Ce diaporama a bien été signalé.
Nous utilisons votre profil LinkedIn et vos données d’activité pour vous proposer des publicités personnalisées et pertinentes. Vous pouvez changer vos préférences de publicités à tout moment.
Cevaplarla Borsa ve Sermaye Piyasası  www     .imkb.gov.tr
İçİndekİlerSermaye Piyasaları                                        3Sermaye Piyasası Kurulu                             ...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıSayın Yatırımcı,Sermaye piyasasının talep tarafını teşkil eden yatırımcıların, hakları...
istanbul menkul kIymetler borsasI    Kısaltmalar    AFE: Açılış Fiyatlı Emirler                      KÜP: Kurumsal Ürünler...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıSermaye Piyasaları1. Sermaye piyasasının faydaları nelerdir?            3. Sermaye piy...
istanbul menkul kIymetler borsasI4
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıSermaye Piyasası Kurulu6. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) nedir,                7. SPK’n...
istanbul menkul kIymetler borsasI6
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası8. SPK’nın şirketlerle ilgili yetkileri nelerdir?     a) Yatırım ortaklıkları ve yatır...
istanbul menkul kIymetler borsasIİstanbul Menkul Kıymetler Borsası11. İMKB’nin görevleri nelerdir?                        ...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıc) Denetleme Kurulu;                                   16. İMKB geçici olarak kapatıla...
istanbul menkul kIymetler borsasIPiyasalar ve Pazarlar17. İMKB’de hangi finansal araçlar işlem görürve hangi pazarlar açıl...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                                       11
istanbul menkul kIymetler borsasIHisse Senetleri19. Hisse senedi nedir?                                23. Sermaye artırım...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası26. Hisse senedinin ihraç fiyatı ile borsa fiyatı      29. Hisse senedi sahibinin dağı...
istanbul menkul kIymetler borsasIYatırım Fonları31. Yatırım Fonu nedir?                               33. Yatırım Fonu ile...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                                                     değeri ile fonun birim pay değeri...
istanbul menkul kIymetler borsasIVarantlar39. Varant nedir?                                     prim değeri ile sınırlıdır...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası44. Varant fiyatını hangi faktörler etkiler?            a) Dayanak varlık spot fiyatı,...
istanbul menkul kIymetler borsasIHisse Senetleri Piyasası45. Hisse Senetleri Piyasası (HSP) nedir?            Yatırımcılar...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                                       19
istanbul menkul kIymetler borsasI47. Menkul kıymetlerin İMKB HSP’de işlem             a) Fiyat Önceliğigörme yöntemleri ne...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıDaha sonra emrin kalan kısmı olan 75 lot ise 2,23       altındaki menkul kıymet yatırı...
istanbul menkul kIymetler borsasI53. HSP pazarlarında hangi saatlerde işlem gerçekleştirilmektedir?HSP’de seans saatleri a...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                                       23
istanbul menkul kIymetler borsasI54. Hisse senedi alım satım emri nasıl verilir?        55. Emir ve işlemler İMKB tarafınd...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası57. Ulusal Pazar nedir?                                 61. Toptan Satışlar Pazarı ned...
istanbul menkul kIymetler borsasI65. İşlem miktarı ne demektir?                          69. HSP’de emir iptali nasıl yapı...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                    Hisse Senetleri ve Rüçhan Hakkı Kuponları             Baz Fiyat Ar...
istanbul menkul kIymetler borsasI71. HSP’de fiyat adımlarının düşürülmesi                74. Rüçhan hakkı kupon pazarı ne ...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıolduğunun öğrenilmesi ve Borsa Yönetiminin bu             78. Açığa Satış nedir?bilgil...
istanbul menkul kIymetler borsasITahvil ve Bono Piyasası80. İMKB Tahvil ve Bono Piyasası nedir?               82. TBP’de h...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıPiyasa üyeleri; “işlem yapabilme limiti”ni              85. TBP pazarlarında hangi saa...
istanbul menkul kIymetler borsasI     Kesin Alım Satım Pazarı          İşlem Saatleri                   Aynı Gün Valörlü İ...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                       Kesin Alım-Satım Pazarı ile Repo-Ters Repo Pazarı’nda          ...
istanbul menkul kIymetler borsasIYabancı MenkulKıymetler Piyasası90. İMKB Yabancı Menkul Kıymetler Piyasası(YMKP) nda hang...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası                                       35
istanbul menkul kIymetler borsasIGelişen İşletmeler Piyasası92. İMKB Gelişen İşletmeler Piyasası                     93. G...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasası95. GİP’te ortakların sahip oldukları payların           Şirket, GİP Yönetmeliği gereğ...
istanbul menkul kIymetler borsasIKotasyon102. Kotasyon nedir?                                  103. İMKB Ulusal Pazar’da i...
cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıd) Finansman yapısının faaliyetlerini sağlıklı bir     h) Menkul kıymetlerin, piyasada...
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi
Prochain SlideShare
Chargement dans…5
×

Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi

3 201 vues

Publié le

Publié dans : Économie & finance
  • Soyez le premier à commenter

Cevaplarla borsa ve sermaye piyasasi

  1. 1. Cevaplarla Borsa ve Sermaye Piyasası www .imkb.gov.tr
  2. 2. İçİndekİlerSermaye Piyasaları 3Sermaye Piyasası Kurulu 5İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 8Piyasalar ve Pazarlar 10Hisse Senetleri 12Yatırım Fonları 14Varantlar 16Hisse Senetleri Piyasası 18Tahvil ve Bono Piyasası 30Yabancı Menkul Kıymetler Piyasası 34Gelişen İşletmeler Piyasası 36Kotasyon 38Endeksler 42Kamuyu Aydınlatma 47İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. 54Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. 57Yatırımcıları Koruma Fonu 59Aracı Kuruluşlar 60İMKB ile İletişim 62Sermaye Piyasasında Başlıca Kuruluşlar 63Sermaye Piyasasında Başlıca Sivil Toplum Örgütleri 64Bu kitapçık, yatırımcıları bilgilendirmek amacıyla İMKB Yatırımcı DanışmaMerkezi tarafından ilgili birim ve kuruluşların işbirliğiyle hazırlanmıştır.İşbu kitapçık sadece kamuoyunu aydınlatma amaçlıdır. İMKB için hukukenherhangi bir yükümlülük doğurmamaktadır. Bu kitapçıktaki bilgileredayanılarak alınacak yatırım ya da benzeri kararların sonuçlarından İMKBsorumlu tutulamaz. Bu kitapçık herhangi bir işleme girişilmesi için bir teklif,teklif daveti, tavsiye veya benzer nitelikte değildir. Bu kitapçıkta yer alanbilgiler, güvenilir olduğuna inanılan materyal esas alınarak hazırlanmıştır;bununla birlikte İMKB bunların doğru, güncel, eksiksiz veya hatasızolduğuna dair sorumlu tutulamaz. Bu kitapçığın tüm hakları İMKB’ye aitolup, bu kitapçık yazılı izin olmaksızın kısmen veya tamamen dağıtılamaz.
  3. 3. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıSayın Yatırımcı,Sermaye piyasasının talep tarafını teşkil eden yatırımcıların, haklarınıkorumanın ve etkin bir piyasa oluşumunu sağlamanın en önemli koşulu,yatırımcıları doğru ve tarafsız olarak bilgilendirmektir.Bu bilinçle İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), sermaye piyasasıaktörlerinin sektöre ilişkin uygulamalar konusunda doğru ve açık birşekilde bilgilendirilmesini sağlamak amacıyla yayınlar hazırlamaktadır.Bu kapsamda, “Cevaplarla Borsa ve Sermaye Piyasası” başlıklı yayınımızıistifadenize sunarız.İMKB Yatırımcı Danışma MerkeziAralık, 2010 1
  4. 4. istanbul menkul kIymetler borsasI Kısaltmalar AFE: Açılış Fiyatlı Emirler KÜP: Kurumsal Ürünler Pazarı BYF: Borsa Yatırım Fonu MKK: Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. CFI:Classification of Financial Instruments OLFE: Özel Limit Fiyatlı Emirler DİBS: Devlet İç Borçlanma Senetleri OYH: Oydan Yoksun Hisse DvP: Takas işlemlerinde teslim karşılığı ödeme OYP: Oydan Yoksun Paylar prensibi RHKP: Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı e-CAS: Otomatik bilgilendirme sistemi SPK: Sermaye Piyasası Kurulu EFT: Elektronik Fon Transfer Sistemi UTP: Uluslararası Tahvil Pazarı EPİP: Eurotahvil Pazarlıklı İşlemler Pazarı Takasbank: İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. GİP: Gelişen İşletmeler Piyasası TBP: İMKB Tahvil ve Bono Piyasası HSP: İMKB Hisse Senetleri Piyasası TCMB: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ISIN: Uluslararası Menkul Kıymet Tanımlama TETS: Takasbank Elektronik Transfer Sistemi Kodu (International Securities Identification TSPAKB: Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Number) Kuruluşları Birliği KAP: Kamuyu Aydınlatma Platformu YKF: Yatırımcıları Koruma Fonu KIE: Kalanı İptal Et (Emri)2
  5. 5. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıSermaye Piyasaları1. Sermaye piyasasının faydaları nelerdir? 3. Sermaye piyasasında yapısal faktörlerSermaye piyasası; hangileridir?a) Halkı tasarrufa teşvik eder, a) Fon Arz Eden Yatırımcılar,b) Tasarrufların menkul kıymetlere yatırılması b) Fon Talep Eden İhraççılar,suretiyle halkın ekonomik kalkınmaya etkin bir c) Düzenleyici ve Denetleyici Kuruluşlar,şekilde katılımını sağlar, d) Menkul Kıymetler,c) Mal ve hizmet üreten sanayiciye ve girişimciye e) Borsalar,düşük maliyetle kaynak elde tutma imkânı sunar, f) Takas ve Saklama Kuruluşları,d) Sermayenin tabana yayılmasını sağlar, g) Borsa Üyeleri (Aracı kurumlar ile bankalardane) Yapılan yatırımlarla işsizlik sorununun oluşan aracı kuruluşlar).çözümüne katkıda bulunur,f) Özel sektörü güçlendirir, 4. Sermaye piyasasında başlıca hangig) Gayri safi milli hasılayı büyütür, kurumlar bulunmaktadır?h) Özelleştirmelerin daha kolay ve istenilen a) Sermaye Piyasası Kurulu,düzeyde yapılmasına imkân sağlar, b) İstanbul Menkul Kıymetler Borsası,i) Halka arzları nicelik ve nitelik bakımından c) İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.,arttırır. d) Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş., e) Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları2. Menkul kıymetler borsalarının ekonomik Birliği,işlevleri nelerdir? f) İstanbul Altın Borsası,Menkul Kıymetler Borsalarının ekonomik g) Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş.,işlevlerini yedi ana gruba ayırabiliriz:a) Devamlı ve düzenli işleyen bir pazarın 5. Sermaye piyasasında başlıca hangi siviloluşması, toplum örgütleri bulunmaktadır?b) Ekonomiye kaynak yaratması, a) Borsaya Kote Ortaklık Yöneticileri Derneğic) Sermaye mülkiyetini geniş bir toplum tabanına b) Borsa Aracı Kurumları Yöneticileri Derneğiyayması, c) Türkiye Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneğid) Ekonominin göstergesi olması, d) Yatırımcı İlişkileri Derneğie) Uzun vadeli yatırımların kısa vadeli e) Türkiye Kurumsal Yönetim Derneğitasarruflarla finansmanını sağlaması, f) Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Derneğif) Menkul kıymetlerle ilgili bilgilere kolayulaşılması,g) Güven yaratması. 3
  6. 6. istanbul menkul kIymetler borsasI4
  7. 7. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıSermaye Piyasası Kurulu6. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) nedir, 7. SPK’nın teşkilat yapısı nasıldır?temel görevleri nelerdir? SPK Karar Organı, Bakanlar Kurulu kararıSPK, 1981 yılında 2499 sayılı Sermaye Piyasası ile atanan yedi üyeden oluşur. SPK başkanıKanunu ile kurulmuştur. Yetkilerini kendi ve üyelerinin görev süreleri altı yıldır. Süresisorumluluğu altında bağımsız olarak kullanan, bitenlerin tekrar atanmaları mümkündür. Başkanidari ve mali özerkliğe sahip düzenleyici bir kamu dışındaki üyelerin üçte biri iki yılda bir yenilenir.kurumudur. İlgili olduğu bakanlık, Başbakan SPK, Kurul başkanı ve üyeleri ile başkana bağlıtarafından görevlendirilen Devlet Bakanlığı’dır. olarak Kurul faaliyetlerini yürüten teşkilattanSPK’nın temel görevleri; oluşur. Kurul çalışmaları Kurul başkanına bağlıa) Sermaye piyasasının güven, açıklık ve başkan yardımcılıkları altında çalışan hizmetkararlılık içinde çalışmasını, birimleri tarafından yerine getirilmektedir.b) Tasarruf sahiplerinin, yani yatırımcılarınhaklarının korunmasını, Hizmet birimleri;c) Sermaye piyasalarının işleyiş kurallarının a) Denetleme Dairesi,belirlenmesini, b) Ortaklıklar Finansmanı Dairesi,d) Fon kullanan şirketlerin belli kurallara uygun c) Aracılık Faaliyetleri Dairesi,olarak sermaye piyasasından etkin bir şekilde d) Kurumsal Yatırımcılar Dairesi,yararlanmalarını, e) Piyasa Gözetim ve Denetim Dairesi,e) Piyasaların adil ve etkin çalışmasını f) Araştırma Dairesi,sağlamaktır. g) Muhasebe Standartları Dairesi, h) Bilgi İşlem, İstatistik ve Enformasyon Dairesi, i) Hukuk İşleri Dairesi, j) İdari ve Mali İşler Dairesi, k) Kurumsal İletişim Dairesi, l) Strateji Geliştirme Dairesi’nden oluşmaktadır. 5
  8. 8. istanbul menkul kIymetler borsasI6
  9. 9. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası8. SPK’nın şirketlerle ilgili yetkileri nelerdir? a) Yatırım ortaklıkları ve yatırım fonları,Yerli veya yabancı şirketlerin menkul kıymetleri b) Gayrimenkul yatırım ortaklıkları,ülkemizde halka arz olunacaksa SPK kaydına c) Portföy yönetim şirketleri, yatırım danışmanlığıalınması zorunludur. Menkul kıymetlerin SPK şirketleri,kaydına alınabilmesi için şirketlerin gerekli d) Aracı kurumlar,belgelerle Kurul’a başvurmaları, yatırımcıyı e) Derecelendirme şirketleri,bilgilendirmek için hazırlanan izahnamenin f) Genel finans ortaklıkları,Kurul’ca onaylanması gerekir. g) Bağımsız denetleme kuruluşları, h) Risk sermayesi yatırım fonu ve ortaklıkları.Kayda alınması gereken işlemler;a) Hisse senetleri veya borçlanma araçlarının 10. SPK gözetim işlevini nasılşirketler tarafından ihracı, gerçekleştirmektedir?b) Halka arz, Sermaye piyasası ile ilgili bütün uygulamalardac) Varlığa dayalı menkul kıymet, oydan yoksun menkul kıymet yatırımcısına zarar verecekhisse senedi ve hisse senedi ile değiştirilebilir davranışların incelenmesi SPK tarafından icratahvil ihracı, edilir.d) Gayrimenkul yatırım ortaklıkları, yatırımortaklıkları ve yatırım fonlarının menkul kıymet Özellikle;ihraçları • Borsalardaki fiyat hareketliliği, • Kamuya açıklanmamış bilgiler kullanılarakAyrıca; yapılan işlemler (içerden öğrenenlerin ticareti),a) Pay sahiplerine çağrıda bulunulması veya • Kanuna aykırı olarak zamanında yapılamayanvekaleten oy hakkı toplanması, kamu açıklamaları,b) Kayıtlı sermayeye geçiş ve tavan tespiti • Hisse senetleri fiyatları üzerinde manipülasyonKurul iznine tabidir. yapılması veya yanıltıcı veya yanlış bilgiler yayılması,9. Hangi kurumların SPK’dan izin alması • Kurul düzenlemelerine aykırı uygulamalaragerekir? girişilmesi,Sermaye piyasası faaliyetinde bulunacak • Sermaye Piyasası Kanunu ihlalleri, yetkisizaşağıdaki kurumların Kuruldan izin almaları halka arzlar, yanlış bilanço açıklanmasızorunludur. bu konular arasında sayılabilir. 7
  10. 10. istanbul menkul kIymetler borsasIİstanbul Menkul Kıymetler Borsası11. İMKB’nin görevleri nelerdir? 6- İstatistik Müdürlüğü,İMKB; ilgili mevzuatta yer alan esaslar 7- Strateji Geliştirme ve Araştırma Müdürlüğü,çerçevesinde menkul kıymetlerin alım ve satımı, 8- Eğitim ve Yayın Müdürlüğü,fiyatlarının tespit ve ilanı işleriyle yetkili olarak 9- Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü,26 Aralık 1985 tarihinde kurulan tüzel kişiliği 10- Personel Müdürlüğü,haiz, kâr amacı gütmeyen bir kamu kurumudur. 11- Mali İşler Müdürlüğü,Bu bağlamda İMKB’nin görevleri aşağıda yer 12- İdari İşler Müdürlüğü,almaktadır: 13- Yapı ve İşletme Müdürlüğü,a) Menkul kıymetlerin İMKB kotuna alınması ile 14- Özel Kalem Müdürlüğü ve Yönetim Kuruluilgili başvuruları incelemek, değerlendirmek ve Özel Bürosu,karara bağlamak, 15- Üye İşleri Müdürlüğü,b) İMKB’de işlem görecek menkul kıymetler için 16- Koruma ve Güvenlik Müdürlüğü,pazarlar oluşturmak, bu pazarlarda işlem görecek 17- Yabancı Menkul Kıymetler Piyasasımenkul kıymetleri belirlemek, Müdürlüğü,c) İMKB’de piyasaların ve pazarların çalışma gün 18- Kamuyu Aydınlatma Platformu İşletimve saatlerini belirlemek ve ilân etmek, Müdürlüğü,d) İMKB piyasalarında yapılan işlemler 19- Gelişen İşletmeler Piyasası Müdürlüğü,sonucunda oluşan fiyatları ve işlem miktarlarını 20- Piyasa, Ürün Geliştirme ve Özel Projelerilân etmek, Müdürlüğü,e) İMKB’de yapılan alım-satım işlemlerinin güven 21- Medya ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü,ve istikrar içinde serbest rekabet şartları altında 22- Pazarlama Müdürlüğü.kolayca ve düzenli bir şekilde yürütülmesinisağlamak. 14. İMKB’nin organları hangileridir? İMKB’nin organları şunlardır:12. İMKB’deki çalışma saatleri nedir?İMKB, çalışma günlerinde 08:45 - 12:30 ile a) Genel Kurul;13:30 - 17:45 saatleri arasında faaliyette İMKB’nin üst karar organıdır. İMKB üyeleri olanbulunmaktadır. aracı kuruluşlardan oluşur. Yılda bir kez olağan toplantı yapar.13. İMKB’nin ana hizmet birimlerini sayarmısınız? b) Yönetim Kurulu;a) Teftiş ve Gözetim Kurulu Başkanlığı, İMKB’nin karar organıdır. Bir başkan ve dört üyeb) Bilgi Sistemleri Merkezi, olmak üzere beş üyeden oluşur. İMKB Başkanıc) Hukuk Müşavirliği, İMKB Yönetim Kurulu’nun ve yürütme teşkilatınınd) Müdürlükler, başıdır. İMKB Başkanı dışındaki İMKB Yönetim1- Hisse Senetleri Piyasası Müdürlüğü, Kurulu üyeleri dört yıl için İMKB Genel Kurulu2- Tahvil ve Bono Piyasası Müdürlüğü, tarafından seçilir. Diğer taraftan, İMKB Yönetim3- Risk Yönetim Müdürlüğü, Kurulu kendi üyeleri arasından bir başkan vekili4- Takas ve Saklama Müdürlüğü, seçer.5- Kotasyon Müdürlüğü,8
  11. 11. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıc) Denetleme Kurulu; 16. İMKB geçici olarak kapatılabilir mi?İMKB’nin denetim organıdır. İMKB Genel Kurulu İMKB’de olağandışı olumsuz gelişmelerin olmasıtarafından iki yıl için seçilen iki denetçiden halinde, İMKB’nin geçici olarak kapatılmasınaoluşur. Denetçiler, İMKB’nin hesap ve işlemlerini, karar verilebilir. İMKB’nin üç güne kadar geçiciilgili düzenlemeler çerçevesinde denetlemekle olarak kapatılmasına karar alma yetkisi aynıgörevli ve yükümlüdürler. zamanda İMKB Yönetim Kurulu Başkanı da olan İMKB Başkanı’na aittir. İMKB Yönetim Kurulu’nun15. İMKB’deki komiteler hangileridir? talebi üzerine İMKB’nin onbeş güne kadar geçiciİMKB’de üç komite bulunmaktadır: olarak kapatılmasına SPK, bir aya kadar geçicia) Uyuşmazlık Komitesi, olarak kapatılmasına SPK’nın talebi üzerineb) Disiplin Komitesi, Bakan yetkili kılınmıştır. İMKB’nin bir aydanc) Kotasyon Komitesi. fazla süre ile geçici olarak kapatılmasına karar vermeye Bakanlığın teklifi üzerine BakanlarSöz konusu komiteler, görev ve yetkilerine giren Kurulu yetkilidir.alanlarda İMKB Yönetim Kurulu’nun kararvermesine yardımcı olacak raporlar düzenlerler. 9
  12. 12. istanbul menkul kIymetler borsasIPiyasalar ve Pazarlar17. İMKB’de hangi finansal araçlar işlem görürve hangi pazarlar açılır?İMKB’de hisse senedi, borsa yatırım fonu, varant,tahvil ve benzeri finansal sermaye piyasasıaraçları işlem görür. İMKB, kota aldığı menkulkıymetlerin alım satımının yapılacağı pazarlarteşekkül ettirir. Ayrıca ihtiyaca göre;a) Kote edilmemiş menkul kıymetlerin devamlıalım satımı,b) Blok halinde menkul kıymet alım satımı,c) Resmi müzayede,d) Birinci el piyasası alanına giren menkul kıymetalım satımı gibi işlemlerin yapılacağı pazarları dailgili düzenlemeleri yaparak işleme açar.18. İMKB’de hangi piyasalar mevcuttur?İMKB’de menkul kıymetlerin işlem gördüğü dörtpiyasa mevcuttur:a) Hisse Senetleri Piyasası,b) Tahvil ve Bono Piyasası,c) Yabancı Menkul Kıymetler Piyasası,d) Gelişen İşletmeler Piyasası.10
  13. 13. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası 11
  14. 14. istanbul menkul kIymetler borsasIHisse Senetleri19. Hisse senedi nedir? 23. Sermaye artırımı ve temettü dağıtımıHisse senetleri; anonim şirketler, sermayesi nedir?paylara bölünmüş komandit şirketler, özel Bilançoda Borçlar (Pasif) kısmında gösterilmeklekanunla kurulmuş kamu kuruluşları tarafından birlikte işletmenin varlığı niteliğindekiçıkarılan sermayenin belirli bir bölümünü temsil Özkaynaklar hesabının bir alt kalemi olan veeden, sahibine ortaklık haklarından yararlanma işletme sahip veya sahiplerinin işe başlamaimkânı veren menkul kıymetlerdir. tarihinde işletmeye koydukları para vs. varlıkların toplamı olan sermaye, daha sonra elde edilen20. Hisse senetleri dolaşım yeteneği açısından kazancın dağıtılmayarak eklenmesi (bedelsizkaça ayrılır? artırım) ile veya ortaklardan para toplanmasıHisse senetleri, hamiline veya nama yazılı olmak suretiyle (bedelli artırım) artırılabilmektedir.üzere ikiye ayrılırlar. Ortaklık, esas sözleşmesindehüküm bulunması ve payların tamamının Temettü dağıtımı ise kâr payının ortaklaraödenmiş olması halinde hamiline hisse senedi sermayedeki payları oranında dağıtımıdır.çıkarabilir. Hisse senedi sahiplerinin sermaye artırımı ve21. Oydan Yoksun Hisse Senedi nedir? temettü ödemesinden faydalanabilmesi içinOrtaklıklar, sermaye artırımı suretiyle oy hakkı (bedelli, bedelsiz) sermaye artırımı ve/veyahariç, sahibine kâr payından ve istendiğinde temettü dağıtım tarihi başlangıcından bir günbedelsiz pay alma hakkında imtiyaz dışındaki önce hisse senetlerinin ilgili hesabında kayıtlıdiğer hususlarda imtiyaz ve diğer ortaklık olması gerekmektedir.haklarını sağlayan, istendiğinde belirli bir vadeveya vadelerde, sabit veya değişken oranda 24. Genel kurula katılmak için, şirket hisseortaklığın oy hakkına sahip hisselerini satın senedi sahibinin yapması gereken işlemleralma ve ortaklık payları ile değiştirme hakkı nelerdir?veren oydan yoksun hisse (OYH) ihraç edebilirler. İMKB’de işlem gören şirketlerin genel kurulHisse senetleri İMKB’de işlem gören şirketlerin toplantılarına yatırımcıların katılımlarınınihraç edecekleri OYH ayrı bir işlem sırası açılmak kolaylaştırılması ve ihraççı şirketlere sağlıklısuretiyle İMKB’de işlem görebilmektedir. bilgiler iletmek amacıyla “Genel Kurul Blokajı Uygulaması” yapılmaktadır. “Genel Kurul Blokajı”22. Hisse senedi sahibinin ortaklık hususuna Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.(MKK)’nınhakları nelerdir? www.mkk.com.tr web sitesinde yer verilmiş olup,Hisse senedi sahibinin başlıca hakları aşağıda buradan ayrıntılı bilgi edinme imkânı mevcuttur.sayılmıştır:a) Rüçhan hakkı (Bedelli Sermaye Artırımına 25. Hisse senedinde nominal değer ne Katılım Hakkı), demektir?b) Kârdan (temettüden) pay alma hakkı, Hisse senedinin ilk çıkarılışı sırasında ortaklıkc) Oy kullanma hakkı, yönetimi tarafından verilen itibari değered) Yönetime katılma hakkı, “nominal değer” denir.e) Tasfiyeden hissesi oranında pay alma hakkı,f) Bilgi edinme hakkı.12
  15. 15. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası26. Hisse senedinin ihraç fiyatı ile borsa fiyatı 29. Hisse senedi sahibinin dağıtılan kârne demektir? payını kullanmak için zaman aşımı süresi neHisse senetlerinin çıkarılışı aşamasında satışa kadardır?sunulduğu fiyata “ihraç fiyatı” denir. İMKB’de İlgili mevzuat uyarınca, söz konusu işlemlerinişlem görmeye başlayan hisse senetlerinin, başladığı tarihten itibaren 5 yıldır.İMKB‘deki arz ve talep koşullarına göre oluşanfiyatına “Borsa fiyatı” denir. 30. Sermaye artırımı ve temettü ödemeleri sonucunda hisse senedinin fiyatı neden27. Hisse senedinde zaman aşımı var mıdır? düşer?Hisse senedi bir mülkiyet senedi olduğundan ve İMKB’de işlem gören şirketlerin bedelli, bedelsizvade taşımadığından zaman aşımına tabi değildir. sermaye arttırımına gitmesi ve/veya temettü ödemesi halinde hisse senetlerinin fiyatı, yapılan28. Hisse senetlerine ilişkin bedelli rüçhan sermaye arttırımı ve/veya ödenen temettü(öncelik, önce alım) hakkını kullanmak için nedeniyle yeniden hesaplanmakta ve hissesüre ne kadardır? senetlerinin fiyatında bedelli, bedelsiz sermayeBedelli sermaye artırımı sürecinde rüçhan hakkı artırımı ve/veya temettü oranlarına bağlı olarakkullanma süresi 15 günden az, 60 günden fazla azalma olmaktadır. Bu işleme hisse senetlerininolamaz. Belirlenen rüçhan hakkı kullanım bölünmesi, sonradan oluşan fiyata ise bölünmüşsürecinin bitiş tarihinden itibaren o yıla ilişkin fiyat (en yakın fiyat adımına yuvarlandıktanRüçhan Hakkı Kuponunun herhangi bir değeri sonra ise “Baz Fiyat”) denilmektedir.yoktur. 13
  16. 16. istanbul menkul kIymetler borsasIYatırım Fonları31. Yatırım Fonu nedir? 33. Yatırım Fonu ile BYF arasındaYatırım Fonu, halktan katılma belgeleri ne fark vardır?karşılığında toplanan paralarla, belge sahipleri Yatırım fonu portföy işletmek amacıyla kurulur.hesabına, riskin dağıtılması ilkesi ve inançlı BYF ise, bir endeksi baz alır, baz aldığı endeksinmülkiyet esaslarına göre, hisse senetleri, performansını yatırımcılara yansıtmayı amaçlarözel ve kamu sektörü borçlanma senetleri, ve katılma belgeleri borsalarda işlem görür.kıymetli madenler, diğer sermaye piyasasıaraçları, repo, ters repo ve türev sözleşmelerden 34. Borsa Yatırım Fonu nedir?oluşturulabilecek portföyü işletmek amacıyla Borsa yatırım fonu (BYF); bir endeksekurulan mal varlığıdır. dayalı olarak çıkarılan ve baz aldığı endeks kapsamındaki menkul kıymetlere endekstekiYatırım fonları, A ve B Tipi olmak üzere iki ağırlıkları oranında yatırım yapan fona denir.ana gruba ayrılır. Yatırım fonu, içtüzüğünde Örneğin, İMKB-30 endeksine yatırım yapmakbelirtilmek suretiyle, portföy değerinin aylık isteyen bir yatırımcı, endeksteki hisse senetleriniağırlıklı ortalama bazda en az %25’ini, devamlı ayrı ayrı almak yerine BYF’ye yatırım yaparak sözolarak özelleştirme kapsamına alınan Kamu konusu endekse yatırım yapma imkanı bulmaktaİktisadi Teşebbüsleri de dahil Türkiye’de ve endeksin getirisinden yararlanabilmektedir.kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmışfonlar A tipidir. Portföy değerinin aylık ağırlıklı Borsa yatırım fonları, yetkili aracı kuruluşlarortalama bazda en az %25’ini, devamlı olarak, tarafından, yatırımcılardan toplanan nakit ile,Türk şirketlerinin hisse senetlerine yatırmış olma baz alınan endeksteki menkul kıymetlerin satınşartı aranmayan fonlara ise, B Tipi Yatırım Fonu alınmasıyla oluşturulan portföylerdir. BYF’ler,denir. baz aldıkları endeksteki hisse senetleri ya da diğer enstrümanların (altın, tahvil, döviz vb.)32. Yatırım Fonları ile Yatırım Ortaklıkları getirisini yansıtmakta ve riskini taşımaktadır.arasındaki farklar nelerdir?Yatırım ortaklıkları, sermaye piyasası araçları BYF’lerin temel özelliği, fon katılma belgelerininile ulusal ve uluslararası borsalarda veya borsa hisse senetleri gibi İMKB’de işlem görebilmesidir.dışı organize piyasalarda işlem gören altın Borsa yatırım fonu paylarının, aynen hisseve diğer kıymetli madenlere ilişkin portföyü senetleri gibi, aracı kurumlar vasıtasıyla İMKBişletmek üzere anonim ortaklık şeklinde ve kayıtlı Fon Pazarı’nda alınıp satılması mümkündür.sermaye esasına göre kurulan sermaye piyasasıkurumlarıdır. Yatırım fonları ise portföy işletmek 35. BYF’lerin avantajları nelerdir?amacıyla kurulur ve tüzel kişiliği yoktur. BYF’lerin avantajları; a) İşlem kolaylığı, b) Riskin dağıtılması, c) Düşük maliyet (portföy yönetim ücreti), d) Şeffaflık, e) Katılma belgesi karşılığı hisselerin İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’de (Takasbank) saklanmasıdır.14
  17. 17. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası değeri ile fonun birim pay değeri arasındaki36. BYF’lerin riski var mıdır? korelasyon katsayısı en az %90 olacak şekilde,BYF’ler, takip ettikleri endeksin getirilerini baz alınan endeksi takip etmek üzere kurulanyansıtmayı amaçlar. Bu nedenle, takip edilen fonlardır.endeks değer kaybederse fonun fiyatı da değeryitirebilir. BYF’ler, baz alınan endeks kapsamındaki menkul kıymetlerin;37. BYF’lerin alım-satımı nasıl yapılır? a) Tümünde tam kopyalama yoluyla,Borsa’da işlem görmesi uygun görülen BYF b) Seçilen bir kısmından örnekleme yoluyla,katılma belgelerinin alım satımı Hisse Senetleri oluşturulabilir.Piyasası bünyesindeki Fon Pazarı’nda (F) özellikkodu ile yapılır. Alım satım işlemleri BYF’nin İMKB’de 2010 yılı Kasım ayı itibariyle aşağıda yertemel aldığı endeksi oluşturan kıymetlerin alan 12 adet BYF işlem görmektedir:ait olduğu pazarın işlem saatleri içerisinde • DJ İstanbul 20 BYFgerçekleştirilir. • DJ Türkiye 15 A Tipi BYFLot büyüklüğü 1 adet katılım payı olarak • DJIM Türkiye A Tipi BYFbelirlenmiştir. Borsa’da işlem görecek BYF’nin • Finansbank DJ Banka BYFbirim pay değeri, en az 1 TL olacak şekilde • Finansbank İMKB 30 BYFbelirlenir. Fon işlemlerinin takası işlem gününü • FTSE İST. Bono B Tipi BYFizleyen ikinci işgünü (T+2) gerçekleştirilir. • Garanti MSCI A Tipi BYF • İstanbul Altın BYF38. İMKB’de kaç tip BYF işlem görmektedir? • İş Yatırım Tahvil B Tipi BYFBYF, portföyünün en az %80’i, devamlı olarak • Kuveyt Türk Altın BYFbaz alınan ve SPK tarafından uygun görülen • Mali Sek Dışı NFIST20 BYFbir endeks kapsamındaki menkul kıymetlerden • Finansbank A.Ş GT-30 A Tipi BYFoluşan ve formüle uygun olarak yapılanhesaplama çerçevesinde, baz alınan endeksin 15
  18. 18. istanbul menkul kIymetler borsasIVarantlar39. Varant nedir? prim değeri ile sınırlıdır. Yatırımcılar, varantElinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da yatırımında önemli oranda kâr edebilecekleri gibigöstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli yatırdıkları paranın tamamını da kaybedebilirler.bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya Bu nedenle, varantlara yatırım yapmadan öncesatma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat varantlara ilişkin temel bilgiler öğrenilmelidir.ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymetniteliğindeki sermaye piyasası aracıdır. Varant a) Varantlar belirli bir vadeye sahiptirler. Varantasatın alan yatırımcı ödediği bedel karşılığında bir kısa ve orta vade beklentisiyle yatırım yapılır.dayanak varlığı değil, o dayanak varlığı alma ya Varant yatırımcısının üç seçeneği vardır: Varantında satma hakkını satın alır. süresinin sona ermesini bekleyebilir, varantı satabilir veya söz konusu varant Amerikan tipi ise40. Varantlar yatırımcılara ne yarar sağlar? vadesi gelmeden de işleme koyup kullanabilir.Varantlar; b) Kaldıraç etkisi nedeniyle varant alım işlemia) Risk yönetimi için ideal bir araçtır, yapmanın piyasada lehte çalışabileceği gibib) Alım ve satım varantı yoluyla, temel alınan aleyhte de çalışabileceği ve bu anlamda kaldıraçmenkul kıymet veya endeksin her iki yöndeki etkisinin yüksek kazançlar sağlayabileceği gibihareketine ilişkin pozisyon alma imkânı sağlar, zararlara da yol açabileceği ihtimali gözönündec) Dayanak varlığın getirilerine düşük sermayeyle bulundurulmalıdır.(kayıp miktarı, konulan bu sermayeyle sınırlı c) Piyasada oluşacak fiyat hareketleri sonucundakalmak üzere) ve kaldıraç kullanarak (yatırdığımız yatırılan paranın tümü kaybedilebilir. Ancak riskparanın veya teminatın çok üstündeki bir hacimde varanta ödenen bedel ve buna ek olarak ödenenpozisyon almanızı sağlayan uygulamadır) yatırım komisyon ve diğer ücretler ile sınırlıdır.yapabilmeyi sağlar. d) Varant alım satımına ilişkin olarak yapılacak teknik ve temel analizlerin kişiden kişiye41. Hisse senedi ile varant arasındaki başlıca farklılık arz edebileceği ve bu analizlerdefarklar nelerdir? yapılan öngörülerin gerçekleşmeme olasılığınınVarantlar, yatırımcısına hisse senetlerinin bulunduğu dikkate alınmalıdır.sağladığı “Kâr Payı Hakkı, Yeni Pay Alma Hakkı(Rüçhan Hakkı), Tasfiye Bakiyesine Katılma 43. Varantlar nasıl işlem görür?Hakkı, Şirket Yönetimine Katılma Hakkı, Varantlar piyasa yapıcılık yöntemi ile işlemOy Hakkı ve Bilgi Alma Hakkı“ gibi hakları görmektedir. İhraççılar, piyasa yapıcılarsağlamazlar. Varant satın alan yatırımcı hisse aracılığıyla alım satım kotasyonu verirler.senedini almış olmaz, hisse senedini alma ya da Kotasyonlar gerçekçi fiyat konusunda piyasayısatma hakkını elde etmiş olur. yönlendirir. Piyasa yapıcılığı yatırımcılara gerçekçi fiyatlar seviyesinde pozisyona girme ve42. Varant yatırımının riski var mıdır? pozisyondan çıkma imkânı verir.Gerekli koşulları sağlayan Banka ve AracıKuruluşlar tarafından varant çıkartılabilir. Yatırımcılar teminat yatırmadan, doğrudanYatırımcıların kaybı, varantı almak için ödedikleri varantı alıp satarak işlem yapmaktadırlar. Varant piyasasında açığa satış mümkün değildir.16
  19. 19. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası44. Varant fiyatını hangi faktörler etkiler? a) Dayanak varlık spot fiyatı,Varantın fiyatını; dayanak varlığın kârlılığına b) Dayanak varlığın ileriye dönük fiyat oynaklığı,ilişkin beklentilerin değişmesi, Merkez c) Kullanım fiyatı,Bankası’nın faiz politikasını değiştirmesi, temettü d) Vadeye kalan gün sayısı etkiler,beklentilerindeki değişmeler, sermaye artırımı e) Vadeye kalan gün sayısı arttıkça varantınaçıklamaları ve bunun yanı sıra; zaman değeri artar, f) Varantın içsel değeri veya zaman değeri artar ise varantın fiyatı artar. 17
  20. 20. istanbul menkul kIymetler borsasIHisse Senetleri Piyasası45. Hisse Senetleri Piyasası (HSP) nedir? Yatırımcılar, İMKB’de bizzat alım-satımBorsa kotuna alınan veya alınmayan hisse yapamazlar. Yatırımcıların aracı kuruluşlarasenetlerinin ve ilişkili-bağlı menkul kıymetlerin verecekleri emirlerin yazılı olması esastır. Bu(Rüçhan Hakkı Kuponu, Borsa Yatırım Fonu, durumda, “Müşteri Emri Formu” en az iki nüshaVarant vs.) Borsa Yönetim Kurulu tarafından halinde düzenlenir ve formun imzalı bir örneğiaçılan çeşitli pazarlarda işlem gördüğü piyasanın yatırımcıya verilir. Diğer taraftan yatırımcıgenel adı Hisse Senetleri Piyasasıdır. emirleri; telefon, faks, ınternet, ATM kayıtları, elektronik ortamda ya da benzeri şekillerde46. Yatırımcılar HSP’de alım satım işlemlerini imza olmaksızın da verilebilir. Bu emirler genelnasıl gerçekleştirirler? hükümler açısından sözlü emir hükmündedir.HSP pazarlarında alım satım işlemleri, yalnızca Sözlü emirlere dayanarak yapılan işlemlerde,bu faaliyet konusunda Sermaye Piyasası sözlü emrin varlığını ispat yükümlülüğü aracıKurulu’ndan (SPK) yetki belgesi, İMKB’den kuruluşa aittir. Bu bağlamda; İMKB’de hisseBorsa Üyelik Belgesi almış olan İMKB üyesi senetleri alım satımına ilişkin şema aşağıda yeraracı kuruluşlar tarafından yapılabilmektedir. almaktadır:İMKB’ de Hisse Senedi Alım-Satım İşlemlerine İlişkin Şema Yazılı, Faks, Telefon, Elektronik ortam ve ATM Yatırımcı Aracı Kurum Broker Ex-Api18
  21. 21. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası 19
  22. 22. istanbul menkul kIymetler borsasI47. Menkul kıymetlerin İMKB HSP’de işlem a) Fiyat Önceliğigörme yöntemleri nelerdir? Daha düşük fiyatlı satış emirlerinin, yüksekHisse senetlerinin HSP’de işlem görme yöntemleri fiyatlı satış emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alımaşağıda yer almaktadır: emirlerinin, düşük fiyatlı alım emirlerinden önce işlem görmesini sağlayan öncelik kuralıdır.a) Açılış Seansı,b) Çoklu Fiyat, b) Zaman Önceliğic) Piyasa Yapıcılık, Girilen emirlerde fiyat eşitliği olması halinde,d) Tek Fiyat. sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emrin daha önce işlem görmesini sağlayan48. Açılış Seansı ve Açılış Fiyatı nedir? öncelik kuralıdır.Belirli bir zaman dilimi boyunca emirlerinherhangi bir eşleşme yapılmaksızın Alım-Satım Örnek:Sistemi’ne kabul edildiği ve bu süre sonundaen yüksek miktarda işlemin gerçekleşmesini Alış Satış Satışsağlayan tek bir fiyat seviyesinin (Açılış Alış Lot Fiyatı Fiyatı LotFiyatı) hesaplanarak, tüm işlemlerin bu 40 2,24 2,25 150fiyat seviyesinden gerçekleştirildiği tek fiyatyöntemiyle çalışan özel bir seans uygulamasıdır. 100 2,23 2,26 20 15 2,23 2,27 7049. Çoklu Fiyat İşlem Yöntemi nedir?Bir hisse senedi için Borsa’ya iletilen emirlerin 200 2,22 2,27 80Borsa tarafından belirlenen işlem süreleri 50 2,21boyunca sürekli bir şekilde ve öncelik kurallarınauygun olarak çeşitli işlem fiyatlarındaneşleştirilmesi yöntemidir. Bu yöntemde emirler Yukarıdaki tabloda görülen emirlerin bulunduğusisteme girildiği anda karşı taraftaki (örneğin bir hisse senedi işlem sırasına 115 lotluk 2,23alış emri giriliyorsa satış tarafı) emirler fiyatlı bir satış emri girildiğinde, sistem alışsistem tarafından kontrol edilerek girilen tarafındaki emirleri kontrol edecek, oradakiemrin fiyatı karşı tarafta beklemekte olan en iyi fiyatlı alış emrinden başlayarak (alışemirlerin fiyatlarıyla kesişiyorsa hemen işlem tarafında satış emrinin fiyat seviyesinden vegerçekleştirilir. İşlem gerçekleştirme sürecinde hatta daha yüksek fiyattan emir olduğu için)hangi emirlerin işlem göreceği ise Fiyat ve Zaman satış emrini alış emirleriyle eşleştirerek işlemleriÖnceliği kuralları çerçevesinde belirlenir. gerçekleştirecektir.Emirlerin işlem görme sıralamasında ilk önce Alışta bekleyen 40 lotluk emirle işlem 2,24 TLfiyat, fiyatın aynı olması durumunda zaman fiyattan olacaktır. Burada dikkat edilmesi gerekenönceliğine bakılmaktadır. nokta, satış emrinin 2,23 TL fiyattan verilmiş olmasına rağmen, sistemin işlemi 2,24’ten gerçekleştirmesidir. Burada sistem her zaman pasifte bekleyen en iyi fiyattan başlayarak işlem yaptırmaktadır.20
  23. 23. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıDaha sonra emrin kalan kısmı olan 75 lot ise 2,23 altındaki menkul kıymet yatırım ortaklıklarındaseviyesinde alışta bekleyen 100 lotluk emirle zorunlu olarak uygulanacak işlem yöntemidir.(15 lotluk 2,23 fiyatlı emre göre zaman önceliği KÜP’te, İMKB 100 Endeksi hesaplamasınaolduğu için önceliklidir) işlem görecek ve emrin dahil edilen menkul kıymetler daima çoklutamamı işlem görmüş olacaktır. fiyat yöntemi ile işlem görür. Gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırımİşlemler sonrası işlem sırasında bekleyen ortaklıkları ile halka açık piyasa değeri 10emirlerin durumu aşağıdaki şekilde olacaktır: milyon TL ve üzerindeki menkul kıymet yatırım ortaklıklarında çoklu fiyat işlem yöntemi Alış Satış Satış uygulanmaktadır. İMKB 100 Endeksinde yerAlış Lot Fiyatı Fiyatı Lot alanlar hariç olmak üzere, KÜP’te çoklu fiyat yöntemi ile işlem gören menkul kıymetler, piyasa25 2,23 2,25 150 yapıcılık için başvuru olması ve onaylanması15 2,23 2,26 20 halinde piyasa yapıcılık yöntemi ile işlem görebilir.200 2,22 2,27 7050 2,21 2,27 80 51. Tek Fiyat İşlem Yöntemi nedir? Tek fiyat yöntemi, belirli bir zaman dilimi boyunca emirlerin eşleştirme yapılmaksızın50. “Piyasa Yapıcılık İşlem Yöntemi” ve HSP Alım-Satım Sistemi’ne kabul edilip, bu“Kotasyon Emri” nedir? süre sonunda en yüksek miktarda işleminPiyasa Yapıcılık yöntemi, Çoklu Fiyat yöntemiyle gerçekleşmesini sağlayan fiyat seviyesininişlem gören menkul kıymetlerde atanmış bir üye hesaplandığı, tüm işlemlerin bu fiyattarafından bu amaçla tanımlanmış hesap veya seviyesinden gerçekleştiği işlem yöntemidir.hesaplar kullanılarak çift taraflı sürekli kotasyon Bu işlem yönteminin uygulandığı menkul(fiyat ve miktar) verilmek suretiyle o menkul kıymetlerde her seansta 2 kez (ilki Açılış Seansı,kıymette işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığının ikincisi Tek Fiyat Seansı olarak adlandırılan)belirlendiği ve likiditenin hedeflendiği işlem olmak üzere, günde 4 kez fiyat belirlenir veyöntemidir. belirlenen tek fiyattan işlemler gerçekleştirilir.Kotasyon Emri; piyasa yapıcı üye tarafından 52. Seans kavramı hakkındailetilen, iletildiği menkul kıymette seans anındaki bilgi verir misiniz?değerleri itibarıyla işlem gerçekleşebilecek fiyat İMKB’de bir menkul kıymetin ilgili olduğu piyasaaralığını belirleyen, alış ve satış emri şeklindeki ve pazarlarda, işlemlerin başlatıldığı an ile yinefiyat ve miktar bildirimidir. işlemlerin bitirildiği an arasında geçen süre seans olarak adlandırılır. Aynı pazarda ve aynı işlemKurumsal Ürünler Pazarı (KÜP)’nda işlem gören yönteminde işlem gören tüm menkul kıymetlerinBorsa yatırım fonları, aracı kuruluş varantları seansı aynı anda başlar ve biter.ile halka açık piyasa değeri 10 milyon TL’nin 21
  24. 24. istanbul menkul kIymetler borsasI53. HSP pazarlarında hangi saatlerde işlem gerçekleştirilmektedir?HSP’de seans saatleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.Seans Seans Saatleri1.Seans 09:30 - 12:30Açılış Seansı: 09:30 - 09:50 Emir Toplama 09:30 - 09:45 Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi 09:45(+)*Piyasa Yapıcılık - İlk Kotasyon Girişi 09:45(+)*- 09:49Sistem - Otomatik İlk Kotasyon Atama 09:49Çoklu Fiyat ve Piyasa Yapıcılık Seansı 09:50 - 12:30Tek Fiyat Seansı: 09:50 - 12:30 Emir Toplama 09:50 - 12:25 Tek Fiyatın Belirlenmesi 12:25(+)*2.Seans 14:00 - 17:30Açılış Seansı: 14:00 - 14:20 Emir Toplama 14:00 - 14:15 Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi 14:15(+)*Piyasa Yapıcılık - İlk Kotasyon Girişi 14:15(+)*- 14:19Sistem - Otomatik İlk Kotasyon Atama 14:19Çoklu Fiyat ve Piyasa Yapıcılık Seansı 14:20 - 17:30Tek Fiyat Seansı: 14:20 - 17:30 Emir Toplama 14:20 - 17:25 Tek Fiyatın Belirlenmesi 17:25(+)*Toptan Satışlar Pazarı 11:00 - 12:30Resmi Müzayede İşlemleriBirincil Piyasa İşlemleriGözaltı Pazarı (Açılış seansı ile başlar) 14:00 - 17:30RHKP, Yeni Hisse Senedi İşlemleri Hisse senedinin bulunduğu pazarın içinde, aynı seans süresince gerçekleştirilecektir. RHKP’deki menkul kıymetler açılış seansına dahil edilmez.* (+) İşlemlerin tamamlanmasına bağlı olarak değişebilecek bir saati ifade eder.22
  25. 25. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası 23
  26. 26. istanbul menkul kIymetler borsasI54. Hisse senedi alım satım emri nasıl verilir? 55. Emir ve işlemler İMKB tarafından nasılHSP’de emirler aşağıdaki emir tiplerinden biri iptal edilebilir?kullanılarak verilebilir: Aşağıdaki şartların varlığı halinde, iki veya daha fazla İMKB üyesinin başvurusu üzerine yaa) Normal Emirler: İşlem birimi halinde da re’sen, üye ve/veya menkul kıymet bazındaverilmiş, tam olarak bir lot ve katlarından bekleyen emirler ve/veya gerçekleşen işlemleroluşan emirlerdir. Normal emirler şu şekillerde belirli bir zaman dilimi içinde veya zamanverilebilir: dilimine bağlı olmaksızın iptal edilebilir.1- Limit Fiyatlı Emirler: Fiyat ve miktarın a) Bilgisayar ortamından kaynaklanan hatalar,belirtildiği emirlerdir. Emrin gerçekleşmeyen b) Üyelerden en az birinin hatalı emri veyabölümü sistemde pasif olarak geçerlilik süresi eksper tarafından hatalı emir girişi sonucundakadar bekler. gerçekleşen işlemler, c) İMKB Yönetmeliği’nin 24’üncü maddesi2- Kalanı İptal Et (KIE) Emirler: Bir defada kapsamında belirtilen ve yapay fiyat ve piyasagirilebilecek emir miktarı sınırına bağlı oluşturulmasında yasaklanan hallerin herhangikalmaksızın, fiyat ve miktar belirtilerek girilen ve birinin varolduğunun tespiti,emrin girildiği anda karşılanmayan bölümünün d) Üye ve/veya menkul kıymetlerin işlemleriniotomatik olarak iptal edildiği emir türüdür. durduracak diğer maddi unsurların ortaya çıkması hali.3- Özel Limit Fiyatlı Emirler (OLFE): Tanımlananfiyata kadar olan karşı emirlerin tümünü İptal kararları verildikleri günü izleyen ilk iş günügerçekleştirmek amacıyla girilen emirlerdir. çıkan İMKB Bülteni’nde ilan edilir.4- Açılış Fiyatlı Emirler (AFE): Açılış Seansı ve 56. HSP bünyesinde hangi pazarlarTek Fiyat süresince yalnızca miktar belirtilerek bulunmaktadır?fiyatsız girilen emirlerdir. Açılış fiyatından işlem HSP’de; aşağıda belirtilen sekiz pazargörürler. Öncelik açısından açılış fiyatına eşit ve bulunmaktadır.daha iyi limit fiyatlı emirlerden sonra gelir, kendiaralarında ise zaman önceliğine göre sıralanırlar. a) Ulusal Pazar (Kot İçi),Bu emir türü henüz uygulanmamaktadır. b) Kurumsal Ürünler Pazarı (Kot İçi), c) İkinci Ulusal Pazar ( Kot Dışı),b) Özel Emirler: Menkul kıymet bazında d) Yeni Ekonomi Pazarı (Kot Dışı),belirlenen hisse sayısını aşan emirlerdir. Özel e) Gözaltı Pazarı (Kot Dışı),emirler bölünemez ve bir bütün olarak alınıp f) Toptan Satışlar Pazarı,satılır. Girilen özel emrin, karşısında girilmiş g) Borsa Yatırım Fonu Pazarı,eşit, daha iyi fiyatlı ve girilen emri bütünüyle h) Varant Pazarı.karşılayacak miktarda limit fiyatlı emirler varsaişlem gerçekleştirilmez. Ayrıca; esas bağlı olduğu bir ana işlem sırasının alt pazarları olan ve geçici olarak, belirli bir süre için açılan pazarlar olarak; Resmi Müzayede Pazarı, Birincil Piyasa, Temerrüt ve Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı da (RHKP) HSP’de yer almaktadır.24
  27. 27. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası57. Ulusal Pazar nedir? 61. Toptan Satışlar Pazarı nedir?İMKB kotunda bulunan ve asgari tedavül Önceden alıcıları belirli olan veya olmayan,kriterlerini haiz şirketlerin hisse senetlerinin belli bir miktarın üzerindeki hisse senedigüven ve istikrar içerisinde işlem gördüğü işlemlerinin İMKB’de güven ve şeffaflık ortamındaPazardır. gerçekleştirilebilmesini sağlayan pazardır.58. Kurumsal Ürünler Pazarı (KÜP) neden 62. Gözaltı Pazarı nedir?kurulmuştur? İMKB Gözaltı Pazarı’nın kuruluş amacı; hisseKÜP; daha önce Ulusal Pazarda işlem görmekte senetleri İMKB’de işlem gören şirketler ve/veyaolan menkul kıymet yatırım ortaklıkları, hisse senetleri işlemleri ile ilgili olağan dışıgayrimenkul yatırım ortaklıkları, girişim durumların ortaya çıkması, hisse senetlerisermayesi yatırım ortaklıkları hisse senetleri İMKB’de işlem gören şirketler tarafındanile İMKB yatırım fonları katılma belgeleri ve kamunun zamanında, tam, sürekli olarakyeni bir menkul kıymet olan ve yapılandırılmış aydınlatılmaması ve mevcut düzenlemelereürünler başlığı altında işlem gören aracı kuruluş uyum konusunda gerekli özenin gösterilmemesi,varantlarının ve diğer yapılandırılmış ürünlerin yatırımcıların haklarının korunmaması veayrı bölümler halinde özel bir pazar bünyesinde kamu yararı gereği hisse senetlerinin İMKBişlem görmelerini ve fiyatlarının düzenli ve şeffaf kotundan çıkarılması sonucunu doğurabilecekbir piyasada, rekabet koşulları içinde oluşmasını gelişmelerin oluşması nedeniyle şirketlerintemin etmek üzere kurulmuştur. izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında sürekli gözetim, denetim ve izleme59. İkinci Ulusal Pazar nedir? ortamında, yatırımcıların devamlı ve zamanındaİMKB Kotasyon Yönetmeliği’ndeki kotasyon bilgilendirilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte,koşullarını sağlayamayan şirketler ile gelişme ve hisse senetlerinin İMKB bünyesinde işlembüyüme potansiyeli taşıyan Küçük ve Orta Ölçekli görebileceği organize bir Pazar oluşturmak veİşletmelerin sermaye piyasalarından kaynak sözkonusu şirketlerin hisse senetlerine yatırımtemin etmelerine olanak sağlamak, söz konusu yapmış tasarruf sahiplerine likidite olanağışirketlerden İMKB’de işlem görmesi uygun sunmak amacıyla kurulmuştur.görülenlerin hisse senetlerine likidite sağlamakve bu hisse senetlerinin fiyatlarının düzenli 63. Lot ne demektir?ve şeffaf bir piyasada, rekabet koşulları içinde Bir sermaye piyasası aracının, kendisi veyaoluşmasını temin etmek için kurulan pazardır. katları ile işlem yapılabilecek asgari sayısını veya değerini ifade eder. HSP’de işlem birimi olarak lot60. Yeni Ekonomi Pazarı ne sağlar? kullanılır. Kural olarak 1 lot 1 adet hisse senediİMKB’de “Yeni Ekonomi Pazarı”nın veya 1 TL nominal değerli hisse senedini ifadeoluşturulmasındaki amaç telekomünikasyon, eder. Varant piyasasında 1 lot 1 adet varantı ifadebilişim, elektronik, internet, bilgisayar etmektedir.üretim, yazılım ve donanım, medya veyabenzeri alanlarda faaliyet gösteren teknoloji 64. İşlem hacmi ne demektir?şirketlerinin sermaye piyasasından kaynak elde Gerçekleşen her sözleşmedeki işlem miktarıetmelerini sağlamak ve söz konusu şirketlerin ile işlem fiyatının çarpılması sonucu bulunanhisse senetlerinin İMKB’de güven ve şeffaflık hacimdir. Tüm hisse senetlerinin işlem hacimleriortamında, organize ikincil piyasada işlem toplamı, HSP’nin toplam işlem hacmini oluşturur.görmesini temin etmektir. 25
  28. 28. istanbul menkul kIymetler borsasI65. İşlem miktarı ne demektir? 69. HSP’de emir iptali nasıl yapılır?Bir piyasada, bir seansta ya da belli bir dönemde HSP’de işlem gören tüm menkul kıymetlerde emiralınıp satılan (el değiştiren) menkul kıymet iptali koşulsuz olarak serbesttir. Bu kapsamdaadedidir. Borsa’da, her işlem günü, her iki seansın emir iptali, açılış seansında olduğu gibi seansınişlemleri için ayrı ayrı hisse senedi bazında işlem sürekli müzayede bölümünde de koşulsuzdur.miktarı yayınlanır. Farklı pazarlarda işlem gören Emir iptali, HSP’de işlem yapan aracı kurumlarınmenkul kıymetlerin gerçekleşen işlem miktarları sisteme erişim izni verdikleri tüm kullanıcılartoplandığında, HSP’nin o günkü işlem miktarı tarafından yapılabilir. HSP Alım Satım Sistemindeortaya çıkar. bekleyen normal ve özel alış-satış emirlerinin tek tek, emir bazında iptal edilmesi mümkündür.66. Ağırlıklı ortalama fiyat nedir, nasıl Emir tamamen iptal edilebileceği gibi miktarı dahesaplanır? azaltılabilir.Bir sonraki seansta uygulanacak baz fiyatınhesaplanmasına esas teşkil eden, hisse senedinin Emir iptalinin serbest bırakılması kapsamındamiktar ağırlıklı fiyatıdır. Hisse senetlerinin Kurumsal Ürünler Pazarında ve Varant Pazarındaağırlıklı ortalama fiyatları hesaplanırken, fiyatı piyasa yapıcılı olarak işlem görecek menkultescil edilen normal emirlerin karşılaşması kıymetlerde girilmiş olan kotasyon emirlerininsonucu değişik fiyattan ve miktarlardan koşulsuz olarak iptal edilmesi söz konusugerçekleşen işlemler dikkate alınır. Fiyatın tescil değildir, ancak, minimum kotasyon miktarınaedilmesi için işlemin lot işlemi olması yani özel kadar azaltılabilir.emir işlemi şeklinde olmaması gerekir. Sistemde emrin tamamen iptal edilmesi veya emir67. Baz fiyat nedir, nasıl hesaplanır? miktarının azaltılması durumunda azaltılan herBir hisse senedi için baz fiyatı, bir seans süresince bir emrin azaltılan kısmının ve iptal edilen emrino hisse senedinin işlem görebileceği en üst ve tamamının TL hacminden milyonda 2,5 oranındaen alt fiyat limitlerinin belirlenmesinde esas ücret alınır. Ücretler üye bazında tahakkukteşkil eden fiyattır. Baz fiyat, hisse senedinin en ettirilir ve aylık Borsa payları ile birlikte üyelereson işlem gördüğü seanstaki ağırlıklı ortalama bildirilir. Bu ücretin aracı kuruluşların müşterilerifiyatının en yakın fiyat adımına yuvarlanması ile olan yatırımcılara yansıtılıp yansıtılmaması,bulunur. yatırımcı ile aracı kuruluş arasındaki anlaşmaya bağlıdır.68. HSP’de gerçekleşen işlemler sorgusundaalıcı ve satıcı taraflar gösteriliyor mu? 70. Fiyat adımı nedir?HSP Alım Satım Sisteminde gerçekleşen işlemler Fiyat adımı, her hisse senedi fiyatı için bir defadasorgusunda yer alan işleme taraf üye kodları gerçekleşebilecek en küçük fiyat değişimidir.ve aktif emir sorgusunda yer alan karşı üye Hisse senetlerinin fiyat adımları, baz fiyatlarınakodları seanslar süresince gösterilmemektedir. göre belirlenir. Aşağıdaki tablolarda çeşitliVeri yayın kuruluşlarına gönderilen gerçekleşen baz fiyat aralıkları ve bu aralıkların her biriişlemler, alıcı ve satıcı taraf bilgisi olmadan için, belirli seviyelerdeki baz fiyat artışınagönderilmektedir. Diğer taraftan, üyeler paralel olarak artan bir biçimde, fiyat adımlarıtarafından seans sonlarında alınan işlem tanımlanmıştır. Emir girilirken bu fiyatdefterlerinde karşı üye kodları yer almamaktadır. adımlarına uyulması zorunludur.Karşı üye kodlarının gösterildiği işlem defterleriüyeler tarafından T+1 günü, gün sonundaalınmaktadır.26
  29. 29. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası Hisse Senetleri ve Rüçhan Hakkı Kuponları Baz Fiyat Aralığı (TL) Fiyat Adımı (TL) 0,01 5,00 0,01 5,02 10,00 0,02 10,05 25,00 0,05 25,10 50,00 0,10 50,25 100,00 0,25 100,50 250,00 0,50 251,00 500,00 1,00 502,50 1.000,00 2,50 1.005,00 üzeri 5,00 Borsa Yatırım Fonları Baz Fiyat Aralığı (TL) Fiyat Adımı (TL) 0,01 10,00 0,01 10,02 25,00 0,02 25,05 50,00 0,05 50,10 100,00 0,10 100,25 250,00 0,25 250,50 500,00 0,50 501,00 1000,00 1,00 1.002,50 üzeri 2,50Varantlarda baz fiyat bulunmadığı ve serbest marj uygulandığı için fiyat adımı 0,01 TLolarak uygulanmaktadır. 27
  30. 30. istanbul menkul kIymetler borsasI71. HSP’de fiyat adımlarının düşürülmesi 74. Rüçhan hakkı kupon pazarı ne demektir?uygulaması en son ne zaman devreye alındı? İMKB’de işlem gören şirketlerin, nakdi sermayeHSP’de fiyat adımlarının küçültülmesi artışı yapmak üzere belirledikleri rüçhanuygulaması 1 Kasım 2010 tarihinden hakkı kullanma süresi içinde söz konusu hisseitibaren aşamalı olarak devreye alınmıştır. İlk senedinin üzerinde bulunan yeni pay almaaşamada, 1 Kasım 2010 tarihinden itibaren 1 kuponunun alınıp satılabilmesi için açılanKuruş’un üzerindeki fiyat adımları yarıyarıya pazardır.küçültülmüştür. İkinci aşamada, hissesenetlerinde baz fiyatı 2,5 TL’ye, borsa yatırım 75. Bedelli sermaye artırımına katılmakfonlarında ise baz fiyatı 5,00 TL’ye kadar istemeyen yatırımcılar ne yapabilir?oluşturulacak ve ilk kademede fiyat adımı 1 Sermaye artışına katılmak istemeyenKuruş yerine 0,5 Kuruş olarak belirlenecektir. hissedarların zarara uğramamaları için çözüm olarak yeni pay alma kuponları, hisse senedindenBu bağlamda; Hisse senetleri ve borsa yatırım bağımsız olarak pazarın açık olduğu sürefonlarında uygulanacak yeni fiyat adımları ve baz içerisinde RHKP’de satılabilir.fiyat aralıkları tablolarına ve yeni düzenlemelerintümüne ilişkin ayrıntılı bilgilere www.imkb.gov.tr 76. Hisse senetlerinde eski-yeni kavramlarıadresinde “Borsa Duyuruları” bölümünden neyi ifade etmektedir?ulaşılabilir. Aynı şirkete ait hisse senetlerinden, geçmiş yılın kârından pay alma hakkı olanlar “eski”, kâr72. Seans içinde fiyat marjı uygulaması payı alma hakkı olmayanlar ise “yeni” olaraknasıldır? adlandırılmaktadır. “Yeni” hisse senetlerininHer hisse senedi için, seans içinde işlem miktarı Borsa tarafından belirlenen miktarıngörebileceği en düşük (taban) ve en yüksek altında kalması durumunda bu hisselere işlem(tavan) fiyatlar, o hisse senedi için “fiyat sırası açılmayabilir.aralığı”nı (fiyat marjı) oluşturur. Mevcutuygulamada, HSP’de fiyat aralıkları baz fiyatın % “Eski - Yeni” fiyat farkına neden olan10 altı ve üstü ile sınırlıdır. Varantlarda baz fiyat durum, “Eski” hisse senedi üstündeki kârbulunmadığı için serbest marj uygulanmaktadır. payının ödenmeye başladığı ilk gün veya genel kurul sonrasında şirket tarafından, kâr73. Referans fiyat nedir? payı dağıtılmasının söz konusu olmadığınınRüçhan hakkı kuponlarının ilk işlem gördüğü açıklandığı tarihi takip eden gün sona erer. Eskiseansta işleme baz fiyatla açılmaması nedeniyle, ve yeni sıraları birleştiğinde tüm hisseler “Eski”yatırımcılar açısından kuponun yaklaşık değerine sırasında işlem görmeye başlar.ilişkin olarak bir referans olarak kullanılmaküzere, eski hisse senedinin bölünmeden önceki 77. Bir hisse senedinin işlem sırası hangien son işlem gördüğü seanstaki ağırlıklı ortalama durumlarda geçici olarak durdurulur?fiyatı ve bedelli artırım oranı kullanılarak İMKB Başkanı, aşağıda yazılı durumlardanbulunan bir fiyat türüdür. Diğer taraftan, bazı birinin varlığı halinde, ilgili menkul kıymetinşirket birleşmelerinde de, şirketin sırasında tescil seansını geçici olarak durdurabilir:edilen bir işlemin gerçekleştiği ilk seans sonuna a) Bir hisse senedinde ya da hisse senedinikadar kullanılmak üzere, Borsa tarafından bir ihraç eden ortaklığa ait olarak alıcı ve satıcılarınreferans fiyat ilan edilmektedir. kararlarını etkileyecek önemde bilgiler28
  31. 31. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıolduğunun öğrenilmesi ve Borsa Yönetiminin bu 78. Açığa Satış nedir?bilgilerden borsa üyelerinin ve müşterilerinin Açığa satış işlemi, sahip olunmayan sermayehaberdar edilmesini gerekli görmesi, piyasası araçlarının satılmasını ya da satışab) Bir hisse senedi için sağlıklı bir piyasa teşekkül ilişkin emrin verilmesini ifade eder. Satışa ilişkinetmesini önleyecek şekilde olağan dışı fiyat ve/ takas yükümlülüğünün ödünç alınan sermayeveya miktarlarda alım-satım emirlerinin sisteme piyasası araçları ile yerine getirilmesi de açığakaydedilmesi, satış sayılır.c) Bir hisse senedine ait emirlerin ilgili mevzuattadüzenlenen Toptan Alış-Satış İşlemleri 79. Resmi Müzayede nedir?kapsamına girmesi, Mahkemelerin, icra dairelerinin ve diğer resmid) Bir seansın sağlıklı bir biçimde yürütülmesini dairelerin HSP’de menkul kıymet satım işlemleriengelleyen diğer unsurların ortaya çıkması. yaptırmaları için İMKB’ye yazılı olarak müracaat etmek zorunda oldukları işlemlere Resmi Müzayede denir. 29
  32. 32. istanbul menkul kIymetler borsasITahvil ve Bono Piyasası80. İMKB Tahvil ve Bono Piyasası nedir? 82. TBP’de hangi pazarlar vardır?Tahvil ve Bono Piyasası (TBP) hem kesin alım- TBP’de, hisse senetleri İMKB’de işlem görensatım işlemleri hem de repo-ters repo işlemleri ortaklıkların ihraç edebileceği ve sermayeiçin tek organize piyasadır. TBP’de, bir tahvil piyasası mevzuatında “Nitelikli Yatırımcı”veya bononun fiyatındaki değişiklikler iki temel olarak tanımlanan yatırımcılar tarafındannedenden kaynaklanmaktadır: satın alınabilecek borçlanma araçlarının ihraç işlemlerinin (birinci el) gerçekleştirildiği Niteliklia) Vadeye yaklaşılması nedeniyle oluşan fiyat Yatırımcıya İhraç Pazarı ve ikinci el sabit getiriliartışları, menkul kıymet işlemlerinin gerçekleştirildiğib) Piyasa faiz oranlarındaki değişmeler. Kesin Alım-Satım ve Repo-Ters Repo Pazarları bulunmaktadır.81. TBP’de hangi menkul kıymetlerişlem görebilir? 83. TBP’de hangi kuruluşlar işlemTBP’de, yapmaktadırlar?a) Türk Lirası ve Döviz Ödemeli Devlet İç TBP’de;Borçlanma Senetleri (DİBS), a) Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası,b) Gelir Ortaklığı Senetleri, b) İMKB üyeleri,c) Gelire Endeksli Senetler, c) SPK’dan yetki belgesi almak koşuluylad) Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası bankalar,tarafından ihraç edilen Likidite Senetleri, işlem yapabilirler.e) Halka arz edilmiş Özel Sektör BorçlanmaAraçları ile sadece nitelikli yatırımcılar arasında Yatırımcılar, TBP’de bizzat alım-satımişleme konu olmak koşuluyla halka arz yapamazlar. TBP’de alım satım işlemleri,edilmeksizin ihraç edilen borçlanma araçları, yalnızca bu faaliyet konusunda SPK’dan yetkif) Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Toplu Konut belgesi ve İMKB’den Borsa Üyelik Belgesi almışİdaresi Başkanlığı ve Mahalli İdarelerce ihraç olan İMKB üyesi aracı kuruluşlar tarafındanedilen Borçlanma Senetleri, yapılabilmektedir.işlem görebilirler. 84. TBP’de işlem limitleri ve işlem limiti karşılıklarına ilişkin ne şekilde düzenleme yapılmıştır? Piyasa üyelerine, İMKB tarafından belirlenmiş “işlem yapabilme limiti” tahsis edilir. Tranşlardan oluşan bu limitler İMKB tarafından belirli aralıklarla gözden geçirilerek değiştirilebilir. TBP’de işlem yapabilme limiti içerisindeki her bir kademeye “Tranş” denir. Üyeye tanınan üst limit tutarı 3’e bölünerek ve her bir bölümüne tranş adı verilerek kullandırılır.30
  33. 33. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıPiyasa üyeleri; “işlem yapabilme limiti”ni 85. TBP pazarlarında hangi saatlerde işlemaşmamak koşuluyla, yatırdıkları net işlem yapılmaktadır?limiti karşılığının menkul kıymet, işlemin TBP Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı’ndavalör ve piyasa volatilitesi dikkate alınarak işlemler, 09.30-12.00 ile 13.00-14.00 saatleriİMKB tarafından belirlenecek misli kadar işlem arasında gerçeleşmekte olup, Kesin Alım Satımyapabilirler. Net işlem limiti karşılığının tekabül Pazarı ile Repo-Ters Repo Pazarı işlem saatleriettiği işlem limiti, piyasada güvenin korunması aşağıda yer almaktadır.için gerekli hallerde genel olarak veya üyebazında değiştirilebilir. Ancak, yüzde 100 ilaveişlem limiti karşılığı yatırılması halinde “işlemyapabilme limiti” üç misline kadar yükseltilebilir. 31
  34. 34. istanbul menkul kIymetler borsasI Kesin Alım Satım Pazarı İşlem Saatleri Aynı Gün Valörlü İşlemler İleri Valörlü İşlemler 09:30 - 12:00 09:30 - 12:00 13:00 - 14:00 13:00 - 17:00 Repo-Ters Repo Başlangıç Valörü Başlangıç Valörü Pazarı İşlem Saatleri Aynı Gün Olan İşlemler İleri Tarihli Olan İşlemler 09:30 - 12:00 09:30 - 12:00 13:00 - 14:00 13:00 - 17:00 Yatırım Fonları 17:0086. TBP pazarlarında hangi işlemler 87. TBP’de emirler nasıl işleme konulur?yapılmaktadır? TBP’de alım satım işlemleri, üyeler tarafındanPiyasada doğrudan alım ve doğrudan satım Borsaya iletilen emirlerin rekabet koşullarıişlemleri ile geri alım vaadi ile satım ve geri altında karşılaştırılması suretiyle gerçekleşir.satım vaadi ile alım (repo-ters repo) işlemleri Alım satım sistemi “çoklu fiyat” ve sürekliyapılabilir. müzayede yöntemi ile çalışır.Piyasada işlemler İMKB tarafından belirlenecek TBP alım satım sistemine iletilen teklif vesürelerde valörlü olarak gerçekleştirilebilir. taleplerden; doğrudan alım emirlerinde en yüksekÜyeler, mevcut olan veya satın aldıkları fiyatlı/en düşük oranlı emirler, doğrudan satımfakat henüz teslim almadıkları ya da Hazine emirlerinde en düşük fiyatlı/en yüksek oranlıihalesinden alınmış fakat teslim alınmamış emirler, repo emirlerinde oranı en yüksek olanmenkul kıymetler ile SPK düzenlemelerince emirler, ters repo emirlerinde oranı en düşüködünç alınan menkul kıymetler üzerinde işlem olan emirler, repo ters repo işlemine konu olacakyapabilirler. menkul kıymetin belirli olması halinde ise aynı oranlı repo emirlerinde en düşük menkul kıymetHisse Senetleri Ulusal, İkinci Ulusal ve Yeni fiyatına sahip emirler, aynı oranlı ters repoEkonomi Pazarlarında işlem gören ortaklıkların, emirlerinde en yüksek menkul kıymet fiyatınanitelikli yatırımcılara ihraç edecekleri borçlanma sahip emirler belirlenerek piyasa katılımcılarınaaraçlarının satış işlemleri Nitelikli Yatırımcıya anında iletilir.İhraç Pazarı’nda gerçekleşir. En iyi talep ya da tekliften işlem yapılması halinde sonraki bekleyen en iyi teklif/teklifler ya da talep/talepler otomatik olarak ekrana gelir.32
  35. 35. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası Kesin Alım-Satım Pazarı ile Repo-Ters Repo Pazarı’nda İşlemlerin Alt Limiti Kesin Alım-Satım Pazarı Normal Emirler Pazarı Küçük Emirler Pazarı DİBS (TL) 100.000 (minimum) 1.000 (minimum) 10.000.000 (maksimum) 99.000 (maksimum) Repo-Ters Repo Pazarı Normal Emirler Pazarı Küçük Emirler Pazarı 500.000 (minimum) 1.000 (minimum) 10.000.000 (maksimum) 499.000 (maksimum)88. TBP’de emirlerdeki öncelik kuralları 89. Kesin Alım-Satım Pazarı ile Repo-Tersnelerdir? Repo Pazarı’nda işlemlerin alt limiti nedir?TBP’de girilen alım satım emirlerinde aşağıdaki İşlemlerin alt limiti, işleme konu olan menkulöncelikler uygulanır. kıymetlerin nominal değerleri itibariyle, Kesin Alım-Satım Normal Emirler Pazarı’nda DİBS’lera) Fiyat Önceliği: Daha düşük fiyatlı satım için 100 bin TL, Küçük Emirler Pazarı’ndaemirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; 1000 TL’dir.daha yüksek fiyatlı alım emirleri daha düşükfiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır. Kesin Alım-Satım emirlerinde bir defadab) Zaman Önceliği: Fiyat eşitliği halinde, sisteme iletilebilecek maksimum emir büyüklüğü ise 10zaman açısından daha önce kaydedilen emirler milyon TL nominal ile sınırlandırılmıştır.öncelikle karşılanır. Buna göre, fiyatlarda eşitlik Repo-Ters Repo Pazarı’nda ise emir büyüklüğü,olması halinde zaman önceliği esas alınır. Normal Emirler Pazarı’nda minimum 500 bin TL, Küçük Emirler Pazarı’nda minimum 1000 TL olup, repo-ters repo işlemlerinde bir defada iletilebilecek maksimum emir büyüklüğü ise 10 milyon TL ile sınırlandırılmıştır. Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı’nda minimum emir büyüklükleri, TL ve döviz ödemeli borçlanma araçları için 50.000 TL’dir. 33
  36. 36. istanbul menkul kIymetler borsasIYabancı MenkulKıymetler Piyasası90. İMKB Yabancı Menkul Kıymetler Piyasası(YMKP) nda hangi Pazarlar bulunmaktadır?YMKP bünyesinde Uluslararası TahvilPazarı faaliyet göstermektedir. İMKB YMKPbünyesindeki Uluslararası Tahvil Pazarı(UTP) 16.04.2007 tarihinde kurulmuş olup,bu Pazardaki işlemler çoklu fiyat, süreklimüzayede yöntemiyle gerçekleştirilmektedir.Piyasa üyelerinin işlem yapmak istediği üyeyibelirleyerek emirlerini ilettikleri alım satımsistemi olan Eurotahvil Pazarlıklı İşlemlerPazarı’nın (EPİP) açılmasına ilişkin çalışmalarsürmektedir.91. İMKB YMKP’nda hangi menkul kıymetlerişlem görmektedir?İMKB YMKP’nda Türkiye Cumhuriyeti Hazinesitarafından ihraç edilen dış borçlanma araçları(Eurotahvil) ile İMKB’ye kote edilen tahvil vebono niteliğini haiz yabancı borçlanma araçlarıişlem görmektedir.34
  37. 37. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası 35
  38. 38. istanbul menkul kIymetler borsasIGelişen İşletmeler Piyasası92. İMKB Gelişen İşletmeler Piyasası 93. GİP Listesi nedir ve GİP Listesi’ne kabul(GİP) nedir? başvurusu hangi paylar için yapılır?GİP; gelişme ve büyüme potansiyeline sahip GİP Listesi, GİP’te işlem görebilecek menkulşirketlerin sermaye piyasalarından fon sağlamak kıymetleri gösteren listedir. GİP Listesi’neamacıyla ihraç edecekleri menkul kıymetlerin kabul başvurusu, anonim şirketlerin mevcutişlem görebileceği şeffaf ve düzenli bir ortam ortaklarının yeni pay alma haklarının kısmenyaratmak amacıyla kurulan bir piyasadır. veya tamamen kısıtlanması suretiyle sermaye artırımı ya da tahsisli sermaye artırımıGİP’te, SPK tarafından kayda alınmış, ancak sonucunda ihraç edilecek paylar için yapılmasıİMKB Kotasyon Yönetmeliği’nde tanımlanmış gerekmektedir.kotasyon şartlarını sağlayamayan şirketlerinmenkul kıymetleri işlem görebilir. GİP, gelişme vebüyüme potansiyeline sahip ve düşük maliyetlefon ihtiyacını karşılamak isteyen şirketler için arabir piyasa olarak oluşturulmuştur.94. HSP ile GİP’e yapılacak başvuru sürecinin temel farkları nelerdir?HSP Başvurusu GİP BaşvurusuŞirketler HSP’de işlem görebilmek için Şirketler GİP’te işlem görebilmek içinKotasyon Yönetmeliği’ne tabi olarak GİP Yönetmeliği’ne tabi olarak İMKB’ye başvurudaİMKB’ye başvuruda bulunur. bulunur.Kotasyon Yönetmeliği’nde İMKB kotuna GİP Yönetmeliği’nde başvurunun kabulüalınarak kot içi pazarda işlem görebilmek için için nitelik veya niceliğe ilişkin bir kriternicelik ve/veya niteliğe ilişkin kriterler (kârlılık, tanımlanmamıştır.faaliyet süresi, sermaye büyüklüğü, piyasa değerigibi unsurlara bağlanmış şartlar) tanımlıdır. Kotdışı pazarlarda işlem görmek için değerlendirmelerise ilgili genelgeler çerçevesinde yapılır.Gerekli inceleme İMKB tarafından yapılır, Gerekli inceleme piyasa danışmanı kuruluşşirket kot içi veya kot dışı pazarlardan uygun tarafından yapılır ve inceleme sonuçları birolanında İMKB Yönetim Kurulu kararı ile rapor ve ekli belgelerle İMKB’ye sunulur.işlem görebilir. Piyasa danışmanının şirket hakkında hazırladığı raporda olumlu görüş belirtmesi halinde Yönetim Kurulu kararı ile şirket payları GİP Listesi’ne alınabilir.HSP’de mevcut ortakların sahip oldukları GİP’te ancak GİP Listesi’nde bulunanpaylar işlem görebilir. paylar işlem görebilir.36
  39. 39. cevaplarla borsa ve sermaye piyasası95. GİP’te ortakların sahip oldukları payların Şirket, GİP Yönetmeliği gereğince piyasahalka arzı veya tahsisli satışı yapılabilir mi? danışmanı tarafından kamuya açıklanmakGİP’te halka arzdan veya tahsisli satıştan elde üzere kendisine iletilen açıklamalar ile piyasaedilecek gelirin doğrudan şirketin finansman danışmanlığı anlaşmasına ilişkin hususları daihtiyacını karşılaması amaçlanmaktadır. Bu kamuya duyurur.nedenle, GİP’te ortak satışı yolu ile halka arz veyatahsisli satış yapılmasına izin verilmemektedir. Kamuyu aydınlatma işlemleri, KAP sistemi kullanılarak internet ortamında, elektronik96. Piyasa danışmanlığı nedir? sertifika ve imza kullanılarak yapılır.Gelişme ve büyüme potansiyeline sahipşirketlerin belirlenmesi, sermaye piyasası ve 99. GİP’te hangi işlem yöntemiİMKB mevzuatı hakkında bilgilendirilmesi ve uygulanmaktadır?menkul kıymetleri işlem gördüğü sürece mevzuat GİP’te alım satım işlemleriningereklerini yerine getirmede zorluk yaşamamaları gerçekleştirilmesinde temel olarak “Piyasaamacıyla GİP’te piyasa danışmanlığı Yapıcılı Sürekli Müzayede” işlem yöntemimekanizması oluşturulmuştur. Şirketlerin, uygulanır. Piyasa yapıcısı bulunmayan işlemGİP’e piyasa danışmanı aracılığıyla başvuruda sıralarında “Tek Fiyat” işlem yöntemi uygulanır.bulunması zorunludur. 100. GİP’te işlemler ne şekilde gerçekleşecek?97. Kimler piyasa danışmanı olabilir? GİP’te, HSP işlemleri için kullanılan teknikSPK düzenlemeleri kapsamında faaliyet gösteren; altyapı ve imkânlardan yararlanılmaktadır. Bua) Yatırım Danışmanlığı Yetki Belgesi veya Halka nedenle GİP’te, büyük ölçüde HSP’de uygulananArza Aracılık Yetki Belgesi sahibi olan aracı kurallar ve düzenlemeler çerçevesinde işlemlerkuruluşlar, gerçekleşir. HSP’de işlem yapma yetkisi bulunanb) Yatırım Danışmanlığı Yetki Belgesine sahip tüm üyeler ve üye temsilcileri GİP’te de işlemportföy yönetim şirketleri, yapma yetkisine sahiptir.c) Girişim sermayesi yatırım ortaklıkları,d) Sermaye piyasasında bağımsız denetimle 101. GİP şirketlere maliyet açısından hangiyetkili kuruluşlar avantajları sunmaktadır?piyasa danışmanlığı görevinde bulunmak üzere GİP’te işlem görecek şirketler için SPK kayıtİMKB’ye başvuruda bulunabilirler. ücreti, MKK üyelik ve işlem ücretleri ile İMKB ücretleri HSP’de işlem gören şirketlere göre 1/1098. GİP’te uygulanan Kamuyu Aydınlatma (onda bir) seviyesine indirilmiş olup, İMKB ayrıcaYükümlülükleri nelerdir? GİP şirketlerine 2013 yılına kadar ücret muafiyetiPayları GİP Listesi’nde bulunan şirket, yıl sonu tanımıştır. Ücretlerde yapılan indirimin yan sırafinansal tabloları ile bunlara ilişkin bağımsız prosedürlerde yapılan sadeleştirmeler ve yenidenetim raporunu, bağımsız denetimden düzenlemeler ile maliyetleri azaltıcı önlemlergeçirilme zorunluluğu olmayan altı aylık finansal alınmıştır. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleritablolarını ve yıl sonu faaliyet raporunu kamuya Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığıduyurur. tarafından KOBİ’lerin ilk halka arz maliyetlerinin karşılanmasına ilişkin olarak oluşturulacakAyrıca şirket paylarının değerini, yatırımcıların destekler ile GİP’te işlem görecek şirketlerin halkayatırım kararlarını etkileyebilecek nitelikte veya açılma sürecinde karşılaşacakları maliyetleriyatırımcıların haklarını kullanmalarına yönelik büyük ölçüde karşılamaları mümkün olacaktır.önemli olay ve gelişmelerin şirket tarafındankamuya açıklanması zorunludur. 37
  40. 40. istanbul menkul kIymetler borsasIKotasyon102. Kotasyon nedir? 103. İMKB Ulusal Pazar’da ilk kotasyonKotasyon (İMKB kotuna alınma); menkul kıymet kriterleri hangileridir?borsalarında sürekli işlem görmesi talep edilen Ortaklık haklarını temsil eden menkul kıymetler,sermaye piyasası araçlarının ilgili şartları ilk kotasyon şeklinde kote ediliyor ise;(kotasyon kriterleri) taşımaları durumunda ilgili başvurunun, başvuru tarihine kadar ihraç edilmişpazar listesine kayıt edilmesi ve işlem görmesinin bu tür menkul kıymetlerin tamamını kapsayacakkabul edilmesidir. İlk kotasyon, şirket hisse şekilde yapılmış olması ve ortaklığın;senetlerinin ilk kez borsa kotuna alınmasıdır. a) SPK düzenlemeleri çerçevesinde izahnamedeİlave kotasyon ise, hisse senetleri borsa kotunda yer alacak mali tablolar ile bağımsız denetimbulunan şirketin sermaye artırımı nedeniyle raporlarının İMKB’ye sunulmuş olması,ihraç ettiği yeni hisse senetlerinin kotasyonudur b) Kuruluşundan itibaren en az 3 takvim yılı(Diğer taraftan; piyasa yapıcı üye tarafından geçmiş olması ve son 3 yıllık döneme ilişkin maliiletilen, iletildiği menkul kıymette seans anındaki tablolarının yayınlanması,değerleri itibarıyla işlem gerçekleşebilecek fiyat c) Ortaklığın aşağıda alternatif gruplarda yeralanaralığını belirleyen, alış ve satış emri şeklindeki koşullardan aynı grup içerisinde yer alanfiyat ve miktar bildirimine de “kotasyon” denir. koşulların tamamını sağlaması,Burada, kullanıldığı yere göre “kotasyon”unanlamı değişmekte olup, bu ayırımı gözönündebulundurmak gerekmektedir). Grup 1 Grup 2 Grup 3Halka arzedilen hisse senetlerinin piyasa değeri Asgari Asgari Asgari 100.000.000 TL 50.000.000 TL 25.000.000 TLVergi öncesi kâr elde edilmiş olması Son iki yıldan Son iki yıldan Son 2 yıl en az birinde en az birindeHalka arz edilen hisse senetlerininödenmiş veya çıkarılmış sermayeye oranı - Asgari %5 Asgari %25Özsermaye Asgari Asgari Asgari 25.000.000 TL 16.000.000 TL 10.000.000 TL38
  41. 41. cevaplarla borsa ve sermaye piyasasıd) Finansman yapısının faaliyetlerini sağlıklı bir h) Menkul kıymetlerin, piyasadaki mevcut vebiçimde yürütebilecek düzeyde olduğunun İMKB muhtemel tedavül hacmi bakımından İMKB’ninyönetimince tespit ettirilmiş ve kabul edilmiş belirlediği kriterlere uygun olması,olması, ı) Kuruluş ve faaliyet bakımından hukuki durumue) Esas sözleşmenin İMKB’de işlem görecek ile hisse senetlerinin hukuki durumununmenkul kıymetlerin devir ve tedavülünü tabi oldukları mevzuata uygun olduğununkısıtlayıcı veya senet sahibinin haklarını belgelenmesikullanmasına engel olacak kayıtlar içermemekte şarttır.olması,f) Ortaklığın üretim ve faaliyetlerini etkileyecek Oydan yoksun hisse senetleri ve imtiyazlı hisseönemli hukuki uyuşmazlıkların bulunmaması, senetleri gibi üzerinde taşıdığı haklar bakımındang) İMKB yönetimince geçerli kabul edilebilecek özelliği bulunan ortaklık hakkı veren menkuldurumlar dışındaki nedenlerle son 1 yıl içinde kıymetler için İMKB ilâve şartlar isteyebileceğiortaklığın faaliyetlerine 3 aydan fazla ara gibi yukarıda yer alan şartlardan bir kısmınınvermemiş olması, tasfiye veya konkordato aranmamasını da kararlaştırabilir.istenmemiş olması ve İMKB’ce belirlenen diğerbenzeri durumların yaşanmamış olması, 39

×