Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.
Akademia Pedagogiki Specjalnej      Wydział Nauk Pedagogicznych          Paulina Kownacka      Estetyczny wymiarvisual mer...
Spis treści1.     Wstęp .....................................................................................................
1. Wstęp          Tematem mojej pracy dyplomowej jest visual merchandising w sklepieobuwniczym w Galerii Mokotów. Zdecydow...
dokumentów. Na koniec przedstawiam wnioski z obserwacji, jaką przeprowadziłam pozaznajomieniu się ze szczegółowymi zasadam...
2. Procesy poznawcze – spostrzeganie           Poznanie jest jedną z trzech wyróżnianych sfer psychiki, tuż obok emocji i ...
Maruszewski podaje, iż wg Hebba jest to „efekt aktywności pól czuciowych korymózgowej, które odebrały informacje pochodząc...
rozumieniu, słowo to czerpie z angielskiego merchandise8 oznaczającego „towary”.Wciąż jednak brakuje polskiego odpowiednik...
Towar to zestaw produktów, oferowanych w sprzedaży, uzupełniony usługamizwiązanymi (a więc uzależnionymi od dostępności cz...
3.1.2 Wąskie ujęcie merchandisingu       Wąskie rozumienie merchandisingu można podzielić na następujące obszary.Pierwszy ...
Merchandising            Promocja                                           Punkty sprzedaży                              ...
Wąskie ujęcie zagadnienia możemy również podzielić na merchandisingproducenta i detalisty16. Zależności między nimi przeds...
Sposób prezentacji produktu można podzielić na dwa typy działań:            •   niewidoczne, czyli podstawowe czynności zw...
przedmioty o pierwotnie innym przeznaczeniu niż z góry założony. I tak np. różnejwysokości stołki ustawione w rzędzie mogą...
wygląd i trwałość umożliwiają ponowne wykorzystanie w każdej ekspozycji. Jutadostępna jest także w szerokiej palecie barwn...
winylowe. Jeśli punkt znajduje się w centrum handlowym, podłoga sklepu zazwyczajjest oddzielona od części „spacerowej” met...
podstawie stojaka odzieżowego. Potrzebne będą także dwa wieszaki, drut i gałęzie.Prezentowane ubrania będą wyglądać okazal...
Ważnym punktem w pracy dekoratorów jest znalezienie motywów przewodnichna   dany    sezon.    Dzięki    kreatywności     i...
Możemy wyróżnić 6 zestawień kolorystycznych, przy których tworzeniupomocne jest koło.Ilustracja 4.Koło barw        Monochr...
Kolory sąsiadujące (ilustracja 6), czyli te, które leżą na kole obok siebie, dajądekoratorowi większą swobodę działania. N...
Ilustracja 7.Schemat kolorów dopełniających        Używając schematu z dwoma parami kolorów dopełniających zwracamy uwagęk...
Poza tym kolory działają również fizjologicznie zarówno na oko, jak i całyorganizm. Barwy dopełniające o podobnej jasności...
wiadomo, że kolor czerwony to zakaz, a żółty ostrzeżenie. Czarna barwa w kulturzeZachodniej i Środkowej Europy oznacza żał...
Aby otoczenie sugerowało spokój i ład należy zastosować odcienie zieleni.Jednak kolor ten sam w sobie nie ma mocy, by stwo...
Kolejnym typem, dzięki któremu możemy zmniejszyć zużycie energii są lampyświatłowodowe. Eliminują one ultrafiolet i podcze...
3.5 Ogólne zasady projektowania       W visual merchandisingu mówimy o pięciu ogólnych zasadach31 projektowaniaekspozycji ...
Można również zastosować powtórzenie koloru, kształtu, wzoru, faktury.Oko szybko zwróci się ku powtarzanym obiektom, czy c...
Jeżeli wszystkie elementy ekspozycji tworzą przyjemny dla oka obraz, oznaczato, iż została osiągnięta harmonia. Zgodność o...
o działach w sklepie, o promocjach – przekazują jakąś informację. Są sposobemniewerbalnej komunikacji detalisty z osobą, k...
właściwej kompozycji, zwrócić uwagę na zachowanie proporcji, pamiętać o utrzymaniurównowagi, aby nie doprowadzić do efektu...
interaktywne wideo. Na monitorze wyświetlane są zdawkowe informacje o produkcie,a to zachęca nabywców, aby dowiedzieli się...
działań terapeutycznych”.39 Przenosząc tę definicję na grunt visual merchandisingu,możemy mówić o badaniu zjawiska i jego ...
5. Podsumowanie       Powszechne stało się już stwierdzenie, że visual merchandising jest sztuką.W celu osiągnięcia zamier...
tu mówić o namiastce światła dziennego, która sprawia, że klientom wydaje się,że spacerują.       Zastosowanie zasad kompo...
6. Spis ilustracjiIlustracja 1.Percepcja otoczenia przez poszczególne narządy zmysłu człowieka ............ 5Ilustracja 2....
7. Bibliografia                                  Książki1. Baruk A.I., Jak skutecznie oddziaływać na odbiorców? Wybrane fo...
15. Witek L., Merchandising w małych i dużych firmach handlowych: teoria i   praktyka: cenne wskazówki, trendy, wyniki bad...
Prochain SlideShare
Chargement dans…5
×

Estetyczny wymiar visual merchandisingu

38 112 vues

Publié le

Publié dans : Périphériques & matériel
  • Pani Paulino jest szansa otrzymać materiał na maila ? szczasny@o2.pl
       Répondre 
    Voulez-vous vraiment ?  Oui  Non
    Votre message apparaîtra ici

Estetyczny wymiar visual merchandisingu

  1. 1. Akademia Pedagogiki Specjalnej Wydział Nauk Pedagogicznych Paulina Kownacka Estetyczny wymiarvisual merchandisingu – studium przypadku Praca licencjacka napisana pod kierunkiem dr Magdaleny Janoty- Bzowskiej Warszawa 2009
  2. 2. Spis treści1. Wstęp .............................................................................................................. 32. Procesy poznawcze – spostrzeganie ............................................................... 53. Visual merchandising ..................................................................................... 6 3.1 Pojęcie visual merchandisingu ................................................................. 6 3.1.1 Szerokie ujęcie merchandisingu ........................................................ 7 3.1.2 Wąskie ujęcie merchandisingu .......................................................... 9 3.2 Urządzanie sklepu................................................................................... 12 3.3 Barwa ...................................................................................................... 17 3.4 Oświetlenie ............................................................................................. 23 3.5 Ogólne zasady projektowania................................................................. 25 3.6 Reklama w miejscu sprzedaży (POS)..................................................... 274. Metodologia badań ....................................................................................... 305. Podsumowanie .............................................................................................. 326. Spis ilustracji................................................................................................. 347. Bibliografia ................................................................................................... 35 2
  3. 3. 1. Wstęp Tematem mojej pracy dyplomowej jest visual merchandising w sklepieobuwniczym w Galerii Mokotów. Zdecydowałam się na omawianie tego zagadnieniaz kilku powodów. Przede wszystkim zjawisko to jest mi bardzo bliskie, gdyż zajmujęsię tym zawodowo. Wielokrotnie, podając tytuł rozprawy, spotkałam się z pytaniem:„co znaczy visual merchandising?”. Odkryłam też potrzebę udowodnienia, że visualmerchandising jest bliski teoriom sztuk plastycznych. Ostatnim, chyba już, powodemjest możliwość terapeutycznego wpływu konkretnej prezentacji produktu. Na szerokopojmowaną arteterapię składa się m.in. estetoterapia i chromoterapia. Innymi słowymówiąc, przebywanie w ładnym i kolorowym otoczeniu. Choć hipoteza jest dyskusyjna,to czy przypadkiem nie można znaleźć jej potwierdzenia właśnie w sklepie? Visual merchandising jest pewnym rodzajem sztuki wizualnej. Osobę, która siętym trudni, można by nazwać „malarzem przestrzeni handlowej”1. To ten artystasprawia, że towar jest bardziej wyeksponowany i jednocześnie pożądany przez klienta.Korzeni zjawiska doszukiwać się można w XIX – wiecznych paryskich pasażachhandlowych. Stanowiły one „bajkowe przejścia biegnąc przez całe kompleksy domów.Po obu stronach tych przejść, oświetlonych od góry ciągnęły się piękne sklepy.”2 Aby zrealizować podjęte przeze mnie powyższe cele, przybliżę obszaryzagadnień omówionych w dalszej części pracy. Na początku zamieściłam rozdział o jednym z procesów poznawczych –spostrzeganiu, o percepcji i odbiorze przedmiotu. Znajomość tego zagadnienia możebowiem rzutować na taki sposób ułożenia towaru, aby spełnił on swoje zadanie. Kolejna część dotyczy zagadnień teoretycznych visual merchandisingu. Tematrozpatrywany jest z różnych perspektyw. Przedstawiam więc dwa ujęcia: szerokiei wąskie, sięgając do podstaw teorii marketingu. Sięgam także do teorii sztukplastycznych – rozdziały o barwie, kompozycji, proporcji i oświetleniu są tegodoskonałym przykładem. Na początku części badawczej omawiam ogólne zasady, jakimi należy kierowaćsię przy układaniu artykułów w sklepie. Następnie prezentuję wyniki z analizy1 http://media.wp.pl/kat,95674,wid,9890291,wiadomosc.html?ticaid=171d0 [odczyt: 21.10.2008]2 Tamże. 3
  4. 4. dokumentów. Na koniec przedstawiam wnioski z obserwacji, jaką przeprowadziłam pozaznajomieniu się ze szczegółowymi zasadami układu butów. Taki układ pracy pozwala na stopniowe zapoznanie się z zagadnieniem orazpodniesienie świadomości potencjalnego konsumenta. [Ze względu na obowiązującą tajemnicę handlową, część badawcza zostałausunięta. Publikacja ta ma bowiem za zadanie przybliżyć zjawisko visualmerchandisingu i zwiększyć świadomość handlarzy w tym zakresie – dop. PaulinaKownacka, dn. 18.01.2011.] 4
  5. 5. 2. Procesy poznawcze – spostrzeganie Poznanie jest jedną z trzech wyróżnianych sfer psychiki, tuż obok emocji i woli.Składa się z procesów poznawczych oraz ich rezultatów. Z kolei wśród tych procesówpoznawczych wyróżniamy: • uwagę, • pamięć, • myślenie, • percepcję, czyli spostrzeganie. Otoczenie, jak przedstawia poniższy wykres, odbieramy w głównej mierzeza pomocą wzroku. To aż 83% informacji, jakie do nas docierają. Słuch jest na drugimmiejscu z 11%. Węch, dotyk i smak to zaledwie 6%.Ilustracja 1.Percepcja otoczenia przez poszczególne narządy zmysłu człowieka3 Stefan Szuman w swojej koncepcji genezy przedmiotu wyróżnił dwa etapy.Pierwszy z nich to poznanie monosensoryczne za pomocą jednego zmysłu. Percepcjęprzedmiotu inicjuje pobudzenie peryferyjnych receptorów, a kończy pobudzenieelementarnych. W wyniku tej fazy powstaje mozaika wrażeń. Kolejny etap to poznaniepolisensoryczne, polegające na skierowaniu kilku zmysłów w stronę bodźca. Efektemjest kompleks wrażeń. Spostrzeganie nie jest procesem automatycznym, a więc nie dostarcza wiernegoobrazu rzeczywistości. Zmiana perspektywy modyfikuje to, co widzimy. Wynikiemprocesu jest spostrzeżenie, czyli wewnętrzna reprezentacja poznawcza obiektów.3 http://www.swiatlo.tak.pl/pts/pts-percepcja-otoczenia.php [odczyt: 26.11.2008] 5
  6. 6. Maruszewski podaje, iż wg Hebba jest to „efekt aktywności pól czuciowych korymózgowej, które odebrały informacje pochodzące z różnych zmysłów i połączyły jew całość”4. Aby móc opisać ten proces, należy zapoznać się z kilkoma pojęciami: • bodziec dystalny działający z pewnej odległości poza naszym organizmem, • bodziec proksymalny, który pojawia się w bezpośrednim kontakcie bodźca dystalnego z narządem zmysłu, • wrażenie to odzwierciedlenie cechy przedmiotu, która została zarejestrowana w wyniku odbioru danych zmysłowych. Wzrok ciągle podąża za obserwowanym przedmiotem, badając różne obszarypola widzenia. Ruchy gałek są niedostrzegalne, wykonują one skoki 4 do 5 razy nasekundę. Taki ruch w literaturze nazywany jest sakkadowym. Można porównać go dolotu piłki5.Gdy wypuścimy ją z ręki, nie mamy wpływu na jej lot. Podobnie zachowująsię oczy. Kiedy cel spostrzegania zostaje obrany, ruchy gałek trwają dopóty, dopókikształt obrazu nie będzie idealny. Znajomość zasad prezentacji produktu pozwala właśnie na przyciągnięciewzroku człowieka, spostrzeżenie obiektu, a w rezultacie na zakup. 3. Visual merchandising 3.1 Pojęcie visual merchandisingu Merchandising pojawił się w USA już na początku XX wieku, jednak wciąż niejest jednoznacznie zdefiniowany. Pierwszych idei kreatywnej prezentacji produktunależy poszukiwać w momencie powstania sklepów samoobsługowych. Ustawienieasortymentu na półkach miało spełniać rolę cichego sprzedawcy. Etymologia słowa merchandising wywodzi się od łac. mercari6, co oznacza„handlować” czy też mercante7 oznaczającego „kupca”. Natomiast we współczesnym4 T. Maruszewski, Psychologia poznania. Sposoby rozumienia siebie i świata, Gdańskie WydawnictwoPsychologiczne, Gdańsk 2003, s. 33.5 P.H.Lindsey, Procesy przetwarzania informacji u człowieka. Wprowadzenie do psychologii, wyd. PWN,Warszawa 1991, s. 185.6 W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, wyd. Wiedza Powszechna,Warszawa 1982. 6
  7. 7. rozumieniu, słowo to czerpie z angielskiego merchandise8 oznaczającego „towary”.Wciąż jednak brakuje polskiego odpowiednika, bowiem żadne proponowanewyjaśnienia nie oddają w pełni charakteru tego zjawiska. Visual merchandising jest elementem czynności marketingowych. Toteż mówiąco komunikacji sprzedażowej określanej skrótem AIDA, przenieść możemy ją równieżna grunt ekspozycji w sklepie. Wzorzec ten ma na celu: • attention- przyciągnięcie uwagi klienta, • interest- wzbudzenie zainteresowania konkretnym produktem, • desire- pożądanie towaru, • action- zakup. 3.1.1 Szerokie ujęcie merchandisingu W przypadku merchandisingu możemy mówić o dwóch podejściachwyjaśniających pojęcie: szerokim, odwołującym się do marketingu handlowego,i wąskim, czyli wizualnych aspektach ekspozycji. Prekursorem podejścia szerokiego w literaturze polskiej był Jan Chwałek9.Uważał on, iż merchandising to „współczesna, systemowa, dynamiczna i innowacyjnakoncepcja zarządzania przedsiębiorstwem handlowym”. Opiera się na kontrolowaniuwyników ekonomicznych osiąganych przez dane przedsiębiorstwo, a takżekompleksowemu kształtowaniu usług wobec dostawców i odbiorców za pomocąelementów tworzących merchandising – mix10. Narzędziami tymi są: 1. towar, 2. marża, 3. technologia, 4. promocja.7 Tamże.8 J. Fisiak, Słownik współczesny angielsko- polski, polsko-angielski, wyd. Longman, Warszawa 2004.9 B. Borusiak, Merchandising, wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2006, s.8-9.10 Merchandising – mix swoją teorię zaczerpnął z marketingu – mix. Pojęcie to wprowadził w 1964 rokuNeil Borden po przeprowadzonej analizie działań marketingowych. Jest to więc zespół powiązanychze sobą materialnych i niematerialnych elementów oraz czynników, które oddziałują na konsumentówi rynek, [w:] T. Sztucki, Encyklopedia marketingu. Definicje, zasady, metody, wyd. Placet, Warszawa1998. 7
  8. 8. Towar to zestaw produktów, oferowanych w sprzedaży, uzupełniony usługamizwiązanymi (a więc uzależnionymi od dostępności czasowej, przestrzeni, formpłatności i doradztwa) oraz wolnymi (czyli dostawa do domu i montaż). Marża to różnica ceny sprzedaży i ceny zakupu. Wpływają na nią różneczynniki. Przede wszystkim są to: polityka handlowa przedsiębiorstwa, potrzeby jakiezaspokaja produkt, ceny zakupu i sprzedaży u konkurencji oraz siła nabywcza klientów. Do narzędzi technologii zaliczamy: logistykę, procedurę technologiczną,lokalizację sieci, wyposażenie techniczne i metodę obsługi. W tzw. marketingu – mixodpowiednikiem tego działu jest dystrybucja, a więc metoda sprzedażycharakterystyczna dla danego punktu sprzedaży detalicznej. Promocja natomiast jest sposobem komunikacji z uczestnikami rynku za pomocąodpowiednich środków. Wyróżnić wśród nich możemy: • reklamę sklepową, • sprzedaż osobistą, • aranżację sklepu, • akcje sprzedażowe, • szyld, • identyfikację wizualną. Aby produkt stał się towarem należy nadać mu odpowiednie cechy handlowe.Cel ten osiągnąć można przez przetwarzanie informacji o potrzebach klientów i ichinterpretację oraz przez ich zaspokajanie. Kolejnym krokiem ku temu jest wybórasortymentu sklepu oraz dokonanie zakupów. Następnym etapem będzie zarządzaniezapasami oraz prezentacja różnych rodzajów produktów. Merchandising to również pewien rodzaj socjotechniki11. Obejmuje bowiemsposoby wpływania na zachowanie klienta przez wykorzystanie wnętrza punktusprzedaży, czyli odpowiedniej ekspozycji produktów na półkach, wystroju sklepu orazprzez otoczenie punktu sprzedaży. Wówczas brane pod uwagę są: • profil wiekowy okolicy, • socjoekonomiczny profil okolicy, • znajomość klienta docelowego, • środowisko, w jakim znajduje się punkt handlowy.11 L. Witek, Merchandising w małych i dużych firmach handlowych: teoria i praktyka: cenne wskazówki,trendy, wyniki badań, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007. 8
  9. 9. 3.1.2 Wąskie ujęcie merchandisingu Wąskie rozumienie merchandisingu można podzielić na następujące obszary.Pierwszy dotyczy sztuki ekspozycji towarów w punkcie sprzedaży detalicznej. Polegana zagospodarowaniu przestrzeni i rozmieszczeniu towarów w taki sposób, aby skłonićklienta do zakupu12. Natomiast drugi jest zespołem działań promocyjnychprowadzonych w sklepie, mający na celu zwiększenie obrotów. Merchandising, wg Tadeusz Sztuckiego, polega na promowaniu i umiejętnejprezentacji produktu na właściwym do tego rynku, we właściwym czasie. Opiera się nafachowej wiedzy i praktycznych umiejętnościach sprzedawców, a także na promocjii reklamie. Promocja obejmuje dekorację okien wystawowych, układ towaru na półkachi stołach, rozdawanie bezpłatnych próbek czy upominków, degustacje. Merchandising występuje w trzech podstawowych podsystemach 13przedsiębiorstwa, co przedstawia ilustracja nr 2 .12 G.R. Foxall, R.E. Goldsmith, Psychologia konsumenta dla menadżera marketingu, wyd. PWN,Warszawa 1998, s. 228.13 B. Borusiak, Merchandising, wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2006, s.12. 9
  10. 10. Merchandising Promocja Punkty sprzedaży Logistyka Sterowanie ruchem Proporcje sali sprzedażowej Zasady grupowania masy towarowej Sposób organizacji ekspozycji Dobór urządzeń Stany zapasów Doznania zmysłowe Rozmieszczenie urządzeń w obrębie sali sprzedaży Poziom ubytków Tworzenie wizerunku punktu sprzedaży Zasady grupowania masy towarowej Generowanie ścieżki Budowanie lojalności klientów Koszty ZyskIlustracja 2.Merchandising w podsystemach przedsiębiorstwa. 10
  11. 11. Wąskie ujęcie zagadnienia możemy również podzielić na merchandisingproducenta i detalisty16. Zależności między nimi przedstawia poniższa tabela. L.p. PRODUCENT DETALISTA 1. Atrakcyjna ekspozycja własnej Atrakcyjna prezentacja całego marki asortymentu Najlepsza widoczność Logiczny układ towaru Dobre miejsce w obrębie sklepu Budowanie przewagi organizacji sali sprzedaży nad konkurentami Półka na wysokości oczu Sterowanie ruchem klientów Blokowanie towarów wg brandów14 Używanie POS15 Odwracanie uwagi od konkurencyjnych produktów 2. Spójność z pozostałymi Spójność z pozostałymi instrumentami promocji podsystemami przedsiębiorstwa Reklama System logistyczny Promocja Gospodarka majątkiem trwałym System komunikacji rynkowej 3. Maksymalizacja sprzedaży własnych Zwiększenie obrotów całego produktów sklepuIlustracja 3.Porównanie merchandisingu detalisty i producenta. Poziom współpracy między detalistą a producentem przyczynia się do kolejnegopodziału na merchandising prosty i złożony. Ten pierwszy to przede wszystkim dbałośćo poprawne ustawienie towaru na półkach, a także zgodności cen oraz uzupełnianiekończących się towarów. Merchandising złożony wiąże się z podwykonawstwem usługprzedstawicielskich przez firmę merchandisingową, łącznie z przejęciem takich zadańjak: zamówienia, transfery do innych hal, promocje, wyprzedaże.14 Brand to marka, [w:] W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, wyd. WiedzaPowszechna, Warszawa 1982.15 Materiały POS (Point Of Sale) to nośnik reklamy umieszczony w punkcie sprzedaży, któregowykorzystanie ma na celu podniesienie współczynników sprzedażowych. POS należą do BTL (Below theLine), czyli działań reklamowych skierowanych do klientów w miejscu sprzedaży,[w:] L. Witek,Merchandising w małych i dużych firmach handlowych: teoria i praktyka: cenne wskazówki, trendy,wyniki badań, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007, s.100. Więcej na ten temat w rozdziale 2.6 na stronie 24.16 B. Borusiak, Merchandising, wyd. AE w Poznaniu, Poznań 2006, s.14. 11
  12. 12. Sposób prezentacji produktu można podzielić na dwa typy działań: • niewidoczne, czyli podstawowe czynności związane z dostarczaniem produktu przez dostawcę oraz uzupełnianiem zapasów, a także kontrola rotacji produktu na regale sklepowym, jak i w magazynie. • widoczne, czyli te, które są zauważane przez klienta świadomie lub nie. Mowa tu o sposobie ustawienia produktu na wybranej półce, jego właściwym opisie wraz z cenami, obecności kodów. 17 Merchandising charakteryzuje się trzema poziomami natężenia: 1. Poziom 1- najmniej rozwinięty. Sklepy odwiedzane są przez merchandiserów, którzy opiekują się regałem, budują ekspozycję, wprowadzają display’e18. 2. Poziom 2- personel sklepu jest szkolony z zakresu właściwej prezentacji produktu, dzięki czemu zwiększa się obrót towarem danego producenta. 3. Poziom 3- najwyżej rozwinięty. Producent zatrudnia specjalny personel odpowiedzialny za kontrolowanie sklepów i wspieranie ich w zakresie sprzedaży osobistej. Działalność ta może być krótko – lub długoterminowa.19 3.2 Urządzanie sklepu Ekspozycja sklepu przygotowywana jest przez profesjonalnie do tegoprzeszkolonych ludzi. Zawód visual merchandisera wymaga zmysłu artystycznego,znajomości podstaw psychologii, zwłaszcza poznawczej, marketingu, wiedzy na tematoddziaływania poszczególnych kolorów na potencjalnego klienta. Chodzi o to,by ukazać teatralność ekspozycji20. Do jej zbudowania potrzeba i czasu, i odpowiednichmateriałów, narzędzi, rekwizytów. Często do tworzenia wystroju używane są17 A.I. Baruk, Jak skutecznie oddziaływać na odbiorców? Wybrane formy sprzedaży i wywierania wpływuna nabywców, wyd. Dom Organizatora, Toruń 2006, s. 117.18 Display (zw. stojakiem, standem, prezenterem, ekspozytorem, dyspenserem) to rodzaj POS, gotowestoisko ekspozycyjno- handlowe umieszczane w punkcie sprzedaży detalicznej, [w:] L. Witek,Merchandising w małych i dużych firmach handlowych: teoria i praktyka: cenne wskazówki, trendy,wyniki badań, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007, s.104, 105.19 A.J. Baruk, Jak skutecznie oddziaływać na odbiorców? Wybrane formy sprzedaży i wywierania wpływuna nabywców, wyd. Dom Organizatora, Toruń 2006, s. 118.20 J. Diamond, E. Diamond, Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice2004, s. 164. 12
  13. 13. przedmioty o pierwotnie innym przeznaczeniu niż z góry założony. I tak np. różnejwysokości stołki ustawione w rzędzie mogą stać się schodami. Często też poszukiwaniepraktycznych rzeczy spowodowane jest redukcją wydatków w zakresie merchandisingu,zwłaszcza w czasie kryzysu. Wówczas poszukuje się pomysłów na ponownewykorzystanie przedmiotów z życia codziennego. Autorzy książki Merchandising. Magnetyzm przestrzeni handlowej porównująkreatywną prezentację produktu do zawodu dekoratora wnętrz. Z tą tylko różnicą, iż tensam wystrój mieszkania funkcjonuje przez kilka lat, a visual mechandiser jest wzywanydo zmiany ekspozycji nawet co tydzień. Dlatego praca ta wymaga niebywałejkreatywności, zwłaszcza w poszukiwaniu materiałów, które będzie można ponowniewykorzystać. Rynek oferuje szeroki wybór takiego asortymentu. Na wystawach stosuje się różnego rodzaju płyty konstrukcyjne. Możnawymienić tu płyty piankowe – lekkie, pokryte papierem płyty styropianowe. Możliwejest ich cięcie, malowanie, oklejanie materiałem, nietypowe kształtowanie. Właściwieprzechowywanie pozawala na wielokrotne zastosowanie. Płyty kartonowe są zazwyczajsztywne, dostępne w wielu wersjach kolorystycznych. Łatwo wycina się z nich różnekształty, toteż służą przede wszystkim do tego. Masonit to kolejny rodzaj płyt.Jest trwały, stanowi doskonałą bazę pod malowanie tła. Wygina się zdecydowaniełatwiej niż płyta piankowa, dlatego też wybierany jest tam, gdzie trzeba zbudowaćzakrzywione ściany. Homasote jest trwałą, lekką tekturową płytą wybieraną dotworzenia wyściółek. Najbardziej znana i wybierana do tworzenia sztywnychkonstrukcji jest sklejka. Wybierać można spośród trzech rodzajów płyty. Najgorszejjakości stosowana jest do tworzenia paneli. Jeśli konieczne jest malowanie,ale widoczna będzie tylko jedna strona, można wybrać tę średnią jakość. Natomiast gdybędą wykorzystane obie strony płyty, wówczas polecany jest najlepszy, ale teżnajdroższy rodzaj. Wybierając płyty potrzebne do skonstruowania ekspozycji nie należy ograniczaćsię do powyższych przykładów. Projektant witryn powinien eksperymentować. Oszczędzając czas visual merchandiserzy, często zamiast malować płyty,nakładają na nie tkaniny. Choć często, jest to nieco droższe przedsięwzięcie, materiałmożna wykorzystać ponownie. Jednym z częściej stosowanych jest filc – jegowyjątkowa szerokość, aż 180 cm, oraz gama kolorystyczna pozwalają na częstezastosowanie. Dużym powodzeniem cieszą się również bengalina i mora. Ich bogaty 13
  14. 14. wygląd i trwałość umożliwiają ponowne wykorzystanie w każdej ekspozycji. Jutadostępna jest także w szerokiej palecie barwnej, a luźny splot oraz szorstkośćzapewniają bogatą fakturę. Najlepszą tkanina do drapowania jest satyna. Dodajewitrynom elegancji i zapewnia efektowność prezentacji. Natomiast aby uzyskać efektprzepychu, visual merchandiser powinien posłużyć się aksamitem, lamą, mylarem21lub żakardem. Materiały stosowane do budowy ekspozycji są zdecydowanietańsze aniżeli te, używane do produkcji odzieży. Przy budowaniu dekoracji używany jest papier tzw. bezszwowy. Można dostaćgo w szerokiej gamie kolorystycznej, a do tego, w miarę potrzeb, pomalować.Jest nawinięty na rolki o różnej szerokości, nawet do 4,3 m. Jedyną wadą tego materiałujest jego nietrwałość. Do uzyskania ciekawych efektów, od klimatów dyskotekowychpo szyk, klasę i elegancję, używa się także zwykłych tapet. Obok wyżej wymienionych,przy tworzeniu ekspozycji stosuje się papiery o rozmaitych fakturach, przypominającepłótno, plecionkę ze sznurka, o różnych wzorach, często z logiem sklepu, a także papiertłoczony, dzięki któremu można uzyskać efekt przestrzeni. Visual merchandiserzy często rozpoczynają pracę od podstaw. Tworzą caływystrój punktu detalicznego poczynając od malowania ścian i różnego rodzaju płyt.Do tego procesu używają głównie farb lateksowych. Są łatwo zmywalne, a ichproducenci oferują cały wachlarz kolorów. Różnorodną fakturę ścian czy sufitu możnauzyskać dzięki specjalnym wałkom. A do efektów patynowania, przetartej farbywystarczy gąbka, folia bądź kawałek zgiętej blaszki. Podłogi ekspozycji coraz częściej pokrywane są wykładzinami dywanowymi,mają bowiem wyglądać atrakcyjnie, zachęcająco i profesjonalnie. Stanowią niejakodopełnienie dzieła. Można przytoczyć tu porównanie do mieszkania – kładąc dywany,automatycznie dodajemy ciepła wystrojowi wnętrza. Część właścicieli sklepówpokrywa podłogę wewnątrz innym materiałem, aniżeli na witrynie. Za szybą zobaczyćmożna drewniane, często niewykończone panele. Podłoga taka, błyszcząca, łatwo ulegazarysowaniom, dlatego stosowane są właśnie na wystawie sklepowej, nieuczęszczanejprzez zwykłego klienta. Wewnątrz lokalu kładzie się zazwyczaj płytki ceramiczne lub21 Mylar to tkanina poliestrowa pokryta jedno – lub dwustronnie folią/ J. Diamond, E. Diamond,Merchandising – magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice 2004, s. 168. 14
  15. 15. winylowe. Jeśli punkt znajduje się w centrum handlowym, podłoga sklepu zazwyczajjest oddzielona od części „spacerowej” metalową listwą. Nie sposób wyobrazić sobie witrynę sklepu odzieżowego bez manekinów.Są one podstawą prezentacji ubrań. Niegdyś wygląd takiej postaci nie miał większegoznaczenia, chodziło o to, aby „ coś” stało w oknie. Obecnie manekiny mają budzićemocje, dopełniać wystroju sklepu. A jest ich ogromna różnorodność, począwszy odrealistycznych, aż po awangardowe22. Tradycyjne manekiny postaciowe są uniwersalne. Można wykorzystać je doprezentacji odzieży eleganckiej czy sportowej, wieczorowej lub codziennej. Tradycyjnynie oznacza przecież, iż manekin będzie wyglądał staroświecko czy konserwatywnie.Stosując peruki, rozmaite makijaże, różne ułożenie kończyn uzyskujemy odmienneefekty. Taką postać łatwo adaptować do wymagań projektanta. Do manekinów tradycyjnych nawiązują stylizowane manekiny postaciowe.Ich charakterystyczną cechą jest indywidualność – wyróżniają się chociażby odcieniemskóry, mogą tez być pociągnięte farbą. Włosy częściej są rzeźbione, aniżeli naturalne.Producenci zachowują proporcje ciała ludzkiego, a także zmieniają pozycje manekinów.Zwarzywszy na specyficzny charakter postaci, nie są one stosowane przy każdejekspozycji. Kontrowersyjny wymiar prezentacji visual merchandiserzy osiągają stosującmanekiny futurystyczne. Charakterystyczne są dla nich niecodzienne akcenty i kolory,np. włosy uczesane w gigantyczny kok. Oszczędzając na kosztach, część dekoratorów stosuje substytuty manekinów.Właściwie są to wieszaki odzieżowe, które z powodzeniem mogą być wykorzystane doprezentacji odzieży. Ten sposób ekspozycji sprawdza się w punktach handlowych,gdzie nie ma osób odpowiedzialnych za wystrój. Każdy pracownik z łatwością dokonawymaganych zmian. Jeszcze większą oszczędnością jest samodzielne stworzeniemanekina. Do zbudowania formy dziecka potrzebne będą: styropianowa podstawa,drewniany kołek, kula styropianowa na głowę, drewniana poprzeczka i drut.Aby powstał manekin eksponujący odzież męską potrzeba: belki (5x10x180 cm), płyty(30x30x2,5cm), dwa kawałki drewna za pomocą, których postać zostanieprzymocowana do podłogi (2,5x5 cm), dwa wieszaki. Postać kobiety opiera się na22 J. Diamond, E. Diamond, Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice2004, s. 130. 15
  16. 16. podstawie stojaka odzieżowego. Potrzebne będą także dwa wieszaki, drut i gałęzie.Prezentowane ubrania będą wyglądać okazalej, jeśli rękawy schowamy w kieszeniach23. Nierzadko spotkać można manekiny z fryzurami i makijażem niepasującymido prezentacji. Włosy uczesane w tzw. dwa kucyki nijak się mają do eleganckiejgarsonki, albo wieczorowy makijaż do stroju weekendowego. Zaniedbane peruki,nieprofesjonalny, nierówny makijaż odwracają uwagę potencjalnego nabywcyod prezentowanego towaru. Kluczem do profesjonalnego zastosowania peruk jestróżnorodność, elastyczność i możliwość zmian. W momencie, gdy pojawia się nowytrend we fryzjerstwie, fryzura manekina powinna go odwzorowywać. Obecnie perukiprodukowane są z włókien umożliwiających zmianę uczesania bez konieczności mycia.Wystarczy wymienić tu kanekalon, luraflex czy elurę. Ta ostatnia ma jednak niecosztuczny wygląd. Dostępne są manekiny, które mają włosy wykonane z tego samegomateriału co reszta ciała – taka forma zaoszczędza czasu. Nie trzeba troszczyć sięo fryzurę, a ta zawsze wygląda dobrze. Można również wybrać postać z trwałym,fabrycznym makijażem. Jednak nie jest to najlepsze rozwiązanie, jeśli chcemy, abymake up podkreślał prezentowaną odzież. Ciekawe rozwiązanie w tej materii stosuje sklep ZARA. Ich manekiny są bardzominimalistyczne, bez włosów, bez makijażu, z delikatnym zarysem oczu i ust. I właśnieoczy i usta od kilku sezonów są znakiem rozpoznawczym ich witryn. Namalowanena kartonie powieki czy usta i przyklejone do twarzy nadają odmiennego charakteruza każdym razem, gdy przechodzę obok ich okien wystawowych. Prócz manekinów całopostaciowych pomocne w eksponowaniu towaru mogąokazać się również: • damski tors, • męskie manekiny do prezentacji garniturów, • popiersia i głowy, • popiersia damskie do ekspozycji koszul czy swetrów, • ręce, nogi do ekspozycji rajstop i rękawiczek.2423 Tamże, s.147-152.24 J. Diamond, E. Diamond, Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice2004, s.146. 16
  17. 17. Ważnym punktem w pracy dekoratorów jest znalezienie motywów przewodnichna dany sezon. Dzięki kreatywności i innowacyjności można zwiększyćzainteresowanie produktem. Witryny i wnętrze sklepu zmieniane są co najmniej czteryrazy w roku. Naturalnym momentem na zmianę ekspozycji jest okres bezpośredniopoprzedzający nadejście nowej pory roku25. Są to tzw. ekspozycje sezonowe. Latemoczywiste będą motywy słoneczne, ciepłe kolory, często nawet piach i leżaki.Nadchodzącą jesień zapowiadają zazwyczaj cieplejsze odzienia na manekinach.W witrynach pojawiają się kolorowe liście. Okres poprzedzający zimę zwiastująpierwsze kolekcje kozaków. O tej porze wystrój zmienia się dość często, albowiemuwzględnia się także Boże Narodzenie i karnawał. Przedwiośnie to triumf lżejszychubrań, więcej odkrytego manekina, zwiewniejsze tkaniny oraz delikatniejsze obuwie. 3.3 Barwa Bardzo duże znaczenie we właściwym odbiorze ekspozycji ma kolor. To onprzyciąga uwagę, wywołuje silne pierwsze wrażenie. Barwa jest „jednąz podstawowych jakości zmysłowych odbieraną za pomocą siatkówki oka”26. Mówiąco kolorze nie sposób nie wspomnieć o walorze, czyli odcieniu jasnym lub ciemnym.Dodając bieli do czerwieni otrzymamy jasny czerwony czy nawet róż, a czerni dobłękitu – granat. Również ważnym zagadnieniem jest nasycenie, czyli intensywnośćkoloru rozpatrywana w kategoriach żywa i matowa. Najczystsza postać barwy jestnajbardziej żywa. Im mocniej kolor jest złamany, tym jest bardziej matowy. Aby dobrzezrozumieć zależności kolorystyczne stworzono koło barw (ilustracja 4). Składa się onoz 3 kolorów podstawowych – żółtego, czerwonego, niebieskiego, 3 pochodnych(połączenia dwóch barw podstawowych) i barw trzeciorzędowych (zestawienie kolorupodstawowego z pochodnym). Obserwujemy w nim płynne przejścia kolorystyczne.Obok opisanego wyżej koła, w teorii visual merchandisingu, istnieją także barwyneutralne. Zaliczamy do nich biel, czerń, brąz i szarość. Już z samych tych kolorówmożna uzyskać niesamowite rezultaty w wystroju wnętrz punktów handlowych.Odgrywają one bowiem istotną rolę w tworzeniu atmosfery sklepu.25 Tamże, s.296.26 K. Zwolińska, Z. Malicki, Mały słownik terminów plastycznych, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa1975. 17
  18. 18. Możemy wyróżnić 6 zestawień kolorystycznych, przy których tworzeniupomocne jest koło.Ilustracja 4.Koło barw Monochromatyczne zestawienie kolorów (ilustracja 5) opiera się naintensywności i walorze jednej barwy. Takie ujęcie ekspozycji nadaje jej głębii elegancji. Dodatkowo dla podkreślenia charakteru zastosować można tzw. koloryneutralne – biel i czerń.Ilustracja 5.Schemat monochromatyczny 18
  19. 19. Kolory sąsiadujące (ilustracja 6), czyli te, które leżą na kole obok siebie, dajądekoratorowi większą swobodę działania. Nie jest on bowiem ograniczony jednymschematem. Także w tej prezentacji można użyć kolorów neutralnych, różnych waloróworaz faktur. Uzyskujemy wówczas artystyczny efekt visualu. Jeszcze mocniejszewrażenie wywołać można stosując schemat z kolorami dopełniającymi (ilustracja 7),czyli naprzeciwległymi w kole barw. Takie zestawienie podkreśla intensywnośćkażdego z nich. Kolor dopełniający można także rozbić – i to kolejny schemat używanyw kreowaniu ekspozycji sklepowych. Polega na użyciu jednego koloru podstawowegoi dwóch leżących po przeciwnej stronie koła. Dodając kolory neutralne można stworzyćbardzo kreatywną prezentację, a uzyskany rezultat będzie efektowniejszyod pozostałych.Ilustracja 6.Schemat z kolorami sąsiadującymi 19
  20. 20. Ilustracja 7.Schemat kolorów dopełniających Używając schematu z dwoma parami kolorów dopełniających zwracamy uwagęklienta. Można tu jednak wpaść w pułapkę. Można doprowadzić do chaosukolorystycznego. Aby uniknąć takiej sytuacji należy wcześniej zdecydować na jakichtrzech kolorach podstawowych oprzemy konstrukcję ekspozycji, a następniewybierzemy ten jeden główny- dominantę. Resztą będziemy dopełniać. Kolejnym sposobem na wykorzystanie koła barw, jest zbudowanie na nimtrójkąta równobocznego i użycie tych barw, które leżą na jego wierzchołkach. Znajdująsię one zawsze w tej samej odległości od siebie i idealnie do siebie pasują. Trzeba takżewybrać dominantę i wokół niej budować ekspozycję. Kolory możemy podzielić na ciepłe i zimne. Naukowo rzecz biorąc nie mają onewpływu na temperaturę otoczenia. A jednak przypisujemy barwom subiektywną skalęciepła. I tak, np. budując w sklepie sportowym ekspozycję sprzętu zimowego, niepomalujemy ścian na żółto. Ten kolor pasuje raczej do letniego wystroju z kostiumamikąpielowymi. Kojarzy nam się z ciepłymi klimatami. A narty czy deski snowboardoweprzedstawimy na błękitnym tle. Kolejną właściwością barwy jest „umiejętność”oddalania i przybliżania. Jeśli chcemy, aby dany przedmiot znalazł się bliżej, wówczasnależy zastosować czerwień i żółcienie – barwy uważane za ciepłe. Niebieski i zieleńoptycznie oddalają eksponaty. Tą sztuczką możemy również powiększać i zmniejszaćsale ekspozycyjne. Blade, zimne kolory zdecydowanie dodadzą wolnej przestrzeni. 20
  21. 21. Poza tym kolory działają również fizjologicznie zarówno na oko, jak i całyorganizm. Barwy dopełniające o podobnej jasności migoczą, a nasycone wywołująpowidoki, czyli kontrasty następcze. Kolory różnie oddziałują z większej odległości. Jak podaje M. Mizia w książceO kompozycji malarskiej w projektowaniu architektonicznym najbardziej widoczne sążółcienie, a czerwony na zielonym – najmniej. Najlepiej czytelnymi z oddalizestawieniami są (podane w kolejności malejącej): żółty na tle czarnym, biały naniebieskim, czarny na pomarańczowym, pomarańczowy na czarnym, czarny na białym,biały na czerwonym, czerwony na żółtym, zielony na białym, pomarańczowy nabiałym.27 Nie od dziś wiadomo także, że kolory wywołują w nas silne emocje. Jednakżaden walor nie działa na każdego tak samo. Jest to pewnego rodzaju pułapka dlaprojektantów witryn. Nie da się przecież w jednym miejscu uwzględnić wszystkichgustów. Dobierając kolorystykę należy więc kierować się ogólną wiedzą na ten temat.Poniższe zestawienie zaproponowane przez S. Popka przedstawia oddziaływaniaposzczególnych barw na temperament człowieka.Wpływ na: Działanie zewnętrzne barw: Działanie wewnętrzne barw: żółta – czerwona niebieska – zielonaCholeryka Lekkomyślne, podniecające PrzytłumiająceSangwinika Świadome, podnoszące siłę woli RównoważąceFlegmatyka Umysłowo podniecające, Usypiające pobudzające do czynuMelancholika Ułatwiające kontakty, Zamykające w sobie skłaniające do udzielania się w życiuIlustracja 8.Oddziaływanie poszczególnych barw na temperament człowieka. 28 Symbolika kolorów czerpie z natury oraz dziedzictwa kulturowego. Spełniafunkcję informacyjno – regulacyjną, staje się znakiem samym w sobie. Powszechnie27 M. Mizia, O kompozycji malarskiej w projektowaniu architektonicznym, wyd. Arcana, Kraków 1995,s.29.28 S. Popek, Barwy i psychika, wyd. UMCS, Lublin 2008, s.89. 21
  22. 22. wiadomo, że kolor czerwony to zakaz, a żółty ostrzeżenie. Czarna barwa w kulturzeZachodniej i Środkowej Europy oznacza żałobę, natomiast w południowo – wschodniejAzji to samo znaczenie symboliczne nosi biel. Używając w ekspozycji żółcieni możemy spodziewać się, że wzbudzą onewesołość. Jednak zastosowana samodzielnie może być nieco monotonna. Dlatego jeśliwitryna z założenia ma być utrzymana w słonecznym klimacie, powinno zastosować sięschemat monochromatyczny z bielą. Możemy tym sposobem pobudzić aktywnośćpoznawczą przechodnia, zachęcić do wejścia do środka i zapoznania się z ofertą.Wywołując tą barwą spontaniczność, możemy skłonić do szybkich, nieplanowanychzakupów. Niektórzy potencjalni kupcy mogą jednak poczuć zniechęcenie widząc żółtąwitrynę. Bowiem z drugiej strony kolor ten uznawany jest za symbol zdrady,wyrachowania, czy złośliwości. Jeśli naszym celem jest wywołanie podniecenia, pobudzenia zmysłów,koniecznie trzeba zastosować czerwień. Kolor ten dodaje energii, odwagi, optymizmu.Świadczy o niezależności i asertywności. Trzeba jednak pamiętać, aby z nią nieprzesadzić i nie wywołać efektu pruderyjności czy nadmiernej agresji. Ulubiony kolor większości ludzi, niebieski, kojarzy się ze spokojem, błogością,lekkością. Prezentowany na witrynie nadaje jej równowagi, harmonii. Wiąże sięz uczuciową głębią, kobiecością, poczuciem piękna. Jednak w nadmiarze może równieżzaszkodzić ekspozycji, przyczynić się do senności przechodniów, a w konsekwencji dobraku zainteresowania towarem i spadku dochodów. Ciepły kolor – pomarańcz – nasuwa skojarzenia związane ze słońcem,z cytrusami, z czymś przyjemnym. Barwa ta będzie oddziaływać na osoby świadomeswoich potrzeb, pewne siebie, witalne, ale także te, które preferują porządek, ład,harmonię. Jednak przesadzając z jego ilością możemy przyczynić się do pobudzeniaagresji, wrogiego usposobienia wobec siebie. Witryna zbudowana na podstawie fioletu nabiera duchowego wydźwięku. Osobywybierające ten kolor cechuje skłonność do całkowitego poświęcania się pasjom.Jednak jest to kolor niedorozwoju emocjonalnego29. Dlatego też nie powinien tworzyćmonochromatycznych kompozycji. Jedynie w zestawieniu z innymi barwami ma szansęzachęcić, wzbudzić zainteresowanie.29 Tamże, s. 103. 22
  23. 23. Aby otoczenie sugerowało spokój i ład należy zastosować odcienie zieleni.Jednak kolor ten sam w sobie nie ma mocy, by stworzyć ekspozycję zachęcającą dozajrzenia głębiej. Pozytywny obraz można uzyskać dopiero, gdy połączy się goz innymi kolorami zwiastującymi wiosnę czy lato. Barwa ta oznacza harmonięi dojrzałość emocjonalną, chęć podejmowania wyzwań oraz zaufanie. 3.4 Oświetlenie Kolejnym nieodzownym elementem aranżacji sklepu jest oświetlenie. Nie jest toelement, który tylko rozjaśnia pomieszczenie. Ma także za zadanie wydobyćz prezentowanego towaru to, co w nim najatrakcyjniejsze. Produkt ma stać się jedynyw swoim rodzaju, ma po prostu przyciągnąć uwagę potencjalnego nabywcy. Światłopowinno stworzyć również taką atmosferę, aby przebywający w sklepie klient chciałpozostać tam jak najdłużej. Visual merchandiser powinien posiadać ogólną wiedzę na temat oświetlenia.Powinien wiedzieć, jaki rodzaj lampy zastosować w danym wnętrzu, w którym miejscuustawić oświetlenie akcentujące, a gdzie ogólne. Proces rozmieszczania światłarozpoczyna się od przedstawienia schematu ogólnego. Najpierw decydujemy gdziezawiesić lampy mające rozświetlić cały lokal, następnie te, zwrócone w stronękonkretnego przedmiotu. Istnieje kilka źródeł światła, które projektant powinien znać. Bowiem każdy typwykorzystywany jest w konkretnym celu. Lampy jarzeniowe to źródło chłodnego światła. Żarówki mają wiele kształtówi kilka rozmiarów. Służą głównie do rozświetlania ścian. A ich szczególnymi zaletamisą cena, trwałość i wydajność. Montowane są głównie w obudowach na sufitach,ścianach lub pod podłogą30. Z racji, iż są nieruchome, stanowią raczej źródło światłaogólnego. Podobnie jest z lampami żarowymi niskonapięciowymi. Wyróżnić możnadwa ich typy: lampy punktowe i strumieniowe. Wydobywają one prawdziwe koloryasortymentu. Dzięki odpowiedniemu ułożeniu snopów światła można osiągnąć ciekaweefekty, chociażby dramatyzmu. Ich ogromną zaletą jest bardzo długa żywotność, a co zatym idzie, obniżenie kosztów.30 J. Diamond, E. Diamond, Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice2004, s. 266. 23
  24. 24. Kolejnym typem, dzięki któremu możemy zmniejszyć zużycie energii są lampyświatłowodowe. Eliminują one ultrafiolet i podczerwień, toteż możemy zobaczyćprawdziwe kolory obiektów. Wykorzystane mogą zostać jako źródło punktowe lubogólne. W związku z tym, iż jest to zimne światło, ma szerokie zastosowanie, nawetw przypadku rzeczy wrażliwych na ciepło. Neony początkowo stosowane były dla potrzeb zewnętrznej reklamy. Odkrytojednak szersze ich zastosowanie. Mogą bowiem przybierać dowolne kształty, a wybórkolorów również jest znaczny. Nudne otoczenie można przekształcić za jednymprzyciśnięciem włącznika. Niskie koszty eksploatacji również zachęcają do ichużywania. Zwykle nie stanowią źródła światła, a jedynie dodatkowe efekty specjalne. Najpowszechniej stosowane są lampy halogenowe. Żarówki umieszczonew specjalnych oprawach wysyłają bardzo białe światło, a witrynom i wnętrzom dodająekspresji. Stosowanie kolorowych źródeł oświetlenia jest niebywale ryzykowne. Może onozmienić barwę przedmiotów umieszczonych w ekspozycji, w takim stopniu, że będąone zniechęcały do wejścia do sklepu. Powinno być ono stosowane jedynie dozintensyfikowania efektów kolorystycznych. Zasadą jest używanie światła tego samegokoloru, co produkt. W przypadku tymczasowego oświetlenia kolorowego, na lampęmożna założyć żelowe filtry. Jeśli kolor ma utrzymać się dłużej polecane są szklanefiltry w postaci krążków. Istnieje także ogrom akcesoriów stosowanych do podkreślenia oświetlenia.Można wymienić tu tzw. ściemniacze. Używając pokrętła można uzyskać pożądanenatężenie światła. Migacz służy naprzemiennemu włączaniu i wyłączaniu światła. Jestwmontowany w oprawę lampy lub na przewodach. Jego zamierzeniem jestprzyciągnięcie uwagi klienta. Kolejnym akcesorium jest soczewka Fresnela. Zmieniaona średnicę snopu światła ogólnego w skupiający. Stroboskopy włączają sięi wyłączają naprzemiennie, dzięki czemu projektanci uzyskują atmosferę zabawy. Corazczęściej stosowane są specjalne przesłony pozwalające nadać wiązce światła określonykształt, np. logo sklepu. 24
  25. 25. 3.5 Ogólne zasady projektowania W visual merchandisingu mówimy o pięciu ogólnych zasadach31 projektowaniaekspozycji sklepowych: 1. równowaga, 2. dominanta, 3. proporcje, 4. rytm, 5. harmonia. Bardzo ważną rolę pełni równowaga. Polega ona na takim ułożeniuprzedmiotów, aby prezentowały tę samą wagę. Wyobraźmy sobie kartkę papieru, a naniej przerywaną pionową linię w połowie jej długości. A na obydwu jej częściach, narównej wysokości tej samej wielkości koła. Stanowią one układ równoważny. Układrównoważny symetryczny. Każda ze stron ekspozycyjnych stanowi odbicie lustrzanedrugiej. Porządek ten jest tym bardziej atrakcyjny, im kolory są bardziej soczyste,a dwie połówki rozkładu, choć formalnie równoważne, nie zawierają identycznychrekwizytów. Jednak należy pamiętać, iż typowa symetria – te same elementy poobydwu stronach w organizacji witryny czy półek sklepowych – nie jest niczymatrakcyjnym, a wręcz przeciwnie, monotonnym i odwracającym uwagę. Ograniczawyobraźnię, a tym samym naczelny cel visual merchandisingu, czyli przykucie uwagiklienta. Koło z jednej strony kartki możemy zastąpić równoważnym układemmniejszych figur. Mówimy wówczas o równowadze asymetrycznej. Choć wagaobiektów umieszczonych po każdej ze stron jest niemal równa, kształty wykorzystanedo zrównoważenia mogą być odmienne (linie, pola, plamy barwne, wolna przestrzeń). Każda ekspozycja winna być zbudowana wokół czegoś, co wymaga szczególnejuwagi, tak zwanego punktu ogniskowego czy dominanty. Może to być przedmiot, towarlub po prostu cecha, pomysł. Chodzi o to, by przechodzień zwrócił uwagę na to,co dzieje się za szybą. Dominantę można uzyskać za pomocą kilku technik. Jednąz nich jest rozmiar. Aby przyciągnąć wzrok można postawić przedmiot o dużychgabarytach, przedmiot, który wyróżni się na tle pozostałych eksponatów.31 J. Diamond, E. Diamond, Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice2004, s. 198-213. 25
  26. 26. Można również zastosować powtórzenie koloru, kształtu, wzoru, faktury.Oko szybko zwróci się ku powtarzanym obiektom, czy cechom. Aby osiągnąć motyw przewagi jednej cechy nad drugą, stosujemy takżekontrast. Zestawiamy przedmioty o przeciwstawnych, odmiennych cechach, np. barwyciepłe z zimnymi, powierzchnię chropowatą z gładką, itp. Zainteresowanie powinnowzbudzić umieszczenie zbyt dużych przedmiotów. Przyćmiewają one pozostałeelementy i stają się dominantą. Można też zastosować kontrast kształtu. Zamiastumieszczania jednolitych figur, wprowadzamy rozmaite kształty. Wówczas kompozycjanie wydaje się nudna i monotonna. Punkt ogniskowy tworzy się także, gdy zastosujemykontrast kierunku, a więc gdy jeden element porusza się w przeciwnym kierunku niżpozostałe. Można także znaleźć wyjątkowe miejsce dla przedmiotu, takie, by przyciągnęłouwagę klienta, np. podwieszenie butów pod sufitem. Kolejną zasadą stosowaną w prezentacji sklepów jest proporcja. Określa onawzajemne relacje między poszczególnymi elementami. Aby wywołać przyjemnewrażenie, elementy powinny być w stosunku do siebie proporcjonalne. Nie chodzijednak o matematyczną dokładność, a raczej o zachowanie odpowiedniej wizualnejskali i ogólne dobre wrażenie. Stosuje się wówczas zasadę złotego podziału32: małeelementy ekspozycji powinny mieć się do większych tak, jak te większe do całościwystawy. Oko powinno swobodnie płynąć po witrynie czy sklepowych półkach, dlategonależy zwrócić uwagę na rytm przedstawiania. Możemy uzyskać go np. za pomocąpowtórzenia kształtów. Te same formy prowadzą oko wzdłuż ekspozycji. Inną technikąkuszenia wzroku jest zastosowanie linii ciągłej, czyli płynne przechodzenie z jednegoobiektu na drugi. Stopniując kształt, rozmiar od największego do najmniejszego, walorod najjaśniejszego do najciemniejszego, uzyskujemy podobny efekt. Dzięki progresjidoprowadzamy do wytworzenia rytmu. Wzrok przechodnia przyciągnie także układpromienisty. Zastosowanie koła w ekspozycji prowadzi obserwatora wzdłuż promienifigury. Jeśli różnych kształtów, kolorów, form użyjemy naprzemiennie, równieżnadamy rytm.32 M. Mizia, O kompozycji malarskiej w projektowaniu architektonicznym, wyd. Arcana, Kraków 1995, s.26. 26
  27. 27. Jeżeli wszystkie elementy ekspozycji tworzą przyjemny dla oka obraz, oznaczato, iż została osiągnięta harmonia. Zgodność obiektów nie oznacza, że wszystkie mająbyć w tej samej gamie kolorystycznej. Mogą być różnorodne i wciąż współgrać ze sobą. Kompozycja pełni bardzo ważną rolę w prezentacji sklepowych witryn i półek.Tworzy ona bowiem jednolitą całość wizualną33. Elementy formalne dziełaplastycznego, takie jak: figury, bryły, linie, płaszczyzny, walory, barwy, światło i cieńakcentują i harmonizują zarówno obraz, jak i witrynę sklepu. Można mówić o dwóchpodstawowych typach tego zestawienia: otwartym i zamkniętym. Kompozycja otwartaumożliwia jej kontynuację w wyobraźni. Natomiast kompozycja zamknięta, zazwyczajzrównoważona, statyczna, komponuje spójną całość, której elementy naprowadzająwzrok ku kluczowym punktom układu. Służą temu akcenty pionowe, zróżnicowaniepoziomów, podziały powierzchni, różna nawierzchnia i faktura. Aranżacja okna będzie więc opierała się na takim rozmieszczeniu elementówskładowych, aby całość nabrała walorów ekspresyjnych. Bardzo dobrym sposobem nazmodyfikowanie witryny jest przede wszystkim maksymalne uproszczenie tematu.Wstępny szkic ma przekształcić towar w figury geometryczne i bryły. Dopiero przy takogólnym zarysie nanosimy szczegóły. 3.6 Reklama w miejscu sprzedaży (POS) Codziennie, na każdym kroku widzimy billboardy, dostajemy ulotki,instalowane są gigantyczne monitory, które co i raz migają obrazem z nowymproduktem. Również w sklepach można spotkać takie nowoczesne rozwiązania. Podstawą każdej firmy jest logo i nazwa, a następnie szyld. Elementy te mająpotężny wpływ na odbiór marki. Dobry szyld to taki, który wyróżni sklep z setkipozostałych. Rzecz jasna, stworzony być powinien zgodnie z powszechnie przyjętymizasadami estetyki oraz podstaw projektowania graficznego. Może być neonowy,co na pewno przyciągnie wzrok przechodnia. Może być podświetlony, co doda munieco elegancji. Może też być bardzo prosty, bez zbędnych ozdób, świateł itp. Dlategovisual merchandiserzy wciąż poszukują nowych sposobów na przykucie uwagi. Jednymz takich sposobów są banery. Wykonane z materiału, papieru czy plastiku informują33 K. Zwolińska, Z. Malicki, Mały słownik terminów plastycznych, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa1975, s. 168. 27
  28. 28. o działach w sklepie, o promocjach – przekazują jakąś informację. Są sposobemniewerbalnej komunikacji detalisty z osobą, która właśnie weszła do sklepu. Takie danemogą być umieszczone także na ścianach czy filarach, choć zazwyczaj podwieszane sąpod sufitem, dzięki czemu są bardziej widoczne. Coraz popularniejsza staje się reklama wizualna na elementach wyposażenia.Służy głównie do zakomunikowania nazwy producenta danego asortymentu.W ostatnim czasie w Niemczech zaczęto testować nową technikę przyciągania uwagi.Szerokie zastosowanie znajduje ona w sklepach samoobsługowych. Na wózkachmontowane są małe monitory działające na zasadzie GPS. Z tą różnicą, iż opróczwskazywania drogi do konkretnego towaru, pokazują reklamy innych produktów,zwłaszcza tych, mijanych po drodze do celu34. Szyby również są dobrym nośnikiemreklamy. Samoprzylepne litery, folie One Way Vision (OWV), sezonowe naklejki –łatwe zarówno w zainstalowaniu, jak i demontażu. Już prawie regułą jest,iż w witrynach wiszą plakaty prezentujące najnowsze kolekcje. Popularne są także flagi.Stanowią one formę dekoracji, ale też pełnią funkcję informacyjną (np. o projektancie,logo domu mody czy producenta odzieży). Najtańsze są te, wykonane z papieru.Ale spotkać można także inne materiały, chociażby filc. Misternie szykowane konstrukcje dekoracyjne instalowane są nierzadkona systemach szynowych35. Do sufitu mocowana jest belka nośna, a do tej z kolei listwyprzytrzymujące zastosowane reklamy. Są to kolejne środki pełniące rolę drogowskazudla klienta, mogą wskazać, gdzie szukać nowej kolekcji, a gdzie wyprzedaży, mogąprowadzić do obuwia sportowego lub eleganckiego. Wymienione wyżej nośniki reklamy wizualnej tworzone są z różnychmateriałów. Bodaj najpopularniejszym, najtańszym i najbardziej dostępnym jest papier.Charakteryzuje się szeroką gamą kolorystyczną, ale jego zastosowanie jest tymczasowe.Trwalszym materiałem, a równie niedrogim jest tektura. Można z niej wycinać, pisać poniej malować, drukować. Przy długookresowych prezentacjach polecana jest tkanina.Do elementów stałych ekspozycji wybierana jest żywica akrylowa – bardzo plastycznai trwała lub drewno barwione, bądź naturalne. Niezależne od wyboru materiału, oprawa graficzna musi być zbudowanaz zachowaniem zasad, o których pisałam już wcześniej. Należy uwzględnić reguły34 P. Górecki, Maszyny do kupowania, „Newsweek”: 2009, nr 8, s.60.35 J. Diamond, E. Diamond, Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice2004, s.368. 28
  29. 29. właściwej kompozycji, zwrócić uwagę na zachowanie proporcji, pamiętać o utrzymaniurównowagi, aby nie doprowadzić do efektu, który będzie potencjalnych nabywcówodstraszał. Wielu visual merchandiserów decyduje się na wykorzystanie w sklepach grafikzamiast tradycyjnych rekwizytów. W dużej mierze spowodowane jest to finansami.Celem jest przyciągniecie klienta jak najniższym nakładem. W związku z czym zdjęciejest trafnym środkiem. Nie dość, że na grafikach można zaprezentować kolekcje,to zawsze przyjemnie patrzy się na ładne ujęcia. Jest kilka sposobów pozyskania grafik.Można wynająć prywatnego fotografa, co jednak wiąże się z większym nakłademfinansowym. Taki zabieg opłaca się jedynie przy całej sesji fotograficznej, z którejzdjęcia przeznaczone są do katalogu. Można również kupić już istniejące zdjęcia bądźzgłosić się do banku zdjęć. Jednak tylko pierwszy sposób gwarantuje wyłączność.Z drugiej strony gotowe zdjęcia nierzadko są lepszej jakości, bo wykonane w idealnychwarunkach, a ich mnogość może podsunąć pomysł na motyw przewodni dekoracji. Do zatrzymania klienta i zachęcenia do wejścia do sklepu mogą zachęcać różnekategorie grafik. Przywołać tu można podświetlane konstrukcje – kasetony („międzydwa panele wsuwa się transparentną grafikę”36). Są dostępne dla większości firm.Na ścianach można zauważyć mnóstwo wielkoformatowych zdjęć cyfrowych – tokolejna kategoria. Należy również wspomnieć o tablicach pryzmatycznych. Jednakw polskich warunkach stosowanych raczej na zewnątrz (forma billboardu). Tokonstrukcja przypominająca żaluzje okienne – pionowe lub poziome listwyo trójkątnym przekroju, które na każdej stronie mają inny obraz. Reklamy ruchomestwarzają możliwość pełniejszej prezentacji sklepu. Takie obrazy, prezentacje możnałatwo dostosować do potrzeb. Intrygują w sklepach także ściany wizyjne – wielkiemonitory złożone z kilku mniejszych, na których wyświetlane są różne grafiki. W większości punktów detalicznych znajdziemy tzw. materiały POP (point ofpurchase) czy powszechniej znane jako POS (point of sale). Są to „konstrukcjei urządzenia wykorzystywane do identyfikacji, reklamowania i promowania sklepu,usługi bądź produktu, które służą jako pomoc w sprzedaży detalicznej”37. Taka reklamapełni rolę cichego sprzedawcy – zwraca uwagę na wyeksponowany towar, podnosi jegoatrakcyjność, a także ułatwia klientom zakup. Wśród materiałów POP można wyróżnić36 Tamże, s.396.37 Tamże, s.420. 29
  30. 30. interaktywne wideo. Na monitorze wyświetlane są zdawkowe informacje o produkcie,a to zachęca nabywców, aby dowiedzieli się czegoś więcej. Wykonane z drewna gondole z logo danej firmy to stałe elementy wyposażenia.Można przesuwać je z miejsca na miejsce, eksponując różne towary. W dużych sieciachhandlowych można także spotkać stoiska dostawców. Mają one wspomóc sprzedaż,zaprezentować nowy towar i przyciągnąć rzeszę klientów. Atrakcyjnie eksponują towarmałe gablotki umieszczane na ladach. Skłaniają one do poszukiwania towaru w sklepie,a tym samym przejrzeniu całego asortymentu. Reklama jest wskazówką dla klienta, co i gdzie może znaleźć. Pomaga podjąćdecyzję, lecz wpierw wzbudza zainteresowanie. Wzmacnia przekaz wysyłanyw mediach. Visual merchandising jest swoistą reklamą, działającą w momencieprzebywania potencjalnego klienta w placówce. Obie te sfery zwiększająrozpoznawalność marki, wyróżniają ją spośród tysiąca podobnych sklepów w centrachhandlowych. 4. Metodologia badań Przeprowadzona przeze mnie analiza literatury i obserwacja miejsca pracypozwoliła na postawienie następujących pytań: 1. Jaki jest estetyczny wymiar visual merchandisingu w badanym sklepie obuwniczym? 2. Jakimi środkami jest on realizowany? 3. Jakie elementy plastyczne wykorzystano w budowaniu prezentacji produktu?Odpowiedzi na postawione pytania szukałam za pomocą trzech metod badawczych38:studium przypadku, obserwacji i analizy dokumentów. Studium przypadku znane jest także pod następującymi nazwami: „metodaindywidualnych przypadków”, „metoda kliniczna” oraz „analiza przypadku”.Wg Pilcha „jest to sposób badań polegających na analizie jednostkowych losówludzkich uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze lub na analizie konkretnychzjawisk natury wychowawczej poprzez pryzmat jednostkowych biografii ludzkichz nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu podjęcia38 Wg M. Łobockiego do metod zaliczyć można m.in. studium przypadku, obserwację, analizędokumentów. T. Pilch natomiast pisze o metodzie indywidualnych przypadków i o technikach obserwacjii badania dokumentów. 30
  31. 31. działań terapeutycznych”.39 Przenosząc tę definicję na grunt visual merchandisingu,możemy mówić o badaniu zjawiska i jego wymiaru estetycznego. Także, o wyciąganiuwniosków i podejmowaniu działań naprawczych, gdy zachodzi uzasadniona ku temupotrzeba. Przy wykorzystaniu analizy przypadku pomocne są m.in. obserwacja i analizadokumentów. Ta pierwsza „stanowi osobliwy sposób postrzegania, gromadzeniai interpretowania poznawanych danych w naturalnym ich przebiegu i pozostającychw bezpośrednim lub pośrednim zasięgu widzenia i słyszenia obserwatora”.40 Przeprowadzonemu badaniu metodą obserwacji został postawiony jasny cel,czyli analiza sposobu prezentacji produktów w sklepie. Była ona planowa –przeprowadzona wg określonego harmonogramu. Dotyczyła bowiem konkretnegookresu – przełomu marca i kwietnia. Nie została też zniekształcona przez obserwatora,stąd możliwość nazwania ją wierną. Analiza dokumentów nie jest metodą, która cieszy się dużym uznaniem. Stosujesię ją przede wszystkim jako uzupełnienie posiadanych już danych i wniosków. „Polegana uporządkowaniu i interpretacji zawartych w nich [dokumentach] treści pod kątemproblemu (celu) badawczego lub także hipotezy roboczej […] Dokumenty objęteanalizą mogą […] przybrać postać dokumentów pisanych (werbalnych), cyfrowych(statystycznych) lub obrazkowo – dźwiękowych (pozapisemnych i pozacyfrowych)”.41Materiały wykorzystane w danym badaniu należą do kategorii werbalnychi obrazkowych. […]39 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, wyd. ŻAK, Warszawa 1998, s.48.40 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, wyd. Impuls, Kraków 2001, s.218.41 Tamże, s.241. 31
  32. 32. 5. Podsumowanie Powszechne stało się już stwierdzenie, że visual merchandising jest sztuką.W celu osiągnięcia zamierzonych efektów należy połączyć wiedzę psychologiczną,marketingową i teorię sztuk plastycznych. Efekt takiej syntezy ma za zadanieprzyciągnąć oko klienta i zachęcić do zakupu. Takie ujęcie visual merchandisinguprezentuje badana sieć sklepów obuwniczych. Dbałość o detal i szczegółowoopracowane zalecenia wpływają na pozytywny, jak sądzę, na odbiór tej marki. Po przeprowadzeniu dogłębnej analizy wyników badań, uzyskałam odpowiedzina postawione wcześniej pytania. Obserwacja wykazała, że układ towaru w sklepieróżni się czasami od prezentowanego w VP. Niekiedy przynosi to lepszy efekt wizualny– jak w przypadku damskiej sekcji City, ale bywa, że niweczy zalety ekspozycji, jakstało się to na regale prezentującym męskie buty typu Fashion Dress. W związkuz powyższym nasuwa się pytanie o estetyczny wymiar zjawiska. Jeśli porządek jestzgodny z zasadami z przewodnika, możemy mówić o jego walorach. Produktyprezentowane są w najlepszym świetle, a tym samym cieszą oko. Pomieszczenie i jegoaranżacja stają się przyjazne dla potencjalnego klienta Feeria barw, właściwie dobrane oświetlenie, zachowanie zasady złotegopodziału wpływają na postawy konsumenckie. Badany sklep nie sprzedaje przecieżsamego produktu, sprzedaje ideę ściśle z nim połączoną, emocje, które ten wywołuje.Wykorzystanie zagadnień ze sztuk plastycznych pozwoliło na wykreowanieeleganckiego i nowoczesnego entourage’u. Paleta kolorów zastosowana w wizualizacji sklepu jest szeroka. Przeważająbarwy neutralne, ale tylko dlatego, by podkreślić inne jaskrawsze kolory, by optycznie„wybić” je do przodu. Każdy z nich ma określony wpływ na podświadomość,a połączenie kilku odcieni o różnych zaletach pogłębia efekt. Dzięki zastosowaniuzimnego światła, kolory artykułów nie ulegają zmianie. Widzimy je takimi, jakie sąw rzeczywistości Nie mniej jednak pewne, istotne ich cechy zostają podkreślone. Dużailość tak jasnego światła sprawia też, że lokal jest chętnie odwiedzany przezpotencjalnych kupujących. Skoro klienci potrafią spędzić w centrum handlowym parę„ładnych” godzin, z pewnością taka iluminacja zachęca do zajrzenia do środka. Można 32
  33. 33. tu mówić o namiastce światła dziennego, która sprawia, że klientom wydaje się,że spacerują. Zastosowanie zasad kompozycji w sklepie przywodzi na myśl niejeden obrazmalarski. W malarstwie zagadnienie to jest niezmiernie ważne. Bez jego znajomościdzieło mogłoby w ogóle w sztuce nie zaistnieć. Także i tu, na witrynie, w oknietrendowym czy na regale, zasady te są w powszechnym zastosowaniu. Wymienionepowyżej części tworzą jedną kompozycyjnie całość. Powyższe stwierdzenia uzasadniają nazywanie visual merchandisingumalarstwem przestrzeni handlowej. Wizyty w centrach stają się alternatywą dlaspacerów po galeriach sztuki, dla kontaktu z kulturą. Toteż oczywistym wydaje się fakt,że zanikającą potrzebę estetyki można starać się pobudzić poprzez wykorzystanieplastyki w kreacji produktu. Z tak prozaicznych, wydawać by się mogło czynności, jaksprzedaż butów i torebek, można uczynić działalność niemalże artystyczną.Niezaprzeczalnie wywiera ona duży wpływ na estetyczne postrzeganie większościdziedzin życia codziennego. Paulina Kownacka – właścicielka instytutu twórczych działań, zajmującego się visual merchandisingiem. Więcej informacji na www.sklepowerewolucje.pl. Można zajrzeć również na http://pl- pl.facebook.com/InstytutTworczychDzialan. 33
  34. 34. 6. Spis ilustracjiIlustracja 1.Percepcja otoczenia przez poszczególne narządy zmysłu człowieka ............ 5Ilustracja 2.Merchandising w podsystemach przedsiębiorstwa. ..................................... 10Ilustracja 3.Porównanie merchandisingu detalisty i producenta. ................................... 11Ilustracja 4.Koło barw..................................................................................................... 18Ilustracja 5.Schemat monochromatyczny ....................................................................... 18Ilustracja 6.Schemat z kolorami sąsiadującymi .............................................................. 19Ilustracja 7.Schemat kolorów dopełniających ................................................................ 20Ilustracja 8.Oddziaływanie poszczególnych barw na temperament człowieka. ............. 21 34
  35. 35. 7. Bibliografia Książki1. Baruk A.I., Jak skutecznie oddziaływać na odbiorców? Wybrane formy sprzedaży i wywierania wpływu na nabywców, wyd. Dom Organizatora, Toruń 2006.2. Borusiak B., Merchandising, wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2006.3. Diamond J., Diamond E., Merchandising- magnetyzm przestrzeni handlowej, wyd. Helion, Gliwice 2004.4. Fisiak J., Słownik współczesny angielsko- polski, polsko-angielski, wyd. Longman, Warszawa 2004.5. Foxall G.R., Goldsmith R.E., Psychologia konsumenta dla menadżera marketingu, wyd. PWN, Warszawa 1998.6. Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1982.7. Lindsey P.H., Procesy przetwarzania informacji u człowieka. Wprowadzenie do psychologii, wyd. PWN, Warszawa 1991.8. Łobocki M., Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, wyd. Impuls, Kraków 2001.9. Matuszewski T., Psychologia poznania. Sposoby rozumienia siebie i świata, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003.10. Mizia M., O kompozycji malarskiej w projektowaniu architektonicznym, wyd. Arkana, Kraków 1995.11. Pilch T., Zasady badań pedagogicznych, wyd. ŻAK, Warszawa 1998.12. Popek S., Barwy i psychika, wyd. UMCS, Lublin 2008.13. Sztucki T., Encyklopedia marketingu. Definicje, zasady, metody, wyd. Placet, Warszawa 1998.14. Sztuka J.F., Sztuka J., Kształtowanie otoczenia: wzornictwo przemysłowe, komunikacja, reklama wizualna, wyd. Wydziału Zarządzania Politechniki Częstochowskiej, Częstochowa 2005. 35
  36. 36. 15. Witek L., Merchandising w małych i dużych firmach handlowych: teoria i praktyka: cenne wskazówki, trendy, wyniki badań, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007.16. Zwolińska K., Malicki Z., Mały słownik terminów plastycznych, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1975. Czasopisma17. P. Górecki, Maszyny do kupowania, w: „Newsweek”: 2009, nr 8. Strony WWW18. http://czerwonamaszyna.pl/atrp/gfx/kolor.jpg [odczyt: 09.12.08]19. http://media.wp.pl/kat,95674,wid,9890291,wiadomosc.html?ticaid=171d0 [odczyt: 21.10.08]20. http://www.dobrzewiedziec.pl/?p=38 [odczyt: 09.12.08]21. http://www.swiatlo.tak.pl/pts/pts-percepcja-otoczenia.php [odczyt: 26.11.2008] 36

×