Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Editado cancioneiro de monfero

4 767 vues

Publié le

  • Login to see the comments

Editado cancioneiro de monfero

  1. 1. 1 CANCIONEIRO DE MONFERO Traballo de recollida da tradición oral da zona Elaborado polo alumnado da E.S.O. do C.P.I. Virxe da Cela. Dirixido por Verónica Dopico, xefa do Departamento de Música Departamento de Música C.P.I. Virxe da Cela, Monfero (A Coruña)
  2. 2. 2 RECOLLIDA 2006-2007 Alumnado Informantes Alba Mª Vidal García Ana Rodríguez Rei Ángel Saa Vidal Cristina de Bernardo Vázquez Ana de Bernardo Vázquez Darío Varela López Vicente Souto Gen David Morado de la Iglesia Eloy Martínez Blanco Jordi Manivesa Charlón Juan José Fernández Faraldo Laura Golpe.............. Rocío Crespo ................ Lydia Vázquez Varela Marta Blanco Pena Nerea Penedo Varela Alba García Purriños Vanesa Pico Fernández Silvia Maroño Vázquez Nieves Martínez Seco Matías Blanco Parga Silvia García Núñez José Mª Rodríguez Golpe, 50 anos. Berenice Filgueiras Souto, 69 anos. Pura Castro Varela, 82 anos, Casalvito Dabaixo Isolina Castro Varela, 92 anos, Casalvito Dabaixo Manurls Grueiro Pena (abuela Fran 3ª) Andrés Blanco (San Fiz), 78 anos Carmen Sante Peteiro, 74 anos, Reción, Verís. Eurelio Cobelo Couce, 76 anos, Reción, Verís. María Caruncho López, 75 anos. Ramona Gómez Lage, nacida en Aranga, residente en Irixoa, 77 anos. Isabel Vázquez, 63 anos, Irixoa
  3. 3. 3 RECOLLIDA 2007-2008 Alumnado Informantes Ángel Miraz Vázquez Noelia Deibe Pérez Saray Fernández Mosquera Nerea Freijomil Vázquez María Belén Ansede Freire Alejandro Ansede Freire Ángela Vidal Martínez Sofía Cortizas Caínzos Jorge Varela Cortizas Francisco José Acción Otero Alba García Pazos Graciela Vázquez Coira Jesús García Sas Denís Fernández Rocha Nuria Martínez Casdelos Lucía Pérez Sanjurjo Gema Miño Noelia Blanco Rubén Calaza Díaz Javier Freire Diego Fornos Roberto Cal Casanova Xián Fernández Lence Jessica Rodríguez Mosquera Patricia Maceira Migues Jacqueline López Pérez Ana Elia Rivero Vidal Lorena Jove López Cristina Couce Pena Miriam Fonte Díaz Francisco Fernández Faraldo Iris Crende Fernández Ángel Miraz Vázquez Diego Vidal Couceiro Agustín Varela García Pedro Sánchez Fernández Lucía Calaza Coira, 30 anos, As Travesas Mª Pilar Coira Fernández, 41 anos, As Travesas. María García Iglesias, Verines. Nacida a principios do século XIX. Pariente de Noelia Blanco Deibe. Documentos encontrados. Jesús Deibe Seoane. Verines. Nacido a principios do século XIX. Pariente de Noelia Blanco Deibe. Documentos encontrados. Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso Andrés Pérez Pñérez, 63 anos, Requeixo. María del Carmen Ares Pérez, 56 anos, Requeixo Aurora Álvarez Fernández, 57 anos, Lousada. María Josefa González, 71 anos........ Ángela Filgueiras, 69 anos......... Benedicto Freijomil, 71 anos............... Albino López Ansede, 77 anos, Mántaras. (Franciso José Acción) José Vidal Graña, 71 anos, ......... Josefa Espiñeira Verdes, 73 anos, Altos de Verís, Irixoa José Caínzos Gonzáles, 72 anos, Altos de Verís, Irixoa Divina María Cupeiro Romeu, 65 anos, Queixeiro, Monfero Manuel Cortizas Fernández, 71 anos, Queixeiro, Monfero. María Herminia López Espiñeira, 69 anos, Vilachá, Monfero Eusebio Varela Espada, 69 anos, Vilachá, Monfero. Juan Pazos Doural, 80 anos, Xestal, Monfero. Juan Coira Vidal 76 anos, Ambroa José María Coira Fernández, 48 anos, As Travesas Mª Argentina Fernández López, As Travesas. Alicia García Rodríguez, 64 anos, Vilachá, Monfero. Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero. Francisca Varela Espiñeira, 66 anos, Vilachá. Antonio Vidal Pereiro, 96 anos, Ambroa Pilar Sánchez Vázquez, 64 anos, Betanzos. .................... Gonzalo Deibe Vázquez. 73 anos. Irixoa Alicia García Rodríguez. 68 anos. Irixoa Estrella Deibe García. 37 anos. Monfero María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. Estrella Abeledo García. 78 anos. San Félix, Nebrar, Monfero. Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa. Manuela Couce Antón Mª Luisa Salido Permuy José Fernández Grueiro Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo. Antonia Otero Charlón, 59 anos, Irixoa. Carmen Rodríguez Guzmán, 76 anos, A Viña. David Fernández López, 82 anos, Monfero. Margarita Calvo Pérez, 68 anos. Verís María Castiñeira Pérez, 67 anos. Chambas José María Pérez Rodríguez, Verís.
  4. 4. 4 RECOLLIDA 2008-2009 Alumnado Informantes Vanessa Deibe Pérez David Río Deibe Iria González Fraga Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo. Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa. Antonio Fraga, 69 anos, Lambre, Ambroa, Irixoa María Esther Rodríguez, 72 anos, Lambre, Ambroa, Irixoa.
  5. 5. 5 ÍNDICE 2.- CANTOS DE TRABALLO 2.- CANTOS DE OFICIOS 3.- CANTOS DA MOCIDADE. 4.- CANTOS DE LUGARES 5.- CANCIÓNS RELIXIOSAS: 6.- BURLAS E SÁTIRAS 7.- CANTARES DE DESAFÍO 8.- OS BAILES 9.- ALBORADAS, FOLIADAS, ALALÁS. 10.- MÚSICOS E INTÉRPRETES 11.- CANTARES DE CEGOS 12.- ROMANCES E LITERATURA DE CORDEL 13.- OUTRAS HISTORIAS: A EMIGRACIÓN, A GUERRA… 14.- CANTOS DE BODA E DE DESPEDIDADA DE SOLTEIROS 15.- CANTARES DE XOGOS 16.- CANTOS DE BERCE 17.- A MUIÑEIRA 18.- CALENDARIO CÍCLICO DE FESTAS 19.- RITOS E CRENZAS POPULARES
  6. 6. 6 1.- CANTOS DE TRABALLO Cantos de labranza, malla, sega, seitura, a construcción de casas, reunións nas fiadas  ¿En qué época se facía cada unha destas actividades?  ¿Participaba toda a familia-pobo?¿Qué facían homes e mulleres?  ¿Se cantaban cancións mentras se traballaba?  ¿Se tocaban con aperos (bater pedras nos sacho, gadaña, fouciño)?  As reunións das fiadas. ¿Quénes e cómo se fiaba na roca?  A colocación do espantallo Ás veces batíase cunha pedra na azada para escorrentar ás aves e ós teixóns. Juan Coira, 76 anos, Ambroa; e Mª Argentina Fernández, 73 anos, As Travesas: Ben se sabe que o traballo nunca faltaba, polo que debían tomalo coma se fose unha festa. + A pataca se plantaba en Abril e se recollía por Agosto ou Setembro; O trigo sembrábase en Novembro ou Decembro, e segábase polo Santiago, ahí no mes de Xullo, e finalmente mallábase en Agosto. O liño se sembraba en Maio, e se recollía por Setembro ou Outubro. Poñíase en mañosos para levar ó río onde botaba nove días na auga. Cando se quitaba, extendíase a enxugar e finalmente volvíase a recoller en manoxos. Nos traballos comunais: mentras traballaban, falaban en cantaban, pero cando descansaban, daquela poñíanse a bailar. Algúns ata levaban gaitas e pandeiretas para animar máis o traballo e facer máis festa. E se non había instrumentos facían percusións batendo unha pedra no sacho, petando nas latas. Nas reunións das fiadas, normalmente reúnanse as mulleres a fiar, e ó final o dono de todo facíalles unha comida ás mulleres, e facían festa con gaitas e tambores. Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (2008-2009). Na labranza as mulleres levaban as vacas mentres que os homes suxeitaban o arado; na malla os homes poñían o palleiro, desataban os monllos e mallaban co mallo, e as mulleres carrexaban a palla e o gran e ataban os monllos; na sega saían todos a traballar, uns segaban, outros ataban e outros poñían os medeiros; na seitura os homes segaban mentres que as mulleres enciñaban e ataban; a construcción das casas era traballo dos homes; nas reunións de fiadas os homes recollían o liño e as mulleres ripábano e fiábano coa axuda da roca e do fuso. A malla era un traballo que se facía no mes de Agosto. Nel participaba toda a familia, pero non cantaban nin tocaban apeiros. Este traballo iba precedido da sega, que se practicaba no mes de Xuño e Xulllo. Nela sólo participaban os homes, e tampouco canbatan. Na malla os homes botaban os mollos á máquina e facían o palleiro, e dábanlle ó beo. As mulleres carretaban en cestas o fruto para a limpiadora.
  7. 7. 7 Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero: dí que non se cantaba, que facía falta o alento para traballar. Seitura: Decembro Na época da malla din que os mozos brincaban e molestaban moito ás mozas, ó que lle chamaban “gramas” David Fernández López, 82 anos, Monfero. Había moitos tipos de labranza. O millo labrábase en Maio, o centreo e o trigo en outono, e as patacas en Abril. No mes de Xullo segábase o centeo e a algo máis tarde o trigo; en Agosto realizábase a malla. Nas labranzas participaban toda a xente que había na casa, os homes andaban cons arados e as mulleres guiaban as vacas cos arados. Na sega tamén traballaban os da casa, os homes e as mulleres co fouciño e traían a sega para casa e facían unha meda. Despois facíase a malla, onde participaban todos os vecinos (eran sobre 20 persoas). Os homes facían os palleiros e as mulleres carteaban o grao e estallaban a palla. Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo. Se sementaba en primaveira e outono, e se recollían o seguinte ano. Despóis segábase e poñíase a secar un día ou dous. Coa fouciña estirábase e despóis atábase e poñíase o medeiro, levábase para casa e poñíase nunha meda, poñíase nuns cantos carros e despois viña a máquina de mallar (antes se facía a man). O remata-la malla, o último que remataba tiña que facer a festa. A xente cantaba moito mentras traballaba, pero non só cantaban cancións en galego, senón tamén en castelán. Despois do 36 soamente se cantaba en castelán porque en galego non se podía. Tampoco se podía cando era época de luto. Manuela Couce Antón, de 68 anos, Queixeiro: en tódalas actividades participaba a familia e o pobo; na malla os homes desamarraban as mallas coas vacas e apartaban a palla do trillador, e as mulleres carteaban a palla para facer o mollo, que era feito polo home. Na sega segaban tanto homes como mulleres, os homes apartaban o mollo e as mulleres o levaban para outros lugares. Na fiada iban homes e mulleres a busca-lo liño, que era lavado, secado e metido no forno hata que se podía traballar con él. As fiadas consistían nunha pedra e un palo longo que na punta era máis ancho; nesta punta envolvíase o liño na pedra e dspois fiábase cun fuso. Nas tarefas participaba todo o mundo, xa que nesa época vivíase mal e todos tiñan que axudar Javier Freire: acórdanse que traballaban todos os vecinos da aldea, ata as 12 de noitte, a veces cantaban e tocaban a pandeireta Sí que se cantaban cancións ó traballar, para poder pasar o tempo e que non se fixera tan pesado o traballo Bater de pedras nos legóns: cando había que ir sachar á leira, para quitar as malas herbas, o traballo era canso e aburrido, e sempre había algún que collía unha pedra e comenzaba bater con ela no sacho, facendo un ritmo, a así animar ó rexto da xente. Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa: na sega os homes eran os que segaban e as mulleres ataban os mollos e amedeirábnnos; e na malla os homes carteaban o fruto en sacos ou en cestas para as casas e as mulleres atendían o grupo na máquina. Ó final da malla cantábase, contábanse contos e tamén se tomaba caña. A construcción das casas facíase canto era preciso, non había unha época exacta para levar a cabo este oficio. Viñan os canteiros. David Fernández López, 82 anos, Monfero. Dí que e mellor época para construir era de Febreiro a Novembro, xa que en pleno inverno chovía moito. Para construir as casas pagábaselle a 3 ou 4
  8. 8. 8 canteiros, e os homes da casa axudaban, traéndolles pedras e barro, e as mulleres facían comida para todos. Fiadas. Cando se rapaban as ovellas, a xente se xuntaba nunha casa para traballar a lá. Este traballo lles correspondía ás mulleres. Lavaban a lá e a secaban, a escarpeaban, isto é, separábanna, porque estaba pegañosa, e a cardaban cas “cardas”, para que quedara máis fina e esponxosa. Cunha roca e cun fuso ían fiando a lá ate convertila en fío. Había unhas señoras que tiñan unhas máquinas chamadas “sabos”, para facer mantas, calcetíns, xerseis. Pola noite, susto despois de remata-lo traballo, facíanse sopas de pan de trigo. David Fernández López, 82 anos, Monfero. As reunións de fiadas soían ser en inverno, porque había máis tempo libre e case sempre se facían de noite. As mulleres fiaban e os homes “festexaban”, a veces viña un home que tocaba o saxofón e o acordeón, e todos bailaban. Se reunían cando era necesario Nas s as mulleras de cada aldea reúnanse nunha casa pola noite para fiar a lana, e polo día o liño. Fiaban as persoas mayores, e algunhas persoas bnovas comenzaban a aprender ese oficio. Miña abuela fiaba cun fuso, unha roca e as dúas mans. Se ía envolvendo o material arredor do fuso Tamén se fiaba a lá das ovellas. José Fernández Grueiro, 49 anos. As mulleres fiaban e os mozos ían xunta delas. Ó acabaren comían cachada, que era leite con pan todo cocido e con azucre. Ó final, mentres uns tocaban calquera instrumento como testos das potas, botellas ou calquera outro obxecto, outros bailaban, e tamén se facían xogos. Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. Dí que nas fiadas se cantaba, bailaba, tocaba a pandeireta e ás veces a gaita. Dicía que na fiada: espetábase as estopas nunha vara que se chamaba roca, a veces era unha jalla onde aguantala, na man dereita tiñan un fuso onde se recollía o fío, e ca esquerda estiraban a fibra da estopa. Lisca paxariño, lisca do horteiro das cebolas entrade mozos a dentro vinde ve-las fiadoras. 1 O espantallo espetábase nun pau e poñíase un trapo para escorrentar os animais María Luisa Salido Permuy, dí que o espantallo se colocaba en setembro Manuela Couce Antón, de Queixeiro, dí que o espantallo se colocaba en Xullo. Vamos segar, vamos maiar Para poder cantar e bailar Vamos mozas coñecer Para con elas chegar ó mencer En maio coas rubias E en outubro coas morenas Todas son boas 1 José Freirer Filgueiras....(Belén Ansede)
  9. 9. 9 Para curar-las penas2 Pousa e sacha e colle a fouciña por Santa Mariña. 3 Me gustan los labradores Sobre todo en el verano Por la sal que ellos derraman Para recoger el grano. Los labradores por la mañana, El primer surco y olé Es por su dama, es por su dama Un ramo de lores A mi me gustan y olé Los labradores.4 2 María García Iglesias, Verines. Nacida a comenzos do s. XIX. Pariente de Noelia Blanco Deibe. Documentos escritos. 3 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo. 4 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009)
  10. 10. 10 2.- CANTOS DE OFICIOS Arrieiros, costureiras, pescantinas, afiador, zapateiro, ferreiros eoutros. As costureiras ¿Iban de casa en casa?¿Cada canto tempo pasaban pola aldea? ¿Recordas algunha copla que falara delas?  Os arrieiros que levaban as súas mercadorías de Castela a Galicia ¿Recordas algunha canción que falara deles?  Afiador. ¿Cómo anunciaba a súa chegada á aldea?¿Tocaba algún instrumento? As costureiras ían de cada mes polas casa, elas mesmas traían as máquinas de coser encima da cabezas. Iban de casa e casa, para facer as labores que lles mandaran. Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa. Dí que pasaban cada dous meses. Algunhas costureiras levaban unha rapaza nova de aprendiz. José Fernández Grueiro, 49 anos: tiñan que ir andando a lugares que estaban moi lonxe da casa. Pasaban moitos días en cada casa, onde tamén comían e durmían. Os arrieiros algunhas veces levaban caña en pelexo polas casa, e outras veces levaban roupa de cama. Tamén se chamaban contrabandistas. Pedían “casa cuberta” para pasa-las noites. Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. Se acorda de dous de Ourense que traían caña e viño. O afiador ía polas aldeas anunciando a cegada a elas cun chiflo (tamen o chaman “filarmónica”) e berrando “O afiador, o afiador” “Amáñánse potas, sartenes, afíanse tixeiras”¸ “Afiador, paragüero, compor potas e porcelanas”. Dicíanse bromas sobre eles: “Paragüero, afilador, cuanto más burro, mejor”. Botaban os fondos ás potas, facían remendos a outros utensilios, amañaban os paraugas, afiaban coitelos, etc. José Fernández Grueiro, 49 anos. Pasaban moitas xentes polas portas das casas ofrecendo servicios: o afiador, o capador, e pendienteiro, que vendía os pendentes e furáballe as orellas ás nenas cunha agulla e unha pataca. Ferreiro: José Fernández Grueiro, 49 anos. O seu avó era ferreiro, traballaba o ferro na forxa, que aínda se conserva na súa casa. Facía coitelos, aixadas, fouciños, raños. Tamén lle levaban ferramentas para que as amañara. O capador anunciaba a súa cegada á aldea cunha especie de harmónica que lle chamaban chifra. As pescantinas: carteaban o pescado en paxos, indo polas casas. Zapateiro: amañaban os zapatos cunha máquina que tiñan que dar ó pé, tiña correas.
  11. 11. 11 COSTUREIRAS: Costureiriña bonita ó palacio foi coser na primeira escaleira xa lle deron que facer5 Costureiriña bonita ¿dónde tes a túa cama? no poleiro das galiñas cunha presiña de palla6 Costureiriña bonita ¿Onde te-la túa cama? No capoeiro das galiñas nun brazadiño de palla. 7 Costureiriña bonita dame un alfiler de prata para quitar unha espiña do corazón que me mata.8 Costureiriña bonita dí que non come o touciño, e índa come un porco enteiro dende o rabo ata o fociño. 9 Costureiriña das Baíñas Cosen de balde E máis poñen as liñas. 10 Costureira non a quero se me dan, ríome dela cantos guapos pillos hai dormen na cama con ela11 5 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix; Juan Coira, 76 anos, Ambroa e Mª Argentina Fernández, 73 anos, As Travesas; Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 6 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix; Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa; Mª Josefa González, 71 anos. 7 José Fernández Grueiro, 49 anos, de Manuela Grueiro Pena, avoa Fran 3º 8 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 9 José Fernández Grueiro, 49 anos 10 Lucía Pérez Sanjurjo; Josefa Espiñeira Verdes, 73 anos, Altos de Verís, Irixoa. 11 Juan Pazos Doural, 80 anos, Xestal, Monfero.
  12. 12. 12 Costureira non a quero si ma dan, ríome dela, canto xornaleiro hai dorme na cama con ela. 12 O amor da costureira era papel e mollouse agora costureiriña o teu amor acabouse13 Unha pera, dúas peras non tiña mái-la pereira, unha pera para o xastre, outra para a costureira. 14 Unha costureira meiga e un zapateiro ladrón fixeron unha camisa sen presilla nen botón. 15 Costureiras das Baíñas Cosen de valde E máis poñen as liñas16 Miña nai ten sete fillas as sete son costureiras aprende a traballar fato de mangoleteiras.17 Na miña vida tal vin na feira de Nonternaso vintecinco costureiras de cabalo dun rapaso.18 Aló enriba moito enriba nas camposas de Xestoso vintecinco costureiras a cabalo dun raposo.19 12 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 13 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix; Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro; Mª Josefa González, 71 anos........ Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero; Juan Coira, 76 anos, Ambroa e Mª Argentina Fernández, 73 anos, As Travesas; Sofía e Jorge; Andrés Pérez Pérez, 63 anos, Requeixo. 14 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 15 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 16 Estrella Deibe García, 37 anos, Monfero; Juan Coira, 76 anos, Ambroa e Mª Argentina Fernández, 73 anos, As Travesas 17 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 18 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 19 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro
  13. 13. 13 Dios lle pague á miña nai por me facer costureira, cae a chuvia e non me molla, sae o sol e non me queima. 20 Non a quere costureira que a quere porcelana baixa un pé e sube outro e ben durmir na cama. 21 Costureira, ¿por qué estás tan triste que foi o que che aconteceu? Foi a Carmela que caeu no río e despóis morreu. Costureiriña, meu amor non sufras tanto, que este mundo e teu e vale máis que a Carmela que morreu. 22 En la población de Córdoba vivían tres costureras de muy buenas condiciones pero las tres estaban solteras. Una se llamaba Flora, otra Genoveva y Dolores se llamaba la otra que era la más nueva. A Dolores, la más nueva, un joven la pretendió y para casarse con ella estas palabras le habló: “Si quieres tomar estado, lo tomaría, dame tu mano derecha y yo te daré la mía” El joven tenía la madre pero era un poco billana, él para arreglar su vida se marchó para la Habana. 20 David Fernández López, 82 anos, Monfero 21 José Vidal Graña, 71 anos..... 22 José Vidal Graña, 71 anos.....
  14. 14. 14 La Dolores la más buena se quedó en casa triste y desconsolada pero sin darse cuenta ha quedado embarazada. Y al cabo de unos años vino aquel joven para su casa a junto de su mujer, le contó lo sucedido sin deternerse un momento le dijo: “Tengo una promesa hecha a la Virgen del Pilar si la Virgen nos ayuda la iremos a visitar”23 As costureiras na sala o que queren é conversa cando vaias cabo delas non tes que ir con moita presa. 24 ARRIEIROS O cantar do arrieiro é un cantar moi baixiño cando canta en Rivadavia resoa no Carballiño25 A vida dos arrieiros éche unha vida pesada, de día non oen misa e de noite non dormen nada. 26 O primeiro amor que eu teña ha de ser un arrieiro, que non ten bota sen viño, nin ten blusa sen diñeiro. 27 A vida do carreteiro, non hai vida coma ela bota a semana no carro e o domingo na taberna. 28 23 Mª Josefa González, 71 anos..... 24 Mª Josefa González, 71 anos, (belén Ansede 25 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 26 David Fernández López, 82 anos, Monfero 27 David Fernández López, 82 anos, Monfero
  15. 15. 15 O cantar do arrieiro O cantar do arrieiro É un cantar moi baixiño Cántanno en Rivadavia Resoa en Carballiño Xa me compraban a gaita I eu non a quixen vender Porque a miña gaitiña É da miña muller Non te cases co arrieiro Que leva a vida penada Non oe misa o domingo Nin durme soio na cama Ai, non ma vendas marido Ai, non ma vendas por Dios Porque a túa gaitiña A tocamo-los dous Lévame no carro leva Arrieiriño das uvas Lévame no carro leva Comerei das máis maduras Máis me servira morena Máis me servira en ter A túa nai por sogra E a ti por muller29 CANTEIROS Pica canteiro, pica, pica na pedra miúda, pica na muller allea que outro picará na túa. 30 Canteiro quere a pedra Quítalle a terra. 31 28 José Freire Filgueiras.....(Belén Ansede) 29 José María Pérez Rodríguez, 72 anos, Ferreiros 30 Manuela Couce Antón, 68 anos., San Bartolomé de Queixeiro 31 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009.
  16. 16. 16 Non te cases miña nena co canteiro que ben canta, que trae o polvo da pedra metido na súa garganta. 32 MARIÑEIROS Catro vellos mariñeiros Todos metidos nun bote Boga, boga mariñeiro, vamos para Viveiro, xa se ve San Roque.33 Catro vellos mariñeiros todos metidos nun bote, boga, boga, mariñeiro imos pra Viveiro xa se ve San Roque. Ai la le lo...... Os mariñeiros traballan de noite coa luz da lúa da gusto velos chegare porla mañá cedo cheirando a frescura. Ai la le lo34 Rapaciña de Viviero vai buscando o lote do teu mariñeiro. 35 No hay quien pueda, no hay quién pueda, con la gente marinera, marinera, pescadora, no hay quién pueda por ahora. 36 ZAPATEIROS Zapateiro remendón reméndame estes zapatiños que che hei dar un beso no día de San Roquiño. 37 32 David Fernández López, 82 anos, Monfero 33 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 34 Aurora Álvarez Fernández, 57 anos, Lousada 35 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo 36 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodeixo. 37 Juan Coira Vidal, 76 anos, Ambroa e Mª Argentina Fernández López, 73 anos, As Travesas.
  17. 17. 17 LABRADORES Me gustan los labradores sobre todo en el verano por la sal que ellos derraman para recoger el grano. Es por su dama, ramo de flores a mí me gustan los labradores. 38 FERREIROS Non hai muller Coma a do ferreiriño De día machaca o ferro E de noite machaca o ferreiro nela. 39 38 María del Carmen Ares Pérez, 56 anos, Requeixo. 39 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso
  18. 18. 18 3.-CANTOS DA MOCIDADE  Cantos de ronda: cantaban os mozos solteiros cando saían de festa  Cantos de donas e galáns  Rondas de quintos Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. Recorda que os cantos de ronda os cantaban os mozos solteiros polo camiño de regreso á casa. Antonia Otero Charlón, 59 anos, Irixoa. Dí que cando se xuntaban varias mozas falaban das súas cousas, contaban sobre acontecementos que sucedían na vila, e cantaban algunha cantiga de sátira. Cando as mozas petaban ás portas dos mozos, dicían: “Buenas noches, galán, mira tus cariños por donde me trán.” Teño un amor na montaña Teño un amor montañés Teño un amor na montaña Na Mariña teño tres. 40 O zapato pide media a media pide zapato as rapaciñas de agora moito cheiran a tabaco41 Mociño de pelo rizo non che colle no sombreiro pro mociño que és gastas moi bon saleiro42 Canto al pie de tu ventana Pa que sepas que te quiero Tú a mí no me quieres nada Pero yo por ti me muero43 Mi corazón ha encogido Por lo mucho que te quiero El pobre mucho ha sufrido Y ahora tienes que quererlo44 40 Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009) 41 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 42 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 43 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 44 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa.
  19. 19. 19 Manuel, Manueliño Pernas de carabulliño Andas engañando ás nenas De noite polos camiños45 Manuel por ver ás nenas Fixo unha fonte de plata As nenas non van a ela Manuel todo se mata46 Manuel, Manueliño, Manuel feito de cera quen me dera se-lo lume que Manuel derretera. 47 Tiña un cravo Cravado no meu corazón Eu non sei se ese cravo Era de ouro, de ferro ou de amor.48 Niña, si vas al baile a la montaña tira una piedra a mi ventana, tíralo fuerte por si estoy dormido que me despierte. ¿? Maruchi, todos por las calles van gritando los bordillos, Maruchi, quiero que seas la madre de mis chiquillos, anda Maruchi, no me hagas más sufrir, Maruchi, Maruchi, dame un besito chiquitito para mí. ¿? A la mujer hay que buscarla muy valiente que guise y que cosa el pantalón y si reúne todas estas cualidades ya le puedes dedicar esta canción ¿? Algún día algo, algo, agora mal pecadiño, xa non me queren as nenas porque vou vello e acabadiño. 49 A tu puerta puse un nido A tu ventana un cerezo Por cada nido un abrazo Por cada cerezo un beso. 50 45 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 46 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 47 Manuela Grueiro Pena, avoa Fran 3º 48 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009. 49 Manuela Grueiro Pena, avoa Fran 3º 50 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso
  20. 20. 20 O paxaro cando chove Mete o rabo na silveira Así fan as boas mozas Cando non hai quen as queira.51 Detrás desa silveira Asubioume unha merla Era a filla do meu sogro Que estaba apañando na herba. 52 Cando paso por diante da túa casa Levo as medias caídas Para que non digan teus pais Que te prendo coas ligas. 53 -Fuches á fonte? -Fun, fun -Viches as nenas? -Vin, vin. -E que facían? -Cortaban e cosían. -E de que pano? -Verde e colorado. -Vamos aló niña nena que nos fagan un saio. 54 51 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 52 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 53 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 54 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009.
  21. 21. 21 Ronda de quintos: Quito levanta tira de la manta. Quinto levanta tira del mantón que viene el sargento con el cinturón. Si viene que venga déjalo venir, tira de la manta y vuélvete a dormir.55 Variante: Si viene que venga déjalo venir, tócame las pelotas y déjeme dormir. 56 Vente vindo, vente andando compañeiriño legal, vente vindo, vente andando que te espero nun curral.57 Con la raspa, raspa, raspita muchachos a bailar verás cómo mueves las piernas con la raspa, raspa, raspita. Marica se vas ao río a lavar non torzas a roupa que a podes rachar. Que a podes rachar, que a podes rachar, Marica se vas ao río a lavar.58 As nenas bonitas na vía do tren querían casar e non tiñan con quen. Por aquel mal olor que tiña o fume do tren.59 Alto pino, alto pino más alto tiene la rama, debajo del alto pino tiene mi amor la cama. 60 55 Francisca Samartín Maroño, 79 anos, Pumarino. 56 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 57 Francisca Samartín Maroño, 79 anos, Pumarino 58 Pilar Sánchez Vázquez, 64 anos, Betanzos 59 Antonio Vidal Pereiro, 96 anos, Ambroa.
  22. 22. 22 Teño un amor na montaña, teño un amor montañes, teño un amor na montaña, na mariña teño tres. 61 Hoxe é luns, mañá martes, cuarta feira, logo ven domingo, tardome un ano por ver a quen quero ver. 62 Al lado de tu venta hizo una perdiz el nido, yo como soy cazador a tu venta me arrimo. 63 Eu non canto por cantar nin por ganas que eu teña, canto por aliviar mi corazón que ten pena. 64 Algún día por te ver abría as portas e as ventás, agora por non te levar téñochas tocas cerradas. 65 Algún día algo, algo, agora mal pecadiño, xa non me queren as nenas porque vou vello e acabadiño. 66 Manuel, Manueliño, Manuel, feito de cera quén me dera selo lume que Manuel derretera. 67 60 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 61 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 62 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 63 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 64 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 65 José Fernández Grueiro, 49 anos 66 José Fernández Grueiro, 49 anos 67 José Fernández Grueiro, 49 anos
  23. 23. 23 El vino que tiene Asunción no es blanco ni tinto ni tiene color. Asunción, Asunción, échale vino al porrón. 68 Si te quieres casar con las chicas de aquí has de ir a buscar capital en Madrid.69 Chamáchesme moreniña á vista de tanta xente, e agora vaime quedare moreniña para sempre. 70 O paxaro cando chove mete o rabo na silveira, así fai a boa moza cando no ten quen a queira. 71 Como ya no tengo amorres Que los que tuve murieron Placer encuentro en el vino Que me brinda el tabernero. Sigue llenando mi copa, Buen amigo tabernero. 72 Rapaciña cáeche o pano, Ponlle ben os alfileres, As mentiras son dos homes, As verdades das mulleres.73 ...... Al salir de Sevilla cansadito de andar ó pé dun eucalipto me puse a descansar. Estando descansando por allí se asomó una chica bonita que la mano me dio.74 ........................ 68 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo 69 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo. 70 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo 71 David Fernández López, 82 anos, Monfero; Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero; Ángela Filgueiras, 69 anos; Andrés Pérez Pérez, 63 anos, Requeixo. 72 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero 73 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero 74 Mª Josefa González, 71 anos........
  24. 24. 24 De tinta pongo mi sangre de tintero el corazón de tus manos, vida mía, espero contestación. Espero que me contestes y que sea sin tardar porque sabes que te quiero cariñito de verdad. 75 Las palomas en el cielo nacieron para volar yo nací para quererte y no te puedo olvidar. 76 O meu amor non me fala porque cho ten de grandeza coma un rapaciño novo traiche o vento na cabeza. 77 A raíz do toxo verde é moi mala de arrincare os amoriños primeiros son moi malos de olvidare. 78 Debajo de la ventana una perdiz hace el nido yo como soy cazador a tu ventana me arrimo. 79 Niñita, vale más lo que tapa ese divino maldil, que toda la violencia lleva el ferrocarril. 80 Rapaciña bonita ben conmigo a bailar es tan agarimosa que me fas tolear. 81 Carmela reñeu con Chinto na carballeira de abaixo porque lle picaba un toxo que levaba no refaixo. 82 75 Mª Josefa González, 71 anos........ 76 Mª Josefa González, 71 anos........ 77 Mª Josefa González, 71 anos 78 Mª Josefa González, 71 anos; María del Carmen Ares Pérez, 56 anos, Requeixo. 79 Mª Josefa González, 71 anos; Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso 80 Mª Josefa González, 71 anos. 81 Mª Josefa González, 71 anos
  25. 25. 25 Dame un biquiño detrás dun balado dame un biquiño que non é pecado. Dame un biquiño ó pé dun codexo dame un biquiño que ben cho merezo. 83 Nena que estás na ventana retírate para dentro que haces pecar a los hombres en el sexto mandamiento.84 Nena que estás na ventana coas puntas do pano fora retírate para dentro que o pano no me namora. 85 Heiche de ir á herba heiche de ir erguer dareiche un abrazo Carmiña do meu querer. 86 Ven bialra Carmiña, Carmiña, Carmela, de zapato baixo e media de seda, de media de seda, de media calada, ven bailar Carmiña, miña namorada. 87 Detrás da silviera asubioume unha merla era a filla do meu sogro que estaba segando na herba. 88 A tu puerta puse un nido a tu ventana un cerezo, por cada nido un abrazo, por cada cerezo un beso. 89 82 Mª Josefa González, 71 anos (Belén Ansede) 83 Mª Josefa González, 71 anos (Belén Ansede) 84 Mª Josefa González, 71 anos, (belén Ansede 85 Mª Josefa González, 71 anos, (belén Ansede); traballo de Silvia Maroño Vázquez. 86 Traballo de Silvia Maroño Vázquez. 87 Aurora Álvarez Fernández, 57 anos, Lousada 88 Andrés Pérez Pérez, 63 anos, Requeixo. 89 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso.
  26. 26. 26 Xa fun a Marín xa pasei o mar, xa tenño un barco pesqueiro á beira do mar. A buscar alí o meu amor primeiro de Marín a Portonovo. Eu guindei unha laranxa de Marín a Portonovo, no medio da laranxa iba o meu corazón todo. 90 Rosita de un verde palmar Rosita de un verde palmar No sufras así Olvida ese rubio oficial Me quieres a mí. Amor con amor se junta Tú lo verás Tus besos y mis caricias Serán olvidados. Triste la flor contestó Mirando hacia la mar: Quien pierde mi corazón No puede cantar. El mío se lo robó Un rubio oficial. El rey Argentín Me robaba el corazón Por ya verde feliz Me dices que no. 91 Carmiña, Carmela. Carmiña ten boas pernas Que llas vin no arredor Non vin pernas como as dela A filla dun labrador. Ven bailar Carmiña, Carmiña, Carmela, Zapatiño baixo e media de seda E media de seda, e media calada, Ven ó baile Carme, miña namorada. Carmiña ten sete saias Todas sete lle están ben Debaixo das sete saias Leva a máquina do tren 90 María del Carmen Ares Pérez, 56 anos, Requeixo. 91 María Castiñeira Pérez, 67 anos, Cambás
  27. 27. 27 Ven bailar Carmiña, e máis trae o neno Aunque non é meu, eu desexo de velo Ven bailar Carmiña, e máis trae o neno Aunque non é meu, axudei a facelo. Carmiña, Carmela, Qué pena me das, Na Guerra de Cuba Morreuche o rapás. Se morreu, morreu, Déixalo morrer Para ti Carmilla Rapás ha de haber. 92 Marica, Maruxa. Marica, Maruxa, Remenda o refaixo Que o tes rachado Por riba e por baixo. Marica, Maruxa, Miña costureira, Pasaron de moda As camisas de ombreira. Marica, Maruxa, Miña tecelana, Xa pasou de moda Ir durmir á cama. Se pasou, pasou E déixao pasar, Que cando se case Xa lle volverán. 93 Maruxiña- Ai, Maruxiña, Eu ben cho dicía Que o andar de noite É unha tolería. Eu querer quéroche ben E téñoche admiración Pero casarme contigo Non mo pide o corazón. 92 María Castiñeira Pérez, 67 anos, Cambás 93 María Castiñeira Pérez, 67 anos, Cambás.
  28. 28. 28 Ai, Maruxiña, Non é nada malo, Darlle un biquiño A un namorado. Eu querer..... Ai, Maruxiña, Detrás dun balado, Dame un biquiño Que non é pecado. Eu querer... Ai, Maruxiña Detrás dun codeso Dame un biquiño Que eu ben cho merezo.94 Corpiño xeitoso: Lailalalalai, lalalalalai Qué muller máis xeitosa que eu atopei, que eu atopei. Doce foron as verbas que eu escoitei, que eu escoitei. Ela ficaba na praia deitada na area, cos meus ollos abertos eu ollei para ela. Eu lle dixen ven, e me dixo ¿qué? Déixame verche o corpo dourado polo sol primeiro do mes de Abril. Ergue as túas mans ata que cheguen ó ceo. Colle as estrelas, foron feitas para ti. Teu corpo xeitoso ten o color da area O teu movemento e como o vento te leva. Teu corpo xeitoso quer votarse a voar Lai, lalalalala.. Que feitura levaba no seu caminar, no seu caminar Confundín o seu paso co meu palpitar. Cando ela chamoume fun á súa beira. Abondaba o seu corpo para ver a primaveira. Eu lle dixen ven, ela dixo ¿qué? Déixame verche o corpo dourado... 95 94 José María Pérez Rodríguez, 72 anos, Ferreiros. 95 José María Pérez Rodríguez, 72 anos, Ferreiros.
  29. 29. 29 4.- CANTOS DE LUGARES ¿Recordas algunha coplas que fale sobre algúns lugares: parroquias, montes, ríos....da zona? En Monfero mozas guapas en Vilachá a a fror delas indo cara Pontedeume caravillas para cancelas96 En Callobre hai boas mozas En Ambroa a flor delas Torres e Villamateo Caravillas pa cancelas97 En Ambroa boas mozas En Güimil a flor delas Torres e Villamateo Caravillas pa cancelas. 98 En Irixoa boas mozas Nas Cabanas tamén E as de Lousada Están coma un tren. 99 En Queixeiro hai boas mozas en Vilachá a flor delas, Torres e Villamateo caravillas pas cancelas. .100 Miña vasoira, vasoira miña, hai vinte anos que non barres a cociña. En Torres hai boas mozas en Vilachá a flor delas en Queixeiro fraganduxas para fregar as tixelas. Miña vasoira, vasoira miña, hai vinte anos que non barres a cociña 96 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 97 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 98 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009. 99 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 100 Francisca Varela Espiñeira, 66 anos. Vilachá. Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero; Mª Carmen Cortizas Cupeiro, 44 anos, Queixeiro..
  30. 30. 30 No Piñeiro as boas mozas, na Hermida as flores delas, na Torre as Pampanduxes, No Regueiro as arelas, e dando a volta polos Fornos, caravillas para cancelas. 101 No convento de Monfero hai un carballo allado donde se senta Ribeiros e Suárez po outro lado102 No convento de Monfero hai un fraile galiñeiro cando se pon o sol churras, churras po poleiro103 Nosa Señora da Cela adorada seña ela ela eche miña madriña eu son afillada dela104 Na aldea de Monfero xa non hai quen entre nela con tanta moza bonita e tanto mozo valente105 Ao entrar na Acea o primeiro que se ve son as ventanas abertas e as camas por facer106 Rapaciñas de Rebordelo apartádevos para un lado que ahí veñen as das Travesas con can preso polo rabo107 Rapaciñas de Monfero Apartade para un lado Que ahí veñen as das Travesas Cun can preso polo rabo108 101 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 102 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 103 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 104 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 105 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 106 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 107 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix; Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz; Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009) 108 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa.
  31. 31. 31 Son de Monfero terra de bos non os hai máis arrogantes nin tampoco tan fermosos109 Ó subir e baixar a costa de Rebordelo ó subila e baixala perdín o cordón do pelo110 Aló enriba en Monte Redondo hai un vello cun saco ó lombo.111 As mociñas de Rebordelo cando van ó monte co gando levan a aguillada e bailan o tango e maila muiñeira Ás de Rebordelo non hai quen as queira. 112 Vamos a Chambas Que as hai moi ben tapás Vamos a Lousada Coa saia ben levantada Vamos a Queixeiro Para enseñarlles o peteiro Vamos a Pereira Que has hai astra a beira113 Alí enriba no monto da Hacha Había unha vella rascano a conacha Aló arriba no monto do Alto Estaba un vello rascando o carallo114 109 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 110 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix 111 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro. 112 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 113 Jesús Deibe Seoane, Verines, nacido a principios do s. XIX. Xa falecido. Bisavó de Noelia Blanco Deibe. Documentos encontrados. 114 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa.
  32. 32. 32 O lugar de Eiravella rodeado de pereiras foise findo a que o honra porque hai mozas solteiras. Añinda así non te case con un viudo, aínda que teña moita roupa dache unha perna e quítache outra.115 Lagares, viva Lagares bonita tierra Lagares, viva Lagares que buena familia tienes. 116 Dicen que Lagares es peor porque no tiene balcones pero tiene unas chavalas que roban los corazones.117 En Nebras manda o Lixeiro Adolfo en Casalvito e no lugar de Queixeiro tamén manda Juan Benito.118 Anxeliño de Dios caseiro de xixirín ¿ónde demo te foi levar? Xunta a chosca de Medín. Se a ría de Betanzos levara coñac máis de catro borrachos iríamos alá. Iríamos alá, iríamos alá, se a ría de Betanzos levara coñac.119 115 Francisca Samartín Maroño, 79 anos, Pumarino. 116 Francisca Samartín Maroño, 79 anos, Pumarino 117 Francisca Samartín Maroño, 79 anos, Pumarino 118 Estrella Abeledo García. 78 anos, San Félix, Nebras, Monfero. 119 Pilar Sánchez Vázquez, 64 anos, Betanzos.
  33. 33. 33 As vacas de Mántaras, Cela, Curuxou, Esperela, valen pa calquera. 120 Aldeiña do Xestal aldea de poucos homes aqueles poucos que hai chámanlle remenda foles. 121 O carballo da Portela Ten a folla revirada Que lla revirou o vento Nunha mañá de xeada. 122 Pola Braoña abaixo baixaba unha canoa eran os de Queixeiro que iban de carallada. Rúmbala, rúmbala, rumba rumba del cañon. 123 Arriba nonte roxo arriba manta mollada onde están os de Xestoso Labrada non vale nada. 124 Dureixa é feo porque no tiene balcones pero tiene chicas guapas que roban los corazones. 125 Aguinaldo vello vai por Rebordelo cunha saia branca e un calzón vermello. 126 Ahí veñen os de Betanzos, Ahí veñen os de Ferrol Ahí veñen os de Betanzos Á festa do meu patrón. 127 120 Antonia Otero Charlón, 59 anos, Irixoa 121 Juan Pazos Doural, 80 anos, Xestal, Monfero 122 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero 123 Mª Carmen Cortizas Cupeiro, 44 anos, Queixeiro. 124 Mª Josefa González, 71 anos 125 Mª Josefa González, 71 anos 126 Mª Josefa González, 71 anos; traballo de Alba García Purriños; traballo de Vanesa Pico Fernández. 127 José María Coira Fernández, 48 anos, As Travesas
  34. 34. 34 Xanete e o do Pousadoiro (tamén satírica ) Rapaces de Rebordelo Apartade para un lado Que ahí veñen os das Travesas Con can preso polo rabo. Xanete o do Pousadoiro Ten un can coa rabieira E na primeira trabada Arrancoulle unha Cuellar. Fuxide rapaces Que ahí ven o canción De tombiño a tombo Da leira ao camiño Do camiño á leira Fuxide rapaces Que ten a rabieira Leva ó can á manciñeira Para quitarlle a rabiola Que con esas trabadeiras Vaivos a deixar sen cirolas. 128 128 Mª Pilar Coira Fernández, 41 anos, As Travesas.
  35. 35. 35 5.- CANCIÓNS RELIXIOSAS  As festas patronais: en qué datas e a qué santo estaban dedicadas ¿qué parroquia?; cómo se celebraba (misa, procesión, comida, baile, etc...)  Ofrendas a santos e milagres de santos: expemplo:o milagro de san Antoño  Milagres da Virxe  As procesións  As romarías  Salves  Cantos de ánimas David Fernández López, 82 anos, Monfero. O San Pedro é en Xuño, a Vires dos Remedios é en Setembro. Están adicadas a estes santos e celébranse na parroquia do Val de Xestoso. Ían pola mañá á misa, e ó remate salía a procesión cos santos, e logo tocaban os gaiteiros unhas pezas. Ó rematar íase xantar todos xuntos sentados nunha sombra. Pola tardiña volvíase a casa a facer os labores, como darlle de comer ás vacas, e despois regresábase á festa. Festas patronais Festa dos Remedios: Setembro San Pedro: 29 de Xuño Virxes do Carme: 18 de Xullo. Lucía Pérez Sanjurjo (3º eso)15 de agosto é a festa de Nosa Señora de Verís. Na misa viñan varios curas e cantaban. Para a procesión, sacábase á santa ao redor de igrexa, acompañada de unha banda que tocaba o tamboril, gaitas e bombos. Para a comida se mataba un carneiro, había xamón de porco e viño. Había baile á saíada da misa e pola noite. 10 e 11 de Decembro son os días propios da Santa Eulalia da Viña. Había misa con procesión, comida en cada casa cos invitados Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro. En Bartolomé a festa é o 24 de Agosto; en Queixeiro o Rosario é o 7 de Outubro; e o San Xurxo é o 23 de Abril; e San Andrés o día 30 de Decembro. Ofrecíanse ir a San Andrés de Teixido de rodillas arredor da capela, levar corpos de cera ao santo ou tamén cartos co fin de pedirlle un milagre. Neste día sacábanse os santos da igrexa e a orquesta ía detrás tocando. Nas romarías levábase unha tortilla, carne, queixo...e se botaba todo o día así (se eran novos esperaban ata a noite e se eran vellos íanse antes). As salves facíanse polo San Xoan e San Pedro. Verines: Santa Teresa, en Maio ou Xuño. Nosa Señora de Verís (misa, procesión, baile); Os Milagres en Verís (misas, procesións, bailes, en algunha ocasión romarías). San Xorxe (Queixeiro): 23 Abril; A Nosa Señora do Rosario, en Queixeiro, o 7 de Outubro.
  36. 36. 36 Salves o 23 e 28 de Xuño. Romaría da Nosa Señora da Cela: misa, procesión, baile e romaría, o primeiro fin de semana de Xullo. Nas festas había misa, procesións e en algúns casos romaría: polo día gaiteiros e pola noite baile. As festas en San Félix en Agosto, en Ambroa en Setembro. Festas en Vilachá: a Nosa Señora o 15 de Agosto e Santa Lucía en Maio. Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa. En ambroa celebrábase o San Tirso, a finais de Xaneiro. Primeiro íase a misa, logo procesión, e a continuación comida nas casas. Logo verbena pola noite. Xestal: San Roque, 20 e 21 de outubro Monfero: 1 de agosto, San Pedro Fiz. Festas patronais. Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. 1, 2, e 3 de Agosto, adicadas a San Félix. Agosto: San Fiz. Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa Ofrendas San Antoño: ós animais; a Santa Lucía: para a vista; a San Ramón: mulleres embarazadas Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo. A xente ía á ermida de Lagares de rodillas, e despois daban varias voltas á capilla para a súa curación e a dos seus animais, cos que ían en tamén en procesión arredor da ermida. Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero. En Vilachá facíanse en Agosto e Decembro. Dedicábanse a Santa María de Vilachá e Santa Lucía. Había misa cantada, procesión, baile, comida na casa e fogos. Nas procesións se rezaba o Padre Nuestro, o Ave María e ás veces ía tocando cancións a orquestra. Cando cegaban as festas nas parroquias, as persoas encargadas de facer a festa tiñan tamén que busca-los gaiteiros. Ó remate da misa o cura chamaba ós mozos e maozs solteiros para que sacaran ós santos e as virxes en procesión, dando al volta arredor da igrexia. Unha vez rematada a procesión, comenzaba o baile. A lenda da Ermida de Aranga. Nunha ocasión, unhas mulleres que pasaban de noite por preto de Aranga, sentiron soar unha campaíña por baixo da terra. Foron entón onde o crego, que foi con elas, e comenzaron a cavar ata dar cunha cruz de ferro con adornos de cobre e unha coroa de prata que tiña unha campaíña, a que sentían as mulleres tocar (parece ser que esa cruz foi despóis roubada, e vendida en anacos). No sitio onde atoparon a cruz comenzo a manar unha fonte de augas milagreiras. Arranxada a fonte e feita unha ermida nese lugar, organizouse anualmente unha romaría que ten lugar o 3 de maio. A esta lenda fai referencia a seguinte canción: Verdadeira cruz de Aranga que has de dar os teus romeiros auguiña da túa fonte e sombra dos teus castiñeiros. 129 129 Aurora Álvarez Fernández, 57 anos, Lousada; Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009)
  37. 37. 37 Verdadeira cruz de Aranga Queda sentada na porta Mirando para os seus romeros Como lle soben a costa. 130 Santa Lucía curaba a vista San Antonio curaba os animais. Os Milagres da Virxe: primeira semana de Xullo (¿A Virxe da Cela?) -Romarías de Cela en Monfero; de San Xiao en Lagares; de San Cosme e Mántaras. San Benitiño do ollo redondo Hei de ir aló miña nai se non morro Heiche de levar unha bota de viño Pa emborracharme no camiño131 Miña nai e mala túa Foron xuntas de romaría A miña viña borracha E a túa xa non se tiña132 A Virxe de Guadalupe Cando vai pola ribeira Descalciña pola area Parece unha rianxeira. 133 Ánimas: Por las ánimas benditas deberíamos de rogar que Dios las saque de pena y las lleve a descansar, que las saque de pena y las lleve a descansar.134 Fun a San Andrés de lonxe cunha cesta na cabeza un a pé e viñen andando el Santiño me lo agradezca.135 130 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 131 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 132 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 133 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero 134 Francisca Samartín Maroño, 79 anos, Pumarino. 135 Antonio Vidal Pereiro, 96 anos. Ambroa.
  38. 38. 38 San Antonio pequeniño ten unha pitiña e un torno alí os homes levan viño e non lle levan un corno.136 Sempre me andas preguntando de qué romaría veño veño de Santa Isabel do concello de Monfero. 137 Sempre me andas preguntando de que romaría veño veño da Virxe da Cela do convento de Monfero. 138 Nosa Señora da Cela, adorada sea ela, ela e a miña madriña, eu son afillada dela. 139 San Pedro Fiz aire dos pinos salen do tres te lo repito dos veces o tres. 140 Todos me andan preguntando de qué romaría veño veño de Santa Isabel do Convento de Monfero. 141 Padre Nuestro pequeniño iba por un camino. Aló vou, aló irei, tres Marías encontrei. Encontrei á Madre de Dios e pedinlle unha oración. 136 Antonio Vidal Pereiro, 96 anos. Ambroa. 137 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro. 138 Juan Pazos Doural, 80 anos, Xestal, Monfero 139 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro; Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009) 140 Juan Pazos Doural, 80 anos, Xestal, Monfero. 141 Mª Josefa González, 71
  39. 39. 39 San Francisco, San Ramón, bendíceme este cordón, que che hei de dar un patacón. 142 Si vas a San Benitiño Si vas a San Benitiño Non vaias ó de Paredes Que hai outro máis milagreiro San Benitiño de Lérez. A que lle foron armare Ó San Benito de Lérez A que lle foron armare Que tiña un bo viño mosto Debaixo do seu altare. San Benitiño do ollo redondo Hei de ir alá, miña mai, se non morro Hei de levar unha bota de viño E unha bola de pan pro camiño. Ó velas froles se alegra O paxariño do prado O paxariño do prado Ó velas froles se alegra Eu con vela túa cara Boto fóra as miñas penas. Que cho teño ben gardado Eiche de dar o que teño Que cho teño ben gardado Nena cando foras miña Un caraveliño encarnado San Benitiño do ollo redondo....143 Nosa Señora da Barca Nosa Señora valeime, Nosa Señora da Barca, Nosa Señora valeime, Que estou no medio do mare Non hai barqueiro que reme. Ten zapatiños de brilo Nosa Señora da barca, Que llos trouxo un mariñeiro Que andivo no mar perdido, Ailalelo, ailalalo. 142 Ramona Lage Gómez, 77 anos, nacida en Aranga, residente en Irixoa. 143 María Castiñeira Pérez, 67 anos, Cambás.
  40. 40. 40 A pedra fun abalare Eu fun abalar a pedra A pedra fun abalare Que está no medio do mare Que está no medio do mare. 144 Bendito sea Silvestre Que nos atormente e nos desperte145 ........................ Pai noso pequeniño polo ceo vai ruxindo. Ruxe, ruxe, ruxirá, sete leguas andará. Encontrei unha señora cun ramalliño na man eu dedinlle unha folliña ela deume o seu cordón. San Silvestre e San Simón bendicídeme ese cordón que mo deu Nosa Señora a Virxe da Pasión Pasa unha, pasan dúas, pasa a nai de Deus. Pasa un cabaliño branco, que relumbra todo o campo. Pasa un cabaliño negro, que relumbra todo o ceo. Esperta, Xosé, encende a candela, mira quén pasa pola cabeceira. Os anxeliños son que van de carreira. Carreira abaixo, carreira arriba, din a misa, vamos a ela Cristo día, María está nela. 144 María Castiñeira Pérez, 67 anos, Cambás. 145 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009.
  41. 41. 41 Tres pombiñas nun pombar suben e baixan ó pé do altar. Esperta, Xosé, encende a vela, e mira quén anda pola cabeceira. E atopan un neno vestido de seda. ¿De ónde será este neno? De María é. ¿Ónde está María? Falando con San Juan. ¿Onde está San Juan? Falando con San Pedro. ¿Onde está San Pedro? Abrindo e cerrando as portas do ceo. 146 Veño duna romaría, miña nai, non me berredes, que parece que mañán hai outra, eu irei e vos quedaredes. 147 Salve, Raíña, Nai agarimosa, vida, dulzura, e esperanza nosa. 148 Miñas ánimas benditas que estades ó pé do río, tende conta de Xoana que non se morra de frío. 149 146 José Fernández Grueiro, 49 anos 147 David Fernández López, 82 anos, Monfero 148 David Fernández López, 82 anos, Monfero 149 David Fernández López, 82 anos, Monfero
  42. 42. 42 6.- BURLAS E SÁTIRAS  As mozas solteiras  Os curas, as criadas..  A Guardia Civil  Sereno  Outros CURAS O cura chamoume rosa eu tamén lle respondín destas rosas señor cura non se dan no seu xardín150 O cura maila criada ordenaron de cocer tiñan a leña no monte e a fariña por moer151 O cura e maila criada ordenaron de cocer-e a leña estaba na bouza e a fariña por moer-e.152 Variante: O cura e maila criada ordenadon de cocer-e a leña estaba no monte e a fariña sen moer-e.153 O cura maila criada Van po monte Da cabalo dunha cabra.154 150 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix; Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 151 María Estrella Riveiros Sánchez. 80 anos. Acea. San Félix; Estrella Abeledo García. 78 anos, San Félix, Nebras, Monfero; Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero; Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 152 Mª Josefa González, 71 anos, (belén Ansede); Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008- 2009) 153 Isabel Vázquez, 63 anos, Irixoa. 154 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009.
  43. 43. 43 O cura foi ó muíño con saqueto na cabeza, escorréronlle os zapatos e caeu de cú na presa.155 O cura foi ó muíño e meteu a cabeza dentro trouxo fariña nas barbas para face-lo fomento. 156 O cura está enfermiño Levádelle á cridada Para que lle faga un cariño Tanto pode curar él coma ela Ós nove meses sufrir Levádelle á criada ó cura E deixade a lus apagada157 O cura vendeu a besta Por non lle dar a cebada E agora vai ós enterros Da cabalo da criada158 O cura está en cama muy malito en cama, chirimbí, chirimbaina. A la media noche llamó a la criada, chirimbí, chirimbaina. ¿Qué quiere mi amo, que tanto me llama? chirimbí, chirimbaina. Faime o chocolate e traemo para a cama. chirimbí, chirimbaina. No hay leche y tampoco hay agua, chirimbí, chirimbaina. Coge el cantimplor y vete a buscarla, chirimbí, chirimbaina. Se metió en el pozo y le picó una rana, chirimbí, chirimbaina. y a los cuatro meses 155 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz 156 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 157 Alicia García Rodríguez, 68 anos, Irixoa. 158 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa; José Fernández Grueiro, 49 anos; Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo; Sofía e Jorge;
  44. 44. 44 barriguita hinchada, chirimbí, chirimbaina. A los nueve meses parió la criada, chirimbí, chirimbaina. Trouxo un chiquitín de gorro e sotana chirimbí, chirimbaina. 159 O cura de Vigo é satre, o de Porriño zoqueiro, o de Ourense afiador, o de Tui casamenteiro. 160 El señor cura no baila porque tiene la corona Baile señor cura que Dios todo lo perdona. 161 Os curas i-os taberneiros teñen moito parecido, os curas bautizan nenos, i-os taberneiros o viño. 162 A criada do cura ten un neniño Un neniño pequeniño Que lle chaman de nome Manoliño163 Señor cura, señor cura A doutrina non a seie Dígame unha cantareira Que eu a repenicareie.164 O señor cura: ¿Dónde ves, María? Veño da verdura, Qué rico repolo ten, ten, Ten o señor cura. Señor cura, cura, cura Ehí lle ven a súa sobriña Que lle ven a preguntare Cómo se asan as sardinas 159 Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa; Ramona Gómez Lage, nacida en Aranga, residente en Irixoa, 77 anos. 160 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 161 Isabel Vázquez, 63 anos, Irixoa. 162 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 163 Alicia García Rodríguez, 68 anos, Irixoa. 164 Lucía Calaza Coira, 30 anos, As Travesas e Mª Pila Coira Fernández, 41 anos, As Travesas.
  45. 45. 45 Ábreselle o lombo, Bótaselle o sal, E cun abanico, Ponse a abanicar, Abanica, abanica, abanica.165 ............................. Murmuraban as miñas veciñas Que eu andaba co crego nas viñas E se andaba facía ben Na miña casa non manda ninguén166 Si las monjas y los curas supieran la paliza que van a llevar subirían al coro cantando libertad, libertad, libertad. 167 El día que yo me case quiera Dios que no aparezca ni el cura ni el sacristán ni las llaves de la iglesia Achola enriba en Vilamaior hai un sastre coxo moi borreador borrea, borrea, que cose moi ben e en sete parroquias non chamou a ninguén. E chamouno o crego pra facer un gorro tiña sete varas, destragoulle todo. Fíxolle unhas polainas que eran de montare viroulle as patolas para o calcañare168 165 Margarita Calvo Pérez, 68 anos, Ferreiros. 166 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 167 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo 168 Diego Fornos........................................
  46. 46. 46 VELLOS Unha vella mais un vello Ían polo prado abaixo Como o vello era máis pillo Meteu á vella debaixo. 169 Unha vella mais un vello Ían polo prado abaixo O vello caeu nun pozo e dixo Ai, que baño tan sabroso. 170 Unha vella mais un vello Fixeron unha empanada O vello comeuna toda E a vella quedou sen nada. 171 Unha vella mais un vello Foron ós carabulliños A vella caeu de cú E o vello de fuciños Pobres vellos Qué golpe levaron Que falta tiñan agora De ter máis fillos172 Unha vella mais un vello ordenaron un casamento e díxolle a vella ó vello: “méteme todo para dentro”·173 Unha vella moi ben vella coa cabeza ben branca Botou un peido na cama E fixo levantar a manta174 Unha vella moi ben vella fixo papas nunha criba puxo a criba na cabeza e pelouse a vella viva. 175 169 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 170 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 171 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 172 Alicia García Rodríguez, 68 anos, Irixoa. 173 Mª Josefa González, 71 anos 174 Alicia García Rodríguez, 68 anos, Irixoa; Diego Fornos......................; Jorge e Sofía.....................; Mª Josefa González, 71 anos
  47. 47. 47 Unha vella díxolle a outra polo burato da porta: Ti arregla a túa vida que a miña a ti nada che importa. 176 Variante: Unha vella díxolle a outra polo pexigo dunha porta: Goberna a túa vída ca miña nada che importa. 177 E telo e telo e non mo queres dare e despóis de vella halo de rifare. 178 .......................... Este pandeiro que toco Eche de coiro de ovella Onte pacía na braña Hoxe toca que rabea179 Eso que dixeches agora non cho puiden comprender quedouche o burro na corte vaino levar a beber180 Señora, levántese do banquiño E vaia ó caínzo Coller un cacho de touciño181 Tadeo, Tadeo, no te recortes el pelo que eres feo. Si se te enrizan los bigotes con agua de caravana para enrizar el pelo hay un pedazo de caña. Tadeo, Tadeo, no te recortes el pelo que eres feo.182 175 Jorge e Sofía; ....................... 176 José Fernández Grueiro, 49 anos. ; Mª Josefa González, 71 anos (Belén Ansede) 177 Jorge e Sofía; ................................... 178 Mª Josefa González, 71 anos............................... 179 Alicia García Rodríguez, 68 anos, Irixoa. 180 Diego Fornos: documentos escritos 181 Estrella Deibe García, 37 anos, Irixoa. 182 Diego Fornos: documentos escritos
  48. 48. 48 Sarasara no me entretengas Sarasara que voy deprisa Sarasara que voy pregarche cuatro botones en la camisa183 Non teñas tanta fachenda con esas túas gedellas todas cubertas de lendías que che comen as orellas184 Non teñas tanta fachenda nin botes tanto por ela que aún que tes a casa grande pagas a renta por ela185 Vaite lavar, cara moura vaite lavar, cara de carbón queimado vaille facer o lume ó demo que lle morreu o criado186 Non corta nada, non corta nada a navalle de Pepe non corta nada hai que afiala, hai que afiala a navalla de Pepe non corta nada.187 ¿Qué hai naquél balcón? Un gato ladrón. ¿Qué hai naquela faradiña? Unha vella con unha campaniña.188 Estaba el señor Don Gato en la silla de oro sentado Marrauñauñau, marrauñauñau ñau ñau El gato con tanta risa cayó de la silla abajo. Marrauñauñau, marrauñauñau ñau ñau Rompió las siete costillas y la punta del rabo Marrauñauñau, marrauñauñau ñau ñau.189 Y la puntita del rabo. 183 Diego Fornos: documentos escritos 184 Diego Fornos: documentos escritos 185 Diego Fornos: documentos escritos 186 Diego Fornos: documentos escritos 187 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 188 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 189 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño.
  49. 49. 49 Miña nai parece meu pai no cortello das ovellas agora miña nai chora porque naceu sen orellas.190 Miña nai e maila túa van na romaría unha viña borracha e outra non se tiña. 191 Miña nai e maila túa quedan no rí berrando por culpa duna galiña que ten amores cun galo. 192 A Pabona Ahí vai, ahí vai, ahí vai, caramba ahí vai, rapazas da Pabona Todas dormen con seu pai se dormen é porque fai frío quéntanlle a culpa ó seu pai, se dormen e bótanlla a Xacobiño. Xacobiño anda doente porque dorme coa Pabana, porque dorme coa Pabana e reñe coa súa xente. Ten fillos de vinte anos e fillas de dezanove. A muller anda chorando porque dorme sin o home. 193 Manuel María, pataca fría. Quería cajar e non podía. Levouno a muller á silveira e rascoulle algo no cu coas silvas Manuel María xa non quiso saber máis nada. 194 190 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 191 Isabel Vázquez, 63 anos, Irixoa. 192 Isabel Vázquez, 63 anos, Irixoa. 193 Francisca Varela Espiñeira, 66 anos, Vilachá. 194 Antonio Vidal Pereiro, 96 anos. Ambroa
  50. 50. 50 Manoliño foi ó viño rompeu o xarro no camiño. Mal polo xarro, mal polo viño mal polo cú de Manoliño. 195 Manuel do Campo: Manuel do Campo foi a un baile á Graña e non puido pasar cunha tea de araña, ai, sí, cunha tea de araña. Manuel do Campo foi a un baile a Vedueiro e non o deixaron pasar por mozo solteiro, ai, sí, por mozo solteiro. Manuel do Campo ía ás mozas aos Curros e non puido pasar cun fato de burros, ai, sí, cun fato de burros. Manuel do Campo como era tan listo saiu retratado nas caixas dos mixtos, ai, sí, nas caixas dos mixtos. E aquí remata a historia de Manuel do Campo e mais aínda queda moito papel en branco. 196 Eu ben vin estar o cuco Sentado no arredor Cunha escopeta na man Aprendendo a cazador. 197 Quisiera estar tan lejos de las mujeres como están las ventanas de las paredes, quisiera estar tan lejos de las suegras como estamos los hombres de las estrellas. 198 195 José Fernández Grueiro, 49 anos, Xestoso. 196 José Fernández Grueiro, 49 anos, Xestoso. 197 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero 198 Sofía e Jorge; ....................
  51. 51. 51 Se queres que o carro cante mételle o eixe no río, despois de ben mollado, canta como un asubío. 199 Se eu fora cazador e tivera unha escopeta cazaría unha perdiz desas que gastan peineta.200 A nena ten sete saias e todas lle quedan ben debaixo das sete saias ten a máquina do tren. 201 Unha nena nunha fonte por unha berza bebía a berza estaba rachada toda a auga lle vertía. 202 Un melro e unha melra iban polo prado abaixo o melro como era pillo botou á melra debaixo. 203 Unha morena con gracia puede salir a la calle una blanca sin color onde no la vea nadie. 204 Cando vin aquel mundo cumprido encontreime que non tiña nai, aínda hoxe non sei como fixo a tía Lucrecia para ser miña nai. 205 Era un novio gitano e mais flamenco e ó cabo dalgún tempo cambiei de posición, ós xureliños chupáballe as espiñas agora como galiña, bistés e xamón. 206 199 José Vidal Graña, 71 anos..... 200 Mª Josefa González, 71 anos. ............. 201 Mª Josefa González, 71 anos....................... 202 Mª Josefa González, 71 anos................... 203 José Freire Filgueiras.....(Belén Ansede)................ 204 Mª Josefa González, 71 anos, (belén Ansede..................... 205 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 206 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz.
  52. 52. 52 Non che hai vida coma a do señorito como sen saber de onde ven, enche a bolsa e a barriga e agárrate ben ó mango da sartén. 207 Marcha can, jau, jau non me rompa-lo gabán, marcha can, jau, jau que o acabo de estrenar. 208 Eu non entro en taberna nin tasca que me cheire a tasca, esterco e sudor, entro sempre na Florida Solana e no Hotel Finisterre llano embajador. 209 Miña muller Farruca eche moi comprometeira co rabo duna sardina papou unha bola enteira. 210 Estaba o cuco na beira dun arredor cunha escopeta lareta aprendendo a cazador. 211 Viña de comer grelos asados cala barriguiña que vou sementando nabos. 212 Eu tiña un can criado a boa fé que baila a muiñeira coa punta do pé, coa punta do pé e da un pincho para atrás e baila a muiñeira e o chascarraschás. 213 207 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 208 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 209 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 210 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 211 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 212 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 213 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz.
  53. 53. 53 Miña sogra cando mexa os muíños fai virare, carallo coa miña sogra, qué maneira de mexare. 214 Miña sogra cando roña ponse no medio da casa e ela dime: voume, voume, e de marchar nunca acaba. 215 Nós de aquí e vos de ahí somos dantos coma vos, nós comemo-lo carneiro e os cornos para vos. 216 O galo cando canta é día, vaiche de garanda, vaiche todo o día. 217 El paño fino en la tienda una mancha en el callo, a menos precio se vende porque perdió su valor. 218 A muller que capa ós homnes Vive no Campo de Noia Fuxe home, fuxe home, Que ahí ven a capadora. 219 Ladrón, ladrón, ladrón Roubáchesme á miña muller Deixáchesme a ración E quítaseme a contribución. 220 214 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 215 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 216 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 217 Carmen Sante Peteiro, 74 anos. 218 Traballo de Nerea Penedo Varela (anos anteriores) 219 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso 220 Antonio Fraga (69 anos), e María Esther Rodríguez (72 anos), de Lambre, Irixoa, Abroa. Ano 2008-2009.
  54. 54. 54 Picante: Le puse, le puse, la mano en la frente, y mi caela dijo: ay, qué mano más caliente. Le puse, le puse, la mano en la boca, y mi caela dijo: más abajo tengo otra. Le puse, le puse, la mano en las tetas, y mi caela dijo: eso son las alcofretas. Le puse, le puse, la mano en el ombligo, y mi caela dijo: más abajo está el peligro. Le puse, le puse, la mano en los pies, y mi caela dijo: eso sí que no lo es. Le puse, le puse, la mano en el culo, y mi caela dijo: no pensé que eras tan burro. Le puse, le puse, la mano en el centro, y mi caela dijo: ahí empuja para dentro. 221 221 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso
  55. 55. 55 7.- CANTARES DE DESAFÍOS Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo. Nas bodas se facían dous bandos, os de parte do noivo e parte da noiva, e botábanse cousas de forma inxeniosa, e gran parte das veces acabábase en pelexa. unha especie de loita de coplas o regueifa entre dúas persoas. Desputas entre familias, vecinos... ¿Recordas algunha situación similar e as cancións que se facían....? José Vidal Graña, 71 anos, ........dí que solían ser discusións sobre o terreo ou porque as vacas ían para os prados dos vecinos. Antonia Otero Charlón, 59 anos, Irixoa. Cando dous mozos tiñan un problema, cantaban en forma de regueifa. Tamén cando había conflictos entre dous familias, unha persoa de cada familia a representaba, e facían a regueira, o que conseguira deixar en ridículo ó outro era o gañador. As familias das casas coñecidas como “Moreira” e Rexo”, próximas na mesma aldea, tiñan desputa case todo-los días por culpa dalgún monte ou leira. Dicía o home da casa de “Moreira”: -¡Eres un ladrón¡ Contestáballe o da casa do “Rexo”: -¡O que medra e o roubado, que o meu xa é meu¡ Parrafeos: eran unha especie de conversa en copla, de carácter amoroso, que sostiñan un mozo e unha moza. Ela: Á miña casa non quero que veñas Sempre me fodes e nunca me empreñas É que non podes, é que non sabes É que perdiches as habilidades El: Vaite de ahí, cara de merda Que enzoufaches o ferrado Aínda me dixeron onte Que tiñas o cú cagado222 Non te quero, non te quero porque no me da la gana. Non te quero, non te quero porque no me sale de los rincones del alma.223 222 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. 223 Francisca Sanmartín Maroño, 79 anos, Pumariño.
  56. 56. 56 Todo te lo consiento menos faltarle a mi madre una madre no se encuentra y las mujeres a millares224 El: Heiche de ir á herba axudarte a erguer dareiche un abrazo Carmiña do ben querer Ela: Un abrazo non, que se nos ve meu pai iso fuera bueno se fora no carnaval225 Cara de leite callado cara de leite asorado aínda me dixeron onte que mexabas no canado.226 Ela: -Arrímate a la esquina galán que llueve deja correr el agua por donde viene. El: -Pero si me arrimo a una esquina no es por nada es por ver la cara de una serrana. Ela: Yo soy serrana nada te pido por ver la cara de un relambido. El: Eu son relambido nada te saco. 227 Él: Catro cornos para ti, catro para a túa nai, Ela: Toma, lévalle estes catro ó cornudo do teu pai. 228 Chamáchesme Moreniña porque nacín na Revolta aínda ti non é lo guapo que me das a viravolta. 229 224 Francisca Sanmartín Maroño, 79 anos, Pumariño. 225 Francisca Sanmartín Maroño, 79 anos, Pumariño. 226 Francisca Varela Espiñeira, 66 anos, Vilachá. 227 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo 228 Eurelio Cobelo Couce, 76 anos, Reción, Verís
  57. 57. 57 Chamáchesme Peraverde anda ti, mazá podrida. a pera verde se come e a mazá podre se tira. 230 Chamáchesme Blancafea porque nacín no Regueiro aínda ti non é lo galo que canta no meu poleiro. 231 Chamáchesme Moreniña, era do polvo da eira xa me verás o domingo coa cara doutra maneira. 232 O río cando vai cheo Leva carballos e follas Tamén podía levar As lenguas murmuradoras233 Cálate, vaite calando, cara de caracandil, fuciño de porco bravo, barriga de tamboril. 234 Buxato, buxato, ¿qué levas no papo? Leite callado ¿Quén o callou? María do Rei. Cálate, cálate, que eu llo direi. Non llo digas, non, que xa llo volverei. 235 Derriba daquela pena torta mira Manuel como emborca. 236 229 José Freire Filgueiras.....(Belén Ansede) 230 José Freire Filgueiras.....(Belén Ansede) 231 José Freire Filgueiras...(Belén Ansede)...................... 232 Eurelio Cobelo Couce, 76 anos, Reción, Verís. 233 Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa; José Fernández Grueiro, 49 anos, Xestoso. 234 José Fernández Grueiro, 49 anos, Xestoso. 235 José Fernández Grueiro, 49 anos, Xestoso. 236 Antonia Otero Charlón, 59 anos, Irixoa
  58. 58. 58 Din que tes, que tes, que tes, Pa mín xa non tes, non tes nada Tela casiña caída E a parede escagallada. 237 Dices que tienes, que tienes para mí no tienes nada tienes la casa caída la parede derrumbada. 238 Esta casa sí que es casa estas sí que son paredes moitos anos vivan enla os homes coas súas mulleres. 239 Echa la tuya, cobarde la mía va de alegría vale más preso en la cárcel que herido en el hospital. 240 El: Neniña que vende-las peras ¿cántas che mandaron dar? Ela: para ti, meu queridiño non mas mandaron contar. 241 Perdín o meu porco mouro non o puiden encontrar cando te sentín a ti parecíchesmo no roñar. 242 Filla de Ramona Neta de Xoana, Levádelo demo no corpo E na hombreira a medalla. 243 Créeste por buena hembra, ay, Jesús, cómo te engañas, eres un cobo de abellas, todo cubierto de arañas. 244 237 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero 238 Mª Josefa González, 71 anos (Belén Ansede)................. 239 Mª Josefa González, 71 anos (Belén Ansede).............. 240 José Vidal Graña, 71 anos, ........ 241 Ángela Filgueiras, 69 anos..... 242 Traballo de Nerea Penedo Varel (anos anteriores) 243 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso 244 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso
  59. 59. 59 Como te colla no prado como te collín máis veces heiche de meter no corpo a herba pra nove meses. 245 Túa nai a maila miña ambas van loba-lo gado a miña trae carabullos a túa o cú cagado. 246 Ó pasar pola túa porta para a burra e escoito e díxome a túa nai que eres fea e comes moito. 247 O río cando vai cheo leva carballos e follas tamé podía levare as lenguas marmuradoras. 248 Fun e peteiche na túa porta non me quixeches abrir ó pasar pola ruada fixéchesme chichirichi eu tamén te respondín. 249 Que tienes, que tienes, para mí no tienes nada tienes la casa caída y la pared arruinada. 250 Coplitas y más coplitas para mí son excusadas. Quedoume o libro na casa e non as traio estudiadas. 251 Érgase señora do seu sentadeiro váiase ó touciño, fágalle un cambeiro. 252 245 Mª Josefa González, 71 anos............... 246 Mª Josefa González, 71 anos.................... 247 Mª Josefa González, 71 anos...................... 248 Mª Josefa González, 71 anos........................ 249 José Freire Filgueiras.....(Belén Ansede).................. 250 Mª Josefa González, 71 anos................. 251 Mª Josefa González, 71 anos. .................. 252 Mª Josefa González, 71 anos. ................
  60. 60. 60 O anillo do meu dedo xa pasou a carretera no lo siento del anillo siento de quién me lo lleva. 253 Esta noite hei de ir aló, rapaza das pernas tortas, esta noite hei de ir aló, e verás cómo te portas. 254 Algún día por te ver abría as portas e as ventás, agora por non te ver téñochas todas cerradas. 255 Sementei e non collín nunha revolta aveas as máis burras coma ti xa as puso nas cadeas. 256 Te-lo sombreiro de lado porque eres fillo de rico, póde-lo poñer ó medio que eu de ti non necesito. 257 Nena, se queres arar prestareiche o meu arado ten regueifas e ameixeiras estache moi ben amañado. 258 Pensabas, tonta, pensabas, pensabas que te quería aínque que me ría de ti mentras que outra non che tiña. 259 O voso galo, comadre, tédelo mal enseñado que me vai cantar amores encima do meu tellado. 260 253 Mª Josefa González, 71 anos........................... 254 Mª Josefa González, 71 anos (Belén Ansede)..................... 255 Manuela Grueiro Pena, 81 anos, (xa falecida), Xestoso 256 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 257 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 258 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 259 Andrés Blanco, 78 anos, San Fiz. 260 Eurelio Cobelo Couce, 76 anos, Reción, Verís
  61. 61. 61 8.- OS BAILES  ¿Cándo chegaron as bandas de música?¿Cándo chegaron as orquestas?  Os bailes. ¿En qué ocasións se bailaba?¿Qué músicos tocaban nos bailes?¿Onde se celebraban os bailes: ó aire libre ou en locais especiais?¿¿Cómo iban vestidos os rapaces e as rapazas para o baile?¿A partir de qué idade se podía empezar a ir ós bailes? ¿Recordas cómo se bailaban?¿De solto ou de agarrado?¿Quen sacaba a bailar a quen?¿Cómo se aprendía a bailar?  ¿Cómo bailabas : mazurcas, xotas, carballesas, muiñeiras, foliadas, rumbas, pasodobres, vals.... David Fernández López, 82 anos, Monfero. As bandas de música empezaron a aparecer despóis da guerra, e as orquestas non chegaron ata máis ou menos 1945. Tocaba un conxunto formado por tambor, clarinete, saxofón. Os bailes case sempre eran ó aire libre. Cada un ponía a mellor roupa que tivera. Durante o día estaba na festa toda a familia: vellos, nenos, mozos, pero pola noite iban máis ben os mozos a partir dos 16 ou 17 anos. Aprendíase a baliar observando ós demáis e repetindo o que facían moi lentiño. O home sacaba a bailar á muller, e ésta deixábase levar. Nas xotas e muiñeiras se levantaban os brazos e movían os pes para un lado e para outro, e nas rumbas, pasodobres e vals, se bailaba de agarrado, sempre era o home o que marcaba o paso. Antonia Otero Charlón, 59 anos, Irixoa. Dí que aprendíase a bailar bailando con mulleres máis vellas. Javier Freire e Diego Fornos: Todos os domingos había festa e tocábanse instrumentos, sobre todo a pandeireta. Se tocaba o “baile cativo”, que era tocar a pandeireta e bailar. Estrella Abeledo García. 78 anos, San Félix, Nebras, Monfero. Recorda os músicos “Os Pachotes” As orquestas e as bandas de música sempre as recorda. Polas festas, dende as 4 da tarde ata as 12 horas da noite podíase escoitar a música. As orquestas e as bandas máis importantes son: Rambales Orquesta dos Pachotes Trébol Patolo Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009): Recorda os salóns de baile de Vilachá, Xestal, Irixoa, A Viña, Montesalgueiro e Santiago de Ois. Había salóns de baile en Vilachá, Xestal, a Viña e Irixoa. En Irixoa estaba “A Pista”, local cerrado pero ó descuberto. José Fernández Grueiro, 49 anos. Se ía en zocas ó baile. Os mozos sempre sacaban a bailar ás mozas, e cando lles gustaba unha rapaza, chiscábanlle o ollo e despóis bailaban con ela. Cando acababa o baile, os mozos acompañaban á casa ás mozas. Os músicos que vivían cerca de ónde se celebraba o baile ía tocar alí. No Alto de Xestoso, Ramiro era tamborileiro, e Arsenio tocaba o acordeón. Máis tarde, un home que se chamaba Valentín compou un tocadiscos para facer bailes nos bares. No Alto tamén había dúas orquestas.
  62. 62. 62 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro., dí que as bandas demúsica cegaron despois de 1940. O normal era bailar pasodobres e vals, pero tamén se bailaban muiñeiras. Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. Redorda que as orquestas chegaron sobre 1945, e as bandas xa viñeran un pouco antes. Se facían bailes nas festas do patrón, nos carnavales. Eran ó aire libre, menos en carnavales que se facían nunha palleira. Ían vestidos coa mellor roupa que tiñan cada un: as mulleres con zocas, unha falda larga de moito vuelo e unha blusa cunha xireta pola cintura. Os homes con zocos, pantalón, camisa e chaqueta feita de lá. As festas facíanse nos atrios e nos salóns. Os homes vestían traxes e as mulleres vestidos ou falda, blusa, chaqueta e abrigo. Eses mozos empezaban a ir ás festas con 17 ou 18 anos. Menos cando era pola tarde e no atri iban xa de pequenos cos seus pais. A senté bailaba agarrada, tipo pasodoble. Os días de festa ponían nos pes uns zapatos novos e unhas medias de cristal. Primeiro as mozas todas xuntas bailaban agarradas entre elas, e logo viñan os mozos a sacalas a bailar. Os homes comenzaban a bailar e se encagaban de sacar a bailar ás mulleres. Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009). As mazurcas bailábanse en tres tempos con ritmo acentuado; as xotas dando saltos cos brazos erguidos; as carvallesas en roda; as muiñeiras formando unha ou varias parellas soltas; as rumbas en parella, facendo varios pasos. Os pasodobres en parella, dando voltas; os valses en parella ao ritmo de 1-2-3, 1-2-3-. Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero Xota: soltas, cos brazos levantados e tocando as castañolas Muiñeiras: soltas, cos brazos levantados e tocando as castañolas Mazurcas: soltos Rumbas: soltos, tocando palmas e taconeando Pasodobres: agarrados, balanceándose os corpos dun lado para outro Vals: agarrados. Sempre orquestas Nos dous sitios Ben feitos Ou bonitos E de igual idade A bailar agarraditos. 261 Os dalá dabaixo cando van co gado levan a guillada chántanna no prado. E bailan a jota e maila muiñeira Os dalá dabaixo non hai quen os queira. 262 261 Isaac Miraz Rivera, 68 anos, Carballosa, Xestoso 262 Mª Josefa González, 71 anos.......................
  63. 63. 63 Non vou soa ó baile: Non vou soa, non vou soa Ó serán do Leiradiño Non vou soa, non vou soa Que me perdo no camiño Que non vou soa Contigo ó baile Que non vou soa Vou con mi madre Dentro do meu peito teño Dous muíños a moere Un anda, outro desanda Así fai o ben querere Que non vou soa.... Dín que habelas hai E din que as hai bonitas As criadas de servire Pero non as señoritas! Que no vou soa... Non vou soa, non vou soa Ao xardín da alegría Non vou soa, non vou soa, Que sen tí me perdería. Que non vou soa... 263 O tiruliruliru Aló riba ven o tiruliruliru Aló baixo ven o tiruliruliru E xúntanse os dous nunha esquina A tocar a concertina A bailar o saliron...............? Aló riba ven Benito, ven Benito Aló Baixo ven Eulasa, ven Eulasa E xúntanse os dous nin queixón A comer o arrequente E o par da ración. 263 María Castiñeira Pérez, 67 anos, Cambás.
  64. 64. 64 Comadre, miña comadre Era o gusta da miña pequena É bonita e preséntase ben E parece que ten unha fase morena. 264 264 Juan Coira Vidal, 76 anos, Ambroa; e Mª Argentina Fernández López, 73 anos, As Travesas.
  65. 65. 65 9.-ALBORADAS, FOLIADAS, ALALÁS A xente se xuntaba en festas, matanzas, mallas, arredor do lume con viño David Fernández López, 82 anos, Monfero. Se se festexaba algo e non había músicos, eran eles mesmos os que facía barullo tocando paos, latas, etc. José Fernández Grueiro, 49 anos. Antigamente, como non había televisión nin outras cousas para entretenerse, íase “aldear”, isto é, ir á casa dos vecinos pola noite para contar contos, xogar ás cartas....Polas festas reuníase toda a familia, e como viña a pé de lugares afastados, tiñan que quedar na casa de quen os invitou. Non había camas para todos, porque durmían na mesma casa os músicos, o cura, os invitados, así que as veces había que durmir na palleira ou no fallado. A xente que viña de lugares que estaban moi lonxe, divertíanse polo camiño facendo falcatruadas, como tirar as cancelas das casas. Cantar de trailalila é un cantar que non se acaba empeza con trailalila e remata con trailalala. 265 Naquela carballeira estuven de foliada, naquela carballeira perdín a miña navalla. 266 265 Sacristán de Monfero, 75 anos, Regodoeixo 266 Mª Josefa González, 71 anos, (belén Ansede)....................
  66. 66. 66 10.- MÚSICOS E INTÉRPRETES  Instrumentos non convencionais: cazolas, latas, ferriños, vasoiras, mango da sartén,  Instrumentos musicais: gaita, caixa, acordeón, gaita, clarinete, tambor, bombo.  ¿Coñeces a algún acordeonista/violinista/gaitero/pandereiteira/zamfoña da zona? Os instrumentos non convencionais como cazolas, latas, ferriños, vasoiras...tocábanse polo Antroido e participaba toda a xente da aldea. Se tocaba para ir de parranda e pasalo ben. Parece ser que o bisavó de Noelia Blanco Deibe facía pandeiros e pandeiretas con coiro de ovella, así como outros instrumentos de madeira como frautas… Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. Recorda a dous gaiteiros: Eliseo e Celedonio, “que descansen en paz” Recordan acordeón, gaita de fol, pandeireta. María Caruncho López, 75 anos. Recorda que tocaban cazos, vasoiras, facendo percusións e cantando cando cocía o pan, para que se lles pasara antes o tempo de espera a que quencera o forno. Tamén recorda que se facían unha especie de flautas coas pallas de centeo, cando éste espigaba, e se construían e tocaban estas flautas canto se ía coas vacas ou ovellas de pastoreo, para non aburrirse. Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. Coñeceu ó acordeonista da Orquesta Trébol e ós violinistas de Lamas La Piña. Estrella Abeledo García. 78 anos, San Félix, Nebras, Monfero. Recorda ó Señor Argemiro, acordeonista e a José do Cotillón, tamén acordeonista. Juan Coira, 76 anos, Ambroa e Mª Argentina Fernández, 73 anos, As Travesas: recordan que había na parroquia de Ambroa un cego que tocaba a corina. Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa. Dí que se tocaban cazolas, latas, e outros obxectos cando se casaban viudos, e tocábannos todo o mundo. Lucía Pérez Sanjurjo (3º Eso). Acordeonista de Chambas: o cego da Bouza; un gaiteiro, Antonio de Santa Juliana, tamén cego. Carmen Sante Peteiro, de 74 anos. Amañábamos cacharros, cazolos vellos, potas, sarténs, incluso fabricamos un acordeón e unha frauta. Tocábamos ao chou, intentando facer e seguir os ritmos, para acompañar as cancións, e tamén se bailaba. Gaiteiros: O Gedello de Vilachá, Monfero; O Argimiro do Rego do Eixo, Monfero; Antonio o Cego, (A Bouza, Santa Juliana, Monfero). Saxofonista O Tenreiro (Aurela, Cabría, Pontedeume)= Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009): acordase do “Gaiteiro da Bouza”, o batería dos Rambales “Norberto da Viña”, “O clarinete Rogelio de Bemantes”, o baixo José “O Mollo de Ambroa”, Manolo “O Bárbora” que tocaba o trombón de varas; José, o fillo do “Mollo”, que tocaba
  67. 67. 67 a trompeta, “Ramiro” que tocaba o saxofón na Orquestra Tropical; Pepe das Penas de Areas, coñecido como “Pucho Cobelo”, que cantaba todo tipo de cancións. O Pandereta, que tocaba a batería acompañando ao Cego da Bouza. Aí vén o gaiteiro por tras do pinar Coa gaita ao lombo e o roncón a tocar. 267 Toca miña pandeireta senón heite rachare custáchesme unha peseta axúdama a ganare. 268 Ti que fas, gaiteiriño, ti que fas polo vran, todos sachando no millo e ti coa gaita na man. 269 Ahí ven o gaiteiro por tras do pinar coa gaita ó lombo e o roncón a tocar. 270 267 Andrés Pérez Pérez, 64 anos, Requeixo (curso 2008-2009) 268 Francisca Sanmartín Maroño, 79 anos, Pumariño. 269 Manuela Couce Antón, 68 anos, San Bartolomé de Queixeiro 270 Aurora Álvarez Fernández, 57 anos, Lousada.
  68. 68. 68 11.- CANTARES DE CEGOS ¿recordas se iban polas aldeas? Mercar as coplas que vendían os cegos nas feiras. ¿Cándo costaba cada copla?¿Había algún músico que acompañara ó cego? ¿Qué instrumentos levaban? ¿Recordas algunha canción............? Retransmitían as noticias e os acontecementos da zona en forma de canción. Mª Alicia Cachaza Cachaza. 76 anos. A Viña, Irixoa. Recorda que ían polas aldeas e costaba unha copla tres reais, acompañados por violinistas, gaiteiros e tamborileiros. Manuel Leirás Fernández, 75 anos, Fraemelle, Monfero. Recorda que se daba “a voluntad” Josefina Pereiro Varela, 70 anos, Lambre, Ambroa. Recorda que custaban 1 peseta. E que o cego ía acompañado por un violín ou un acordeón. María Luisa Salido Permuy, dí que o pago das coplas era voluntario, é dicir, que cada quen daba o que quixera. Sí que ían, aínda que ela non se acorda, contáronllo. Cada copla custaba 2 patacóns, e non acompañaba ningún músico. David Fernández López, 82 anos, Monfero. El non se acorda disto, pero oiu falar deles: o cego tocaba a zanfona e estaba acompañado dun guía, que era o encargado de recoller os cartos que lles daba xente. José Vidal Graña, 71 anos, ........recorda que unha copla solía custar 12 pesetas. Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009): recorda que as coplas non custaban nada, mási que a xente lles botaba unha limosna no sombreiro. Non había músico que os acompañase, e ás veces era un veciño o que facía o acompañamento cun tambor. Cre que o “Cego da Bouza” e o “Cego Antonio de Santa Juliana” eran a mesma persoa.
  69. 69. 69 12.- ROMANCES E LITERATURA DE CORDEL ¿Recordas a canción sobre algún romance, amor imposible, crimen pasional? Exemplos: Romance de Don Gaiferos, do Duque de Alba, de Don García, La Cristiana cautiva, El Rey moro, El Conde Niño, Don Pedro, Las tres cautivas, Mora Linda, Rosita encarnada..... Vaite de ahí mora vella Vaite de dahí mora nova Deixa beber ó meu cabalo Nesta fonte cristalina. No soy mora, Caballero, Ni de la morería, Me cautivaron los moros De pequeñita. 271 Estando la pájara pájara sentadita en un verde limón con el pico picaba la rama con el pico picaba la flor. ¡Ay, ay, cuándo vendrá mi amor! Me arrodillo a los pies de mi amante me levanto con pies de acostante. Dame una mano, dame esta otra dame un besito con tu linda boca. Dea usted la media vuelta, dea usted la vuelta entera dea usted un pasito atrás haciendo la reverencia. Pero no, pero no, pero no, porque a mí me da vergüenza. Pero sí, pero sí, pero sí, pero usted me gusta a mí. 272 Hace mucho tiempo vivió una señora muy mala llamada Gallarda. Vivía en un enorme palacio. A su casa iban muchos viajeros a pedir posada, pero ninguno salió de allí. Una vez fue un joven allí para saber de su padre y su hermano, pues de allí no salieron cuando fueron a pedir posada. Estando ya en esta casa, Gallarda lo invita a comer pero él no quiso: Ou querías lebre asada cantando, bailando ou perdiz empimentada cantando me reía Nin quería lebre asada cantando, bailando Nin perdiz empimentada cantando me reía. Quero unha tortilla de huevos 271 Manuel Deibe Brañas, 67 anos, Verines, Irixoa (curso 2008-2009) 272 Diego Fornos: documentos escritos
  70. 70. 70 cantando, bailando para me echar en la cama cantando me reía Cena caballero, cena cantando, bailando Cenarán para tu vida cantando me reía Ya cené en casa de mi madre cantando, bailando Una vez por despedida cantando me reía Sube caballero sube cantando, bailando Subirás para tu vida cantando me reía Cegando o primer paso cantando, e bailando Caballero se temía cantando me reía ¿De quién son tantas calabazas cantando, bailando que en aquella viga había? cantando me reía Son cabezas de cordero cantando, bailando que en mi casa los tenía cantando me reía Una es la de mi padre cantando, bailando por la barba que tenía cantando me reía Otra es la de mi hermano cantando, bailando por lo que a mí me quería cantando me reía Hice la cama Gallarda cantando, bailando caballero bien la veía cantando me reía Entre sábanas y colchones cantando, bailando puñales de oro metía cantando me reía Allá por la media noche cantando, bailando Gallarda se remordía cantando me reía ¿Qué tienes doña Gallarda cantando, bailando que tanto te remordías? cantando me reía Ando en busca de mis puñales cantando, bailando que en mi cama los tenía cantando me reía
  71. 71. 71 Estando en estas razones cantando, bailando por la espalda la abría cantando me reía Abre las puertas, portera cantando, bailando con toda tu portería cantando me reía Las puertas ya no se abren cantando, bailando desde el cierre hasta el día cantando me reía Abre las puertas, portera cantando, bailando con toda tu portería cantando me reía que Gallarda anda muerta cantando, bailando en la sala de más arriba cantando me reía Hizo usted bien, caballero cantando, bailando que la muerte merecía cantando me reía Cien hombre que aquí entraron cantando, bailando e ningún salió con vida cantando me reía273 Estando la coronela sentadita en su cuartel esperando que llegar el teniente coronel. Me atreví y le pregunté si venía de la guerra. ¿Por qué pregunta, señora? ¿Por qué pregunta, doncella? Pregunto por mi marido que hai sete anos que vai nela. Dígame usted, señora dígame qué señas lleva. Lleva un caballito blanco la silla dorada y negra. Mi marido es alto y rubio colorado como usted. Soldados, cabos, sargentos han muerto treinta y trés. Traigo licencia del rey 273 Diego Fornos: documentos escritos
  72. 72. 72 de casarme con usted. Hay siete años que espero otros siete esperaré si a los catorce no viene de monja me meteré y para un niño que tengo fraile lo voy poner y si no lo quiere seguir que vaya servir al rey donde murió su padre ni justo es que muera él. Aquí se acabó la historia de aquella infeliz mujer hablando con su marido no lo supo conocer. 274 Vaite daí mora vella vaite daí mora linda deixa beber ó meu cabalo nesa fonte cristalina. No soy mora, Caballero ni de la morería me cautivaron los moros de pequeñita. 275 Ábreme la puerta, madre, ábremela con alegría, pensé de traer mi novia y traigo una hermana mía. 276 Tus cabellos de amar son manojos de oro. Tu frente de amar es campo de guerra donde el rey copira la forma de su bandera. Tus orejas de amar no gustan pendientes que lucen las adornan tus queridas frentes Tu boca de amar es tan clarisuelta, tiene dos hileras de dientes menudos 274 Diego Fornos: documentos escritos 275 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 276 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño.
  73. 73. 73 que parecen piedras. Tu garganta de amar, es tan clarisuelta que en ella .... el agua revuelta. Tus brazos de amar son dos fuertes remos que ayudan a los marineros Esos cinco dedos que llevar en mano son las dos docenas cogidas en Mayo. Tus pechos de amar son dos caños de agua que de ellos bebería se usted me dejara. Tu cintura de amar est tan delgadita que en ella se forma una margarita. Tu barriga de amar es tambor de guerra que cuando la tocan toda se retiembla. ...... tapa con los delantales son las dos columnas palacios reales. Tus rodillas de amar son de oro maciño que en ellos se forma todo el alto .... Con la pierna blanca medio coloreada buena es la niña pero. con el pie chiquito el andar menudo buena es la niña que engañaba al mundo.277 Soldadito militare ¿qué llevas en la mochila? El armamento de un rey y el corazón de una niña.278 Estando de centinela un entierro ví pasar era la pobre de mi abuela que la iban a enterrar.279 Estudié para ladrón y conseguí la carrera 277 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 278 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 279 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño.
  74. 74. 74 y lo primero que robé fueron tus ojos morenos.280 .-.............. Una noche muy oscura cayó un marinero al agua y se le presentó el demonio diciéndole estas palabras: ¿Cuánto das, marinerito por te salvar de esta agua? Yo te doy todos mis navíos cargados de oro y plata. Tus navíos no los quiero, ni el oro ni la plata, yo quiero que cuando mueras a mí me entregues el alma. El alma la entrego a Dios, el cuerpo a la mar salada y la mujer y los hijos a la Virgen Soberana. 281 ---------- La encerraron en una sala, no le daban de comer sino chacina salada, no le daban de beber sino leche de una cabra. Delgadina con la sed se asomó a una ventana y vio estar a su madre sentada en silla de oro. Madrecita de mi vida, madrecita de mi alma, por aquel que está en la cruz dame una jarrita de agua. Vai de ahí, perra traidora, vai de ahí, perra malvada, siete años va por ocho 280 Alfonso Freire Martínez, 73 anos, Pumariño. 281 José Fernández Grueiro, 49 anos, Xestoso, e Manuela Grueiro Pena, 81 anos (xa falecida), Xestoso
  75. 75. 75 que me tienes mal casada. Delgadina con la sed, se asomó a otra ventana, vió estar a sus hermanas peinadas con peine de oro. Hermanitas de mi vida, hermanitas de mi alma, por aquel que está en la cruz dadme una jarrita de agua. Vai de ahí, perra traidora, vai de ahí, perra malvada, siete años va por ocho que mamá está mal casada. Delgadina con la sed se asomó a otra ventana, vió estar a sus hermanos ganando grande batalla. Hermanitos de mi vida, hermanitos de mi alma, por aquel que está en la cruz dadme una jarrita de agua. La jarra de agua te daba, hermana, de buena gana, si lo sabe nuestro padre, témola vida xogada. No la quiera, Dios del cielo ni la Virgen Soberana, que yo fuera pretendida por una jarrita de agua. Delgadina con la sed cayó en la sala tumbada, a los pies de delgadina una fuente de agua clara. Delgadina va en el cielo, sus hermanos en compaña, sus padres en el infierno y sus dos hijas en tepar. 282 Feira nova, feira nova que non acostumbran que tomala María miña que tomala Mariana. Iba compra-los boiños 282 Secundina López Espiñeira, 65 anos, O Cruceiro, Vilachá, Monfero.
  76. 76. 76 para facer a labranza que tomala María miña que tomala Mariana E no medio do camiño esquecéuseme a aguillada que tomala María miña que tomala Mariana. 283 Mariana: Iba Mariana por la mañana Pra Romaría de Santa Cruz Saleulle un home cunha navalla Que polo visto chámanlle Jesús. Doulle na cara, tiroulle os dentes Peghoulle un cachete contra un riñón Miroulle o pulso, paralizóuselle, Paralizóuselle o corazón. 284 283 Traballo de Alba García Purriños (anos anteriores) 284 Juan Coira Vidal, 76 anos, Ambroa.

×