Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Post-modernizm, Post-yapısalcılık ve Foucault

19 312 vues

Publié le

Publié dans : Actualités & Politique
  • Soyez le premier à commenter

Post-modernizm, Post-yapısalcılık ve Foucault

  1. 1. Okan Yüksel701216008
  2. 2. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultSUNUMPLANI• Post-Modernizm ve Post-Yapısalcılık• Modernizm Neydi?• Post-Modernizm Ne?• Post Yapısalcılık Ne?• Post-Modernizm, Post-Yapısalcılık ve Uluslararası İlişkiler• Nietzsche, Derrida ve Post Modernizm, Post-Yapısalcılık• Post-Modernizm, Post-Yapısalcılık ve Foucault• Michel Foucault Kimdir?• Foucault ve Post-Modernizm, Post-Yapısalcılık• Foucault ve Arkeoloji• Foucault ve Soybilimi• Foucault’a Göre İktidar-Bilgi İlişkisi2
  3. 3. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Modernizm, aydınlanmayla birlikte ortaya çıkan, hümanizm vedemokrasi temeli üzerine yükselen bir düşünce sistemidir.• «Modern» kavramının kökeni oldukça eskiye dayanmaktadır:«Modern» köken itibariyle Latince bir kelime olan «modo»(son zamanlar, tam şimdi)’den türetilen modernus terimindengelen bir sözcüktür.• İlk defa Milattan Sonra 5. yüzyılda ‘antiqiqus’un karşıtanlamına gelecek şekilde Hristiyanlığı, pagan kültüründenayırmak için kullanılmıştır. Bu kavrama göre eski dünya;karanlık, putperest, pagan dünyayı nitelenir. Yeni dünya iseHristiyan modern dünyadır.3
  4. 4. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Kökeni itibariyle, yeniyi eskiolanın aleyhine olacak şekildeolumlayan bu kavram, dahasonra, ironik bir şekildeHristiyan Ortaçağı’nda yineaynı kökten gelen«modernitas» terimiyledeğer bakımından oldukçafarklı bir muhteva kazanmış,zaman ve gelenek tarafındankutsanmamış yeni olan herşeyi kötülemek içinkullanılmaya başlamıştır.4
  5. 5. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Modernizmi ortaya çıkaran temel koşullar; sanayi devrimiylebirlikte toplumsal ve siyasal yapıda meydana gelen değişimler,teknolojik ve bilimsel gelişmelerdir.• Klasik Çağdan Modernizme geçiş önemli bir belirleyenin yöndeğiştirmesiyle oldu. Klasik çağda dinin ve kilisenin egemenliğialtında olan batı düşünce dünyası ‘modernizm’ ile dinetkisinden kurtularak buluştu. Bu, Modernizme geçişin enönemli belirleyicisi oldu. Çünkü modernzimle birlikte akıl veaklın egemenliğinde ortaya çıkan felsefi ve bilimsel söylemlerher türlü yaklaşımı yeniden şekillendirdi.5
  6. 6. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Dinin kutsal, soyut ve Tanrı temelli açıklamalarının yerinibilimsel, somut ve akıl odaklı değerlendirmeler aldı.Pozitivizim, rasyonalizm, emprizm, varoluşçuluk gibi felsefiakımlar toplumsal hayatı ve bilimsel yaklaşımı belirleyenönemli felsefi söylemler oldu.• Modenizmin temel kavramları rasyonellik, aklın egemenliği,mantık, bilimsel ve evrensel doğrular, sistematik düşünme vepozitivizm oldu.• Modernizm, akıl ve bilimi ilerlemenin aracı olarak gördü;nesnel ve evrensel bilgiye akıl ve deney yoluyla ulaşılabileceğitemel savına dayandı. Modernizmin siyasal ve kültürelözellikleri ise ilerlemeci tarih anlayışı, dindışı siyasal vetoplumsal hayat oldu.6
  7. 7. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Modernizmin, Bacon, Descartes veNewton’un geliştirdiği mekanik dünyadüzeni üzerinde yükseldiğinisöyleyebiliriz.• Modernizme göre toplumsal ve sosyalher türlü davranış evreni yöneten doğayasalarına bağlanmıştır. Doğayasalarının insanlara ve sosyalkurumlara uygulanmasıyla mükemmeldüzenlenmiş bir toplum ortaya çıkacağısavı ortaya atılmıştır.7
  8. 8. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Modernizm, genel anlamda aydınlanmayla birlikte ortayaçıkan, hümanizm ve demokrasi temeli üzerine yükselen birdüşünce sistemidir.• Modernizmin temel karakteristikleri literatürde farklılıkgöstermektedir. Örneğin, Pippin’e göre bu karakteristikler;• üzerinde tefekkür edilecek olan bir tabiat anlayışından ziyadeyönetilecek bir tabiat düşüncesi,• tabiata materyalistik ve matematikleştirilebilir bir yaklaşım,• açıklamada nihai neden fikrinin reddi,• bilgi ile ulaşılabilecek sonlara yönelik realistik bir yaklaşım,• temelinde bilimsel bilginin bulunduğu ilerlemeye yönelik genelinanç şeklinde sıralanabilir.8
  9. 9. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Lawrence j. Hatab ise, modernizmin eleştiri, rasyonalite,sübjektivizm ve optimizim olarak dört temel karakteristiğibulunduğunun altını çizer.• Eleştiri; yeni bilim ve insan aklına duyulan inançla, gelenektselkurum, inanç sistemleri ve yapılara yönelik şüpheyi ifadeetmektedir. Hatab’a göre geleneksel olana bir meydan okuma sözkonusu olmaktadır.• Rayonalite; rasyonel düzenliliğe sahip bir dünya tasarımı üzerindetemellenmektedir. Buna göre insan zihni, söz konusu düzenliliğikeşfetmeye muktedirdir ve insan özünde rasyonel bir varlıkolduğu için ayrıcalıklı bir yere sahiptir. 9
  10. 10. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKModernizmneydi?• Sübjektivizm; yaşam deneyimlerini düzenleyen, onlarınarkasındaki soyut prensipleri keşfetmeye muktedir bireyselöznenin merkeziliğine işaret eder. Bu anlam çerçevesi içinde özne,ampirik olumsallıkları geride bırakan ve aklın evrensel hakikatlerikavramaya muktedir bir varlık olarak değerlendirilir.• Optimizm ise insani kapasitenin bireysel ve kolektif olarakilerleyeceğine yönelik bir güven ve inancı ifade eder. Buna görebilimsel ve teknolojik ilerlemeye paralel olarak ekonomik refah daartacak ve insanlar kendi tutkularını ve farklılıklarınıaşabileceklerdir.10
  11. 11. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• «Post-modernizm» kavramını sadece kendi içinde birbütünlüğü olan, bağımsız, kendi oluşum dinamikleri içindeortaya çıkmış bir kavram olarak algılamak doğru değildir.Çünkü post-modernizm kökenini modernizmden almaktadır.• Post-modernist düşünürler her ne kadar post-modernizmitanımlarken onu, modernizmin devamı, modernizmin reddi,modernizmin sonu gibi birbirinden tamamen farklı temelleredayandırarak açıklıyorlarsa da değişmeyen gerçek, post-modernizmin, modernizm ile mutlaka ve bir şekilde ilintiliolduğudur.11
  12. 12. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Post-modernizm genel olarak modern olarak adlandırılandönemden sonra gelen yeni bir dönemi adlandıran ve budöneme uygun düşünce biçimlerini belirten bir kavramolarak kullanılmaktadır.• Post-modernizmdeki ‘post’ öneki Latincede “sonra”anlamına gelir ve Modernizm sonrasını ifade ederken biryandan da yeni bir dönemi, yeni bir değişim sürecininbaşlangıcını belirtir.12
  13. 13. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Post-Modernizm kavramsallaştırmasıilk olarak Frederico de Onis tarafından1930’lu yıllarda modernizme karşıküçük bir çaptaki tepkiye işaret etmekiçin kullanılmıştır.• Söz konusu terim 1970 ve 80’liyıllarda mimaride, görsel ve sahnesanatlarında gittikçe yaygınlaşan vesanatta post-modernizme ilişkin birtakım açıklamları da muhtevasınaalan bir kavram haline gelmiştir. 13
  14. 14. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Yine 1970’li ve 80’li yıllarda Post-modernizm, Lyotrad, Vattimo,Derrida, Foucault, Habermas, Baudrillard ve Jamerson gibibirçok teorisyenin çalışmalarıyla birlikte felsefi bir söylem olmaözelliğini kazanmıştır.• Tarihsel olarak ele alındığında, post-modernizmin doğuşundamodernizmin başarısızlığıyla ilgili tecrübelerin önemli biryerinin olduğu görülebilir. 20. yüzyıl iki büyük dünya savaşına,sosyalizm ve faşizim gibi totaliter rejimlere, temelindekapitalizmin bulunduğu sömürgecilik girişimlerine, araçsalrasyonalizme, yaşam biçiminde gözle görülür birstandardizasyona ve artık insanlığın geleceğini tehdit edecekekolojik sorunlara sahne olmuştur. 14
  15. 15. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Bütün bu yaşanan olumsuztecrübeler modernitenin özgür,müreffeh ve mutlu bir geleceğeilişkin projesini ve bu projenintemel varsayımlarını kuşkuluhale getirmiştir.• Bu kuşku kültür, sanat, felsefeve sosyal teori gibi birçok alandayansımalarını bulmuştur.15
  16. 16. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Modernizmi ortaya çıkaran koşullar; sanayi devrimiyle birliktetoplumsal ve siyasal yapıda meydana gelen değişimler iledemokrasi, hümanizm gibi ideolojilerin dünyaya egemenolması iken; Post-modernizmi ortaya çıkaran koşullar ikincidünya savaşı, sağ sol rekabeti, gelişen dünya ekonomisi, liberaldemokrasi, kapitalizm ve teknolojik gelişmelerdir.• Yirminci yüzyıldaki bu değişimler yeni bir dünya düzeninberaberinde getirmiştir. Bu yeni dünya düzeninin düşüncealandaki yansıması Post-modern dünya görüşüne kaynaklıketmektedir. 16
  17. 17. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Post-modernizmde de her felsefi sistemde olduğu gibi bir‘gerçek’ anlayışı vardır. Zira her felsefe hakikat arayışıyla başlar.• Postmodernistler apriori kabul edilen mantık ve akıl tarafındanprangalanan gerçekliği reddederler. Modernizmin tek, evrenselve mutlak gerçeklik anlayışı post-modernizmde çoğul, tikel vegöreli hale dönüşür. Hakikat belirsizdir; çünkü yorumlardeğişkendir.• Postmodernite, rasyonel düzen ve mutlak hakikat gibi, enbaşta belirlenmiş amaçlara asla ulaşılamayacağı gerçeğiylekendisini uzlaştırır.17
  18. 18. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Modern akıl evrenselliği, birlik ve bütünlüğü, aynı kurallarınher yerde geçerli olduğu görüşünü gerektirmektedir. Post-modernizm ise aksine her durumun farklı olduğunu ve özel birbiçimde anlaşılması gerektiğini ileri sürerek bu görüşe karşıçıkar.• Gerçeğin tek olmamasının bir diğer nedeni de değişkenolmasıdır. Gerçeğin değişkenliği ise dayatmalara bağlıdır. Çünküinsan modernizmde olduğu gibi belirleyen değil; belirlenendir.Dolayısıyla post-modernizme göre gerçekler yapay vekurmacadır. Bunlar mevcut ve egemen kültürler tarafındaninsanlara dayatılır ve böylece teknoloji, bilim ve kültürortamında birey yok olur.18
  19. 19. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Post-modernizm mutlak bir gerçekliğe ulaşılamayacağı vedünyanın aslında bu temelden hareketle düzensiz bir yapıdaolduğunu benimser.• Dünya modernizmde olduğu gibi kendi içinde bir bütünlüğüolan ve bu bütünlükten yola çıkarak genel geçer hükümlereulaşabileceğimiz bir yapıya sahip değildir.• Post-modernizmin yorumladığı yeni dünya düzenindedüzensizlik, belirsizlik ve parçalanma düzeni hakimdir.19
  20. 20. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?• Özetleyecek olunursa,Post-modernizm, her koşulda geçerli olabilecek evrenselgerçeklere ulaşmanın imkansızlığı karşısında, öznenin bilgive kapasitesinin sınırlılığını kabul ederek, farklılıklar vebelirsizlikleri kabul edip kesin açıklamalar beklentisindeolmadan yaşanması gerekliliğidir.20
  21. 21. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-ModernizmNe?21Düzen/Kontrol Düzensizlik/KaosKesinlik BelirsizlikGelişme/Gelecek Statik/BugünHomojenlik HeterojenlikFikir Birliği ÇoğulculukHiyerarşi EşitlikUyum UyumsuzlukÖngörü Şans
  22. 22. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-YapısalcılıkNe?• Post-yapısalcılık terimi, içerdiği "post" öntakısının bildirdiği"sonralık" tan da anlaşılacağı üzere, yapısalcılığa karşı sonderece önemli bir dizi eleştirinin dile getirildiği ortak bir felsefedüzlemini ya da çerçevesini ifade eder.• Bu eleştiri damarının çok büyük bir bölümü ilerleyenbölümlerde inceleyeceğimiz, yakın dönemlerin en büyükfelsefecileri arasında sayılan Derrida ve Foucault gibi isimlertarafından dillendirilip temellendirilmiştir.• Post-yapısalcılıkta, özellikle felsefe metinlerinde görülenbilgiyi, sorunsuz olduğu düşünülerek yapılan belirtik ya daörtük varsayımları ortaya koyarak sorun haline getirilmesiamacı söz konusudur. Post-yapısalcı felsefenin önemli birbölümünü yazarlarca ya da okurlarca metinlerde oluşturulananlamların nasıl oluşturulduklarını sorgulamaya yönelik biranlam, dil ya da metin felsefesi oluşturmaktadır.22
  23. 23. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-YapısalcılıkNe?• Post-yapısalcı felsefenin en önde gelen düşünürlerindenDerrida, bütün bir Batı felsefesi geleneğinin insandüşüncesinin ya da var oluşunun sınırlarını çiğnemek pahasınabilgi ile gerçekliğin özsel yapısını bulgulamak amacıylagerçekleştirmiş olduğu araştırmalara ilişkin yapısökümcülükadıyla anılan kapsamlı bir eleştirel okuma sunmaktadır.• Derrida yaptığı yapısökümcü okumalarda çeşitli stratejilerizleyerek, klasik felsefe metinlerinin dile getirilmemiş yönleriniortaya serip metnin üstüne kurulduğu ikilikçi yapıyı çökertmeyiamaçlamaktadır. Buna bağlı olarak da metnin içinde ilkokunuşta tutarlı ve mantıksal olan ayrımların gerçekte kendiiçinde tutarsız ve mantıkdışı oldukları gösterir. (İlerleyenbölümlerde göreceğiz.)23
  24. 24. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-Modernizm,Post-YapısalcılıkvePost-Pozitivizm• Post-modern, post-pozitivist ve post yapısalcı teorilerin ilgialanları açısından bazı farklılıklar göze çarpmaktadır:• Post-modern bilim adamları, daha çok modernitenin eleştirisiüzerine odaklanmaktadırlar.• Post-pozitivistler, esas olarak pozitivist geleneğin epistemolojikduruşuna meydan okumaktadırlar.• Post-yapısalcılar ise çalışmalarında dil, diskur, yapı sökümükavramlarıyla dikkat çekmekte, onlar da gelenekselmodernist/pozitivist duruşa karşı olmaktadırlar.• Farklı görünseler de üç gruptaki bilim adamları da genel olarakmodernitenin ve onun bilimsel yaklaşımının eleştirisineodaklanmış ve bunu da benzer bir dil kullanarak yapmışlardır. 24
  25. 25. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKPost-Modernizm,Post-YapısalcılıkveUluslararasıİlişkiler• Post-pozitivizm ve post yapısalcılık olarak da ifade edilen vegeleneksel teorilerin tarafsızlık ve nesnellik iddialarınısorgulayan post-modernizmin uluslararası ilişkiler alanındakisorunların çözümüne ilişkin kapsamlı bir analiz çerçevesioluşturduğunu söylemek mümkün değildir.• Post-modernizm geleneksel teoriler arasında sayabileceğimizrealizm, neo-realizm, liberalizm ve neo-liberalizm gibi teorilerieleştirmekle kalmakta ve daha ileriye gitmemektedir.25
  26. 26. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche:• 1833 doğumlu bir Alman felsefecisi olan Nietzsche’yi nihlizmdenayrı düşünmek mümkün değildir. Nietzsche’nın nihlizminde,Hristiyanlık başta olmak üzere Batı’nun tüm değerlerini reddedişvardır.• Nietzsche, bu düşüncelerini «Tanrı Öldü» diyerek özetlemiştir.Burada öldürülen, soylu bir ahlak ve felsefeye dayanmadığınainandığı Hristiyanlık düşüncesindeki Tanrı inancıdır. ÇünküNietzsche bunu boş bir inanç olarak nitelerken her türlüilerlemenin önünde bir engel olarak görmektedir.• Esas olarak Nietzsche’nin düşüncesi her türlü inanç ve değerekarşı olan her türlü metafizik ve ahlaki gücü yok sayarak hiçbiriradeye boyun eğmemektir.26
  27. 27. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida‘Artık başınızı kutsal şeylerin sırrınagömmeyin. Aksine, onu özgürcetaşıyın. Yaşama anlam kazandıranbir kafa taşıyın.’F. Nietzsche (BBZ)27
  28. 28. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche:• Tanrıyı öldüren Nietzsche, insanın kendi kaderini elinealmasını tavsiye etmektedir.• Üst insan ve güce erişme ile beraber ele alındığıncanihlizim, Nietzsche’de bir boşveriş olmayıp insanın kendinigeliştirmek için harici sınıflamalardan arınmasınıngerektiğidir.• Nietzsche’ye göre insan, kendi kaderini zamanınhakikatlerinden bağımsız bir şekilde değiştirmeli ve asılamacı olan «üst insan»a ulaşmalıdır. 28
  29. 29. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerridaİnsan, aşılması gereken bir şeydir. Onu yenmek için neyaptınız? Şimdiye kadar bütün varlıklar kendilerindenüstün varlık yarattılar. Siz bu büyük yaratışıngerisinde mi kalacaksınız? İnsanı aşacağınız yerdehayvana dönmeyi mi tercih edeceksiniz?İnsana göre maymun nedir? Gülünecek veya acı birutanç verecek birşey. İşte insan da üstüninsan’agöre böyle olmalı: Gülünecek veya acı bir utançverecek birşey!F. Nietzsche (BBZ)29
  30. 30. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche:• Nietzsche’de ahlak anlayışı reddedilmemektedir. AksineHristiyanlığın yoz inancına dayanan geleneksel ahlak anlayışıreddedilmekte ve daha yüksek bir ahlak anlayışı vaazedilmektedir.• Nietzsche, bu çerçevede takdim edilen «iyi» ve «kötü» gibideğerleri kabul etmemekte ve hatta «iyi»nin kötü, «kötü»nüniyi olabileceğini Böyle Buyurdu Zerdüşt, İnsanca, Pek İnsancagibi eserlerinde çarpıcı bir dille ortaya koymaktadır…30
  31. 31. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche:‘En büyük kötülük, en büyük iyiliktir. Çünkü iyilikyaratıcılıktır. Yıkıcı olmadan, yok etmedenyaratılamayacağına göre, iyilik kötülükten doğar.’F. Nietzsche (BBZ)‘Ümit mi? Ümit en son kötülüktür! Ümit kötülüklerin enkötüsüdür, çünkü işkenceyi uzatır.’F. Nietzsche (İPİ)31
  32. 32. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche:• Nietzsche, gelenekseli aşmak için mevcudu reddederek işebaşlamayı önermektedir. Ona göre kişinin ahlaklı yaşayabilmesiiçin kendisini toplumun ahlakından kurtarması gerekmektedir.Çünkü üstün insana giden yok toplumun yoz ahlakındangeçmemekte ve bu tehlikeli görülmektedir.‘İnsanlara gitme, ormanda kal. Hayvanlar arasınagitsen daha iyi. İnsanlar arasında olmak, hayvanlararasında olmaktan daha tehlikeli.’F. Nietzsche (BBZ)32
  33. 33. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche ve Uluslararası İlişkiler:• Nietzsche’nin uluslararsı ilişkiler akanındaki en çarpıcı etkisi«Ahlakın Soybilimi» adlı eserinde su yüzüne çıkmaktadır. Buçalışmasında Nietzsche, tüm evrenin güç isteğiyle bir amacadoğru daha fazla gelişme isteğiyle everildiğini ifade etmektedir.‘Cinsel arzu, aslında, karşındaki insanın zihni ve bedeniüzerinde mutlak hakimiyet kurmak için duyulanarzudan ibarettir… Daha derinlere bakarsanız, buarzunun da tüm diğer insanlardan daha üstün olmaarzusu olduğunu görürsünüz.’F. Nietzsche (ŞB)33
  34. 34. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Friedrich Nietzsche ve Post-Modernizm• Nietzsche, söz konusu düşünceleriyle, eleştirel okulun ilköncülerinden olarak görülebileceği gibi esas olarak post-modernizmi ve post-yapısalcı ekolü derinden etkileyen biryazar olarak değerlendirilmektedir.• Post-modernist ya da post-yapısalcı olduğunu söylemekmümkün olmasa da Nietzsche’nin bu akımların özünüoluşturan hakikati sorgulamak ve «değerleri» yargılamaknoktasında öncü bir isim olduğunu olduğunu söylemek yanlışolmayacaktır. 34
  35. 35. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida:• Jacques Derrida, bir Fransızsömürgesi olan Cezayir’de 1930yılında seferad Yahudisi bir aileninçocuğu olarak dünyaya geldi.• Cezayirli Müslümanlardan farklıolarak Fransa vatandaşlığına girenDerrida 22 yaşında Fransayataşındı ve Ecole NormaleSuperieurde felsefe eğitiminebaşladı. Cezayirli filozof, bu sıradaLouis Althuser ve Michel Foucaultile tanıştı.35
  36. 36. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida:• Derrida çok yönlü bir insan olarak dikkat çekti. Örneğin,1940lı yıllarda lisedeyken çeşitli spor dallarıyla yakındanilgilendiği, asıl hayalinin bir futbolcu olmak olduğundansıklıkla söz edilmekte.• Derrida bir filozoftu ancak bu onu günlük hayatın içerisindenkoparmadı. Derrida, bir filozof olduğu kadar bir aktivistti de.Dünyadaki sosyal ve politik gelişmeleri yakından takip etti.Fransada göçmen hakları için (özellikle Cezayirli göçmenler),Güney Afrikadaki ırkçılığa karşı ve Çekoslovakyadaki rejimmuhaliflerini desteklemek için (ki bir kez de orada gözaltınaalındı) gösteriler örgütledi. 36
  37. 37. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida:• Derrida 1967de yapısökümcü yaklaşımın taslağınıoluşturduğu söylenebilecek üç kitap yayınladı:• Dil Yetisi ve Fenomen (Speech and Phenomena - 1973),• Yazı ve Fark (Writing and Difference - 1978) ve• Grammatoloji Üzerine (Of Grammotology - 1998)• Grammatolojide arkadaşı Levinasın hissedilir etkisi altındaBatı felsefesinin pre-Sokratiklerden Heideggere uzanançizgisini bir analize ve eleştiriye tabi tuttu. Derrida konuşmave eylem arasında dolaysız bir bağ olduğu savına yaslanan vekimliğin/özdeşliğin ve/ya da öznelliğin merkezi varlığınadayandığını ortaya koyduğu Batı felsefesinin ayrıcalıklı logoskavramını karşısına alıyordu.37
  38. 38. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Post-yapısalcı yaklaşımların çok kullandığı bir kavram olanyapısökümü, özellikle Jacques Derrida’nın çalışmalarındageniş biçimde ele alınmaktadır.• Yapısökümü, zaman zaman karıştırılan yıkmak kavramıylaaynı şey değildir. Derrida’nın ne kastettiğini anlamak içinkendisinin Batı metafiziğini veya logo merkezciliği eleştirisiniincelemek gerekir.38
  39. 39. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• PEKİ NEDİR LOGO MERKEZCİLİK?• Logo merkezcilik, esas olarak Batı düşüncesine dayanançağdaş düşüncede kalıplaşmış bir düşünce biçimi olup, dahaziyade içeri/dışarı, erkek/kadın, hatırlamak/unutmak,mevcut/yok gibi dikotomiler* üzerinde yürütülmektedir. Budikotomilerin her biri diğerinin zıttı anlamına gelmektedir.Aslında her bir ayrım kendi içinde birincinin ikinciye üstüngörüldüğü bir hiyerarşiyi simgelemektedir.• * Dikotomiler: Birbirinin zıttı olan ancak biri olmadan diğerinin anlamifade etmeyeceği şeyleri anlatan sosyal ve siyasal bilim terimi. 39
  40. 40. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Logo Merkezci Dikotomi Örnekleri:• Varlık x Yokluk• Kimlik x Farklılık• Konuşmak x Yazmak• İçsel x Uluslararası• İyilik x Kötülük• Dost x Düşman 40
  41. 41. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Peki, «Kadın-Erkek» sorunu?• Man x Woman• Masculin x Feminin• Kadın x Erkek 41
  42. 42. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Derrida’ya göre öncelikli olan kavram diğeri olmadan elealınamaz. Birinci kavram ikinciyle anlam kazanmaktadır. Dahadoğrusu ikinci kavram birinciye varlık kazandırmaktadır.Örneğin, «hatırlamak» kavramı ancak «unutmak» varsa biranlam ifade eder.• Her bir dikotomideki kavramın biri diğerinden bağımsızdeğildir. Örneğin kimlik kavramını anlamak için farklılığın neolduğunu bilmemiz gerekir.• Derrida’ya göre bizler dünyayı bu tür dikotomilerinpenceresinden okumaktayız.42
  43. 43. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Derrida ve yapısökümü anlayışına göre dikotomiler veyapıların belirledikleri şeyler temelsizdir ve tek başlarına biranlama sahip olmaktan ziyade ancak zıtlarıyla bir anlamasahip olabilirler.• Yapısökümsel bir yaklaşım, ihmal edileni ve dışlananı analizedahil etmeyi gerektirmektedir. Argümanın dışlananadayandığı gösterilmektedir. Yapısökümü dilde söz konusuolan hakim hiyerarşileri yapısökümü ile tersine çevirmektedirve böylece yazmayı okumaya üstün kılmaktadır.43
  44. 44. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Derrida’ya göre dikotomiler hiyerarşiyi tersine çevirmek deyeterli değil. Örneğin bir hakim anlayış erkeklik karakterinin(masculity) kadınlığa (feminity) ait karakterlere tercihedilmesidir. Burada kadınlık ve erkekliği yer değiştirmeksadece kadınlık karakterinin üstün olduğu bir başka hiyerarşiyaratmaktır. Derrida bunu da yeterli görmemektedir.• ESAS ÖNEMLİ OLAN BU İKİSİNİN TEK BAŞINA BİR ANLAMIOLMADIĞINI GÖSTERMEKTİR. YAPILMASI GEREKEN METNİÖNYARGILARDAN UZAK OLARAK VE HİYERARŞİLERDEN VEBİRİNCİYİ İKİNCİYE ÜSTÜN GÖREN DİKOTOMİLERDENETKİLENMEDEN ELE ALMAKTIR. DERRİDA’NIN YAPISÖKÜMÜMETNİ YERİNDEN EDEREK ONU BİR ANLAMDA YENİDENKONTEKSTİNE OTURTMAKTIR.44
  45. 45. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKNietzscheveDerrida• Jacques Derrida ve Yapısökümü• Yapısökümü, logosentrik düşüncenin temellerinin zayıf vegüvenilmez olduğuna dikkat çekmeye çalışır. Logosentrikdüşünceye göre, bilgi ve doğru ulaşılabilir bir şey olup, farklımantık yürütmelerle ve analizlerle varılabilir.• Yapısökümcü yaklaşım ise bu düşünce tarzının sorunluolduğunu göstermeye çalışmakta ve etik-siyasal kararlaraihtiyaca dikkat çekmekte ve tam bilginin imkansızlığınıgöstermektedir. Bu noktada moderniteye de ciddi bir eleştirisöz konusudur.45
  46. 46. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault Kimdir?• 1984 yılında, genç denebilecek biryaşta, 58 yaşında öldüğünde,Foucault 20. yüzyılın en büyükdüşünürlerinden biri olarak kabulediliyordu.• Özellikle sık sık ziyaret ettiğiABD’de çoğu tarihçinin baş tacıettiği Foucault, savunduğu tezlerive yaptığı kapsamlı çalışmalarıyla,günümüzde de halen pek çoktartışmayı ateşlemektedir.46
  47. 47. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault Kimdir?• Liberal düşünce ile gelenekçi ve tutucu Marksist yaklaşımlarıreddeden Foucault, pek çoklarınca çağdaş entelektüelin birmodeli haline gelmiştir.• 1950’lerin sonunda De Gaulle’cü diplomatlarla dostluk kurangenç kültür ateşesi, 1960’ların ortasında yapısalcılığınöncülerinden biri olarak Fransız düşüncesinin yeni yıldızı,Mayıs 1968’de öğrenci ayaklanmaları Fransa’yı ve DeGaulle’cülüğü sarsarken sıkı bir solcu ve Maocu olan Foucault,tüm bu süreçte aynı zamanda, akademi dünyasının en üstbasamaklarına tırmanan da bir isim oldu.47
  48. 48. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault Kimdir?• Bir filozofun düşündüklerini eyleme de aktarmasını savunanFoucault’nun hayatına kaybetmesine de ilginç bir şekilde budüşüncesi neden olmuştur. Doğum kontrolünü burjuvanınbireylerin cinsel hayatlarına ve üremelerine müdahale etmesiolarak değerlendiren ve bu nedenle prezervatif kullanmayıreddeden Foucault, Parisin gettolarındaki AIDS’li olma ihtimaliyüksek zenci hayat kadınlarıyla da yakın ilişkiler kurmuştur.• Foucault, 1984 yılında AIDS nedeniyle hayatını kaybetmiştir.48
  49. 49. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault Kimdir?• Foucault, güç-iktidar ilişkileri gibi temel konulardakigörüşleriyle devrimci bir filozof olarak dikkat çekmektedir.Foucault’un görüşleri felsefe, tarih, antropoloji, sosyoloji,siyaset bilimi ve kültürel çalışmalar gibi pek çok alanıetkilemiştir.• Foucault her ne kadar post-modernizm ve post-yapısalcılıklaanılsa da kendisi bu tür tasnifleri kabul etmemiş ve pek çokröportajında kendisine yöneltilen ‘Post-modernist misiniz?’sorusuna olumsuz yanıt vermiştir.49
  50. 50. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Foucault’nun Çalışmaları• Foucault’un çalışmalarını üç döneme ayırmak mümkündür.• Foucault ilk dönem çalışmalarını «Şeylerin Düzeni», «KliniğinDoğuşu» ve «Bilimin Arkeolojisi» adlı eserleri oluşturmaktadır.Foucault, ilk dönem çalışmalarında daha çok disiplin olgusuüzerinde durarak, insanlığın disiplini nasıl keşfettiği vegeliştirdiğine odaklanmıştır.50
  51. 51. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Foucault’nun Çalışmaları• Foucault’nun ikinci tür çalışmaları ya da yaklaşımı daha ziyade«bölünmül pratikler» üerinde durmaktadır. Bu bağlamda bu ikiliayrımlarda akıllı/deli, iyi/hastalık, masum/suçlu gibi ayrımlardikkat çekmektedir. Foucault, empirik/arşiv çalışmalarıaracılığıyla, bu tür bölünmüş pratiklerin tarihsel ve keyfiyapıldığını düşünmektedir.• Foucault’un üçüncü tür yaklaşımına en iyi örnek «CinselliğinTarihi» adlı çalışması olarak gösterilebilir. Filozof, bu çalışmasındadisiplinci pratiklerin ve tahakküm yöntemlerinin ve araçlarınıntoplum tarafından nasıl içselleştirildini göstermektedir. 51
  52. 52. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Foucault’nun Çalışmaları• Foucault’nun çalışmalarının en önemli noktası, yüzyıllar boyuncahiç sorgulanmamış olan, sorgulanmadıkları için de doğallaşıpinsanlara ikinci bir doğa olarak sunulan düşünce ve anlayışları datartışıp sorgulama çabası vermesi olmuştur.• Foucault, toplumun «normal» diye nitelendirdiği düşünce ya dayapıların ebedi bir gerçekliğe sahip olduğu düşüncesine karşı karşıçıkmak suretiyle birtakım toplumsal yapıların meşruiyetini desorgulamıştır.• Foucault, çoğu zaman «normal» ve «patalojik» kavramlarınıntarihsel olarak değişken, eğer yüklü ve politik, teknolojik,iktisadi anlamlarla bezenmiş olduğu görüşündedir. 52
  53. 53. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve ‘Arkeoloji’• Foucault’nun felsefi düşüncelerini oluştururken kullandığıyöntem “Arkeolojik Çözümleme” dir. Foucault, «arkeoloji»kavramını beşeri bilimleri araştırmada takip ettiği tarihsel vedeneysel özelliği ifade etmek için kullanmaktadır.• Arkeoloji, düz bir tarih araştırması (doğu ve yanlış göstermek)yöntemi olmaktan öteye, olguların nasıl, hangi koşullardaortaya çıktığını da araştırma yöntemidir.53
  54. 54. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve ‘Arkeoloji’• Foucault, Kant’tan ödünç alıp, geliştirdiği bu araştırmayöntemini antik dönemden başlayarak düşüncenin geçirdiğitüm evreleri incelemek, dönemlere ait düşünsel ilişkileriçözümlemek, bir dönem ile bir sonraki dönem arasındakidüşünsel bağları keşfetmek için çok daha genelleyici ve çokdaha aşkın bir düzlemde kullandı.• Böylece Foucault, tüm düşünce dünyasını tarihsel birarşivleme çalışmasıyla incelemiştir. Bu çalışmanın sonucuolarak Foucault’nun düşüncenin kesintisiz olan evriminisavunan idealizmi, hümanizmi ve çağlar arası doğrusal tarihselnedenselliği reddettiğini görüyoruz.54
  55. 55. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve ‘Arkeoloji’• Foucault’ ya göre çağlar ya da dönemler arası geçişlerdekökten bir kopuş yoktur ve bir tarihsel dönemden başka birtarihsel döneme geçişte şeylerin aynı tarzda algılanması veifade edilmesi doğru değildir.• Çünkü her bir dönem kendi oluşum yapısı ve dinamikleriiçinde aynı olan temel unsurları aslında yenidenyaratmaktadır.55
  56. 56. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve ‘Soybilimi’• Foucault çalışmalarının ilerleyen aşamasında «arkeoloji»yerine «soybilimi» kavramını özellikle de Nietzsche’nin«Ahlakın Soybilimi» çalışmasından esinlenerek «BilgininSoybilimi» kavramını kullanmayı tercih etmiştir.• Nietzsche «Ahlakın Soybilimi» adlı çalışmasında Ahlakanlayışının ilerleyen süreçte nasıl değiştiğini incelemektedir.56
  57. 57. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve ‘Soybilimi’• Foucault, «Bilginin Soybilimi» kavramıyla, belli birdoğruluk iddiasının veya doğruluk rejiminin bu statüsününasıl elde ettiği ve diğer doğruluk iddialarını nasıl yerindenettiğiyle ilgilenmektedir. Yani doğruluk/hakikat iddialarınakuşkuyla bakmaktadır.• Nietzsche nasıl ahlakın soylular tarafından kendilerinimeşrulaştırmak için ortaya konulduğunu gösteriyorsa,Foucault da benzer bir yöntemle bilginin ve haliyledoğruluk ile hakikatin nasıl da ‘üretildiğini’ gözler önünesermektedir.57
  58. 58. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve «Dilenci Örneği»• Foucault’un bakış açısıyla tarihsel süreçte «dilenci»yebakacak olursak, dilenciliğin hakikatte iyi mi kötü mü,yoksa ne iyi ne de kötü mü olduğunu daha net görebiliriz…58
  59. 59. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve «Dilenci Örneği»• Orta Çağ’da mendicant (Yaşamlarını dilencilik yaparakhalktan topladıkları bağışlarla sürdüren keşişlerden oluşantarikatlar.) tarikatlara mensup olanlar arasında yoksullukyüceltilmiş bir değerdir.• Ancak 16. yüzyılda çalışmanın kutsanmasıyla birliktedilencilik eleştirilmeye, kötülenmeye başladı. Dilencilerhor görüldü, hatta şehirlere girmeleri yasaklandı.• Bugün ise dilenciler ordusu Foucault’un deyimiyle suçolarak görülmeye başlandı ve «polisiye» bir sorun halinegeldi.59
  60. 60. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Güç-İktidar• Güç ya da iktidar, klasik düşünce yapısı içerisinde sahipolunan bir şey olarak görülür. «Gücü var» denilir. Bireyler yada devletler güce sahip olabilirler, hatta bazılarıdiğerlerinden daha fazla güce sahip de olabilir.• Foucault, gücün belli kurumlar tarafından sahip olunan birşey olmaktan ziyade gücü ilişki sonucunda üretilen bir şeyolarak görmektedir. Dolayısıyla başlı başına üretilen bir şeyolarak görmektedir. Foucault’a göre, güç/iktidar bir takımgüç/iktidar ilişkileri sonucunda ortaya çıkan birşeydir.60
  61. 61. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Güç-İktidar• Foucault’a göre güç ilişkisine meydan okumak için «karşıkoymak» tan kaçınmak gerekmektedir:• ÇÜNKÜ; güç (iktidar), direnmeden (karşı koymak) farklıolmayıp onunla var olmaktadır. (Bknz. Yapısökümü)• BU HALDE; eğer bir karşı koyma ya da direnme söz konusudeğilse o zaman ortada bir iktidar/güç de yoktur.61
  62. 62. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Güç-İktidar• Fazla somutlaştırmak gerekirse;• Rüzgarın gücünü ölçmek içinrüzgarın önüne engel konulurve ancak bu engel üzerindenhız/güç hesaplanır.• Engel olmadıktan sonrarüzgarın gücü söz konusudeğildir. 62
  63. 63. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• Modern düşünce geleneğinde bilgi, iktidarınetkisinden ayrı ele alınmakta ve aralarında herhangibir ilişki kurulmamaktadır. Örneğin, uluslararası ilişkilerçalışmalarında veya benzeri bilimsel çalışmalardanesnel bilgiye ulaşmada değer, çıkar ve iktidar/güçilişkilerinin dikkate alınmaması gerektiği düşünülür.• Modern düşünce geleneğinde bilginin saf aklın ürünüolduğu ve bu tür dışsal unsurlardan etkilenmediği,doğal olarak evrensel de olduğu varsayılır.63
  64. 64. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• Foucault, modern düşüncenin bilginin saf aklın ürünüolduğu ve bu tür dışsal unsurlardan etkilenmediğisavını eleştirmekte ve bilgi ile iktidar arasında bir ilişkiolduğunu göstermeye çalışmaktadır.• Foucault ve post-modern düşünce bilgi üretimini basitbir bilişsel sorun olmak yerine, normatif ve siyasal birsorun olarak ele almaktadır. Foucault’ya ve post-modernlere göre «bilgi iktidardan bağımsız değildir».64
  65. 65. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• Foucault, modern düşüncenin bilginin saf aklın ürünüolduğu ve bu tür dışsal unsurlardan etkilenmediğisavını eleştirmekte ve bilgi ile iktidar arasında bir ilişkiolduğunu göstermeye çalışmaktadır.• Foucault ve post-modern düşünce bilgi üretimini basitbir bilişsel sorun olmak yerine, normatif ve siyasal birsorun olarak ele almaktadır. Foucault’ya ve post-modernlere göre «bilgi iktidardan bağımsız değildir».65
  66. 66. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• Foucault, Hobbesyen bir iktidar anlayışına karşıdır.İktidar bir merkezde toplanıp, orada vücut bulmaz.İktidar her yerdedir.• Foucault, Disiplin ve Ceza adlı çalışmasında «suç» ve«ceza» kavramlarının doğuşunu iktidarın varlığı ileilişkilendirmektedir. İktidardaki için ‘ceza’ kitlelerikendisine itaat ettirmek için bir araçtır. Foucault’undaha ilginç tespiti zamanla bu araçların da değiştiğidir.Örneğin hapishanelerin yerini zamanla çalışmakampları almıştır.66
  67. 67. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• İktidarın bir yansıması olan disiplin yöntemlerininzaman içinde değiştiğine dikkat çeken Foucault,teknolojinin gelişmesiyle iktidarın kullandığı cezayöntemlerinin de değiştiğini belirtmektedir.• Foucault, söz konusu disiplin araçlarının toplumsalhayatın geri kalanına da tesir ettiğini belirtip bilgi-iktidar ilişkisine dikkat çekmektedir.67
  68. 68. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• Foucault, iktidarın salt bir güç olarak kalmadığına,hayatın her alanına yansımalarının söz konusuolduğuna değinmektedir.• İktidar böylelikle merkezileşmemekte, günlük hayatınher alanında yani eğitim ve bilimde de yönlendiriciolarak yer almaktadır.• Her bir birey, iktidarın elindeki eğitim ve bilim gibifarklı araçlar ve kurumlar aracılığıyla disiplineedilmektedir.68
  69. 69. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Michel Foucault ve Bilgi-İktidar İlişkisi• Bilginin üretilme süreci ile iktidar gerçekten de bukadar birbiriyle ilişkili mi?• Eğer iktidar bilgiyi kullanıyorsa, bugün iktidar kitleleridisipline etmek için post-modernizmi kullanıyordenilebilir mi?69
  70. 70. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Foucault, kendi çalışmalarının bile genel geçer daimidoğrulardan olmadığına inanır ve çalışmalarının kullanıldıktansonra atılmasını öğütler… ( Aksi halde kendisi ile çelişir? )‘Ben, kitaplarımın molotof kokteyli ya da mayın tarlasıolmasını isterim, tıpkı donanma fişekleri gibikullanıldıktan sonra kendilerini yok etmesini isterim’M. Foucault70
  71. 71. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Foucault, molotof kokteyli ya da bomba metaforuyla aslındane yapmak istediğini çok net bir şekilde ortaya koyuyor:• Foucault, hem kendisi de bir bomba gibi patlayarakaydınlanmanın hakikatini sarsıyor, hem de bir bombagibi patladıktan sonra yok oluyor. Yani kendisi de birhakikat ortaya koymuyor. Bizi soru işaretleriyle baş başabırakıyor.71
  72. 72. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultPOST-MODERNİZM/POST-YAPISALCILIKveMichelFoucault• Foucault, molotof kokteyli ya da bomba metaforuyla aslındane yapmak istediğini çok net bir şekilde ortaya koyuyor:• Foucault, hem kendisi de bir bomba gibi patlayarakaydınlanmanın hakikatini sarsıyor, hem de bir bombagibi patladıktan sonra yok oluyor. Yani kendisi de birhakikat ortaya koymuyor. Bizi soru işaretleriyle baş başabırakıyor.72
  73. 73. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultKAYNAKÇA• Kitap:• ARI, Tayyar, Uluslararası İlişkiler Teorileri: Çatışma, Hegemonya,İşbirliği, Bursa: MKM Yayıncılık, 8. Baskı, 2013• BOYNE, Roy, Foucault ve Derrida: Aklın Öteki Yüzü, Ankara: BilgeSu Yayınları, 2009 (Çev: İsmail Yılmaz)• GÜÇLÜ, A. Baki ve diğerleri, Felsefe Sözlüğü, Ankara: Bilim veSanat Yayınları, 2008• KÜÇÜKALP, Kasım, Nietzsche ve Postmodernizm, İstanbul: KibeleYayınları, 2010• NIETZSCHE, Friedrich, Böyle Buyurdu Zerdüşt, İstanbul: İskeleYayıncılık, 2009 (Çev: Mustafa Bahar)• YALOM, Irvin, Nietzsche Ağladığında, İstanbul: Ayrıntı Yayınları,2009(?) (Çev: Aysun Babacan) 74
  74. 74. Post-Modernizm,Post-YapısalcılıkveFoucaultKAYNAKÇA• Makale, Tez ve Elektronik Kaynaklar:• AKDOĞAN, Vefa, Jacques Derrida Ve Postyapısalcı Yapı SökümPolitikası, http://www.toplumvesiyaset.comuploadsdokumana012edd8a380b783.DOC• BALKIN, Jack M., Yapısöküm, http://home.uludag.edu.tr:usersucmazPDFilh2004-13%281%29M16.pdf (Çev: Kasım Küçükalp)• ÇOLAK, Betül, Post-Modernizm Bağlamında Michel Foucault’nunAhlak Anlayışı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, GaziÜniversitesi Sos. Bil. Enstitüsü, Felsefe Anabilim Dalı, 200875

×