Le document analyse les dynamiques démographiques du Brussels-Capital Region (RBC), notant une croissance notable de la population depuis 2001, principalement grâce aux migrations externes. Il souligne également les contrastes entre les zones centrales et périphériques et met en lumière la continuation de la périurbanisation, avec des implications variées selon les classes sociales. Les résultats des migrations internes et externes révèlent des tendances significatives dans la répartition de la population par âge et nationalité.

1. Etienne Van Hecke
Jean-Michel Decroly
Lieve Vanderstraeten
Kentering in de demografische dynamieken
van het Brussels stadsgewest
Les dynamiques démographiques
contrastées de la région urbaine bruxelloise
Symposium
“Demographic Dynamics in Brussels: Particularities, challenges and
international comparisons”
Brussels, 28 november 2014

2. INTRODUCTION
Une première mise en perspective de la croissance démographique
de la RBC
Changement d'échelle : de la Région à l'aire métropolitaine
Dynamiques des parties centrales et périphériques ainsi que de l'aire
métropolitaine ?
La croissance de la RBC entraîne-t-elle celle de l'aire
métropolitaine?
La croissance de la RBC modifie-t-elle le canevas des migrations
dans l'aire métropolitaine?
Comparaison avec les 4 autres aires métropolitaines belges
Singularités des dynamiques démographiques bruxelloises ?

3. PROBLEMATISATION
Banalité de la croissance démographique récente de la RBC dans
le contexte urbain belge … voire européen?
2 points de repères :
Théorique : Le modèle des phases de développement urbain de
Van den Berg and Klaassen (1987)
Empirique : La dynamique démographique des aires urbaines de
Suisse (Rérat, 2010)

4. THE STAGES OF URBAN DEVELOPMENT
Source : Adaptation par Rérat (2010) de Van den Berg and Klaassen (1987)

5. Les villes Suisses (Rérat, 2010)
Taux d'accroissement (en %) de la population dans
les centres et périphéries des 25 villes Suisse (1980-
2008)
Composantes du mouvement de la population dans
les centres des 25 villes Suisse (1980-2008)

6. PLAN
Les régions urbaines comme cadre d'analyse
Les dynamiques démographiques dans les ≠ couronnes
urbaines (Bruxelles + A/G/L/C)
Accroissement total
Composantes du mouvement de la population
Migrations par âge et nationalité

7. HET STADSGEWEST
Administratieve grenzen van een stad niet langer relevant als
begrenzing van een geografisch-economische realiteit: grotere steden
bestuderen op niveau van hun stadsgewesten.
STAD (=stedelijke gemeente) + STADSRAND = AGGLOMERATIE
(morfologisch criterium: ‘continue bebouwing’)
AGGLOMERATIE + BANLIEUE (functioneel criterium; relaties met
agglomeratie) = STADSGEWEST
STADSGEWEST + FORENSENWOONZONE (pendel) = STEDELIJK
LEEFCOMPLEX

8. HET BRUSSELS STEDELIJK LEEFCOMPLEX

9. DE STADSGEWESTEN 2001 (Bron: Van Hecke E. Luyten S.)

10. FORENSENWOONZONE IN HET ONDERZOEK BETREKKEN!
In het licht van de voortschrijdende suburbanisatie
Op een achtergrond van een afbakening 2001
Lagere vastgoedprijzen

11. BEVOLKINGSEVOLUTIE VAN DE GELEDINGEN VAN HET
STEDELIJK LEEFCOMPLEX BRUSSEL
Bron: ADSEI

12. BEVOLKINGSEVOLUTIE IN DE STEDELIJKE LEEFCOMPLEXEN
VAN DE GROTE STEDEN
Antwerpen Gent Luik Charleroi
Bron: ADSEI

13. BEVOLKINGSEVOLUTIE VAN DE STEDELIJKE LEEFCOMPLEXEN 0,94
1,08
1,02
1
1,07
1,05
0,98
1,07
1,05
1
1,07
1,06
1,12
1,06
1,07
1,04
1,05
1,05
1,15
1,1
1,05
1
0,95
0,9
0,85
centr banl forensw centr banl forensw
Evolutie
1981-1991
1991-2001
2001-2011
GROTE STEDEN REGIONALE STEDEN
Bron: ADSEI

14. NATUURLIJKE AANGROEI, INTERNE EN EXTERNE MIGRATIES
BRUSSELS STADSGEWEST EN TOTAAL STADSGEWESTEN
(2010-12)
BEVOLKINGSGROEI: + 13,5 ‰ + 8,6 ‰
NATUURLIJKE AANGROEI: + 5,3 ‰ + 2,8 ‰
HOOGST IN CENTRALE STEDEN
Hoog % jonge migranten
Niet gesuburbaniseerde jonge volwassenen
MIGRATIEOVERSCHOT: + 8,2 ‰ + 5,8 ‰
Interne - 5,1 -2,2 meest negatief in centrale steden
Externe + 13,3 +8,0 meest positief in centrale steden
EXTERN MIGRATIESALDO TOTALE BEVOLKINGSGROEI IN DE 5 GROTE
STEDEN
90% VAN GROEI VAN HUN STADSGEWEST IN 2010-12

15. EVOLUTIE VAN DE INTERNE EN DE EXTERNE MIGRATIESALDI VAN
DE GELEDINGEN VAN HET BRUSSELS LEEFCOMPLEX (in ‰/ jaar)
BHG stadsrand forensen-woonzone
Bron: ADSEI
banlieue

16. EVOLUTIE VAN DE INTERNE EN DE EXTERNE MIGRATIESALDI VAN
DE GELEDINGEN VAN DE STEDELIJKE LEEFCOMPLEXEN (in ‰/ jaar)
centrale
gem.
stadsrand banlieue forensen-woonzone
15
10
5
0
-5
-10
‰
intern 1988-90
intern 2002-05
intern 2010-12
extern 1988-90
extern 2002-05
extern 2010-12
Bron: ADSEI

17. NATUURLIJKE AANGROEI EN MIGRATIESALDI IN DE GELEDINGEN
VAN DE BELGISCHE EN HET BRUSSELS LEEFCOMPLEX (2010-12)
Bron: ADSEI

18. DE INTERNE DYNAMIEK
Suburbanisatie : nog steeds een actueel fenomeen!
CENTRALE STEDEN VERLIEZEN IN TERMEN VAN INTERNE MIGRATIES
AAN DE STADSRAND, DE BANLIEUE EN DE FORENSENWOONZONE
DE STADSRAND VERLIEST AAN DE BANLIEUE EN DE
FORENSENWOONZONE
DE BANLIEUE VERLIEST AAN DE FORENSENWOONZONE EN DIT IN
TOENEMENDE MATE : verklaart groot deel van afnemend totaal intern
migratiesaldo van de banlieue

19. MIGRATIESALDI TUSSEN DE GELEDINGEN VAN BRUSSELS
STEDELIJK LEEFCOMPLEX, JAARLIJKS GEMIDDELDE 1991-
1994, IN ‰
Bron: ADSEI

20. MIGRATIESALDI TUSSEN DE GELEDINGEN VAN BRUSSELS
STEDELIJK LEEFCOMPLEX, JAARLIJKS GEMIDDELDE 2010-
2012, IN ‰
Bron: ADSEI

21. MOBILITEIT TUSSEN EN BINNEN DE GELEDINGEN VAN DE
STEDELIJKE LEEFCOMPLEXEN
Mobiliteit tussen geledingen Mobiliteit Migratiesaldo binnen geledingen
Belgen
Niet-Belgen
Belgen
Niet-Belgen
Belgen
Niet-Belgen
Bron: ADSEI

22. MIGRATIEFLUXEN ZIJN LEEFTIJDSGEBONDEN
INTERNE EN EXTERNE MIGRATIESALDI NAAR LEEFTIJD BHG
2010-12
Bron: ADSEI

23. INTERNE EN EXTERNE MIGRATIESALDI NAAR LEEFTIJD
BANLIEUE VAN HET STADSGEWEST BRUSSEL 2010-12
Bron: ADSEI

24. BRUSSEL 25-29 JAAR
Bron: ADSEI

25. BRUSSEL 30-34 JAAR
Bron: ADSEI

26. BRUSSEL 35-39 JAAR
Bron: ADSEI

27. INTERNE EN EXTERNE MIGRATIEFLUXEN
INTERNE MIGRATIES
Jongeren naar de centrale stad (max. saldo 20-24 jaar)
Jonge volwassenen suburbaniseren (max. saldo 30-34 jaar), deels laat
(35-39 jarigen+ kinderen 5-14 jaar)
Centrale stad en banlieue : complementaire leeftijdsverloop
EXTERNE MIGRATIES
Jongeren en volwassenen belanden hoofdzakelijk in de centrale
steden
Gevolgd door suburbanisatie (zie verder)

28. Gemiddeld jaarlijks migratiesaldo van de 18-29 jarigen met
het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2008-2012) t.o.v. Vlaams-
Brabant
Bron: F. De Maesschalck e.a., Steunpunt Sociale Planning, provincie Vlaams-Brabant

29. Gemiddeld jaarlijks migratiesaldo van de 30-44 jarigen met
het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2008-2012) t.o.v. Vlaams-
Brabant
Bron: F. De Maesschalck e.a., Steunpunt Sociale Planning, provincie Vlaams-Brabant

30. NIET-BELGEN DRAGEN OOK BIJ TOT GROEI BUITEN HET BHG
MIGRATIESALDI NIET-BELGEN, GROOT, VOORAL IN VLAAMS DEEL
2010-2012 (‰)
t.o.v. bevolking v.d.
geledingen:
Belgen of niet-Belgen
NAAR
BHG
NAAR
STADS-RAND
NAAR
BAN-LIEUE
VL
NAAR
BAN-LIEUE
WAL
NAAR
FORENSEN-WOONZONE
VL
NAAR
FORENSEN-WOONZONE
WAL
NAAR
EL-DERS
BELGEN
Van BHG 10,3 5,8 6,5 1,7 3,9 0,2
Van REST BELGIE -11,9 -9,4 -3,8 -4,4 2,3 2,3 0,3
Van TOT. BELGIE -11,9 0,9 2,0 2,1 4,0 6,2 0,5
NIET-BELGEN
Van BHG 34,8 32,7 13,6 31,0 14,9 0,7
Van REST BELGIE -10,8 -6,3 -6,7 -8,5 17,7 0,4 0,5
Van TOT. BELGIE -10,8 28,5 26,0 5,1 48,7 15,3 1,2
Bron: ADSEI

31. BELGEN EN NIET- BELGEN (nationaliteit) IN DE MIGRATIESALDI
MIGRATIESALDI TEN OPZICHTE VAN DE TOTALE BEVOLKING
NIET-BELGENBELGEN IN STADSRAND EN VLAAMSE BANLIEUE
2010-2012
NAAR
NAAR
NAAR
NAAR
NAAR
NAAR
%o
BHG
STADS-RAND
BAN-LIEUE
BAN-LIEUE
FOREN-SEN-WOON-ZONE
FOREN-SEN-WOON-ZONE
t.o.v. totale
bevolking
VL
WAL
geledingen
VL
WAL
NAAR
EL-DERS
BELGEN
Van BHG - 8,9 5,3 5,9 1,6 3,7 0,1
Van REST BELGIE -8,1 -8,1 -3,5 -4,0 2,2 2,2 0,4
Van TOT. BELGIE -8,1 0,8 1,8 1,9 3,9 5,9 0,5
NIET-BELGEN
Van BHG - 4,6 2,6 1,3 1,0 0,8 0,1
Van REST BELGIE -3,5 -0,8 -0,5 -0,8 0,5 0 0
Van TOT. BELGIE -3,5 3,8 2,1 0,5 1,5 0,8 0,1
Bron: ADSEI

32. Gemiddeld jaarlijks migratiesaldo met het B.H.G. (2008-2012)
van verhuizers met EU-origine (buiten de Belgische) en een
niet EU-origine
Halle-Vilvoorde: 7,7
Vlaams-Brabant: 4,5
Galmaarden
Bever
Affligem
Opwijk
Asse
Liedekerke Ternat
Herne
Roosdaal
Gooik
Londerzeel
Merchtem
Dilbeek
Sint-
Pieters-
Leeuw
Lennik
Pepingen Halle
Kapelle-op-
Meise
Wemmel
den-
Bos
Grimbergen
Zemst
Vilvoorde
Boortmeerbeek
Steenokkerzeel
Machelen
Zaventem
Drogenbos
Beersel Sint-
Genesius-
Rode
Kortenberg
Kraainem Oppem
Hoeilaart
Wezembeek-
Overijse
Haacht
Huldenberg
Tervuren
Bertem
Tremelo
Leuven
Herent
Kampenhout
Keerbergen
Begijnendijk
Rotselaar
Aarschot
Scherpenheuvel
-Zichem
Diest
Bekkevoort
Tielt-Winge
Kortenaken Geetbets
Zoutleeuw
Linter
Landen
Glabbeek
Tienen
Lubbeek
Boutersem
Bierbeek
Oud-Heverlee
Linkebeek
Hoegaarden
Holsbeek
Kaart: Steunpunt sociale planning
Bron data: Rijksregister, verwerking Steunpunt sociale planning
per 1.000 inwoners
10,9 - 25,4
7,8 - 10,9
4,6 - 7,7
1,4 - 4,5
-1,7 - 1,3
Aantal
300
EU
niet-EU
Bron: F. De Maesschalck e.a., Steunpunt Sociale Planning, provincie Vlaams-Brabant

33. CONCLUSION (I)
Nouvelle dynamique démographique de la région urbaine de
Bruxelles
De la stagnation (1981-91) à une croissance soutenue (+ 12% entre 2001 et
2011)
Par le jeu d'une croissance dans les 3 couronnes urbaines, mais plus forte
dans la RBC que dans la périphérie
Un processus commun aux régions urbaines belges
Plus marqué à Bruxelles que dans les 4 autres aires métropolitaines
Plus marqué dans les grandes villes que dans les villes régionales
Des similarités avec les dynamiques des villes suisses … ce qui
contredit le modèle des stades de développement urbain

34. CONCLUSION (II)
Le rôle clef des migrations externes …
Dans la croissance démographique de la RBC (avec un solde migratoire
positif au solde migratoire interne négatif)
Par la pression que sa composante aisée exerce sur le foncier en RBC
Par sa contribution progressive, notamment après séjour en RBC, à la
dynamique suburbaine
De nouvelles configurations de la migration interne
La périrubanisation se poursuit mais ….
Blocage de la banlieue, surtout sud-est, pour les jeunes adultes
Emigration depuis RBC vers le rand, surtout dans l'axe industriel de la Senne
Emigration lointaine vers zone de migrants alternants
Rand et banlieue continuent à accuellir les couples au-delà de 30 ans avec
leurs enfants
Le tout avec de forts contrastes selon les classes sociales!