Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Emertimi dhe Klasifikimi i Barnave

18 643 vues

Publié le

Një prezantim i shkurtër mbi emertimet që perdoren per barnat (lëndët vepruese farmaceutike) dhe mënyrat e klasifikimit të tyre.
- Çfarё janë emertimet kimike, emrat xhenerik dhe emrat pronësor?
- Cilat janë klasifikimet bazë per barnat dhe shpjegime mbi klasifikimin ATC

Publié dans : Formation
  • Dating direct: ❶❶❶ http://bit.ly/369VOVb ❶❶❶
       Répondre 
    Voulez-vous vraiment ?  Oui  Non
    Votre message apparaîtra ici
  • Sex in your area is here: ❶❶❶ http://bit.ly/369VOVb ❶❶❶
       Répondre 
    Voulez-vous vraiment ?  Oui  Non
    Votre message apparaîtra ici

Emertimi dhe Klasifikimi i Barnave

  1. 1. KIMI FARMACEUTIKE Emërtimi & Klasifikimi i Barnave Ligjërues: Dr.Enver Mustafaj 1
  2. 2. EMËRTIMI & KLASIFIKIMI I BARNAVE ÇËSHTJET: A.EMERTIMET QE PERDOREN PER BARNAT - Emërtimi kimik - Emërtimi sipas OBSh - Emërtimet pronësore B.MENYRAT E KLASIFIKIMIT TE BARNAVE -Bazuar në origjinen e barit -Bazuar në mënyren e veprimit -Bazuar në natyren e sëmundjes -Bazuar në strukturen kimike C.KLASIFIKIMET E PËRZIERA TE BARNAVE -Klasifikimi ATC 2 Dr.E.Mustafaj
  3. 3. Në përfundim studentët duhet të dinë: 1)Cilat janë tri emërtimet që përdoren për barnat dhe ku bazohet emërtimi kimik i barnave? 2)Çfarë janë emrat xhenerik (EPN ose INN) të barnave dhe mbi çfarë kriteresh vendosen ata? 3)Mbi cilat kritere vendosen emrat pronësor (kombëtar e tregtar) dhe çfarë përfaqësojnë ata? 4)Cilat janë sistemet bazë të klasifikimit të barnave? 5)Të shpjegojnë: çfarë është klasifikimi i barnave sipas mënyrës së veprimit, sipas origjinës, sipas sëmundjes ku veprojnë dhe natyrës kimike (ilustrime me shëmbuj). 6)Të shpjegojnë: çfarë janë klasifikimet e përziera dhe, në mënyrë të veçantë klasifikimin ATC të barnave. 3 OBJEKTIVAT Dr.E.Mustafaj
  4. 4. EMERTIMI I BARNAVE 1. Emertimi kimik, sipas IUPAC (International Union for Pure and Applied Chemistry) e IUB (International Union of Biochemistry) 2. Emri i Perbashket Nderkombetar (EPN ose Emri Xhenerik), sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSh = OMS = WHO) 3. Emra Pronësor, janë emra kombëtar (që i përkasin vëndeve apo shteteve të ndryshme) ose emra tregtar (të vënë nga kompani farmaceutike) 4 Dr.E.Mustafaj
  5. 5. EMERTIMI I BARNAVE 1. Emertimi kimik, sipas IUPAC (International Union for Pure and Applied Chemistry) e IUB (International Union of Biochemistry) HO H O N CH3 4-hidroksi-acetanilide 5 Dr.E.Mustafaj
  6. 6. EMERTIMI KIMIK HETEROCIKLET BAZE TEK BARNAT N H 1 2 3 5 4 N H 1 2 3 5 4 N H 1 N2 3 5 4 N H 1 NH 2 3 5 4 1H-pyrrole pyrrolidine 1H-pyrazole pyrazolidine N H 1 2 N3 5 4 N H 1 2 N3 5 4 N H 1 2 N H 3 5 4 1H-imidazole 4,5-dihydro-1H-imidazole imidazolidine 6 Dr.E.Mustafaj
  7. 7. 3 2 4 N1 5 6 3 2 4 N H 1 5 6 3 2 N4 N1 5 6 pyridine piperidine pyrazine 3 2 N H 4 N H 1 5 6 N3 2 4 N1 5 6 piperazine pyrimidine EMERTIMI KIMIK HETEROCIKLET BAZE TEK BARNAT 7 Dr.E.Mustafaj
  8. 8. 7 4 6 5 3 2 N H 1 5 4 6 N3 N1 2 N9 8 N H 7 N3 N H 1 1H-indole 7H-purine 1H-benzimidazole N1 quinoline N2 1 2 N3 N1 isoquinoline quinazoline EMERTIMI KIMIK HETEROCIKLET BAZE TEK BARNAT 8 Dr.E.Mustafaj
  9. 9. 2 N3 N1 4 6 N5 7 N8 pteridine 7 4 6 5 3 2 S1 1-benzothiophene N1 5 4 N8 1,8-naphthyridine 6 9 7 8 N H 10 S5 2 1 3 4 2 3 O1 N H4 6 5 2 3 S1 N H4 6 5 S1 2 3 5 4 thiophene 10H-phenothiazine 4H-1,4-thiazine morpholine EMERTIMI KIMIK HETEROCIKLET BAZE TEK BARNAT 9 Dr.E.Mustafaj
  10. 10. O1 2 3 5 4 O1 3 2 2 O1 2 3 O1 4 furan oxirane 2H-pyran 4H-pyran 7 4 6 5 3 2 O1 2 3 O1 4 6 5 7 8 1-benzofuran 2H-chromene EMERTIMI KIMIK HETEROCIKLET BAZE TEK BARNAT 10 Dr.E.Mustafaj
  11. 11. EMERTIMI I BARNAVE 2. Emri i Perbashket Nderkombetar (EPN ose Emri Xhenerik), sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSh = OMS = WHO) HO H O N CH3 Paracetamol 11 Dr.E.Mustafaj
  12. 12. EMERTIMI I BARNAVE 2. EPN ose Emri Xhenerik: Kriteret e vendosura nga OBSh HO H O N CH3 Paracetamol Të jetë i qartë në shqiptim (tingëllim) e në të shkruar dhe të mos krijojë mundësi për ngatërresa me emra të perdorimit të përditshëm;  Nuk duhet të jetë shumë i gjatë; Duhet të tregojë ngjashmërinë me lëndë që kanë të njëjtin veprim farmakologjik. 12 Dr.E.Mustafaj
  13. 13. EMERTIMI I BARNAVE 2. EPN ose Emri Xhenerik, Rrënjët e përbashkëta per formimin e EPN Rrënja* Grupi farmakoterapeutik -ac Agjentët antiinflamatorë të grupit të diklofenakut -actide Polipeptidet sintetike me veprim të ngjashem me kortikotropinen -ast Antiastmatikët, lëndët antialergjike që parimisht nuk veprojnë si antihistaminikët -astina Antihistaminikët -azepam Derivatet benzodiazepinike (grupi diazepamit) -bactam Frenuesit (inhibitorët) e -laktamazave -bol Steroidet, anabolizantët 13 Dr.E.Mustafaj
  14. 14. EMERTIMI I BARNAVE 2. EPN ose Emri Xhenerik, Rrënjët e përbashkëta per formimin e EPN (vazhdim) Rrënja* Grupi farmakoterapeutik -cain- Lëndët antiaritmike me veprim anestezik lokal -caina Anestezikët lokal cef- Antibiotikët, derivate të acidit cefalosporanik -cillina Antibiotikët, derivate të acidit 6-aminopenicilanik -conazolo Agjentët antimykotik sistemik, grupi mikonazolit -cort- Kortikosteroidet, me përjashtim të derivateve të prednizolonit -dipina Bllokuesit e kanaleve të kalciumit, grupi nifedipinës 14 Dr.E.Mustafaj
  15. 15. EMERTIMI I BARNAVE 2. EPN ose Emri Xhenerik, Rrënjët e përbashkëta per formimin e EPN (vazhdim) Rrënja* Grupi farmakoterapeutik -fibrato Hipolipidemizantët, grupi klofibratit -gest- Steroidet, progestogjenët Gli- Sulfonamidet hipoglicemizante -io Komponimet e amoniumit kuaternarë -micina Antibiotikët, produkte të gjinisë Streptomyces -nidazolo Lëndët antiprotozoare, grupi metronidazolit -ololo Antagonistët -adrenergjik 15 Dr.E.Mustafaj
  16. 16. EMERTIMI I BARNAVE 2. EPN ose Emri Xhenerik, Rrënjët e përbashkëta per formimin e EPN (vazhdim) Rrënja* Grupi farmakoterapeutik -oxacina Agjentët antibakterorë, grupi acidit nalidiksik -pril(at) Frenuesit e enzimës së konversionit të angiotensinës -profen Lëndët antinflamatore, grupi i ibuprofenit prost- Prostaglandinat -relina Peptidet që stimulojnë çlirimin e hormonev të hipofizës -terolo Bronkodilatatorët, derivate feniletilaminike -tidina Antagonistët e receptorëve H2-histaminergjik 16 Dr.E.Mustafaj
  17. 17. EMERTIMI I BARNAVE 2. EPN ose Emri Xhenerik, Rrënjët e përbashkëta per formimin e EPN (vazhdim) Rrënja* Grupi farmakoterapeutik -trexato Antagonistët e acidit folik -verina Spazmolitikët me veprim të ngjashëm me papaverinen 17 Dr.E.Mustafaj
  18. 18. EMERTIMI I BARNAVE 3. Emra Pronësor, janë emra kombëtar (që i përkasin vëndeve apo shteteve të ndryshme) ose emra tregtar (të vënë nga kompani farmaceutike) HO H O N CH3 Acetaminofen  Emer kombetar, sipas USP (farmakopese amerikane) Tylenol, Depon, Daleron etj  Emra tregtar, prone e kompanive farmaceutike 18 Dr.E.Mustafaj
  19. 19. EMERTIMI I BARNAVE HO H O N CH3 Emertimi kimik: 4-hidroksi-acetanilide EPN (Xhenerik): Paracetamol Emra Pronesor: Acetaminofen (kombetar) Tylenol, Depon, Daleron (tregtar) 19 Dr.E.Mustafaj
  20. 20. EMERTIMI I BARNAVE EPN (Xhenerik): Acenokumarol O NO2 CH3 OH O O Emertimi kimik: 4-hidroksi-2-okso-3[3-okso-1-(4-nitrofenil)-butil]-2H-kromen Emra Pronesor: Kombetar: Acenocumarin (Gjermani), Nicoumalone (Britani), Acenocoumarol (Francë), Acenocumarolum (Skandinavi), Acenocoumarin (ShBA) Tregtar: Askumar®, Neo-Sintrom®, Sintrom® etj 20 Dr.E.Mustafaj
  21. 21. KLASIFIKIMI I BARNAVE A. Bazuar në origjinen e barit B. Bazuar në mënyren e veprimit C. Bazuar në natyren e sëmundjes D. Bazuar në strukturen kimike SISTEMET E KLASIFIKIMIT 21 Dr.E.Mustafaj
  22. 22. I. NATYRORE •Nga bota minerale: p.sh., squfuri, jodi, fosfatet, komponimet e arsenikut, si dhe kripërat e natriumit, kalciumit, magnezit, hekurit e bismutit etj. •Nga bota shtazore: ekstraktet e disa hormoneve (si insulina etj), vaji i peshkut (burim për vitaminat A dhe D), kripërat biliare (burim për pararendësit e steroideve gjysmësintetike: kortikoide e seksuale). •Nga bota bimore: vijnë shumë barna, si alkaloidet, heterozidet kardiake, antibiotikët dhe shumë lëndë antitumorale. KLASIFIKIMI I BARNAVE A. Sipas Origjinës 22 Dr.E.Mustafaj
  23. 23. KLASIFIKIMI I BARNAVE A. Sipas Origjinës (vazhdim…) II. SINTETIKE Barnat krejtësisht sintetike, disa edhe analog të lëndëve natyrore me një strukturë më të thjeshtuar, si dhe ato gjysmësintetike (ku njëri nga pararendësit është natyror) përbëjnë grupin më të madh. III. BIOTEKNOLOGJIKE Barnat e përftuara nga proceset bioteknologjike (si p.sh., insulina e rikombinuar) dhe proceset e kontrolluara të fermentimit (disa vitamina, antibiotikë e aminoacide) sot përbëjnë një grup i cili po rritet vazhdimisht. 23 Dr.E.Mustafaj
  24. 24. I. Barna ETIOLOGJIKE (kundër shkakut të sëmundjes) •Lëndët kundër infeksioneve (kimioterapikët antibakterorë, antimykotikë e antiviralë), kundër parazitëve dhe kimioterapikët antitumoralë. •Parandaluese: vaksinat, aspirina e antikoagulantët për parandalimin e infarktit të miokardit, vitaminat dhe antioksidantët për parandalimin e çrregullimeve neurodegjenerative etj. •Modifikuesit e përkohshëm të një procesi fiziologjik: p.sh, kontraceptivët steroidik etj. KLASIFIKIMI I BARNAVE B. Sipas Mënyrës së Veprimit 24 Dr.E.Mustafaj
  25. 25. KLASIFIKIMI I BARNAVE B. Sipas Mënyrës së Veprimit (vazhdim…) II. Barna SIMPTOMATIKE (ndikojnë tek shënjat e sëmundjes) Këto barna lehtësojnë ose mënjanojnë çrregullimet patologjike, p.sh., ethet, dhimbjet, pagjumësinë etj; ose ndërhyjnë në funksionin e sistemeve të caktuara, si ai kardiovaskularë, neuropsikiatrik, respiratorë, digjestiv etj. Si rregull, terapia simptomatike nuk është në gjëndje të kurojë pacientin por mundet, të pakten, t’ia përmirësojë apo zgjatë jetën. III. Barna ZËVENDËSUESE Këto barna përmbushin nevojat e organizmit per një lëndë defiçitare, mungesa e së cilës mund të ketë ardhur nga arsye dietetike (mungesë vitaminash) ose nga çrregullime fiziologjike (insulina në diabet, estrogjenët në menopauzë). 25 Dr.E.Mustafaj
  26. 26. Sipas këtij klasifikimi, që njihet edhe si Klasifikim Fiziologjik i Barnave (i miratuar nga OBSH që në 1968), barnat dallohen mbi bazen e sistemit organik ku ato veprojnë. OBSH kerkon që shtetet anëtare të bëjnë klasifikimin e sëmundjeve sipas skemës së publikuar në Manualin e Klasifikimit Statistikor Nderkombëtar të Sëmundjeve. Aty përfshihen 17 kategori kryesore barnash dhe çdo sëmundje e veçantë tregohet me një numer me tri shifra (p.sh., kolera është shënuar me 001 dhe çrregullimet mendore si psikozat skizofrenike janë përfshirë nga numri 295 deri 299). KLASIFIKIMI I BARNAVE C. Sipas Natyrës së Sëmundjes 26 Dr.E.Mustafaj
  27. 27. Një klasifikim i bazuar mbi strukturen kimike është i rëndësishëm për ata që merren me kerkime ne fushen farmaceutike. Për shembull, grupimi kimik dhe krahasimi i analogëve ose derivateve që përftohen nga një komponim ‘drejtues’ fillestar lehtëson studimet për lidhjet mes strukturës e veprimit biologjik. KLASIFIKIMI I BARNAVE D. Sipas Strukturës Kimike 27 Dr.E.Mustafaj
  28. 28. KLASIFIKIMI I BARNAVE A. Sistemi i klasifikimit Anatomiko- Terapeutiko-Kimik (ATC) B. Klasifikimet didaktike, p.sh. ne tekstet e kimise farmaceutike, farmakologjise etj. KLASIFIKIMET E PERZIERA 28 Dr.E.Mustafaj
  29. 29. KLASIFIKIMI ANATOMIKO-TERAPEUTIKO-KIMIK (ATC) A APARATI GASTROINTESTINAL DHE METABOLIZMI B GJAKU DHE ORGANET HEMATOPOETIKE C SISTEMI KARDIOVASKULARË D DERMATOLOGJIKE G SISTEMA GJENITO-URINARË DHE HORMONET SEKSUALE H PREPARATET HORMONALE SISTEMIKE, PA HORMONET SEKSUALE J ANTIMIKROBIKËT E PËRGJITHSHËM PËR PËRDORIM SISTEMIK L BARNAT ANTINEOPLASTKE DHE IMUNOMODULATORËT N SISTEMI NERVORË M SISTEMI MUSKULO-SKELETORË P BARNAT ANTIPARAZITARE, INSEKTICIDËT DHE RIPELLENTËT R SISTEMI RESPIRATORË S ORGANET NDIJIMORE V TË NDRYSHME 29 Dr.E.Mustafaj
  30. 30. SISTEMI ATC I KLASIFIKIMIT A APARATI GASTROINTESTINAL DHE METABOLIZMI A01 STOMATOLOGJIKE A02 ANTIACIDE, ANTIMETEORIKE, ANTIULÇEROZE A03 ANTISPASTIKE, ANTIKOLINERGJIKE A04 ANTIEMETIKE DHE ANTINAUZE A05 TERAPIA BILIARE DHE HEPATIKE A06 LAKSATIVË A07 ANTIDIARREIKË, ANTINFLAMATORË DHE ANTIMIKROBIKË INTESTINAL A08 BARNA KUNDËR OBEZITETIT A09 DIGJESTIVË DHE ENZIMA DIGJESTIVE A10 BARNA PËR DIABETIN A11 VITAMINA A12 INTEGRATORË MINERAL A14 ANABOLIZANTË SISTEMIK A15 STIMULUES TË OREKSIT A13 TONIZUES 30 Dr.E.Mustafaj
  31. 31. KLASIFIKIMI ATC N02BA01 Grupi anatomik kryesorë 1 Grupi terapeutik kryesorë 2 Nëngrupi terapeutik 3 Nëngrupi terapeutiko-kimik 4 Nëngrupi kimik 5 31 Dr.E.Mustafaj
  32. 32. SISTEMI I KLASIFIKIMIT ANATOMIKO TERAPEUTIKO KIMIK (ATC) APARATI GASTROINTESTINAL DHE METABOLIZMI A A 03 Antispastikë, antikolinergjikë dhe prokinetikë A 06 Laksativë A 04 Antiemetikë dhe antinauze Niveli 2°: Grupi terapeutik kryesorë A03 A Antispastikë e antikolinergjikë sintetikë A03 B Belladona e nënprodukte, të vetme A03 E Antispastikë e antikolinergjikë, të kombinuar A03 F Prokinetikë A04 A Antiemetikë e antinauze A06 A Laksativë Niveli 3°: Nëngrupi terapeutik A03A D Derivate të Papaverinës A03B B Alkaloide të Belladonës, Krip.amon. kuaternarë A03E D Antispastikë, t ë kombinuar A03F A Prokinetikë A04A D Antiemetikë të tjerë A06A A Emolientë A06A B Të kontaktit A06A C Të volumit A06A D Osmotikë A04A X Laksativë të tjerë A06A G Klizma Niveli 4°: Nëngrupi terapeutiko- kimik Niveli 1°: Grupi anatomik kryesorë 32 Dr.E.Mustafaj
  33. 33. SISTEMI I KLASIFIKIMIT ANATOMIKO TERAPEUTIKO KIMIK (A T C) Etj. SISTEMI NERVORË N Niveli 1°: Grupi anatomik kryesorë N 01 Anestezikët N 02 Analgjezikët N 03 Antiepiletikët Niveli 2°: Grupi terapeutik kryesorë N03 A Antiepiletikët N01 B Lokalët N02 A Opioidet N02 B Analgj. e tjerë N01 A E përgjithshëm Niveli 3°: Nëngrupi terapeutik N03A A Barbituratet N03A X Të tjerë N01A X Të tjerë N01B A Esteret N01B X Të tjerë N02A A Alkal. natyrore N02A X Të tjerë N02B A Alkal. natyrore N02B X Të tjerë N01A A Eteret N03A B Hidantoinat N01A B Hidrokarburet N01B B Amidet N02A B Fenilpiperid. N02B B Fenilpiperid. Niveli 4°: Nëngrupi terapeutiko- kimik 33 Dr.E.Mustafaj
  34. 34. Analgjezikët Acidi acetil salicilik (me kafeinë) N02BA51 Sistemi nervorë Analgjezikët e antipiretikët Analgjezik Acidi salicilik e derivatet Acidi acetil salicilik Specialiteti : CAFIASPIRIN Dozimi: 1-3 g/ditë Forma farmaceutike: tableta 0,5 g Shpërndarja: OTC Grupimi (Analgjezik, antipiretik) KLASIFIKIMI ATC (shëmbull) B01AC06 Gjaku dhe organet hematopoetike Antitrombotikët Antitrombotikët Antiagregantët trombocitarë Acidi acetil salicilik Specialiteti: CARDIOPIRIN Dozimi: 0,3 g/ditë Forma farmaceutike: tableta 0,1 g Shpërndarja: sipas porosisë mjekut (Antiagregant trombocitar) N02BA01 Sistemi nervorë Analgezikët e antipiretikët Acidi salicilik e derivatet Specialiteti : ASPIRIN Dozimi: 1-3 g/ditë Forma farmaceutike: tableta 0,5 g Shpërndarja: OTC (Analgjezik, antipiretik) Acidi acetil salicilik Analgjezik 34 Dr.E.Mustafaj

×