SlideShare une entreprise Scribd logo
1  sur  10
ЦЭНДИЙН
ДАМДИНСҮРЭН
БЭЛТГЭСЭН: ОЮУНЫ ИРЭЭДҮЙ ЦОГЦОЛБОР СУРГУУЛИЙН 10-6
АНГИЙН СУРАГЧ С. ГАЛМАНДАХ
ДЭД ГАРЧИГУУД
• Ц. Дамдинсүрэн
• Товч намтар
• Туурвисан бүтээлүүд
• Гавьяа шагналууд
• Ц. Дамдинсүрэнгийн номнууд
• Ном зүй
ЦЭНДИЙН ДАМДИНСҮРЭН
• Төрсөн : 1908 он Дорнод аймаг Матад сум
• Нас барсан : 1986 он Улаанбаатар хот
• Мэргэжил : Хэл шинжээч
• Гарал үүсэл : Хатагин
• Яс үндэс : Халх
• Иргэний харъяалал : Монгол Улс
• Боловсрол : Дээд
• Бүтээлийн төрөл : Шүлэг, Өгүүллэг, Үргэлжилсэн үг, Тууж
• Шагналууд : Монгол Улсын төрийн шагналыг 1946, 1947, 1951 онуудад 3 удаа, анхны Aрдын уран
зохиолч цолыг 1986 онд тус тус хүртсэн.
УГСАА ГАРВАЛ
Тэдийхэн Дорнод аймгийн Матад сумын харъяат. Євєг эцэг Эрэгзэндоной тэнд мал маллан амьдарч байж.
Хоёр эхнэрээс гарсан таван хvv, гурван охиных нь vр хойч нь одоо ч тэнд аж тєрсєєр буй гэнэ. Цэнд бол
тэдний хоёр дахь хvv бєгєєд ємнє авсан эхнэрээс гарсан хvvхэд нь. Эрэгзэндоной нь бичиг номтой учраас
лав л хvv Цэнддээ багаас нь монгол бичиг зааж, сайн бичээч болгожээ. Тэрээр ардын засгийн vйл хэргийг
дэмждэг нэгэн байсан бєгєєд 1927 онд єєд болсон аж. Хvv Цэнд ч хошууны Тамгын газар, Цэцэн хан
аймгийн чуулган даргын жасаанд олон удаа бичээчийн албыг хашиж явсан тєдийгvй сvvлдээ ардын
хувьсгал ялдаг жил хошууны мэйрэн болж дэвшсэн ч хоёр жилийн дараа євчний учир нас барсан гэнэ.
Тэрээр эцэгтэйгээ адил гэмээр амьдралтай байж. Учир нь анхны эхнэр Уламбаяртайгаа амьдарч байхад нь
Лувсанжамц, Дамдинсvрэн нар нь тєрсєн бол удалгvй салж Ханд хэмээх бvсгvйтэй гэрлэжээ. Гэхдээ хоёр
хvvгээ єєр дээрээ авсан бєгєєд ємнєх эхнэрт аав нь гэр барьж мал тасалж єгсєн хэмээн намарт нь дурдсан
байх юм. Тэднийх нэлээд хєрєнгє чинээтэй айл байж. Цэнд айлын хvvхдvvдэд гэрээр ном заадаг байсан нь
хожим бvгд сайн бичээч болжээ. Хvv Дамдинсvрэн ч багаас бичиг vсэгт тайлагдсан нэгэн. Єдгєєгийн
эрдэмтэн зохиолч маань бага залуудаа хєдєє мал маллаж єссєн ч аавынхаа авдранд байх эртний
зохиолуудыг шимтэн уншдаг байж. Харин 1923 онд аавыгаа єєд болоход 15-тай vлдсэн тэрээр хойд эхийн
хамт єрх толгойлох болсон гэдэг. Энэ vеэр євєєгийнхєє санал болгосны дагуу Матад хошууны намын vvрт
элссэн нь дараа дараагийн олон ажлын эх суурийг тавьсан тvvхтэй.
ТОВЧ НАМТАР
Зарим нь өөрийнхөө төлөө хийж бүтээсэн зүйлтэй байхад зарим нь бусдын эрх ашиг, эх орон, ард
түмнийхээ төлөө энэ биеэ зориулсан нь бий. Ийм олон олон алдартны нэг нь Цэндийн Дамдинсүрэн.
Монголын орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгчдийн нэг, Монгол улсын ардын уран зохиолч, Төрийн 3
удаагийн шагналт, эрдэмтэн зохиолч, орчуулагч Цэндийн Дамдинсүрэн(1908-1998) 1908 онд Сэцэн хан
аймгийн Матад уулын хошуу одоогийн Дорнод аймгийн Матад сумын нутагт төржээ.
Дамдинсүрэн нь эцэг Цэндээр бичиг үсэг заалгаж бичиг уншиж бичиж чадах болсон байна. 1923 онд
хошууны тамгын газарт бичээч, 1926 оноос Хан Хэнтий уулын аймгийн МАХН-ын хороо, Эвлэлийн Төв
хороонд ажиллаж байгаад 1929 онд МҮЭ-ийн Төв зөвлөлийн дарга, 1930 онд Говь-Алтайд хамтралын
сургагч, 1927-1929, 1942-1946 онуудад “Үнэн” сонины эрхлэгч, Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн дарга,
Монголын Зохиолчдын хорооны дарга, улмаар Хэл зохиолын хүрээлэнгийн захирал, эрдэм шинжилгээний
ажилтан байлаа. 1979-1981 Гумбольдтын нэрэмжит их сургуулийн урилгаар Берлин хотод очиж, Ханс
Детер Фитце, Гэндэнгийн Лувсан, Габриеле Наги нартай хамт “Герман монгол толь” зохиолцжээ.
1982 оноос ШУА-ийн хэл зохиолын хүрээлэнд Төвд судлалын тасгийг бий болгож эрхлэгчээр
нь ажиллаж байлаа.
ТУУРИВСАН БҮТЭЭЛҮҮД
1928 онд “Өчүүхэн дөрвөн үлгэр” өгүүллэгээр зохиол бичих гараагаа эхэлсэн ажээ. 1929 онд уран
зохиолын анхны бүлгэм байгуулахад оролцож “Гологдсон хүүхэн” зохиолоо туурвисан. Зохиолч “Буурал
ээж минь”, “Зугаацахаар мордсон нь”, “Наалинхай хоёр нүд”, “Усан дагина” зэрэг яруу найргийн бүтээл,
“Солийг сольсон нь”, “Хоёр цагаан юм”, “Багш шавь хоёр”, “Хэлдэг гурав хийдэг ганц”, “Хачин хурим”,
“Чөтгөр”, “Чемодантай юм” зэрэг өгүүллэг бичжээ. Түүний зохиолууд нь 1944 онд “Түүвэр зохиол”, 1956
онд “Түүвэр зохиол”, 1958 онд “Избранное”, 1966 онд “Хачин хурим”, 1969 онд “Түүвэр зохиол”
нэртэйгээр удаа дараа хэвлэгдэж уншигчдын хүртээл болсон байна. Ц.Дамдинсүрэнгийн мэндэлсний 90
жилийн ойд зориулан бүрэн зохиолыг 3 ботиор хэвлүүлэн гаргажээ.
Зохиолчийн орчуулсан А.С.Пушкины “Алтан загасны үлгэр”, С.Маршакийн “Муурын байшин” зэрэг
олон арван хүүхдийн сонгодог зохиол манай уншигчдын балчир багаасаа мэддэг бүтээл болсон.
Түүний туурвисан эрдэм шинжилгээний ажлаас “Гэсэрийн туужийн түүхэн үндэс”, “Монголын уран
зохиолын дээж зуун билиг оршвой”, “Монголын уран зохиолын тойм”, “Рамаяна монголд дэлгэрсэн нь”
зэрэг судалгааны номууд дэлхийн үе үеийн монголыг судлаач эрдэмтдийн ашигладаг тулгуур бүтээл
болжээ. ”Монгол улсын төрийн дуулал”-ын үгийг Ц.Дамдинсүрэн зохиосон байна.
ГАВЬЯА ШАГНАЛУУД
Ц.Дамдинсүрэнд 1945 онд “Маршал Чойбалсангийн 50 насны ойд зориулсан ерөөл”-д нь, 1947 онд
“Нууц товчоо” хөрвүүлсэнд нь, 1950 онд “БНМАУ-ын төрийн дуулал”-ын үгэнд нь төрийн шагналыг
тус тус 3 удаа олгожээ.Ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн 1986 онб 3-р сарын 28-ны өдрийн зарлигаар
Монголын шинэ үеийн уран зохиолыг хөгжүүлэх үйл хэрэгт олон жил идэвх зүтгэл, үр бүтээлтэй
ажиллан их хувь нэмэр оруулсныг үнэлэн эрдэмтэн зохиолчид БНМАУ-ын “Ардын уран зохиолч”
цолыг анх хүртээжээ.
1950 онд “Гэсэрийн туужийн түүхэн үндэс” сэдвээр дэд эрдэмтэн, 1972 онд 1998 онд Монгол
улсын засгийн газраас Цэндийн Дамдинсүрэнгийн нэрэмжит шагналыг буй болгож, утга зохиол
судлагч, доктор, профессор Л.Хүрэлбаатар, Д.Цэдэв, ОХУ-ын монголч эрдэмтэн, профессор
Л.К.Герасимович нарт анхлан олгожээ.
Ц.ДАМДИНСҮРЭНГИЙН НОМНУУД
• "Гологдсон хүүхэн" 1929 он
"Түүвэр зохиол" 1944 он
"Түүвэр зохиол" 1956 он
"Түүвэр зохиол" 1969 он
"Хачин хурим" кино тууж 1966 он
"Буурал эжий минь" 1974 он
"Намтрын хуудас" 1990 он
"Чингис хааны өчил" 1991 он
"Бүрэн зохиол" 1,2 -р боть 2000 он
"Ц.Дамдинсүрэн" мультмедиа ном 2004 он
Гадаад хэлээр
"Монгольсоие рассказы" 1949
"Избранное" 1958
НОМ ЗҮЙ
• “Түүх IV” Сурах бичиг
• http://ariunzayash.blogspot.com/
• https://mn.wikipedia.org
• http://h-turuu.blogspot.com/
АНХААРАЛ ТАВЬСАНД БАЯРЛАЛАА

Contenu connexe

Tendances

МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)
МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)
МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)National University Of Mongolia
 
ангилсан асуултууд
ангилсан асуултуудангилсан асуултууд
ангилсан асуултуудNomun Bukh-Ochir
 
төрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3à
төрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3àтөрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3à
төрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3àBayarmaa Nymtsooj
 
Найруулга зүй
Найруулга зүйНайруулга зүй
Найруулга зүйNooyoJamgan
 
Donrowiin namdag
Donrowiin namdagDonrowiin namdag
Donrowiin namdagOyuhai1127
 
сургалтын аргууд
сургалтын аргуудсургалтын аргууд
сургалтын аргуудbayarmaa_mish
 
дэлхийн улсуудын хэл
дэлхийн улсуудын хэлдэлхийн улсуудын хэл
дэлхийн улсуудын хэлBMunguntuul
 
монгол хэлний ярианы найруулга
монгол хэлний ярианы найруулгамонгол хэлний ярианы найруулга
монгол хэлний ярианы найруулгаNational University Of Mongolia
 
Багшийн эрх үүрэг
Багшийн эрх үүрэгБагшийн эрх үүрэг
Багшийн эрх үүрэгGuntulga
 
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р ангицөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р ангиenhstesteg
 
Монголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншил
Монголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншилМонголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншил
Монголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншилBatbaatar Everlastinghero
 

Tendances (20)

эхийн тухай
эхийн тухайэхийн тухай
эхийн тухай
 
МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)
МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)
МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭРЗҮЙ СУДЛАЛ (шинэчилсэн нь)
 
ангилсан асуултууд
ангилсан асуултуудангилсан асуултууд
ангилсан асуултууд
 
төрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3à
төрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3àтөрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3à
төрийн ёс ёслол. Òåõíîëîãè 3à
 
илтгэл 2016
илтгэл 2016илтгэл 2016
илтгэл 2016
 
Найруулга зүй
Найруулга зүйНайруулга зүй
Найруулга зүй
 
хэлц
 хэлц хэлц
хэлц
 
8 цахим засаглал
8 цахим засаглал8 цахим засаглал
8 цахим засаглал
 
знө
знөзнө
знө
 
Donrowiin namdag
Donrowiin namdagDonrowiin namdag
Donrowiin namdag
 
Нэгж хичээлээр сурагчдыг хөгжүүлэх нь
Нэгж хичээлээр сурагчдыг хөгжүүлэх ньНэгж хичээлээр сурагчдыг хөгжүүлэх нь
Нэгж хичээлээр сурагчдыг хөгжүүлэх нь
 
сургалтын аргууд
сургалтын аргуудсургалтын аргууд
сургалтын аргууд
 
ухаан3
ухаан3ухаан3
ухаан3
 
дэлхийн улсуудын хэл
дэлхийн улсуудын хэлдэлхийн улсуудын хэл
дэлхийн улсуудын хэл
 
монгол хэлний ярианы найруулга
монгол хэлний ярианы найруулгамонгол хэлний ярианы найруулга
монгол хэлний ярианы найруулга
 
Багшийн эрх үүрэг
Багшийн эрх үүрэгБагшийн эрх үүрэг
Багшийн эрх үүрэг
 
Emfipism end patsionalism
Emfipism end patsionalismEmfipism end patsionalism
Emfipism end patsionalism
 
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р ангицөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
 
Монголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншил
Монголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншилМонголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншил
Монголчуудын байгаль хамгаалах уламжлалт ёс заншил
 
эсээ
эсэээсээ
эсээ
 

En vedette

Б.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанБ.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанZaya Battulga
 
Гологдсон хүүхэн
Гологдсон хүүхэнГологдсон хүүхэн
Гологдсон хүүхэнtengerleg
 
цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнGan-Erdene Myagmar
 
монгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиолмонгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиолErdenetuya Galbadrah
 
С. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэг
С. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэгС. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэг
С. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэгZoloojojo
 
уншиж ойлгоод задлал хийх эх
уншиж ойлгоод задлал хийх эхуншиж ойлгоод задлал хийх эх
уншиж ойлгоод задлал хийх эхBuyanjargal_b
 
Uguullegt zadlal hiih
Uguullegt zadlal hiihUguullegt zadlal hiih
Uguullegt zadlal hiihbolortuul
 
цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнGan-Erdene Myagmar
 
б.явуухулан
б.явуухуланб.явуухулан
б.явуухуланsendom_shuree
 
уран зохиол
уран зохиолуран зохиол
уран зохиолseegiii
 
бие даалтын даалгавар 2
бие даалтын даалгавар 2бие даалтын даалгавар 2
бие даалтын даалгавар 2Bama740517
 
бие даалт уран зохиол
бие даалт уран зохиол бие даалт уран зохиол
бие даалт уран зохиол dashkaa53
 
цахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичигцахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичигhandmaa
 

En vedette (20)

Б.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанБ.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатан
 
Гологдсон хүүхэн
Гологдсон хүүхэнГологдсон хүүхэн
Гологдсон хүүхэн
 
цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэн
 
монгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиолмонгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиол
 
С. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэг
С. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэгС. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэг
С. Эрдэнэ Өвгөн шувуу өгүүллэг
 
Zadlal hiih argachilal
Zadlal hiih argachilalZadlal hiih argachilal
Zadlal hiih argachilal
 
уншиж ойлгоод задлал хийх эх
уншиж ойлгоод задлал хийх эхуншиж ойлгоод задлал хийх эх
уншиж ойлгоод задлал хийх эх
 
Uguullegt zadlal hiih
Uguullegt zadlal hiihUguullegt zadlal hiih
Uguullegt zadlal hiih
 
лабугайн нулимс
лабугайн нулимслабугайн нулимс
лабугайн нулимс
 
цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэн
 
Өгүүллэг
ӨгүүллэгӨгүүллэг
Өгүүллэг
 
б.явуухулан
б.явуухуланб.явуухулан
б.явуухулан
 
Nomiin san
Nomiin sanNomiin san
Nomiin san
 
Mongol ulsiin tvvh iii 2003
Mongol ulsiin tvvh iii 2003Mongol ulsiin tvvh iii 2003
Mongol ulsiin tvvh iii 2003
 
уран зохиол
уран зохиолуран зохиол
уран зохиол
 
бие даалтын даалгавар 2
бие даалтын даалгавар 2бие даалтын даалгавар 2
бие даалтын даалгавар 2
 
Nom unshih
Nom unshihNom unshih
Nom unshih
 
бие даалт уран зохиол
бие даалт уран зохиол бие даалт уран зохиол
бие даалт уран зохиол
 
цахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичигцахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичиг
 
золбоо3
золбоо3золбоо3
золбоо3
 

Similaire à цэндийн дамдинсүрэн

хичээлийн хэрэглэгдэхүүн
хичээлийн хэрэглэгдэхүүнхичээлийн хэрэглэгдэхүүн
хичээлийн хэрэглэгдэхүүнTsengelmaa Dovchindorj
 
роман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамирроман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамирTserensonom Nyamsvren
 
монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчид
монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчидмонголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчид
монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчидDagiimaa
 
Монголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕ
Монголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕМонголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕ
Монголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕNational University Of Mongolia
 
АНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕ
АНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕАНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕ
АНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕNational University Of Mongolia
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнeegii0102
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнeegii0102
 
Английн монголч эрдэмтэн Чарьлз Бауден
Английн монголч эрдэмтэн Чарьлз БауденАнглийн монголч эрдэмтэн Чарьлз Бауден
Английн монголч эрдэмтэн Чарьлз БауденNational University Of Mongolia
 
хэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэг
хэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэгхэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэг
хэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэгMongontsetseg Mongoo
 
XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...
XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...
XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...Urtaa Lozboo
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’sainaa88
 

Similaire à цэндийн дамдинсүрэн (20)

хичээлийн хэрэглэгдэхүүн
хичээлийн хэрэглэгдэхүүнхичээлийн хэрэглэгдэхүүн
хичээлийн хэрэглэгдэхүүн
 
роман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамирроман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамир
 
монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчид
монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчидмонголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчид
монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдэд ажиллаж байсан сэтгүүлчид
 
11 узохиол
11 узохиол11 узохиол
11 узохиол
 
энхзаяа
энхзаяа энхзаяа
энхзаяа
 
энхзаяа
энхзаяа энхзаяа
энхзаяа
 
Монголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕ
Монголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕМонголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕ
Монголч эрдэмтэн НИКОЛАЙ ПОППЕ
 
Тээрэмчин
ТээрэмчинТээрэмчин
Тээрэмчин
 
АНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕ
АНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕАНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕ
АНУ-ын нэрт монголч эрдэмтэн НИКОЛАС ПОППЕ
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүн
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүн
 
антонэ мостаэрт
антонэ мостаэртантонэ мостаэрт
антонэ мостаэрт
 
Английн монголч эрдэмтэн Чарьлз Бауден
Английн монголч эрдэмтэн Чарьлз БауденАнглийн монголч эрдэмтэн Чарьлз Бауден
Английн монголч эрдэмтэн Чарьлз Бауден
 
Жон Густав Рамстедт
Жон Густав РамстедтЖон Густав Рамстедт
Жон Густав Рамстедт
 
Heregtei medee
Heregtei medeeHeregtei medee
Heregtei medee
 
хэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэг
хэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэгхэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэг
хэрэглэгдэхүүн мөнгөнцэцэг
 
Mongol helnii uge san sudlagch jodovjav tumurtseren
Mongol helnii uge san sudlagch jodovjav tumurtserenMongol helnii uge san sudlagch jodovjav tumurtseren
Mongol helnii uge san sudlagch jodovjav tumurtseren
 
orchin uyiin uran zohiol
orchin uyiin uran zohiolorchin uyiin uran zohiol
orchin uyiin uran zohiol
 
XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...
XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...
XX зууны Монголын нэрт сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч, доктор, профессор Сономын...
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
 

Plus de Gan-Erdene Myagmar

Plus de Gan-Erdene Myagmar (8)

цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэн
 
цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэн
 
цэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэнцэндийн дамдинсүрэн
цэндийн дамдинсүрэн
 
Lab1
Lab1Lab1
Lab1
 
Lab1
Lab1Lab1
Lab1
 
Lab1
Lab1Lab1
Lab1
 
C++ програмчлал 2
C++ програмчлал 2C++ програмчлал 2
C++ програмчлал 2
 
с++ хэл
с++ хэлс++ хэл
с++ хэл
 

цэндийн дамдинсүрэн

  • 1. ЦЭНДИЙН ДАМДИНСҮРЭН БЭЛТГЭСЭН: ОЮУНЫ ИРЭЭДҮЙ ЦОГЦОЛБОР СУРГУУЛИЙН 10-6 АНГИЙН СУРАГЧ С. ГАЛМАНДАХ
  • 2. ДЭД ГАРЧИГУУД • Ц. Дамдинсүрэн • Товч намтар • Туурвисан бүтээлүүд • Гавьяа шагналууд • Ц. Дамдинсүрэнгийн номнууд • Ном зүй
  • 3. ЦЭНДИЙН ДАМДИНСҮРЭН • Төрсөн : 1908 он Дорнод аймаг Матад сум • Нас барсан : 1986 он Улаанбаатар хот • Мэргэжил : Хэл шинжээч • Гарал үүсэл : Хатагин • Яс үндэс : Халх • Иргэний харъяалал : Монгол Улс • Боловсрол : Дээд • Бүтээлийн төрөл : Шүлэг, Өгүүллэг, Үргэлжилсэн үг, Тууж • Шагналууд : Монгол Улсын төрийн шагналыг 1946, 1947, 1951 онуудад 3 удаа, анхны Aрдын уран зохиолч цолыг 1986 онд тус тус хүртсэн.
  • 4. УГСАА ГАРВАЛ Тэдийхэн Дорнод аймгийн Матад сумын харъяат. Євєг эцэг Эрэгзэндоной тэнд мал маллан амьдарч байж. Хоёр эхнэрээс гарсан таван хvv, гурван охиных нь vр хойч нь одоо ч тэнд аж тєрсєєр буй гэнэ. Цэнд бол тэдний хоёр дахь хvv бєгєєд ємнє авсан эхнэрээс гарсан хvvхэд нь. Эрэгзэндоной нь бичиг номтой учраас лав л хvv Цэнддээ багаас нь монгол бичиг зааж, сайн бичээч болгожээ. Тэрээр ардын засгийн vйл хэргийг дэмждэг нэгэн байсан бєгєєд 1927 онд єєд болсон аж. Хvv Цэнд ч хошууны Тамгын газар, Цэцэн хан аймгийн чуулган даргын жасаанд олон удаа бичээчийн албыг хашиж явсан тєдийгvй сvvлдээ ардын хувьсгал ялдаг жил хошууны мэйрэн болж дэвшсэн ч хоёр жилийн дараа євчний учир нас барсан гэнэ. Тэрээр эцэгтэйгээ адил гэмээр амьдралтай байж. Учир нь анхны эхнэр Уламбаяртайгаа амьдарч байхад нь Лувсанжамц, Дамдинсvрэн нар нь тєрсєн бол удалгvй салж Ханд хэмээх бvсгvйтэй гэрлэжээ. Гэхдээ хоёр хvvгээ єєр дээрээ авсан бєгєєд ємнєх эхнэрт аав нь гэр барьж мал тасалж єгсєн хэмээн намарт нь дурдсан байх юм. Тэднийх нэлээд хєрєнгє чинээтэй айл байж. Цэнд айлын хvvхдvvдэд гэрээр ном заадаг байсан нь хожим бvгд сайн бичээч болжээ. Хvv Дамдинсvрэн ч багаас бичиг vсэгт тайлагдсан нэгэн. Єдгєєгийн эрдэмтэн зохиолч маань бага залуудаа хєдєє мал маллаж єссєн ч аавынхаа авдранд байх эртний зохиолуудыг шимтэн уншдаг байж. Харин 1923 онд аавыгаа єєд болоход 15-тай vлдсэн тэрээр хойд эхийн хамт єрх толгойлох болсон гэдэг. Энэ vеэр євєєгийнхєє санал болгосны дагуу Матад хошууны намын vvрт элссэн нь дараа дараагийн олон ажлын эх суурийг тавьсан тvvхтэй.
  • 5. ТОВЧ НАМТАР Зарим нь өөрийнхөө төлөө хийж бүтээсэн зүйлтэй байхад зарим нь бусдын эрх ашиг, эх орон, ард түмнийхээ төлөө энэ биеэ зориулсан нь бий. Ийм олон олон алдартны нэг нь Цэндийн Дамдинсүрэн. Монголын орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгчдийн нэг, Монгол улсын ардын уран зохиолч, Төрийн 3 удаагийн шагналт, эрдэмтэн зохиолч, орчуулагч Цэндийн Дамдинсүрэн(1908-1998) 1908 онд Сэцэн хан аймгийн Матад уулын хошуу одоогийн Дорнод аймгийн Матад сумын нутагт төржээ. Дамдинсүрэн нь эцэг Цэндээр бичиг үсэг заалгаж бичиг уншиж бичиж чадах болсон байна. 1923 онд хошууны тамгын газарт бичээч, 1926 оноос Хан Хэнтий уулын аймгийн МАХН-ын хороо, Эвлэлийн Төв хороонд ажиллаж байгаад 1929 онд МҮЭ-ийн Төв зөвлөлийн дарга, 1930 онд Говь-Алтайд хамтралын сургагч, 1927-1929, 1942-1946 онуудад “Үнэн” сонины эрхлэгч, Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн дарга, Монголын Зохиолчдын хорооны дарга, улмаар Хэл зохиолын хүрээлэнгийн захирал, эрдэм шинжилгээний ажилтан байлаа. 1979-1981 Гумбольдтын нэрэмжит их сургуулийн урилгаар Берлин хотод очиж, Ханс Детер Фитце, Гэндэнгийн Лувсан, Габриеле Наги нартай хамт “Герман монгол толь” зохиолцжээ. 1982 оноос ШУА-ийн хэл зохиолын хүрээлэнд Төвд судлалын тасгийг бий болгож эрхлэгчээр нь ажиллаж байлаа.
  • 6. ТУУРИВСАН БҮТЭЭЛҮҮД 1928 онд “Өчүүхэн дөрвөн үлгэр” өгүүллэгээр зохиол бичих гараагаа эхэлсэн ажээ. 1929 онд уран зохиолын анхны бүлгэм байгуулахад оролцож “Гологдсон хүүхэн” зохиолоо туурвисан. Зохиолч “Буурал ээж минь”, “Зугаацахаар мордсон нь”, “Наалинхай хоёр нүд”, “Усан дагина” зэрэг яруу найргийн бүтээл, “Солийг сольсон нь”, “Хоёр цагаан юм”, “Багш шавь хоёр”, “Хэлдэг гурав хийдэг ганц”, “Хачин хурим”, “Чөтгөр”, “Чемодантай юм” зэрэг өгүүллэг бичжээ. Түүний зохиолууд нь 1944 онд “Түүвэр зохиол”, 1956 онд “Түүвэр зохиол”, 1958 онд “Избранное”, 1966 онд “Хачин хурим”, 1969 онд “Түүвэр зохиол” нэртэйгээр удаа дараа хэвлэгдэж уншигчдын хүртээл болсон байна. Ц.Дамдинсүрэнгийн мэндэлсний 90 жилийн ойд зориулан бүрэн зохиолыг 3 ботиор хэвлүүлэн гаргажээ. Зохиолчийн орчуулсан А.С.Пушкины “Алтан загасны үлгэр”, С.Маршакийн “Муурын байшин” зэрэг олон арван хүүхдийн сонгодог зохиол манай уншигчдын балчир багаасаа мэддэг бүтээл болсон. Түүний туурвисан эрдэм шинжилгээний ажлаас “Гэсэрийн туужийн түүхэн үндэс”, “Монголын уран зохиолын дээж зуун билиг оршвой”, “Монголын уран зохиолын тойм”, “Рамаяна монголд дэлгэрсэн нь” зэрэг судалгааны номууд дэлхийн үе үеийн монголыг судлаач эрдэмтдийн ашигладаг тулгуур бүтээл болжээ. ”Монгол улсын төрийн дуулал”-ын үгийг Ц.Дамдинсүрэн зохиосон байна.
  • 7. ГАВЬЯА ШАГНАЛУУД Ц.Дамдинсүрэнд 1945 онд “Маршал Чойбалсангийн 50 насны ойд зориулсан ерөөл”-д нь, 1947 онд “Нууц товчоо” хөрвүүлсэнд нь, 1950 онд “БНМАУ-ын төрийн дуулал”-ын үгэнд нь төрийн шагналыг тус тус 3 удаа олгожээ.Ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн 1986 онб 3-р сарын 28-ны өдрийн зарлигаар Монголын шинэ үеийн уран зохиолыг хөгжүүлэх үйл хэрэгт олон жил идэвх зүтгэл, үр бүтээлтэй ажиллан их хувь нэмэр оруулсныг үнэлэн эрдэмтэн зохиолчид БНМАУ-ын “Ардын уран зохиолч” цолыг анх хүртээжээ. 1950 онд “Гэсэрийн туужийн түүхэн үндэс” сэдвээр дэд эрдэмтэн, 1972 онд 1998 онд Монгол улсын засгийн газраас Цэндийн Дамдинсүрэнгийн нэрэмжит шагналыг буй болгож, утга зохиол судлагч, доктор, профессор Л.Хүрэлбаатар, Д.Цэдэв, ОХУ-ын монголч эрдэмтэн, профессор Л.К.Герасимович нарт анхлан олгожээ.
  • 8. Ц.ДАМДИНСҮРЭНГИЙН НОМНУУД • "Гологдсон хүүхэн" 1929 он "Түүвэр зохиол" 1944 он "Түүвэр зохиол" 1956 он "Түүвэр зохиол" 1969 он "Хачин хурим" кино тууж 1966 он "Буурал эжий минь" 1974 он "Намтрын хуудас" 1990 он "Чингис хааны өчил" 1991 он "Бүрэн зохиол" 1,2 -р боть 2000 он "Ц.Дамдинсүрэн" мультмедиа ном 2004 он Гадаад хэлээр "Монгольсоие рассказы" 1949 "Избранное" 1958
  • 9. НОМ ЗҮЙ • “Түүх IV” Сурах бичиг • http://ariunzayash.blogspot.com/ • https://mn.wikipedia.org • http://h-turuu.blogspot.com/