARCAMA=16+4=20 A) 2 4 TÜKETİCİ GELİRİNİN TAMAMINI HARCAR
  225. 225. -2 0 2 4 6 8 10 12 14 16 0 1 2 3 4 5 6 Burcu’nun çikolata tüketiminden sağladığı fayda (günlük) Paket TU (util) 0 1 2 3 4 5 6 0 7 11 13 14 14 13 Fayda(util) Paket çikolata (günlük) TU A B C D E F
  226. 226. -2 0 2 4 6 8 10 12 14 16 0 1 2 3 4 5 6 Paket TU (util) 0 1 2 3 4 5 6 0 7 11 13 14 14 13 MU (util) - 7 4 2 1 0 -1 Fayda(util) Paket çikolata (günlük) TU MU Burcu’nun çikolata tüketiminden sağladığı fayda (günlük) A B C D E MU = ∆TU / ∆Q
  227. 227. 2008 MALİYE BAKANLIĞI MALİ HİZ. UZM. YRD. 10. Sabah içtiği 5. fincan kahvenin marjinal faydası sıfır olan bir birey ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Bu bireyin sabahları içtiği kahve için olan talep eğrisi, 5 birimden sonra pozitif eğimli hâle gelecektir B) Bir malın her fazladan bir biriminin tüketimi pozitif marjinal fayda sağladığı için bu durum mümkün değildir C) Fiyat sıfır iken, bu bireyin sabahları içtiği kahveye olan talep eğrisi, miktar eksenini 5 birimde kesmektedir D) Bu birey, bir sabahta 5 fincan kahve tüketerek faydasını maksimize eder E) Bu birey, bir sabahta faydasını maksimize edebilmek için 5 birimden fazla kahve tüketmelidir P=MU TALEP=MU Q 50 P=MU=0 olduğunda Q=5 C) Fiyat sıfır iken, bu bireyin sabahları içtiği kahveye olan talep eğrisi, miktar eksenini 5 birimde kesmektedir
  228. 228. Marjinal Fayda Qx 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 TUx 0 7 13 18 22 25 27 28 28 27 7MUx 6 5 4 3 2 1 0 -1
  229. 229. TOPLAM VE MARJİNAL FAYDA 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 0 1 2 3 4 mU = 10 mU = 5 mU = 3 mU = 1 Q 0 1 2 3 4 TU 0 10 15 18 19 MU 0 10 5 3 1
  230. 230. 3 5 10 0 2 4 6 8 10 12 0 1 2 3 4  Marjinal fayda sürekli azalır  Azalan Marjinal fayda NEGATİF EĞİMLİ SÜREKLİ AZALAN MARJİNAL FAYDA EĞRİSİ
  231. 231. ÖRNEK X ve Y adlı iki mal tüketiyoruz X’in Marjinal Faydası 8 Birim MUx Y’nin Marjinal Faydası 4 Birim MUy Px = 2 TL ( X Malının Fiyatı ) Py = 2 TL ( Y malının Fiyatı) MUx Px > MUy Py yani 8 2 > 4 2 = 4 2 1 1 > Tüketicimiz X malı için harcadığı son lira karşılığında 4 birimlik ek fayda elde etmiştir. Y malı için harcadığı son lira karşılığında 2 birimlik fayda artışı elde etmiştir. Rasyonel tüketicimiz; Y malı için harcamış olduğu son lirayı X malı alımında kullanarak ve 2 birimlik fayda azalışına karşılık 4 birimlik fayda kazanacaktır. Net kazanç 2 birim faydadır. Tüketici daha çok X, daha az Y malı tüketerek toplam faydasını maksimum yapacak ve dengeye gelecektir.
  232. 232. DEĞER KAVRAMI DEĞER: Mal ve hizmetlere verilen nispi önem. FİYAT. Mal ve hizmetin değerinin parayla ifadesi KULLANIM DEĞERİ: Subjektiftir. Kullananan kişiye göre değişir DEĞİŞİM DEĞERİ:Objektiftir. Kullananan kişiye göre Değişmez 1kg muz=2 kg elma ise muz elmadan 2 kat pahalıdır
  233. 233. DEĞER KAVRAMI Bir malın değerini ne belirler? İnsan hayatı için önemi mi? Maliyeti mi? Az veya çok olması mı? Mala harcanan insan emeği mi? (Karl Marx) Görülmez el (Adam Smith) ARZ ve TALEP( Alfred Marshall)
  234. 234. DEĞER PARADOKSU Hangisi daha değerli su mu yoksa elmas mı? MUs MUe Qs Qe MUs MUe qs =qe •MUe •MUs •MUe Çok suyun toplam faydası çok marjinal faydası azdır Az elmasın toplam faydası az marjinal faydası çoktur Az elmas çok sudan daha değerlidir qe
  235. 235. KPSS 2004 1. Marjinalist devrim ile ilgili aşağıdaki ifadeler-den hangisi doğrudur? A) Azalan marjinal fayda ilkesine dayalı bir kıymet teorisi ortaya konulmuştur. B) Azalan kâr oranları ilkesine dayalı tarihsel bir gelişme ortaya koymuştur. C) Oligopolist, monopolist, düopolist gibi tam rekabetçi olmayan piyasaları iktisat incelemesine taşımıştır. D) Ölçeğe göre sabit getiri ilkesine dayalı bir düşünceyi yansıtır. E) Bir ülkenin ticaret fazlası oluşturma çabalarının, tarımsal ürünlere talebi azaltarak ulusal zenginliği olumsuz yönde etkileyeceği öne sürülmüştür. Marjinal devrimin en önemli etkisi, azalan marjinal fayda ilkesine dayalı bir kıymet (değer) teorisi ortaya konulmuş olmasıdır. İktisat lileratüründe değer paradoksu veya elmas -su paradoksu tartışması bu konuyu açıklar. Adam Smithe göre bir malın değerini toplam faydası belirlerken marjinalist yaklaşımda bir malın değerini marjinal faydası belirler. (Cevap A)
  236. 236. KPSS-2006 1. İngiliz iktisatçı A. Marshall, değer kuramını ve üretim maliyeti kuramını birleştirerek, arz ve talebin eşanlı olarak piyasa denge fiyatını ve miktarını belirlediğini açıklamıştır. Bu bağlamda Marshall’ın “Elmas-Su” paradoksunu çözmesinin altındaki temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir? A) Tüketici artığı ve üretici artığı B) İçsel ve dışsal ekonomiler C) Azalan marjinal fayda ve artan marjinal maliyetler D) Gelir ve ikame etkilerine dayalı Marshallcı talep eğrisi E) Kısmi denge ve genel denge analizi C) Azalan marjinal fayda ve artan marjinal maliyetler
  237. 237. Halk Bankası Sınavı-2009 Yandaki tablo bir tuketicinin A ve B malından elde ettiği toplam faydayı gostermektedir. Tuketicinin bu iki mala ayırdığı toplam butce 10 TL , A malının fiyatı 2 TL ve B malının fiyatı 1 TL ise tuketiciye fayda maksimizasyonu sağlayan A ve B malı tuketim bileşimi aşağıdakilerden hangisidir? A Malı B Malı A) 4 birim 2 birim B) 5 birim 0 birim C) 3 birim 4 birim D) 2 birim 6 birim E) 1 birim 8 birim B B A A P MU P MU = 120 1 120 2 240 == A) 4 birim 2 birim
  238. 238. KPSS 2004 A tüketicisi X, Y ve Z malından bir tüketim sepeti oluşturarak dengeye ulaşmıştır. Tüketicinin X ve Y malından elde etmiş olduğu marjinal fayda sırasıyla 14 ve 8 birimdir. Y ve Z malının fiyatı ise sırasıyla 4 ve 8 dir. Buna göre, X malının fiyatı (Px) ise tüketicinin Z malından elde etmiş olduğu marjinal fayda (MUZ) kaçtır? Px MUZ A) 7 16 B) 7 14 C) 4 14 D) 5 10 E) 14 4 TÜKETİCİ DENGESİ z z y y x x P MU P MU P MU == 84 814 z x MU P == ?PX = 7 ?PZ = 16 A) 7 16
  239. 239. KAYMAKAMLIK-2007 117. Tüketici dengesi üzerinde bulunmayan bir öğrenci tüketici dengesinin gerektirdiğinden daha fazla film seyretmekte, buna karşılık daha az kitap okumaktadır. Bu öğrenci tüketici dengesine doğru hareket ettikçe filmlerden ve kitaplardan elde ettiği marjinal faydalar nasıl değişir? (MF: Marjinal fayda) MF (Filmler) MF (Kitap) A) Azalır Azalır B) Artar Azalır C) Azalır Artar D) Artar Artar E) Değişmez Değişmez Öğrenci tüketici dengesine ulaşabilmesi için daha az film seyredecek ve daha çok kitap okuyacaktır. Öğrenci tüketici dengesine ulaşabilmesi için daha az film seyredecek ve film seyretmenin marjinal faydası artacak ve daha çok kitap okurken okmanın marjinal faydası azalacaktır B) Artar Azalır
  240. 240. ORDİNAL FAYDA TEORİSİ Ordinal Fayda Teorisi, faydanın ölçülemeyeceği prensibine dayanır. Buna göre, fayda yalnızca kıyaslanabilir. Bir birim A malının sağlamış olduğu fayda bir değer alınarak ölçülemez. Bu kişiden kişiye değiştiği gibi yer ve zamana göre de değişir. Bu noktada kişi A malından sağladığı faydayı, diğer mallardan sağlayacağı faydayla kıyaslayarak karara varır. Bu durum farksızlık analizi (kayıtsızlık analizi) ile açıklanır.

×