Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Michał Wiśniewski, Betonowy ogród

3 880 vues

Publié le

  • Identifiez-vous pour voir les commentaires

  • Soyez le premier à aimer ceci

Michał Wiśniewski, Betonowy ogród

  1. 1. Michał WiśniewskiBetonowy ogródB lokowisko – szara prostokreśl- Chęć budowania nowego świata to idea, która nowoczesnej podjął także próbę zdefiniowa- na rzeczywistość polskich miast często towarzyszyła niezgodzie na zastaną nia od nowa rzeczywistych potrzeb życio- – rzadko budzi pozytywne emocje. rzeczywistość. Historia nowoczesnej architek- wych człowieka. Pełen wiary w technologię, W powszechnym odbiorze najczę- tury jest pełna buntu i woli walki z systemem zmierzał do podporządkowania jego codzien-ściej jawi się jako chory wymysł i wielka społecznym i chorobami cywilizacyjnymi, które nego rytmu, przyzwyczajeń i otoczenia logicepomyłka nowoczesnej architektury. Alie- pchały artystów i konstruktorów ku wizji no- maszyny. Pojawienie się stali, hartowanegonacja i patologie społeczne kryjące się za wego ergo lepszego świata. Od końca XIX wieku szkła oraz żelbetu odwróciło paradygmatyprefabrykowaną architekturą rzuciły cień architektoniczną nowoczesność rozumiano estetyczne w architekturze i pchnęło jąna bogaty dyskurs modernizmu, który legł w kategoriach militarnych – jako heroiczne w stronę abstrakcji, najprostszych formu podstaw powojennej masowej urbanizacji. zmaganie z gruźlicą, analfabetyzmem, biedą i znaczeń. Propagowane przez modernistówJego motorem była utopijna wizja nowego i nierównościami klasowego społeczeństwa. wyjście z punktu zero pozwalało na skonstru-wspaniałego świata, rajskiego ogrodu bez wo- W myśl wojennej logiki architekt epoki nowo- owanie zarówno świata, jak i człowieka najen, chorób i głodu. W odróżnieniu od wielu czesnej strącał z postumentu swój własny posąg nowo. Podczas gdy koniec I wojny światowejwcześniejszych, powojenna utopia doczekała arbitra piękna, który, świadom tradycji i hi- przyniósł załamanie wiary w mieszczańskiesię realizacji. Nie licząc się z otoczeniem ani storii, tworzył w celu wyrażenia wyższych idei i arystokratyczne ideały XIX wieku, ko-z kosztami zużywanej energii, moderniści i uczuć. Zamiast trwania w dotychczasowym niec drugiej wojny światowej postawił całąXX wieku stworzyli skrajnie antropocen- splendorze znawcy ideału, architekt zstępował generację ukształtowanych w nowym duchutryczny program, który raz na zawsze zmie- ku żywym problemom życia codziennego, któ- projektantów przed zadaniem odbudowy zenił ludzkie środowisko. Niemal na całym rych mógł niemalże dotykać w coraz większych zniszczeń militarnego kataklizmu.świecie modernizm zatriumfował szeregiem i coraz bardziej skomplikowanych miastachmonumentalnych zespołów, przy których te epoki rewolucji przemysłowej. Moment zwrotny w dziejach Europy, jakimpolskie stanowią jeden z wielu, niekoniecz- był koniec największej wojny w nowoczesnejnie najbardziej intrygujących i irytujących, Przeistaczając się z inżyniera piękna historii świata, pchał pokolenie wychowan-przykładów. w inżyniera społeczeństwa, architekt epoki ków pierwszych modernistów ku kreacji autoportret 2 [34] 2011 | 61
  2. 2. Fragment listu Le Corbusiera do Jacoba Berenda Bakemy z 5 lipca 1961 roku. Rysunek przedstawia Team 10 stojący na barkach CIAM-u.netherlands architecture institute, rotterdam − bakema archive z rozwojem technologicznym napędzanym zimnowojenną rywalizacją militarną. Rozwój lotnictwa, w tym także cywilnego, skutkował pojawieniem się nowego materia- łu budowlanego – aluminium. Zapoczątkowa- ny pod koniec lat 50. podbój kosmosu, coraz szybszy rozwój motoryzacji oraz coraz więk- sza dostępność środków masowego przekazu, w tym telewizji, przyniosły również zmiany w sposobie myślenia o mieście i ludzkim śro- dowisku. Im więcej czasu upływało od dru- giej wojny światowej, tym więcej rozwiązań technologicznych znajdowało zastosowanie utopijnej wizji świata przyszłości. Zamiast się- Obraz Rosselliniego wyrażał bliską epoce w budownictwie. gania po mądrość przeszłości – xix-wiecznego powojennej potrzebę nowego początku, ideału – pojawiła się nagle chęć odkrywania która została skonfrontowana z przemocą Pierwsze zmiany dały o sobie znać tuż po przyszłości i realizowania jej tu i teraz. Ta kolejnego, tym razem zimnowojennego wojnie. W 1947 roku, w brytyjskim mieście przełomowa chwila wielokrotnie powracała konfliktu, kiedy to główni zwycięzcy walki Bridgwater, po dziesięcioletniej przerwie w różnych płaszczyznach kultury. W roku 1948 z hitlerowskimi Niemcami zwrócili się prze- ponownie zebrał się CIAM (Międzynarodowy Roberto Rossellini w kończącym jego wojenną ciwko sobie. Pierwsze eksplozje nuklearne Kongres Architektury Nowoczesnej). Od tej trylogię filmie Niemcy – rok zerowy skierował przeprowadzone po obu stronach dzielącej pory kolejne spotkania coraz większej grupy oko kamery na trzynastoletniego chłopca od teraz Europę żelaznej kurtyny dodatkowo planistów i architektów nowoczesnych były błąkającego się wśród gruzów zburzonego budowały atmosferę strachu i niepewności organizowane regularnie co dwa lata. Po- Berlina. Świat, w którym dotychczas dorastał, nadchodzącego dnia. Kolejne zimnowojenne wojennej działalności CIAM-u towarzyszyła właśnie upadł. Kościół, szkoła, państwo, rodzi- kryzysy odnajdowały swoją scenę z dala od atmosfera narastającego konfliktu pokoleń. na, które kształtowały jego tożsamość, prze- Europy, głównie w dawnych koloniach, ale Podczas gdy nestor grupy Le Corbusier pre- stały istnieć lub przestały się liczyć. Otoczony równocześnie rzucały długi cień na życie zentował plany Jednostki Marsylskiej, jego gruzami, tymi realnymi i tymi społecznymi, w całym powojennym świecie. Niemalże na młodsi koledzy, w tym także niedawni współ- chłopiec był symbolem nadziei na powstanie przekór tej złowrogiej atmosferze, idący za pracownicy, coraz odważniej krytykowali nowego świata. W brutalnym obrazie włoskie- potrzebą początku powojenny świat zamiast mistrza. Przełomowym wydarzeniem był go neorealisty życie młodego Niemca zostało eksplozji nuklearnej przeżywał eksplozję 9.kongres CIAM-u, zorganizowany w położo- przygniecione przez otoczenie, zdominowane demograficzną. nym nieopodal Marsylii miasteczku Aix-en- przez przegranych i upokorzonych nazistów. -Provence. Podczas tego spotkania młodsi Od zawiłości fabuły, którą dopełniają zbrodnia To nowe zjawisko stanowiło ogromną szansę uczestnicy obrad wystąpili z otwartą krytyką i osobista tragedia, ważniejszy był jednak sym- i wyzwanie dla działających po wojnie ar- starszych kolegów i ostatecznie dokonali boliczny wyraz wizji młodości i niewinności chitektów. Permanentny kryzys polityczny rozłamu w grupie, zakładając nowe ugrupo- brutalnie zderzonych z atrofią świata. oraz boom demograficzny zbiegły się w czasie wanie – Team X. autoportret 2 [34] 2011 | 62
  3. 3. Projekt kompleksu Golden Lane, Alison i Peter Smithsonowie, 1952Jeden z liderów buntu, Peter Smithson, tworzenia miał się stać Habitat, środowiskotwierdził, że dotychczasowy rozwój moder- życia człowieka oraz funkcjonowania wspól-nizmu sprowadził architektów na manowce. noty, której kształt i stopień zagęszczeniaFascynacja technologią i myślenie o miesz- powinien zostać uzależniony od dostępności za: http://archiflux.wordpress.comkaniu w kategoriach przemysłowej maszyny środków transportu.sprawiły, że co prawda xix-wieczne slumsyzniknęły, ale w ich miejsce pojawiły się alie- Interakcja to jedno z pojęć chętnie analizo-nująca nuda, przewidywalność i powtarzal- wanych przez uczestników Team X, stymula-ność. Architektura, jego zdaniem, powinna tor życia społecznego oraz generator tożsa-iść dalej, ku budowie nowego środowiska mości. Peter Smithson oraz jego żona Alisonludzkiego. Z tego powodu dla pokolenia uważali także, że architekt powinien posta-Smithsona kluczem do budowy nowego, wić przed sobą pytanie: etyka czy estetyka?bezklasowego, demokratycznego środowiska Człowiek oraz sposób jego funkcjonowania odbudowy Londynu, wzięło udział w konkur-stało się okiełznanie możliwości tkwiących w nowoczesnej cywilizacji, jako idee posta- sie na projekt Golden Lane Estate, rozległegow urbanistyce. Do trzonu Team X należeli wione w sercu utopii, wymuszały stosowanie kompleksu mieszkaniowego położonegoJacob B. Bakema i Aldo van Eyck z Holan- konkretnych rozwiązań urbanistycznych. w zbombardowanej części miasta. Ich wizjadii, Alison i Peter Smithsonowie z Wielkiej W 1953 roku, równolegle z doprowadzeniem to zespół budynków, a właściwie jedenBrytanii, Giancarlo De Carlo z Włoch, a także do rozłamu wewnątrz CIAM-u, Smithso- wielopiętrowy blok mieszkaniowy, który ni-pracujący we Francji Grek Georges Candilis nom udało się wznieść jeden z pierwszych czym wąż zygzakiem prześlizgiwał się przezi Amerykanin Shadrach Woods. Wszyscy własnych projektów, gmach szkoły średniej zdefragmentowaną zabudowę. Golden Lanezajmowali się projektami planistycznymi, w brytyjskim miasteczku Hunstanton. Zespół Estate Smithsonów miał się składać z linear-kształtując powojenny ład w swoich pań- prostych modernistycznych budynków na nych, brutalistycznych konstrukcji i w chwi-stwach. Rok po spektakularnym rozłamie pierwszy rzut oka przypominał fabrykę. li powstania stanowić pierwszy tego typunowa grupa opublikowała głośny Manifest Architekci odrzucili typową dla wczesnego kompleks w Wielkiej Brytanii. Kolejnymz Doorn, dokument, w którym odrzucono modernizmu estetykę białego pudełka, pozo- nowatorskim pomysłem było odwołanie siępostrzeganie powinności architekta jako pro- stawiając widoczny materiał, z jakiego rze- do tradycji brytyjskiej zabudowy szeregowejjektowania pojedynczych domów i głoszono czywiście wzniesiono obiekt: cegłę, stal oraz i wprowadzenie do konstrukcji bloków tzw.potrzebę rozumienia budynku jako elementu surowy beton. W wypadku tego kompleksu ulicy w niebie (street in the sky). Tradycyjnyszerokiego, społecznego kontekstu. Celem forma była dosłownie wypadkową funkcji, taras palladiańskiej zabudowy szeregowej a elewacja pochodną dyspozycji przestrzen- został tutaj zmultiplikowany na kilku pozio- flickr nej wnętrza. Szkoła w Hunstanton po latach mach, tworząc budynek z zewnętrznymi ko- została uznana za pierwszy przykład brutali- rytarzami. Chcąc zdobyć akceptację widowni zmu w architekturze brytyjskiej. dla swoich konkursowych pomysłów, Smith- sonowie postanowili posłużyć się wizualną Równocześnie dwoje Brytyjczyków, którzy manipulacją. Plansze projektu przygotowali mieli za sobą krótki epizod pracy w London w technice fotomontażu, wklejając w nowy City Council, gdzie zajmowali się planami dla kontekst zdjęcia gwiazd filmu, m.in. Marilyn Smithdon High School, Hunstanton, Norfolk, proj. Alison i Peter Smithsonowie, 1949–1954
  4. 4. Kompleks mieszkaniowy Robin Hood Gardens, proj. Alison i Peter Smithsonowie, 1969−1972, widok współczesny jeszcze przed nieudanym zajęciem Kanału Sueskiego oraz przed wyniszczającą wojną w Algierii, chcąc wzmocnić wyrastający z powojennej odbudowy rozwój gospodar- czy, podjęło zadanie o skali przekraczającej wszystkie wcześniejsze najśmielsze wizje tutejszych urbanistów. W omawianym okresie Shadrach Woods, architekt George Candillis oraz konstruktorflickr Victor Bodiansky współtworzyli biuro ATBAT- Afrique (Atelier des Bâtisseurs), działającą Monroe. Znane postaci, kojarzone z bogac- się linii miało sugerować formalne odwoła- w północnej Afryce firmę, której współwła- twem i splendorem, miały nadać pozytywny, nie do świata biologii. Motyw ten był obecny ścicielem był Le Corbusier. Pod jej szyldem w domyśle – ekskluzywny – wyraz ultrano- w pracach wielu architektów należących do zaprojektowali szereg osiedli mieszkanio- woczesnej budowli. Team X. Grupa, która od czasów rozłamowego wych oferowanych przede wszystkim przy- spotkania w Aix-en-Provence działała przez byszom, którzy w tym czasie coraz chętniej Projekt dla Golden Lane Estate nie wy- prawie trzy dekady, wygenerowała bogatą de- przeprowadzali się z głębi afrykańskiego grał konkursu, ale wzbudził kontrowersje batę i stanowiła najważniejszy głos dyskursu lądu do nadmorskich miast Maroka i Algie- i zdobył rozgłos; był jedną z pierwszych urbanistyki późnego modernizmu. rii. W Casablance wznieśli rozległy zespół kojarzonych z filozofią Team X wizji urbani- Carrières Centrales, w którym przekładali na stycznych, w której realna architektoniczna Jednym z czołowych polemistów w tym śro- język wielopiętrowych, modernistycznych struktura miała wynikać z potrzeb społecz- dowisku był Shadrach Woods, z pochodze- bloków tradycję i zwyczaje pochodzących nych. Kilkanaście lat później Smithsonowie nia Amerykanin, który pierwsze zawodowe z pustyni wyznawców islamu. Podobnie jak mogli powrócić do swoich urbanistycznych szlify zdobywał pod okiem Le Corbusiera w pracach Smithsonów, w afrykańskich pomysłów, projektując Robin Hood Gardens – podczas pracy nad projektem Jednostki projektach Woodsa można zobaczyć galerio- dwa brutalistyczne bloki mieszkaniowe, któ- Marsylskiej. W 1954 roku propozycja Wood- we układy komunikacji, z których prowadzą rych charakterystycznymi elementami były sa zwyciężyła w Opération Million, konkursie wejścia do mieszkań. Ich charakterystycznym „ulice w niebie” oraz załamania wprowadzo- na projekt urbanistyczny, który miał zostać elementem były obszerne i, co najważniejsze, ne w linii budynków. Po raz pierwszy taki wdrożony do realizacji w ramach rządo- obudowane z wszystkich stron wysokimi motyw pojawił się w powstałym w 1952 roku wego planu masowej urbanizacji miast ścianami balkony, które imitowały tradycyjne projekcie „Miasta klastrów” (Cluster City), Francji oraz terytoriów Francji podległych. patio beduińskiego domu. Pozory humanizacji pozornie chaotycznej struktury przypomina- Zaskakująca jest już sama nazwa tej ini- i wrażliwości na tożsamość oraz specyfikę jącej biologiczną tkankę, która z założenia cjatywy, która sugestywnie głosiła zamiar lokalnej kultury zostały tutaj zachowane, ale miała łączyć konstrukcję architektoniczną budowy przez Czwartą Republikę miliona równocześnie dała o sobie znać wiara w to, i społeczną oraz stawiać ludzkie interakcje nowych mieszkań. Państwo francuskie, że człowiek jest istotą plastyczną, zdolną do w centrum uwagi. Załamanie w niekończącej upokorzone porażką w Indochinach, ale zmiany swoich zachowań i przyzwyczajeń. autoportret 2 [34] 2011 | 64
  5. 5. Cité verticale, proj. ATBAT-Afrique, Shadrach Woods, shadrach woods collection, drawings and archives, avery architectural and fine arts library, columbia university/courtesy of nai publishers Georges Candilis, Carrières Centrales, Casablanca, Maroko, 1953 Jeszcze przed zwycięstwem w konkursie Opération Million, w obliczu narastającego kryzysu politycznego Woods i Candilis wrócili do Paryża, gdzie stworzyli wspólną pracow- nię architektoniczną, która z czasem stała się główną propagatorką idei Team X we Francji. Trzecim partnerem w tym biurze był pochodzący z Jugosławii Alexis Josic. Firma Candilis–Josic–Woods od końca lat 50. była za- angażowana w powstanie dziesiątków tysięcy Utopia demokratyzacji przestrzeni i dawa- budowania różnorodności przestrzeni, mieszkań wchodzących w skład szeregu gigan- nia równych szans wszystkim mieszkańcom w której przemieszcza się człowiek, tak aby tycznych projektów urbanistycznych wznoszo- pchała powojennych urbanistów ku coraz mógł się z nią utożsamiać. nych z inicjatywy i za pieniądze publicznych dalej idącym eksperymentom. Człowiek instytucji francuskiego państwa. Oddane do miał mieć swobodne prawo do korzystania Utopia masowości została tutaj połączona użytku w 1958 roku osiedle Bobigny należało ze wszystkiego, co oferowała metropolia. z utopią partycypacji. Przestrzeń odwołu- do najwcześniejszych tego typu dużych kom- Do tego celu idealnie nadawał się system jąca się do idei „Stem” miała przypominać pleksów zrealizowanych na przedmieściach komunikacji zbiorowej stanowiącej szkie- strukturę liścia. Z czasem Woods rozwinął tę Paryża. Obecnie zasiedlane przez przybyszów let rozwoju miasta linearnego. Poprzez koncepcję, wprowadzając kolejną definicję z dawnych kolonii i systematycznie wybucha- analizę tych zagadnień Shadrach Woods, niehierarchicznej, demokratycznej architek- jące gniewem wobec Piątej Republiki osiedla który miał niewątpliwy talent polemiczny, tury, którą nazwał „Web” – sieć. Najpełniej były wznoszone jako prestiżowy i prioryte- rozwinął w latach 60. nową wizję organi- obie te zasady zostały wyrażone w zrealizo- towy projekt Czwartej Republiki oraz jako zacji przestrzeni, którą nazwał „Stem”, co wanym wspólnie z Manfredem Schieldhel- spełnienie marzeń całego pokolenia architek- można tłumaczyć jako łodyga lub podstawa. mem projekcie zespołu Wolnego Uniwersyte- tów-modernistów. W kolejnych latach firma Proponował, aby projektowanie urbani- tu w Berlinie Zachodnim (1963–1973). Gmach Woodsa przygotowała także monstrualny styczne oprzeć na interakcji społecznej nowej uczelni to niska, rozległa i ortogonal- projekt nowej zabudowy mieszkaniowej w pół- i partycypacji jednostki w życiu dzielnicy. na struktura zamknięta w prostokącie. W ten nocnej części Paryża. Powstały w 1965 roku Wykorzystany przez modernistów czwarty regularny kształt architekci wpisali szereg plan Paris-Nord promował podporządkowanie wymiar architektury – czas – został tutaj niewielkich dziedzińców, spośród których logiki urbanizacji regularnej, ortogonalnej potraktowany jako alternatywny sposób każdy miał inny kształt i rozmiar. Ich układ, sieci przekształcającej stolicę Francji w gigan- konstruowania przestrzeni, której podsta- niczym w przywoływanym w opisach Woodsa tyczny układ linearny. wową funkcją jest mobilność człowieka. starożytnym pałacu Dioklecjana w Splicie, Czas, prędkość poruszania się, odległość zawierał skomplikowaną sekwencję różno- miały generować charakter miejsca. rodnych przestrzeni operujących podobny- Przestrzeń nie miała już być odbierana mi zabiegami estetycznymi. Podobnie jak jedynie wzrokowo. Równocześnie, interpre- w projektach Smithsonów, Woods świadomie tując problem mobilności w nowoczesnym odsłaniał materiały konstrukcyjne, głównie mieście, Woods zwracał uwagę na potrzebę promowane przez brutalistów beton i stal. Widok z lotu ptaka na Cité verticaleshadrach woods collection, drawings and archives, avery architecturaland fine arts library, columbia university/courtesy of nai publishers
  6. 6. Kolaż ilustrujący ideę organizacji przestrzeni „Stem”, Shadrach Woods, 1961shadrach woods collection, drawings and archives, avery architecturaland fine arts library, columbia university / courtesy of nai publishers wstało gigantyczne blokowisko Le Mirail dla człowieka, na której opierał się modernizm, 40 tysięcy mieszkańców. W ukończonym na nie znalazła odzwierciedlenia w rzeczywisto- początku lat 70. założeniu wyróżnia się sieć ści, tworząc nowe bariery i społeczne ruiny, propagowanych przez Woodsa fraktali, gdzie w których człowiek nie był podmiotem, pomiędzy wysokie, wielorodzinne budynki ale jedynie marionetką. tworzące sześcioboczne dziedzińce architekci wprowadzili niższą zabudowę usługową oraz Urbanistyczne utopie epoki powojennej tereny zielone. odbudowy były realizowane z różnym skut- kiem prawie na całym świecie. Od 1956 roku Nowoczesna, humanistyczna utopia demo- Lucio Costa i Oskar Niemeyer wznosili line- kratycznego miasta doczekała się w Tuluzie arną strukturę Brasilii, nowej stolicy swo- pełnej realizacji, a Woods miał możliwość jego kraju. W 1960 roku japoński urbanista wykorzystania wielu z repertuaru propago- Kenzo Tange zaprezentował nową wizję roz- wanych przez siebie środków planistycznych. woju japońskiej stolicy. Ten sympatyzujący Przestrzeń, która miała prowokować do z Team X i zafascynowany twórczością Le Projekty firmy Woodsa często operowały interakcji i kształtować nowoczesną toż- Corbusiera architekt w swoim przemówie- formą urbanistyczną inspirowaną geometrią samość, z czasem przekształciła się jednak niu posłużył się takimi określeniami, jak fraktali. Pomagało w tym wykorzystanie sto- w dystopię. W 2005 roku, podobnie jak wiele komórka i metabolizm. W zatoce tokijskiej sowanego także przez Smithsonów załamania innych francuskich blokowisk, Le Mirail zaproponował umieszczenie kolosalnej, linearnego układu bloku mieszkaniowego. zapłonęło, zamieniając się w scenę ulicznej ciągnącej się przez kilkanaście kilometrów Załamanie tworzyło zamknięty kształt przy- wojny pomiędzy policją a zbuntowaną, wy- struktury, w której mogłoby zamieszkać 10 pominający fragment sześciobocznej komórki kluczoną społecznością imigrantów. Hierar- milionów osób. Równolegle, po wschodniej plastra miodu. Najdalej rozwiniętym tego chia społeczna i polityczna nie zniknęła, ale stronie żelaznej kurtyny, polski urbanista typu projektem biura Candilis–Josic–Woods przeniosła się na inny poziom. Betonowy i plastyk Oskar Hansen przygotował koncep- był plan dzielnicy Le Mirail w Tuluzie. rajski ogród okazał się Hobbesowską dżun- cję Linearnego Systemu Ciągłego (por. il. na W 1966 roku rządy Francji, Wielkiej Bryta- glą, miejscem pełnym przemocy, w którym s. 56). Również związany z Team X Hansen nii i RFN podpisały wstępne porozumienie zamieszkanie stanowi stygmat i sprowadza przekładał na język masowej urbanizacji dotyczące utworzenia wspólnej, europejskiej do rangi przedstawiciela podklasy. Miasto, doby PRL utopijną wizję miast linearnych, firmy lotniczej, która w ciągu sześciu lat które miało burzyć hierarchie i przełamywać zgodnie z którą od Bałtyku do Tatr miały wdrożyła do masowej produkcji konstrukcję podziały klasowe oraz etniczne okazało się się ciągnąć długie na niemal 1000 km cztery samolotu Airbus A300, jednego z najpopular- gettem reprodukującym biedę i wykluczenie. pasy wielorodzinnej, prefabrykowanej niejszych samolotów pasażerskich świata. Wojna z tymi zjawiskami, która legła u pod- zabudowy. W ciągu kilku lat, w różnych W związku z powstaniem nowej fabryki staw idei modernizmu i takich projektów częściach świata utopia osiągnęła swoje Tuluza – niczym Kraków po powstaniu jak Le Mirail, doprowadziła do fizycznej apogeum, a podobnych przykładów można Nowej Huty – w ciągu kilku lat podwoiła wojny wykluczonych z opresją dominującego wymienić jeszcze więcej. Kres utopijnych liczbę mieszkańców. Z myślą o potrzebach systemu, zamieniając utopię w jej zaprzecze- wizji nastąpił jednak równie gwałtownie pracowników Airbusa, w ciągu dekady po- nie i groteskę. Wizja narodzin nowoczesnego jak ich rozwój. autoportret 2 [34] 2011 | 66
  7. 7. Budynek na kampusie Freie Universität Berlin, proj. Shadrach Woods, 1963 postmodernizm doprowadził do komercjali- zacji przestrzeni oraz jej generowanej przez grodzone osiedla hierarchizacji. Paradoksalnie człowiek oraz jego potrzeby nadal zajmują centralną pozycję w dyskursie urbanistycznym. Żadna komercyjna reklama nowego osiedla nie może się obyć bez takichflickr / evan chakroff fundamentów współczesnego marketingu, jak pełna słońca, uśmiechu oraz znamion luksusu wizualizacja połączona z garścią sloganów mówiących o ekologii, zrównoważonym roz- woju oraz zaspokajaniu potrzeb potencjalnych W 1969 roku firma Candilis–Jossic–Woods uliczka, w którą architekturę wprowadziła konsumentów, czyli potrzeb człowieka. Pod zakończyła działalność. W ostatnim roku wiara w technologię i zdolność człowieka do tą nową wizją kryją się w rzeczywistości bloki współpracy partnerzy z okien paryskiej adaptacji? Z perspektywy XXI wieku łatwo o skali i formie niewiele różniącej się od tych pracowni mogli obserwować wybuch rewolty zauważyć, że postmodernizm jedynie nazwał z okresu powojennego. Jedyne, co je naprawdę studentów. W imię hasła „Zabrania się zabra- i pogrupował problemy nowoczesności, nie- wyróżnia, to powszechna prywatna własność niać!” dzieci powojennego wyżu demograficz- wiele z nich jednak rozwiązał. oraz ostateczne odrzucenie paradygmatu nego wypowiedziały się przeciwko odgórnie bezhierarchiczności, czego widomym dowo- narzucanej konserwatywnej obyczajowości Gdzie więc jest miejsce dla człowieka w pro- dem są wszechobecne płoty i bariery. Co więc oraz modelowi społecznemu, którego fizycz- cesie planistycznym? Przynajmniej od końca pozostanie z utopijnych marzeń nowocze- ną ekspresję stanowiły monstrualne, nowo- XIX wieku człowiek i jego potrzeby były wy- snego człowieka? Póki co jedyną utopią, jaką czesne zespoły w rodzaju Le Mirail. Przełom pisywane na sztandarach właściwie wszyst- konsekwentnie zrealizował, jest blokowisko. w naukach społecznych oraz propagowana kich utopijnych wizji świata przyszłości. podczas wystąpień 1968 roku rewolucja Człowiek miał być nowoczesny, miał zamiesz- obyczajowa przyspieszyły krystalizację idei kać w mieście-ogrodzie, w domu-maszynie, postmodernistycznych w architekturze i pla- jego życie miała regulować funkcja czasu, nowaniu przestrzennym. Wybuch kryzysu wreszcie człowiek miał przestać się bać wyra- paliwowego w 1973 roku, kiedy ceny benzy- żać swoje naturalne potrzeby estetyczne oraz ny wzrosły ponadsześciokrotnie, pokazał, powrócić do natury, a także do miasta, które że dotychczasowy model rozwoju, którego miał wcześniej utracić. Wielość sprzecz- podstawą była masowa konsumpcja energii, nych idei, które powstały w ciągu niespełna nie ma sensu. Betonowa utopia założycieli stulecia, spowodowała chaos oraz nieufność shadrach woods collection, drawings and archives, avery architectural Team X została wkrótce wyszydzona i uzna- wobec patrzenia na miasto w kategoriach and fine arts library, columbia university / courtesy of nai publishers na za wyraz antyhumanistycznej aberracji. wielkich idei. Po upadku modernizmu nowa Czy jednak rzeczywiście była to tylko ślepa utopia już się nie narodziła. Przeciwnie, Widok osiedla Le Mirail w Tuluzie, proj. Candilis, Josic, Woods, 1961

×