Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.

Kinh tế học các định nghĩa

53 975 vues

Publié le

  • Identifiez-vous pour voir les commentaires

Kinh tế học các định nghĩa

  1. 1. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010 1
  2. 2. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Definitions of Economics Kinh tế học: Các định nghĩaSome version of the traditional definition of Trong các sách giáo khoa giới thiệu về kinh tếeconomics is found in almost every introductory học, ta có thể tìm thấy cách định nghĩa truyềneconomics textbook: thống như sau:"Economics is the study of how scarce resources "Kinh tế học là môn học nghiên cứu cách phânare most efficiently allocated among alternative bổ một cách hiệu quả nhất những nguồn lựcgoals." khan hiếm cho những mục tiêu thay thế lẫn nhau".When an economist refers to "scarce resources," Khi một nhà kinh tế đề cập đến "các nguồn lựcshe does not necessarily mean something rare, khan hiếm", không nhất thiết đó phải là nhữnglike diamonds. She means resources that are not gì hiếm có chẳng hạn như kim cương, mà làavailable in unlimited quantity at zero cost. những nguồn lực có số lượng hạn chế và có chiThus, scarce resources include everything we phí. Do đó, nguồn lực khan hiếm bao gồm tất cảcan think of that might be used in producing any những gì được sử dụng để sản xuất ra bất kỳkind of good or service. Economists often loại hàng hóa và dịch vụ nào. Các nhà kinh tếclassify resources into three types: capital, labor, thường chia nguồn lực làm ba loại: vốn, laoand land. động và đất đai.When an economist refers to an "efficient Khi nói đến sự phân bổ hiệu quả, nhà kinh tếallocation," she means that the mix of inputs muốn nói về một số lượng định mức hàng hóachosen to produce a given quantity of some và dịch vụ được sản xuất từ một tập hợp cácgood or service is the minimum cost mix of nhập lượng có chi phí thấp nhất.inputs.Finally, "alternative goals" simply means that Sau cùng, "các mục tiêu thay thế lẫn nhau" đơnpeople cannot have unlimited amounts of goods giản là do con người không thể có hàng hóa vàand services, so we have to choose among them. dịch vụ với số lượng vô hạn, vì vậy họ phải chọn thứ này hay thứ khác.Because of this, economics is sometimes Vì vậy, kinh tế học đôi khi còn được xem làdefined as the "study of choice." "nghiên cứu về sự chọn lựa."An excellent definition of economics was Nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh Johnprovided by the famous British economist John Maynard Keynes đã đưa ra một định nghĩa rấtMaynard Keynes: "... economics is a way of xác thực: "...kinh tế học là một cách tư duy..."thinking ..."This definition reflects the fact that economists Ðịnh nghĩa này nói lên một thực tế là các nhàwork with models that represent judicious kinh tế sử dụng những mô hình đơn giản hóasimplifications of the real world. The real world đời thực một cách hợp lý. Thực tế là rất phứcis enormously complex, and thinking about all tạp và ta không thể nào xét đến tất cả các mốieconomic interactions at once is impossible. For tương tác kinh tế cùng một lúc. Tùy vào vấn đềany given issue, some economic interactions are được xác định mà các mối tương tác kinh tế cóimportant and some are not. Judicious thể quan trọng hay không quan trọng. Việc đơnsimplifications enable economists to focus on giản hóa một cách hợp lý giúp các nhà kinh tếthe most important elements of an issue. tập trung vào những yếu tố quan trọng nhất của vấn đề đó.If these definitions of economics are true, then Nếu những định nghĩa kinh tế học trên là đúng,economics is a powerful discipline, indeed. In thì kinh tế học thực sự là một môn học có ảnhsubsequent articles, we will demonstrate that hưởng lớn. Trong những bài viết tiếp theo,this is true. chúng tôi sẽ chứng minh thực tế này. 2
  3. 3. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Economic Specializations Các chuyên ngành kinh tếEconomics covers virtually every area of human Kinh tế học bao quát hầu như mọi lĩnh vực hoạtactivity. When you decide where to buy lunch, động của con người. Mỗi một hoạt động sau đâywhen your father decides to save money for đều là một quyết định kinh tế: Bạn chọn nơi ănyour education, when a company decides to hire trưa, cha bạn để dành tiền cho việc học của bạn,more workers, when a worker decides to một công ty thuê thêm công nhân, một lao độngmigrate from the countryside to the city, and di cư từ nông thôn lên thành phố, hay việc chínhwhen the government decides to let the phủ quyết định giảm giá tỉ giá hối đoái.exchange rate depreciate: each of these is aneconomic decision.Economists often develop interests in specific Các nhà kinh tế thường quan tâm nghiên cứutypes of economic decisions, and they become các quyết định kinh tế cụ thể và trở thành nhữngspecialists in various fields of economics. The chuyên gia kinh tế thuộc các lĩnh vực khácfundamental dichotomy in economic nhau. Phân nhánh cơ bản trong các chuyênspecializations is the division into ngành kinh tế là kinh tế học vi mô và kinh tếmicroeconomics and macroeconomics. học vĩ mô.Microeconomics is concerned with the choices Kinh tế học vi mô chú trọng đến những lựamade by individual economic agents and with chọn của mỗi tác nhân kinh tế cùng với độngthe behavior of prices and quantities in specific thái về giá và lượng ở những thị trường nhấtmarkets. A consumer, a worker, and a firm are định. Một người tiêu dùng, một công nhân, vàindividual economic agents. The market for một công ty đều là những tác nhân kinh tế đơnmangoes is a subject for microeconomics, as is lẻ. Thị trường xoài là một chủ đề của kinh tếthe labor market. International trade is often học vi mô, và thị trường lao động cũng vậy.considered to be a microeconomic field because Ngoại thương cũng vậy vì các công cụ kinh tế vimicroeconomic tools are used to analyze the mô thường được dùng để phân tích những chọnchoices facing individual countries in world lựa đối mặt với từng quốc gia trên thị trường thếmarkets. giới.Macroeconomics concerns the behavior of the Kinh tế học vĩ mô xét hành vi của nền kinh tếeconomy at an aggregate level. Important theo cấp độ tổng gộp. Các nhà kinh tế vĩ môissues that macroeconomists study include nghiên cứu về những vấn đề quan trọng nhưeconomic growth, the rate of inflation, the tăng trưởng kinh tế, tỉ lệ lạm phát, mức thấtnational unemployment level, and the nghiệp quốc gia và tỉ giá hối đoái.exchange rate.Most economists specialize in fields like Ða số các nhà kinh tế chuyên về các lĩnh vựcEconomic Development, International Trade, như Phát triển Kinh tế, Ngoại thương, Tài chínhInternational Finance, Labor Economics, Quốc tế, Kinh tế Lao động, Khu vực Tài chínhBanking and the Financial Sector, the và Ngân hàng, Kinh tế Giáo dục, Kinh tế MôiEconomics of Education, Environmental trường. Những bài viết tiếp theo sẽ tập trungEconomics, etc. The next few articles will focus vào nội dung vi mô và vĩ mô, đây sẽ là nền tảngon micro and macro. With this foundation in để chúng ta nghiên cứu các lĩnh vực chuyênplace, we will be well-prepared to move on to ngành khác.several particular fields. 3
  4. 4. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Opportunity Cost Chi phí cơ hộiWhen an economic choice is made, economists Khi một chọn lựa kinh tế được thực hiện, cácmeasure the cost of that choice in terms of nhà kinh tế đo lường chi phí của chọn lựa đóopportunity cost, which is defined as the value dưới dạng chi phí cơ hội, được định nghĩa làof the best alternative forgone. giá trị của chọn lựa thay thế tốt nhất bị bỏ qua.Self-employment provides an interesting Một ví dụ thú vị về chi phí cơ hội là tự kinhexample of opportunity cost. Suppose that you doanh. Bạn muốn thành lập một công ty phầnstart a software firm. You rent office space, hire mềm, bạn phải thuê văn phòng, tuyển lập trìnhprogrammers, and sells software. Suppose that viên, và sau đó bán phần mềm. Sau một năm,after one year, all of your direct costs can be chi phí trực tiếp là:listed as follows:Office Rent: $12,000 Thuê văn phòng: 12.000 USDSalaries: $24,000 Lương: 24.000 USDUtilities: $10,000 Các chi phí tiện ích: 10.000 USDTotal costs for the year are $46,000. Also Tổng chi phí trong năm là 46.000 USD. Giả sửsuppose that your software sales were $48,000. doanh số phần mềm là 48.000 USD, bạn sẽ rấtYou might be very happy with $2,000 profit! vui vì lợi nhuận là 2.000 USDHowever, the accounting profit that we just Tuy nhiên, lợi nhuận kế toán tính theo cáchcalculated is not the relevant measure of your này không đo lường chính xác sự thành côngsuccess. Suppose that you could have worked của bạn. Giả sử bạn có thể làm việc cho mộtfor an international bank and earned $8,000. ngân hàng quốc tế và kiếm được 8.000 USD.Your forgone opportunity to earn $8,000 is your Vậy cơ hội kiếm được 8.000 USD bị bỏ quaopportunity cost. You have earned an economic chính là chi phí cơ hội, theo đó bạn đã mất điloss of $6,000. một khoản lợi kinh tế là 6.000 USD.Another example concerns a university that Một ví dụ khác, một trường đại học muốn mởwanted to expand, and which owned some land rộng cơ sở trên mảnh đất của trường ở mộtin a large city. One university official said that thành phố lớn. Một cán bộ trường cho rằng vìsince the university already owned the land, it đất đã có sẵn nên "không phải tốn chi phí".was "free." In fact, the land was not "free," Thật ra, mảnh đất trên vẫn có chi phí vì có thểbecause it had alternative uses. It could, for được sử dụng vào mục đích khác. Nhà trườngexample, be sold and the money used to build có thể bán mảnh đất này đi và dùng tiền để xâyon cheaper land. cơ sở trên một mảnh đất rẻ tiền hơn.Opportunity cost is a useful concept for thinking Khái niệm chi phí cơ hội cũng rất hữu ích khiabout government activity. When government nói đến hoạt động của chính phủ. Nếu mộtsubsidizes some industry, the opportunity cost is chính phủ trợ giá cho các ngành, chi phí cơ hộithe value of best alternative use for the money, chính là giá trị sử dụng khoản tiền này chosuch as education or health. mục tiêu thay thế tốt nhất, chẳng hạn giáo dục và y tế.The next article discusses how a market Những bài viết tiếp theo sẽ bàn về cơ chế xáceconomy determines prices and ensures that định giá của thị trường, đảm bảo sao choresources flow to the highest-value uses. nguồn lực được sử dụng một cách tốt nhất. 4
  5. 5. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Markets: Supply & Demand Thị trường: Cung & CầuMicroeconomics is often called price theory Kinh tế học vi mô thường được gọi là lý thuyếtbecause it focuses on the manner in which về giá vì môn này tập trung vào cơ chế xác địnhmarkets operate to determine the prices of goods giá hàng hóa và dịch vụ của thị trường. Trongand services. In microeconomics, a market is kinh tế vi mô, thị trường không phải là một địanot a physical place where exchange takes điểm diễn ra trao đổi, mà chủ yếu nói lên mốiplace. Instead, a market represents the quan hệ tương tác giữa cung và cầu.interaction between the demand and supplyrelationships.Demand is the relationship between the price of Cầu là mối quan hệ giữa giá của một mặt hànga good and the quantity demanded of that good, với lượng cầu đối với mặt hàng đó, trong điềuholding all other variables constant. Price is kiện những yếu tố khác không đổi. Giá được đomeasured in money per unit and quantity theo đơn vị tiền và lượng cầu được tính theodemanded is measured in units consumers are đơn vị hàng mà người tiêu dùng sẵn lòng muawilling and able to buy per time period. The law và có thể mua trong một thời điểm. Qui luật cầuof demand specifies that the relationship cho thấy mối quan hệ nghịch biến giữa giá vàbetween price and quantity demanded is inverse: lượng cầu: khi giá tăng, lượng cầu của ngườias price rises, consumers decrease their quantity tiêu dùng giảm đi.demanded.Supply is the relationship between the price of a Cung là mối quan hệ giữa giá của một mặt hànggood and the quantity supplied of that good, và lượng cung của mặt hàng đó, trong điều kiệnholding all other variables constant. Quantity các biến số khác không đổi. Lượng cung đượcsupplied is measured in units producers are tính theo đơn vị hàng mà nhà sản xuất sẵn lòngwilling and able to sell per time period. The law bán và có thể bán trong một thời điểm. Qui luậtof supply specifies that the relationship between cung nêu lên mối quan hệ trực tiếp giữa giá vàprice and quantity supplied is direct: as price lượng cung: khi giá tăng, nhà sản xuất tăngrises, producers increase their quantity supplied. lượng cung ứng.Equilibrium occurs at the price for which the Tại một mức giá mà lượng cầu bằng lượng cungquantity demanded equals the quantity supplied. ta gọi là cân bằng thị trường. Nếu giá thị trườngIf the market price is below the equilibrium thấp hơn giá cân bằng, lượng cầu của ngưới tiêuprice, quantity demanded by consumers exceeds dùng sẽ vượt lượng cung của nhà sản xuất; nếuquantity supplied by producers; if the market giá thị trường cao hơn mức giá cân bằng, lượngprice is above the equilibrium price, quantity cầu của ngưới tiêu dùng sẽ ít hơn lượng cungdemanded by consumers is less than the của nhà sản xuất. Bài viết tiếp theo sẽ mô tả cơquantity supplied by producers. The next article chế điều chỉnh của thị trường để đạt mức cândescribes how markets adjust until equilibrium bằng.is achieved. 5
  6. 6. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Market Equilibrium (Market Cân bằng Thị trườngClearing)If the market price is below the equilibrium Khi giá trên thị trường thấp hơn mức giá cânprice, the quantity demanded by consumers bằng, lượng cầu của người tiêu dùng sẽ vượtexceeds the quantity supplied by producers. The lượng cung của nhà sản xuất. Chênh lệch giữadifference between quantity demanded and lượng cầu và lượng cung được gọi là dư cầu hayquantity supplied is called excess demand, or thiếu hụt hàng hóa. Khi một mặt hàng bị thiếushortage. When a shortage exists, consumers hụt, những người tiêu dùng nào đánh giá mặtwho value the good most highly will offer hàng đó cao nhất sẽ trả giá cao hơn cho ngườisellers a higher price. As the price rises bán. Khi giá tăng, nhà sản xuất sẽ phản ứngproducers respond by increasing the quantity bằng cách tăng lượng cung, và người tiêu dùngsupplied and consumers respond by decreasing sẽ đáp lại bằng cách giảm lượng cầu. Một khithe quantity demanded. Once the quantity lượng cung và lượng cầu bằng nhau thì sẽsupplied and quantity demanded are equal, there không còn áp lực tăng giá. Cân bằng lúc này đãis no further pressure for the price to rise, and được thiết lập.equilibrium has been established.If the market price is above the equilibrium Nếu giá thị trường cao hơn mức giá cân bằng,price, quantity demanded by consumers is less lượng cầu của người tiêu dùng sẽ thấp hơnthan the quantity supplied by producers. The lượng cung của nhà sản xuất. Lúc này chênhdifference between quantity supplied and lệch giữa lượng cung và lượng cầu được gọi làquantity demanded in this case is called excess dư cung hay dư thừa hàng hóa. Khi đó, các nhàsupply, or surplus. When a surplus exists, sản xuất sẽ cạnh tranh bằng cách chào bán vớiproducers compete by offering their goods to giá thấp hơn cho người tiêu dùng. Khi giá giảm,consumers for a lower price. As the price falls, người tiêu dùng sẽ phản ứng bằng cách tăngconsumers respond by increasing their quantity lượng cầu, và nhà sản xuất sẽ đáp lại bằng cáchdemanded and producers respond by decreasing giảm lượng cung. Khi giá giảm xuống mức vừatheir quantity supplied. Equilibrium is đủ để lượng cung và lượng cầu bằng nhau thìestablished when the price falls sufficiently that cân bằng thị trường được thiết lập.quantity demanded and quantity supplied areequal.Our analysis assumes that demand and supply Khi phân tích chúng ta giả định các mối quanare fixed relationships and that other variables, hệ cung và cầu là cố định trong khi các biếnlike consumer income, prices of other goods, số khác như thu nhập của người tiêu dùng,and prices of inputs are constant (the ceteris giá các loại hàng hóa khác, và giá của nhậpparibus assumption). The next article will lượng là không đổi (theo giả định ceretisdiscuss how demand, supply, and market paribus). Bài viết kỳ sau sẽ bàn về phản ứngequilibrium respond to changes in these other của cung, cầu và cân bằng thị trường khi cácvariables. biến số này thay đổi. 6
  7. 7. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Changes in Demand that Affect Những thay đổi cầu tác độngMarket Equilibrium đến cân bằng thị trườngPrevious articles discussed market equilibrium Trong các bài viết trước chúng ta đã thảo luậnand defined demand and supply as the về cân bằng thị trường và định nghĩa cung cầurelationships between prices and quantities, theo mối quan hệ giữa lượng và giá, trong khiholding other variables constant. This article các yếu tố khác không đổi. Bài viết này sẽ mô tảdescribes how equilibrium responds to changes phản ứng của cân bằng thị trường đối với nhữngin consumers incomes, prices of substitute thay đổi như: thu nhập của người tiêu dùng, giágoods, and prices of complementary goods. các hàng hóa thay thế hay hàng hóa bổ sung.If consumers incomes increase, then at any Nếu thu nhập của người tiêu dùng tăng, họ cũngprice, consumers increase quantity demanded, sẽ tăng lượng cầu hàng hóa ở mọi mức giá, doso demand increases. If demand increases at the đó cầu tăng. Từ mức giá cân bằng, khi lượngequilibrium price, the quantity demanded cầu tăng lên vượt lượng cung thì giá sẽ bị đẩyexceeds the quantity supplied and the price is lên. Nhà sản xuất đáp ứng bằng cách tăng lượngbid up. Producers respond by increasing the cung. Giá sẽ tăng đến khi một cân bằng mớiquantity supplied. Price rises until a new được thiết lập; ở đó lượng và giá mới đều caoequilibrium is established; the new equilibrium hơn ban đầu.price is higher and the new equilibrium quantityis higher.When the price of seafood increases, consumers Khi giá hải sản tăng, người tiêu dùng sẽ tìmwill seek substitutes for it. Pork is a substitute hàng hóa khác để thay thế hải sản. Một trongfor seafood, so at every price for pork the những mặt hàng đó là thịt heo, lúc này dù đangquantity demanded increases. The increase in ở bất kỳ mức giá nào thì cầu thịt heo cũng tăngthe price of seafood induces an increase in lên. Giá hải sản tăng khiến cho cầu thịt heodemand for pork: the result is that the tăng: kết quả là cả giá lẫn lượng thịt heo cânequilibrium price and quantity of pork both bằng trên thị trường đều tăng.increase.Gasoline and tires are complmentary goods: Xăng và lốp xe là hai loại hàng bổ sung chothey are used together. When the price of nhau vì chúng được sử dụng cùng lúc. Khi xănggasoline increases, consumers drive less, so they lên giá, người tiêu dùng bớt dùng xe, do đóreplace their tires less frequently: the demand không phải thường xuyên thay lốp xe nên cầufor tires decreases. Producers compete by lốp xe giảm. Các nhà sản xuất lốp xe cạnh tranhreducing the price of tires, and by reducing the bằng cách giảm giá bán và giảm sản lượng cungquantity of tires that they supply. The tire ứng. Khi đó thị trường lốp xe đạt được mức cânmarket reaches a new equilibrium at a lower bằng mới với giá và lượng thấp hơn ban đầu.price and smaller quantity.As exercises, readers may analyze equilibrium Bạn đọc có thể thực tập phản ứng của sự cânresponses to decreasing consumer incomes or bằng theo các tình huống: cho thu nhập củadecreasing prices of substitute or người tiêu dùng giảm, giảm giá hàng hóa thaycomplementary goods. thế hay hàng hóa bổ sung. 7
  8. 8. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Changes in Supply that Affect Những thay đổi cung tác độngMarket Equilibrium đến cân bằng thị trườngThis article describes how market equilibrium Bài viết này mô tả phản ứng của cân bằng thịresponds to changes in input prices and trường khi giá nguyên liệu và công nghệ thaytechnology. đổi.Input prices may rise due to increased demand Giá nguyên liệu có thể tăng do cầu nguyên liệufor the inputs or due to factors like tariffs on tăng hoặc do những nhân tố khác ví dụ như tăngimported inputs. When input prices increase, thuế nhập khẩu nguyên liệu. Khi đó, các nhà sảnproducers have to sell their products at higher xuất phải nâng giá bán sản phẩm để duy trì sảnprices in order to maintain their production. As xuất. Khi giá bán tăng lên, một số người tiêuthe price is bid up, some consumers will reduce dùng sẽ mua ít đi. Lúc này giá cân bằng mới sẽthe quantity of the product that they buy. The cao hơn trong khi lượng cân bằng mới thì thấpnew equilibrium price is higher and the new hơn: cả người tiêu dùng lẫn nhà sản xuất đềuequilibrium quantity is lower: consumers and thiệt.producers are worse off.If an input price declines, producers may Nếu giá nguyên liệu giảm, các nhà sản xuất cócompete with each other by passing the cost thể cạnh tranh với nhau bằng cách để người tiêusavings to their consumers, ie. they lower their dùng được hưởng khoản chi phí tiết kiệm, hayproduct prices. As the product price falls, some hạ giá bán sản phẩm. Khi đó, một số người tiêuconsumers will increase the quantity of the dùng sẽ tăng lượng sản phẩm mà họ mua. Giáproduct that they buy. The new equilibrium cân bằng mới lúc này sẽ thấp hơn và lượng cânprice is lower and the new equilibrium quantity bằng mới thì cao hơn: cả người tiêu dùng lẫnis higher: consumers and producers are better nhà sản xuất đều được lợi.off.Improving technology makes it possible to Cải tiến công nghệ sẽ giúp giảm giá thành sảnproduce a given quantity of a product at lower phẩm, với một mức sản lượng cho trước. Khi đóunit cost. Competing firms can then sell their các công ty cạnh tranh có thể bán sản phẩm vớiproduct at a lower price; as price falls, giá thấp hơn; khi giá giảm, người tiêu dùng sẽconsumers buy more units of the good. Again, mua hàng nhiều hơn, và cả hai bên đều được lợi.consumers and producers are better off.In a well-functioning market economy, Trong một nền kinh tế thị trường hoạt động hiệucompeting firms strive to adopt the technology quả, với giá nguyên liệu nội địa cho trước, cácthat allows them to produce at lowest cost, công ty cạnh tranh sẽ nỗ lực ứng dụng cônggiven local input prices, so that they can sell nghệ sao cho chi phí sản xuất là thấp nhất. Nhờmore of their product domestically and possibly vậy, họ có thể bán nhiều sản phẩm ra thị trườngon export markets. Inefficient firms fail, and the trong nước và có thể xuất khẩu. Các công tyaverage productivity of the industry rises. kém hiệu quả sẽ thất bại, và năng suất bình quân cả ngành sẽ tăng lên. 8
  9. 9. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Economists love motorbikes Các nhà kinh tế học yêu thích xe máyEconomists love the motorbike market because Các nhà kinh tế học yêu thích thị trường xe máyit provides good examples for illustrating the vì đây là một ví dụ rõ nét về những tác động đốieffects described in previous articles. These với cân bằng thị trường như đã mô tả trongeffects may occur simultaneously, and the những bài viết kỳ trước. Các tác động này có thểchanges in equilibrium price and quantity reflect xảy ra cùng lúc và được phản ánh qua nhữngall of them. However, for clarity we describe thay đổi về giá và lượng cân bằng. Tuy nhiên đểeach effect individually. phân biệt ta sẽ trình bày rõ từng tác động một.First, consumer incomes have been rising for Tác động thứ nhất, thu nhập người tiêu dùng đãseveral years. As expected, this has increased gia tăng trong những năm gần đây khiến chothe demand for motorbikes. For some time, the cầu mua xe máy cũng tăng theo. Trong mộtstrong demand made it possible for motorbike khoảng thời gian nhất định, mức cầu cao làmsellers to increase prices. cho người bán xe máy có thể tăng giá.Second, the strong demand for motorbikes Tác động thứ hai, do cầu tiêu dùng xe máy ởinduced Chinese producers to target the Việt Nam tăng mạnh nên các nhà sản xuấtVietnamese market for their exports. The supply Trung Quốc chọn Việt Nam làm thị trường xuấtof low-price (and low quality) motorbikes khẩu xe máy. Cung xe máy với giá rẻ (với chấtincreased rapidly and a large number of lượng thấp) tăng nhanh và một lượng lớn ngườiconsumers bought these instead of locally- tiêu dùng đã chọn mua xe Trung Quốc thay vìassembled motorbikes: the demand for locally- mua xe lắp ráp trong nước: lúc này cầu xe máyassembled motorbikes decreased. The lắp ráp trong nước giảm dần đến giá và lượngequilibrium price and quantity of locally- cân bằng ở thị trường xe máy nội địa giảm.produced motorbikes decreased as a result. Công ty Honda phản ứng bằng cách trình làngHonda responded by introducing a new model, một mẫu xe mới đó là Wave Alpha, với giáWave Alpha, that was price-competitive with tương đương giá xe Trung Quốc nhưng chấtthe Chinese products and higher quality. lượng tốt hơn. Kết quả là người tiêu dùng đượcConsumers benefitted from this competition: lợi từ sự cạnh tranh này: họ có nhiều chọn lựathey now have a wider variety of motorbikes to hơn và với giá thấp hơn.choose from, and at lower prices.Third, the Vietnamese government uses trade Tác động thứ ba, Chính phủ Việt Nam áp dụngpolicy to support the domestic producers of chính sách thương mại hỗ trợ các nhà sản xuấtmotorbike components. The tariff on imported linh kiện xe máy trong nước. Nếu sản phẩm xemotorbike parts increases if motorbike máy của các nhà sản xuất có hàm lượng nội địaproducers have smaller domestic content in thấp, thi họ phải chịu thuế nhập khẩu linh kiệntheir products. The increased cost due to the cao. Chi phí tăng do thuế nhập khẩu sẽ đẩy giátariff increases the equilibrium price for the thành lắp ráp xe máy lên và hạ thấp sản lượngassembled motorbike and reduces the xe máy lắp ráp lúc này đang ở trạng thái cânequilibrium quantity of assembled motorbikes. bằng. Các nhà sản xuất xe máy lắp ráp và ngườiDomestic motorbike assemblers and domestic tiêu dùng nội địa phải chịu phí tổn cao hơnconsumers bear higher costs while domestic trong khi các nhà sản xuất linh kiện trong nướcparts producers ride happily down the cưỡi xe bát phố một cách khoái chíboulevard. 9
  10. 10. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Markets and Resource Thị trường và sự phân bổ nguồnAllocation lựcSeveral articles have described changes in Các bài viết trước đã mô tả sự thay đổi của cânmarket equilibria in terms of changes in price bằng thị trường thông qua thay đổi giá và lượng.and quantity. These changes have important Những thay đổi này có quan hệ mật thiết đếnimplications for resource allocation. phân bổ nguồn lực.Economists typically refer to three types of Các nhà kinh tế thường đề cập đến ba loạiresources: labor, capital, and land. Sometimes nguồn lực: lao động, vốn, và đất đai. Ðôi khi họentrepreneurship is added to the list. Labor còn thêm vào yếu tố tinh thần sáng tạo kinhrefers to productive services people provide, doanh. Lao động nói đến hoạt động sản xuất doincluding physical work and intellectual work con người thực hiện, gồm hoạt động chân tay vàlike business management. In microeconomics hoạt động trí óc, chẳng hạn như hoạt động quảncapital means physical capital: buildings and lý kinh doanh. Trong kinh tế vi mô vốn có nghĩamachines. Land includes land surface and là vốn vật chất: nhà xưởng và máy móc. Ðất đairesources that may lie above or below the land. gồm có mặt bằng và các nguồn lực nằm bên dưới hay trên mặt đất.Resource allocation to production of alternative Việc phân bổ nguồn lực để sản xuất hàng hóa vàgoods and services depends on prices that are dịch vụ thay thế lẫn nhau phụ thuộc vào giá dodetermined by markets. If consumer demand for thị trường quyết định. Nếu nhu cầu tiêu dùnga particular good increases, the price rises. The một hàng hóa tăng thì giá sẽ tăng. Giá tăng sẽhigher price induces entrepreneurs to organize thúc đẩy các doanh nghiệp vận dụng nguồn lựcresources to produce more of the popular good; để sản xuất nhiều hơn mặt hàng đang ăn khách;new producers may even enter the market. In a ngay cả các nhà sản xuất mới sẽ tham gia thịcompetitive environment, producers have strong trường. Trong một môi trường cạnh tranh, cácincentives to select technologies and resources doanh nghiệp có động lực cao để chọn lựa côngto produce cost-efficiently. nghệ và nguồn lực nhằm sản xuất với chi phí thấp.The sequence of events set off by an increase in Bắt đầu từ việc tăng nhu cầu tiêu dùng, chuỗi sựconsumer demand is beneficial for consumers, kiện tiếp theo sẽ có lợi cho cả người tiêu dùng,for producers, and for resource owners. Keep in nhà sản xuất và chủ sở hữu nguồn lực. Lưu ý làmind that individual citizens may be all of these; mỗi cá nhân có thể là tất cả những đối tượngmost of us are both consumers and owners of này; phần lớn chúng ta vừa là người tiêu dùnglabor resources. vừa là chủ sở hữu nguồn lực lao động.Of course, this sequence can be reversed. If Tất nhiên, quá trình trên có thể là ngược lại.consumer demand falls, the price of the good Nếu nhu cầu tiêu dùng một mặt hàng giảm, giáfalls, then resources are released from producing sẽ giảm, khi đó nguồn lực dùng để sản xuất mặtthat good and must be deployed in their next hàng này được giải phóng và chuyển sang chobest alternative. mục đích thay thế tốt nhất.In a market economy, the price mechanism Trong một nền kinh tế thị trường, cơ chế giá cảguides resource allocation to the goods and sẽ hướng sự phân bổ nguồn lực vào những hàngservices that consumers want. hóa và dịch vụ mà người tiêu dùng muốn. 10
  11. 11. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Markets and Consumer Welfare Thị trường và phúc lợi người tiêu dùngMarket transactions make buyers and sellers Các giao dịch trên thị trường làm cho cả ngườibetter off. When a consumer buys phở, she does mua và người bán cùng được lợi. Khi một ngườiso because she prefers to satisfy her hunger tiêu dùng (NTD) mua phở, cô ta muốn thỏa mãnrather than keep 6.000 dong in her pocket. The cơn đói của mình hơn là để dành 6000 đồng"pho" shop is pleased to sell because they prefer trong túi. Còn tiệm phở cũng sẵn lòng bán, vì họto earn money instead of keeping phở on hand. muốn được tiền hơn là giữ lại phở trong cửaWhen many consumers buy many bowls of phở tiệm. Khi có nhiều người mua phở và nhiềufrom many sellers, they are all better off. người bán phở, thì cả đôi bên đều có lợi.The gains that buyers and sellers receive from Lợi ích mà người mua và người bán thu được từmarket transactions contribute to the Economic những giao dịch trên thị trường góp phần hìnhwelfare. (we will deliberately define this thành nên Phúc lợi kinh tế (chúng ta sẽ địnhconcept in future articles). We analyze nghĩa chi tiết khái niệm này trong những bàiconsumers gains with the demand curve shown tới). Chúng ta phân tích lợi ích của NTD dựabelow. Price (VND / unit) is on the vertical axis theo đường cầu ở hình bên. Mức giá (đồng/đơnand Quantity Demanded (units / time period) is vị hàng) được thể hiện trên trục tung và lượngon the horizontal axis. Demand slopes down cầu được thể hiện trên trục hoành (đơn vịbecause consumers increase quantity demanded hàng/thời kỳ). Ðường cầu dốc xuống vì NTD sẽas price falls. tăng lượng cầu khi giá giảm.In a competitive market consumers all pay the Trong một thị trường cạnh tranh, tất cả ngườiequilibrium price (P*). But, according to our mua đều trả theo giá cân bằng. Nhưng dựa vàodemand curve, if the quantity were restricted, đường cầu, ta thấy nếu số lượng hàng hóa bị hạnsome consumers would be willing to pay higher chế, một số NTD sẽ sẵn sàng trả giá cao hơn.prices. These consumers receive consumer Những người này sẽ có được thặng dư tiêu dùngsurplus equal to the difference between the tương đương với chênh lệch giữa giá trị do họvalue they perceive from the good and the nhìn nhận từ món hàng và giá cân bằng thịequilibrium price. trường.Total consumer surplus is defined as the area Tổng thặng dư NTD được xác định bởi diện tíchbelow the demand curve, but above P*; it is the tô đậm trên đồ thị, bên dưới đường cầu và trênshaded area in the diagram. If the quantity sold đường giá P*. Nếu lượng hàng bán ra ít hơnis less than then total consumer surplus is thì tổng thặng dư NTD sẽ nhỏ hơn. Tại mức giásmaller. At equilibrium price P* consumers will cân bằng P*, NTD sẽ không mua một lượngnot buy more than . Therefore, when the hàng nhiều hơn . Do đó, khi giá cân bằng làequilibrium price is P* consumer surplus is P*, thì thặng dư NTD sẽ được tối đa hóa tạimaximized at the equilibrium quantity. lượng cân bằng. 11
  12. 12. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Markets and Producer Welfare Thị trường và phúc lợi nhà sản xuấtMarket transactions make buyers and sellers Các giao dịch trên thị trường giúp cả người muabetter off. Last weeks article showed how và người bán cùng được lợi. Bài viết tuần rồi choconsumers gain in the consumption of phở is thấy cách đo lường lợi ích mà người ăn phở nhậnmeasured. This article shows how economists được. Bài viết kỳ này nói về cách các nhà kinh tếmeasure the gain that phở restaurants enjoy đo lường lợi ích mà tiệm phở thu được từ cácfrom market transactions. giao dịch trên thị trường.We analyze producers gains with the supply Chúng ta phân tích lợi ích của nhà sản xuất theocurve of phở shown below. Price (VND/bowl) đường cung phở ở hình bên. Trục tung thể hiệnis on the vertical axis and Quantity Supplied giá (VND/tô phở) và trục hoành thể hiện lượng(bowls/time period) is on the horizontal axis. cung (số tô phở/thời điểm nhất định). ÐườngThe supply curve tells us how many bowls of cung cho ta biết số tô phở sẽ được cung ứng ởphở will be supplied at each possible price. một mức giá bất kỳ. Giá càng cao, càng có nhiềuThe higher the price, the greater the quantity tô phở được bán.supplied.In a competitive market, producers all sell at Trong một thị trường cạnh tranh, các nhà sản xuấtthe equilibrium price (P*). But the diagram đều bán tại mức giá cân bằng (P*). Nhưng đồ thịshows that some producers would be willing to cho thấy một số nhà sản xuất sẵn sàng sản xuất ởproduce at a price lower than P*, since they một mức giá thấp hơn P*. Do có hiệu quả caoare more efficient and therefore can produce hơn, họ có thể sản xuất thêm lượng hàng với giáadditional units at a lower cost. These thành đơn vị thấp hơn. Những người này sẽ thuproducers receive producer surplus equal to được thặng dư sản xuất bằng với chênh lệch giữathe difference between the price at which they mức giá mà họ muốn bán và mức giá họ thật sựare willing to sell and the price at which they bán được.actually sell.Total producer surplus is defined as the area Tổng thặng dư nhà sản xuất được xác định bởiabove the supply curve, but below P* (the diện tích nằm trên đường cung, nhưng dướishaded area in the diagram). At equilibrium đường giá P* (phần diện tích được tô đậm trên đồprice P* the restaurants will not produce more thị). Tại mức giá cân bằng P*, họ sẽ không sảnthan . Any reduction in either P* or xuất nhiều hơn lượng . Giá thấp hơn P* haywould reduce the producer surplus. lượng thấp hơn đều làm giảm thặng dư nhà sản xuất. 12
  13. 13. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Social Benefit (SB) Lợi ích xã hội (SB)Market transactions make buyers and sellers Các giao dịch trên thị trường làm cho cả ngườibetter off. The last two articles analyzed mua và người bán đều được lợi. Hai bài viếtconsumer surplus (CS) and producer surplus trước đã phân tích thặng dư tiêu dùng (CS) và(PS) in the "pho" market. This article explains thặng dư sản xuất (PS) trên thị trường phở. BàiSocial Benefit (also Economic Welfare) as the viết này cho thấy lợi ích xã hội (còn gọi là phúcsum of CS and PS, and demonstrates that Social lợi kinh tế) là tổng của CS và PS, và chứngBenefit is maximized at market equilibrium. minh lợi ích xã hội đạt tối đa khi thị trường ở trạng thái cân bằng.Market equilibrium is established at the price Cân bằng thị trường được thiết lập tại mức giáfor which quantity demanded equals quantity mà lượng cung và lượng cầu bằng nhau. Trên đồsupplied. On a market graph, the intersection of thị biểu diễn thị trường, giao điểm của đườngdemand and supply gives the equilibrium point. cung và đường cầu cho ta điểm cân bằng.SB is the sum of the shaded areas on the graph. Lợi ích xã hội là tổng diện tích tô đậm trên đồ thị.Suppose that market quantity is Q1 instead of Giả sử lượng hàng trên thị trường là Q1 thay vìQ*. In this case, the price rises to P1 because Q*. Khi đó giá tăng lên P1 vì đây là mức giá màthat is what consumers are willing to pay. We NTD sẵn sàng chi trả. Ta thấy một phần CSsee that some CS is transferred to PS but we được chuyển sang PS nhưng có hai tam giác nhỏalso see that the small triangles of CS and PS thuộc CS và PS trong khoảng Q1 và Q* mất đi.between Q1 and Q* are lost. For quantities less Khi lượng hàng thấp hơn Q*, thì lợi ích xã hộithan Q* SB is less than SB at Q*. tương ứng sẽ thấp hơn lợi ích xã hội tại Q*.Now suppose that market quantity is Q2. For Bây giờ giả sử lượng hàng trên thị trường là Q2.quantities greater than Q* the supply curve is Tại bất kỳ lượng hàng nào nhiều hơn Q*, ta thấyabove the demand curve. This indicates that the đường cung nằm bên trên đường cầu. Ðiều nàyresource costs required to increase quantity from cho thấy các chi phí nguồn lực cần thiết để tăngQ* to Q2 are greater than the value that lượng hàng từ Q* lên Q2 là lớn hơn giá trị củaconsumers place on the additional units of the lượng hàng tăng thêm này theo nhìn nhận củagood. The SB at Q2 is calculated as the SB at NTD. SB ở Q2 được tính bằng SB ở Q* trừ choQ* minus the area of the triangle ABC. diện tích tam giác ABC. Social Benefit is maximized at market Lợi ích xã hội được tối đa hóa tại cân bằng thịequilibrium. In the discussion, we supposed that trường. Trong phần phân tích, chúng ta đã giảthe market quantity deviated from the định số lượng hàng trên thị trường có thể chệchequilibrium quantity. In the next articles we will khỏi lượng cân bằng. Trong những bài viết lầnexamine some reasons why that might occur, sau chúng ta sẽ xem xét các nguyên nhân và kếtand we will discuss the consequences. quả của hiện tượng này. 13
  14. 14. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Taxation ThuếEquilibrium price and quantity are determined Giá và lượng cân bằng được quyết định bởi cungby supply and demand. Yet the market is often và cầu. Tuy nhiên, thị trường luôn bị biến dạngdistorted causing market quantity and price khiến cho giá và lượng trên thị trường thường bịdeviated from their original equilibrium levels. chệch khỏi trạng thái cân bằng ban đầu. ÐánhOne reason for the distortion is taxation. thuế là một nguyên nhân gây biến dạng.Gasoline consumption is normally subject to a Tiêu thụ xăng dầu thường bị đánh thuế đơn vị, víunit tax, say VND200 a liter. The tax creates a dụ 200 đồng/lít. Mức thuế này tạo ra chênh lệchwedge between the price the buyers pay and giữa giá mà người mua phải trả và giá mà ngườithe price the sellers get. If motorbike users are bán nhận được. Nếu người sử dụng xe máy trảpaying VND3,500 per liter of gasoline, 3.500 đồng/lít xăng, thì người chủ cây xăng sẽgasoline stations are getting 3,500 - 200 = nhận được 3.500 - 200 = 3.300 đồng/lít.VND3,300 per liter.As shown in the graph, the supply curve plus Trên đồ thị, cộng khoản thuế vào ta có đườngthe tax is now above the supply curve without cung mới nằm bên trên đường cung lúc khôngthe tax. The quantity of gasoline is reduced chịu thuế. Lượng tiêu thụ xăng dầu giảm từ Q*from Q* to Q . xuống Q.We can see that both buyers and sellers of Ta có thể thấy cả người mua và người bán xănggasoline have to share the tax burden. For the dầu cùng chia nhau gánh nặng thuế. Với ngườibuyers, the higher price Pd makes them worse- mua, mức giá Pd cao hơn làm cho họ bị thiệt vìoff as their consumer surplus is reduced by an thặng dư tiêu dùng đã bị giảm một lượng bằngamount equal to the areas a + d. For the sellers, diện tích a + d. Với người bán xăng, mức giá Psthe lower price Ps also makes them worse-off thấp hơn cũng khiến họ bị thiệt do phải chịu mấtas they suffer a loss in their producer surplus, mát thặng dư sản xuất bằng diện tích b + c. Chínhwhish is given by the areas b + c. The phủ thu được một khoản thuế tương đương diệngovernment earns revenue from the tax, as tích a + b. Phần diện tích còn lại c + d là chi phídepicted by the areas a + b. The remaining xã hội ròng. Theo quan điểm kinh tế thì đây làareas c + d are the net social cost, which from mất mát vô ích của khoản thuế.economists view, is the dead-weight-loss ofthe tax.Taxes, however, need not always be bad. In Tuy nhiên, thuế không phải lúc nào cũng xấu.fact, they are necessary when some production Thực ra, thuế là công cụ cần thiết khi một số hoạtand consumption activities do not reflect the động sản xuất và tiêu dùng không phản ánh đượctrue social costs. We know that fuel đúng các chi phí xã hội. Ta biết rằng tiêu dùngconsumption causes pollution. The fuel tax xăng dầu gây ra ô nhiễm. Thuế xăng dầu làmreduces the amount of fuel consumed and, giảm lượng tiêu thụ và do vậy giúp giảm nhẹ vấntherefore, helps alleviating the environmental đề ô nhiễm môi trường.pollution problem. 14
  15. 15. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Lets not forget the full costs Ðừng quên khái niệm chi phí toàn bộThe recent Conference on Sustainable Hội thảo Phát triển Bền vững ở Nam Phi gần đâyDevelopment in South Africa highlighted the đã nêu rõ thực tế rằng trong nỗ lực đạt mức tăngfact that in efforts to achieve higher rates of trưởng cao, các nước đã quên đi cái giá của mụcgrowth, countries have often found the cost of tiêu này là sự tổn hại đối với môi trường. Vấn đềthis goal to be damage to the environment. The đặt ra hiện nay là cần phải làm gì để đảo ngượcquestion now being asked is what can be done xu hướng trên và tại sao thị trường không thểto reverse this trend and why cant markets phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả.allocate resources efficiently.The answer lies in understanding the concept Câu trả lời nằm trong sự hiểu biết về khái niệmof externalities. In the case of an externality, ngoại tác. Ngoại tác xảy ra khi một số chi phísome costs (negative externalities) or benefits (ngoại tác tiêu cực) hay lợi ích (ngoại tác tích(positive externalities) of the use of a resource cực) của việc sử dụng một nguồn lực rơi vào cácfall on individuals or groups that are external cá nhân hay các nhóm không tham gia vào giaoto the market transaction. dịch thị trường.A simple example of negative externalities is Một ví dụ đơn giản về ngoại tác tiêu cực là mứchigher pollution and noise levels that have độ ô nhiễm và tiếng ồn do số lượng xe gắn máyresulted from the proliferation of motorbikes. gia tăng quá nhanh. Các yếu tố tiêu cực trên ảnhThese negative factors are felt by everyone hưởng đến mọi người dù họ có xe máy hayregardless if they own a motorbike. Thus, the không. Do đó, toàn bộ chi phí của một xe máyfull costs of a motorbike are not reflected in không được phản ánh đầy đủ trong mức giá màthe price paid by consumers. người tiêu dùng trả.While consumers decisions are based on the Trong khi các quyết định của người tiêu dùng dựamarket price (the private cost), resources will vào giá thị trường (chi phí tư nhân), thì các nguồnonly be allocated efficiently if the full costs, lực chỉ được phân bổ một cách hiệu quả nếu xétthe private plus social costs, are taken into toàn bộ chi phí, chi phí tư nhân cộng thêm chi phíaccount. xã hội.Since the full costs are greater than that Do tổng chi phí lớn hơn chi phí thể hiện trên thịreflected in the market, resources will tend to trường, các nguồn lực có xu hướng được phân bổbe over allocated. Thus, too many motorbikes quá mức. Vì vậy, càng có nhiều xe máy đượcare purchased and society is burdened with the mua và xã hội phải gánh chịu những hiểm họa vềenvironmental hazards. môi trường.How to reallocate resources to better reflect Việc tái phân bổ nguồn lực để phản ánh chính xácthe full costs of the production is an issue hơn toàn bộ chi phí của sản phẩm là một vấn đềcurrently under debate by policymakers. The đang được các nhà hoạch định chính sách tranhnext article will provide more details on some luận. Bài viết kế tiếp sẽ nói rõ hơn về các giảieconomic solutions. pháp mang tính kinh tế. 15
  16. 16. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Internalizing the Externality "Nội hóa" ngoại tácWhen negative externalities occur, full costs of Khi ngoại tác tiêu cực xảy ra, chi phí toàn bộ củaproduction are not reflected in the market. This sản xuất không được phản ánh trên thị trường.creates a divergence between the private cost Ðiều này tạo ra chênh lệch giữa chi phí tư nhânand social cost resulting in resources being và chi phí xã hội mà kết quả là nguồn lực bị phânover allocated to the sector involved. bổ quá mức cho ngành liên quan.One common remedy to reducing consumption Một biện pháp phổ biến nhằm hạn chế tiêu dùngof a good that has negative externalities is to một mặt hàng, khi việc tiêu dùng này gây ra ngoạiincrease the cost of production so full costs - tác tiêu cực, là làm tăng chi phí sản xuất. Mụcprivate cost of production plus the cost to đích là để toàn bộ chi phí - bao gồm chi phí sảnsociety due to the externalities - are reflected xuất tư nhân cộng với chi phí đối với xã hội doin the market. This can be done through ngoại tác - được phản ánh trên thị trường. Biệnpolicies such as imposing taxes or restricting pháp này có thể được thực hiện thông qua cácthe use of a good. An illustration of such chính sách như đánh thuế hoặc hạn chế tiêu dùng.policies is the recent suggestion to double the Ðơn cử là một đề nghị gần đây cho rằng nên tăngconsumption tax on motorbikes and create gấp đôi thuế tiêu thụ xe gắn máy và hạn chế lưu"off-limits" zones in a number of downtown thông xe máy trên một số tuyến đường trung tâmstreets in Ho Chi Minh City. thành phố Hồ Chí Minh.To better understand the effect of a tax policy, Ðể hiểu rõ hơn tác động của một chính sách thuế,consider the diagram below. The supply curve, ta xem xét đồ thị bên dưới. Ðường cung Sp thểSp, represents the private costs of production hiện chi phí sản xuất tư nhân và chưa bao gồmand does not include the negative externalities. ngoại tác tiêu cực. Ðường Dp là cầu thị trường xeCurve Dp is market demand for motorbikes. gắn máy. Nếu theo giải pháp thị trường thì lượngThe market solution would result in Qm xe gắn máy bán ra là Qm tại mức giá Pm.motorbikes being purchased at price of Pm.However, if a policy such as a tax is Tuy nhiên, nếu thực hiện chính sách thuế nhằmimplemented to "internalize" the externalities "nội hóa" ngoại tác thì đường cung sẽ dịch sangthe supply curve will shift to the left. The new trái. Vị trí mới của đường cung là St. Kết quả làsupply curve will be St. This results in a lower lượng tiêu thụ xe gắn máy ít hơn (QT) dẫn đếnquantity of motorbikes being consumed (QT) mức độ ô nhiễm và tiếng ồn cũng thấp hơn. Sốand, hence, lower level of air and noise thuế thu được có thể dùng để cải thiện chất lượngpollution. The tax revenue could also be used không khí hay trang trải cho những phí tổn y tế cóto pay for improving air quality or health- liên quan đến việc sử dụng xe gắn máy.related expenses of motorbike use. 16
  17. 17. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010What is dumping? Bán phá giá là gì?Vietnamese producers are currently involved in Các nhà sản xuất Việt Nam đang gặp phải một số vụseveral trade disputes concerning waterproof tranh chấp thương mại liên quan tới các mặt hàngfootwear in Canada, gas cigarette lighters in the như giầy không thấm ở Canada, bật lửa ga ở EU vàEU, and scaleless fish in the US. All of these cá da trơn ở Mỹ. Cả ba trường hợp đều xoay quanhcases center around the topic of dumping. But vấn đề bán phá giá. Nhưng bán phá giá là gì và tạiwhat is dumping and why is it such an important sao đây lại là vấn đề quan trọng trong xu thế thươngissue in todays movement towards free trade? mại tự do ngày nay? Loạt bài ngắn này sẽ bàn vềThis series of articles will briefly discuss bán phá giá và những ý nghĩa của nó.dumping and its implications.Dumping is generally defined as the practice of a Một cách tổng quát, bán phá giá là việc một doanhfirm selling a good in a foreign market below its nghiệp bán hàng ở thị trường nước ngoài thấp hơnfair value, which is based on either the price at giá trị hợp lý, căn cứ vào giá bán ở thị trường nướcwhich the good is sold in the home market or its nhà hay chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Một lậpcost of production. One argument against luận chống lại việc bán phá giá cho rằng các nhàdumping is that exporters of these goods enjoy xuất khẩu hàng được bảo hộ ở thị trường nước nhàprotected markets in their own countries and are và sử dụng lợi nhuận thu được để trợ giá cho việcusing the profits they derive at home to subsidize bán mặt hàng đó ở nước nhập khẩu. Do vậy, ngànhsales in the importing countries. Thus, competing sản xuất mặt hàng tương tự ở nước nhập khẩu phảifirms in the importing countries face unfair đối mặt với sự cạnh tranh thiếu công bằng và có thểcompetition and may lose market share. bị mất thị phần.When a complaint of dumping is filed the usual Khi có đơn khiếu nại về bán phá giá, theo qui trìnhprocedure is for the importing countrys trade thông thường thì các cơ quan phụ trách thương mạiregulatory agencies to launch an investigation to của nước nhập khẩu sẽ thực hiện một cuộc điều traanswer two questions. First, is the importing nhằm trả lời hai câu hỏi. Thứ nhất, hàng nhập khẩugood being sold at a price below its fair value? có bị bán với giá thấp hơn giá trị hợp lý không? ThứSecond, is there material injury to the competing hai, ngành sản xuất cạnh tranh trong nước có bị thiệtdomestic industry as a direct consequence of the hại về vật chất do hậu quả trực tiếp của hàng nhậpdumped imports? Positive findings on both cases khẩu bán phá giá. Nếu kết luận trong cả hai trườngwill trigger an anti-dumping duty imposed hợp là có thì một khoản thuế chống phá giá sẽ đượcagainst the subject good. The aim of this duty is áp dụng đối với mặt hàng bị điều tra. Mục đích củato bring the price of the dumped good closer to khoản thuế này là đưa giá mặt hàng trở về gần vớiits fair value or to remove the injury to the giá trị hợp lý hoặc nhằm khắc phục thiệt hại của cáccompeting domestic industry. nhà sản xuất mặt hàng cạnh tranh này ở trong nước. 17
  18. 18. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Predatory Dumping Bán phá giá hủy diệtIn many countries including Canada, the U.S., Ở nhiều nước như Canada, Mỹ và Cộng đồngand the EU, antidumping laws were enacted Châu Âu, luật chống bán phá giá đã được đưa raout of a concern that foreign producers may để đối phó với việc các nhà sản xuất nước ngoàiengage in predatory dumping. bán phá giá hủy diệt.Under this type of dumping, a firm sells its Với hình thức bán phá giá này, một công ty sẽproduct at an artificially low price, often below bán sản phẩm với giá thấp một cách giả tạo,cost, to drive its competitors out of the market, thường là thấp hơn giá thành, nhằm loại các đốiand establishes a monopoly position. Once thủ cạnh tranh ra khỏi thị trường và thiết lập vịcompetition is eliminated, the firm raises its thế độc quyền. Một khi không còn cạnh tranh,product price in order not only to make up for công ty sẽ tăng giá sản phẩm, không chỉ để bù lạithe losses incurred earlier but also to capture những tổn thất trước đó, mà còn nhằm thu lợisuper profits. Although consumers may benefit nhuận siêu ngạch. Mặc dù trong ngắn hạn ngườifrom the low price of the dumped good in the tiêu dùng có thể có lợi do hàng được bán phá giáshort run, the long-run consequence of với giá thấp, nhưng trong dài hạn hậu quả củapredatory dumping is net welfare loss to the hành vi này sẽ là tổn thất ròng về phúc lợi xã hộisociety due to monopoly. Thus, antidumping do tác động của độc quyền. Vì vậy, cần phải cólaw is needed to penalize foreign predators. luật chống bán phá giá để trừng phạt công ty nước ngoài kinh doanh theo kiểu chiếm đoạt như vậy.However, economic theory and practical Tuy nhiên, lý thuyết kinh tế và kinh nghiệm thựcexperience point out that systematic below- tiễn cho thấy việc định giá thấp hơn giá thànhcost pricing is neither rational nor feasible. một cách có hệ thống là không hợp lý và cũngSuppose a foreign predator were successful in không khả thi. Giả sử một công ty nước ngoàicutting prices and driving its competitors out thành công trong việc giảm giá nhằm loại bỏ cácof the market, it is not guaranteed that the firm đối thủ cạnh tranh và chiếm đoạt thị trường, vẫnwould be successful in subsequently boosting không có gì đảm bảo là công ty này sẽ thành côngprices. If firms could exit the market when the trong việc tăng giá sau đó. Nếu các công ty có thểprice was low, then nothing could prevent ra khỏi thị trường khi giá thấp thì họ vẫn có thểthem from entering the market when the price thâm nhập vào thị trường khi giá lên. Khi đó, đểwas high. Upon entering the market, they chiếm thị phần họ sẽ định giá bán thấp hơn giáwould in turn set their prices below that of the của kẻ hủy diệt.predator to gain market shares.Once the foreign firm is not sure of being able Một khi công ty nước ngoài không chắc chắn sẽto recover its heavy cost of low pricing, it bù đắp được khoản lỗ nặng nề do bán giá thấp, thìwould choose not to pursue this predatory ngay từ đầu họ đã không theo đuổi chiến lượcstrategy in the first place. hủy diệt trên. 18
  19. 19. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010International Price Sự phân biệt giá quốc tế và bánDiscrimination and Dumping phá giáInternational price discrimination is a practice Phân biệt giá quốc tế là việc bán một sản phẩm ởof selling a product at home and in thị trường trong nước và thị trường nước ngoàiinternational markets for different prices. với giá khác nhau. Theo quy chế ở nhiều nướcUnder many regulatory systems such as those như Mỹ và Canada, hành động này có thể bị điềuof the U.S. and Canada, this practice might be tra như thể bán phá giá. Nhưng đây có thực sự làinvestigated as dumping. But is it really bán phá giá không?dumping?In order to differentiate prices, a firm must Ðể phân biệt giá, một công ty phải có phần nàohave some degree of control over its domestic khả năng kiểm soát giá ở thị trường trong nước.market price. In other words, the firm must Nói cách khác, công ty đó phải độc quyền ở nướchave a monopoly power at home, allowing it nhà, để có thể giảm sản lượng ở thị trường nướcto reduce output in the domestic market in nhà nhằm nâng giá; việc giảm sản lượng sẽ gâyorder to inflate market price; this output tổn thất phúc lợi xã hội.reduction creates a social welfare loss.That argument may be a good rationale for Lập luận trên có thể hợp lý cho luật chống độcantitrust laws in the home market, but it is less quyền ở nước nhà, nhưng ít có ý nghĩa khi xemmeaningful in the context of dumping in the xét bán phá giá ở thị trường nhập khẩu. Ở thịimporting market. The good may still be sold trường trong nước cũng như nước ngoài, mặtabove cost both domestically and hàng này vẫn có thể được bán cao hơn giá thành.internationally. The social welfare loss Tổn thất phúc lợi xã hội nêu trên không do nướcmentioned above does not fall on the nhập khẩu chịu mà là do khách hàng nước nhàimporting country, but consumers in the home phải gánh. Thật ra, người tiêu dùng ở nước nhậpmarket. In fact, consumers in the importing khẩu được hưởng nguồn cung lớn hơn và theo đócountry enjoy a larger supply and thus the là giá thấp hơn (tất nhiên, khi công ty này chưalower price (or course, as long as the firm has trở thành nhà độc quyền ở thị trường nhập khẩu).not become a monopolist there.)One example is shipping services. In a Lấy ví dụ ngành vận tải biển. Ở thị trường nội địaprotected home market, a shipping company được bảo hộ, một công ty vận tải có thể tính cướccan charge high freight to customers. When cao với khách hàng. Khi thực hiện dịch vụ này ởthe company offers the same service in another nước ngoài (ở nước nhập khẩu dịch vụ), công tycountry (i.e., the importing country of the có thể tính cước ở đó thấp hơn giá cước trongservice,) it may charge foreign customers a nước. Tuy nhiên giá cước này không nhất thiếtlower freight than that in the home market. thấp hơn giá thành của dịch vụ.However, this freight is not necessary lowerthan the service cost.In this case, imposing an antidumping duty on Trong trường hợp này, áp dụng thuế chống bánthis company only deprives the benefits of phá giá ở thị trường nhập khẩu chỉ gây tổn thấtconsumers in that market. cho phúc lợi của người tiêu dùng ở đó mà thôi. 19
  20. 20. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Fair Value: Market and Non- Giá trị hợp lý: kinh tế thịmarket Economies trường và phi thị trườngAlthough one can always make different Dù người ta có thể đưa ra nhiều lập luận khácarguments about dumping such as below-cost nhau về bán phá giá như bán thấp hơn giá thànhpricing or international price discrimination, at hay phân biệt giá quốc tế, suy cho cùng, quyếtthe end of the day it is the rule that counts. And định vẫn là do luật. Theo luật thì một doanhthe rule says that a firm commits dumping nghiệp phá giá khi bán hàng ra thị trường nướcwhen it sells a good in a foreign market below ngoài với giá thấp hơn giá trị hợp lý, thườngits fair value, which is normally the price of the căn cứ vào giá bán mặt hàng này trên thị trườngproduct when destined for consumption in the tiêu dùng trong nước.domestic market.However, things become complicated in cases Tuy nhiên, vấn đề trở nên phức tạp đối với hànginvolving export products of former centrally xuất khẩu của những nền kinh tế đã từng theoplanned economies. As often alleged by cơ chế kế hoạch tập trung. Theo cáo buộc màdumping petitioners, prices in the so-called những người kiện bán phá giá thường đưa ra,non-market economies do not reflect the forces giá ở các nền kinh tế bị coi là "phi thị trường"of demand and supply, and therefore prices in a không phản ánh tác động của cung và cầu, chocomparable market economy should be used nên phải dùng giá ở một nền kinh tế thị trườngfor dumping determination. For example, the "tương đương" để quyết định xem có bán pháU.S. treated China as a non-market economy in giá hay không. Ví dụ, trong vụ điều tra bán pháits recent antidumping investigation against giá gần đây đối với hai công ty thép của Trungtwo Chinese steel companies. As a result, Quốc, Mỹ đã coi Trung Quốc là một nền kinh tếfactor-of-production prices in India, whose per phi thị trường. Do vậy giá trị hợp lý của thép đãcapita income is similar to that of China, were được tính căn cứ vào giá các yếu tố sản xuất ởchosen to calculate the fair value of steel. Ấn Ðộ, nơi có thu nhập bình quân đầu người xấp xỉ với Trung Quốc.While the use of data from a third-country may Những người ủng hộ ngoại thương tự do có thểseem unreasonable in the eyes of free traders, it coi việc dùng số liệu của nước thứ ba là phi lý,is legal. The only resort available to exporters cách tính này vẫn hợp pháp. Ðể tránh bị kết tộifrom non-market economies seeking to bán phá giá, các nhà xuất khẩu từ nền kinh tếpreempt dumping charges is to prove that their phi thị trường chỉ có cách duy nhất là phảiproduction processes are indeed efficient. In chứng minh họ có qui trình sản xuất thật sựthe steel case, the Chinese producers showed hiệu quả. Trong vụ kiện trên, các nhà sản xuấtthat the amounts of inputs such as iron ore, Trung Quốc đã cho thấy lượng đầu vào nhưcoal and labor used in producing one ton of quặng, than và lao động để sản xuất một tấnsteel were genuinely low. Hence, even when thép là thấp nhất so với mọi nơi khác. Do đó, dùthe higher Indian factor-of-production prices tính theo giá đầu vào của Ấn Ðộ thì giá trị hợpwere used, the constructed fair value was lý được cấu thành vẫn thấp hơn nhiều so với giásignificantly lower than the export price. xuất khẩu.No antidumping duty was therefore imposed Cuối cùng, các nhà sản xuất Trung Quốc đãon the Chinese producers. không bị đánh thuế chống bán phá giá. 20
  21. 21. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Marginal analysis: why the Phân tích biên tế: tại sao từ bácfarmer should care, and nông dân đến tất cả mọi ngườieverybody else too. đều phải chú ý.In economics and management theories, Trong lý thuyết kinh tế cũng như quản trị, phânmarginal analysis plays a crucial role. This is tích biên tế có vai trò thiết yếu. Ðây là mộtone of the basic approaches in business trong những cơ sở căn bản khi đưa ra quyết địnhdecision-making. kinh doanh.Lets take paddy rice production as an example. Lấy sản xuất lúa làm ví dụ. Trên một hécta đất,One farmer on one hectare of land might một bác nông dân sử dụng 6 bao phân urê và thuproduce 5 tons of paddy rice by using 6 bags of hoạch được 5 tấn lúa. Với các yếu tố đầu vàourea fertilizer. Holding other inputs such as khác như lao động và đất đai không đổi, nếu báclabor and land fixed, if the farmer added one nông dân tăng thêm một bao urê nữa thì sảnmore bag of urea, the yield would be 5.5 tons. lượng là 5,5 tấn. Các nhà kinh tế gọi mức sảnEconomists call the increase of 500kg in output lượng tăng thêm 500kg là năng suất biên củathe marginal product of the seventh bag of urea. bao phân thứ bảy. Tổng quát, năng suất biên làIn general, marginal product is the additional phần sản lượng gia tăng khi sử dụng thêm mộtoutput produced as an input is increased by one đơn vị yếu tố đầu vào (với điều kiện các đầu vàounit (holding other inputs constant). khác không đổi).Why should the farmer be concerned with Tại sao bác nông dân phải quan tâm đến năngmarginal product? If he continually added urea suất biên? Nếu tiếp tục tăng số phân urea trênto his one-hectare land, he might produce more thửa ruộng một hécta, thì mỗi bao urea có thểoutput per extra bag of urea, but at a lower rate. giúp tăng sản lượng, nhưng mức tăng sẽ khôngAfter adding bag number 8, for example, the cao như trước. Khi bón thêm bao phân thứ 8 sảnadditional output may increase only 300kg and lượng lúa chỉ tăng thêm 300kg, và đến bao thứ 9if a ninth bag is added, too much urea poisons thì quá nhiều phân urê lại gây ngộ độc cho câythe paddy and output may decline. At that point lúa, do đó sản lượng bị giảm đi. Lúc này năngthe marginal product becomes negative. Thus, suất biên trở thành âm. Như vậy, năng suất biênthe marginal product of urea will eventually của urê sẽ giảm dần khi người nông dân cứ tiếpdiminish as the farmer uses it more and more. tục sử dụng nhiều urê hơn.What happened above is called the law of Hiện tượng trên được gọi là qui luật năng suấtdiminishing marginal product. It holds not only biên giảm dần. Qui luật này không chỉ đúng chofor fertilizer, but also for other inputs and other phân bón, mà còn phổ biến đối với nhiều loạiproduction processes in the economy. đầu vào và nhiều ngành sản xuất khác trong nền kinh tế.The marginal concept also applies to revenue, Khái niệm biên tế còn được sử dụng trongprofit, cost, and tax rates, etc. These may follow những chỉ tiêu như doanh thu, chi phí, lợidifferent rules. Upcoming articles will discuss nhuận, thuế suất. và có thể tuân theo những quisome of these concepts. luật khác nhau. Một số sẽ được đề cập trong những bài sau. 21
  22. 22. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Choosing the level of output that Mức sản lượng mang lại lợimaximizes profit nhuận tối đaFirms face the question of how many units of Các doanh nghiệp thường phải đối mặt với câuoutput should be produced to maximize profit. hỏi nên sản xuất bao nhiêu sản phẩm để đạt lợiThe response depends on two important nhuận tối đa. Câu trả lời dựa vào hai chỉ tiêueconomic indicators: Marginal Cost and kinh tế quan trọng: Chi phí biên và Doanh thuMarginal Revenue. biên.Suppose that on his one-hectare land, a farmer Giả sử trên khoảnh đất một hecta, một bác nôngspends 8 million dong to produce 55 quintals of dân bỏ ra chi phí 8 triệu đồng để trồng lúa vàpaddy rice, which he sells at the market price of thu hoạch được 55 tạ. Giá lúa trên thị trường là200,000 dong/quintal. If our farmer wants to 200 ngàn đồng/tạ. Ðể tăng sản lượng thêm mộtincrease output by one quintal, he must employ tạ, bác nông dân phải sử dụng thêm lao động vàmore inputs such as labor and fertilizer, and phân bón, nên tổng chi phí tăng thêm 140 ngàntotal cost will increase by say 140,000 dong. đồng. Khoản tăng thêm này được gọi là chi phíThis extra expense is called the marginal cost of biên của tạ lúa thứ 56, hay chi phí tăng thêm đểproducing the 56th quintal of paddy rice, or the sản xuất thêm một đơn vị sản lượng.increase in cost resulting from the production ofone more unit of output.But lets say that to increase output further to 57 Nhưng nếu bác nông dân tăng sản lượng lên 57and 58 quintals, it will cost the farmer an extra rồi 58 tạ, chi phí phải bỏ ra cho mỗi tạ lúa tăng200,000 dong and 220,000 dong respectively. thêm này sẽ lần lượt là 200 ngàn đồng và 220This increase in marginal cost is due to the ngàn đồng. Sự gia tăng của chi phí biên là dodiminishing marginal product of inputs. các yếu tố đầu vào có năng suất biên giảm dần.On the other hand, the price that our individual Mặt khác, giá bán của bác nông dân là giá thịfarmer can get for his product is a market price, trường, mức giá này không thay đổi dù bác ta cówhich does not change when he produces a sản xuất ở các mức sản lượng khác nhau. Do đódifferent quantity of output. The market price of giá lúa cũng chính là doanh thu biên mà bácpaddy rice is also the marginal revenue that the nông dân nhận được nếu bán thêm một tạ lúa.farmer will receive as he sells one extra quintalof paddy rice.Balancing cost and revenue, the farmer realizes Cân đối giữa chi phí và doanh thu, bác nông dânthat with the 56th quintal sold his profit goes up thấy khi bán tạ lúa thứ 56 lợi nhuận tăng thêmby 60,000 dong; with the 57th quintal, the profit 60 ngàn đồng; tạ lúa thứ 57 không làm thay đổiis unchanged. But selling the 58th quintal would lợi nhuận; nhưng khi bán đến tạ lúa thứ 58 lợiactually lower his profit by 20,000 dong. Thus, nhuận bị giảm 20 ngàn đồng. Do đó, bác nôngthe farmer reaches maximum profit when dân đạt lợi nhuận tối đa khi chi phí biên bằngmarginal cost equals marginal revenue, and his doanh thu biên với mức sản lượng là 57 tạ lúa.output is 57 quintals of paddy rice. 22
  23. 23. Kinh tế học thường thức - (từ Fulbright). Năm 2010Monopolies: How do they Ðộc quyền phát triển thịnhthrive? vượng như thế nào?Monopoly, in simple terms, means a market Ðộc quyền theo cách nói đơn giản là một mìnhwith only one seller. A monopoly occurs when một chợ. Ðộc quyền xảy ra khi trong ngành chỉthere is one producer but many buyers in an có một doanh nghiệp duy nhất cung ứng sảnindustry whose products have no close phẩm cho nhiều người mua và không có sảnsubstitutes.* phẩm khác thay thế tốt.*Monopoly exists due to several factors. First, Ðộc quyền tồn tại do một số nguyên nhân. Thứfirms become monopolists for holding patents nhất, doanh nghiệp trở thành độc quyền do sởon production technology, or having access to hữu bằng sáng chế công nghệ sản xuất haystrategic resources. Microsoft and some oil những nguồn lực chiến lược, ví dụ nhưcompanies are typical examples. Secondly, a Microsoft hay các công ty dầu khí. Thứ衩, nhàgovernment may grant monopoly power to one nước chủ động tạo thế độc quyền cho một doanhfirm by not giving business licenses to others. nghiệp khi không cấp phép hoạt động cho cácVNPT was the sole company allowed to manage doanh nghiệp khác. Ví dụ VNPT đã từng đượcand conduct activities in the long distance and độc quyền khai thác và quản lý hệ thống viễninternational telecom system in Vietnam. thông quốc tế và đường dài ở Việt Nam. Thứ baFinally, a firm may have invested heavily in là khi một doanh nghiệp đã đầu tư tài sản cốcapital goods so that it can produce the entire định rất lớn và có thể cung cấp hàng hóa cho cảoutput of the market at a cost that is lower than thị trường với giá thành thấp hơn so với cácwhat it would be if there were several firms. doanh nghiệp khác trong ngành. Hiện tượng nàyThis is called natural monopoly and is often gọi là độc quyền tự nhiên và phổ biến trong cácfound in railroad, power, and gas industries. ngành như đường sắt, năng lượng và khí đốt.A monopolist is in a unique position to Doanh nghiệp độc quyền có vị thế đặc biệt nhờmanipulate market price by limiting output. The vào khả năng thao túng giá trên thị trường thôngprice it sets is always higher than its marginal qua hạn chế sản lượng. Doanh nghiệp này luôncost, thus enabling the monopolist to earn extra định giá cao hơn chi phí biên để tăng lọi nhuận.profit. In a competitive market, this practice is Trong một thị trường cạnh tranh, hành vi trên lànot possible because other firms will enter the không thể thực hiện được vì các doanh nghiệpmarket and drive down the price towards the khác sẽ tham gia vào thị trường khiến cho giámarginal cost. In a non-competitive market, giảm xuống gần với chi phí biên. Tuy nhiên,however, thanks to entry barriers to the industry trong một thị trường phi cạnh canh, do tồn tạisuch as patents and licenses, the monopolist những rào cản gia nhập ngành như bằng sángdoes and will continue with its practice. chế và giấy phép, nên doanh nghiệp độc quyềnConsequently, higher price and lower quantities vẫn và sẽ tiếp tục thực hiện được hành vi trên.earn the monopolist larger profits than would be Kết quả, doanh nghiệp này thu được lợi nhuậnthe case in a competitive environment. siêu ngạch vì giá cao hơn và sản lượng thấp hơn so với khi cạnh tranh.Is a monopoly a good thing or bad thing? If bad, Vậy độc quyền có lợi hay có hại? Nếu có hại,what measures can the government take to chính phủ có biện pháp gì để kiểm soát độccontrol it? The next article will address this quyền? Bài sau sẽ trả lời những vấn đề này.issue.* Oligopoly, on the other hand, is the case in which only * Còn độc quyền nhóm là khi phần lớn hay toàn bộ sảna few firms account for most or all of the total production lượng của một ngành chỉ do một vài doanh nghiệp cungof an industry. ứng. 23

×